Adhikarana ੧ (੧-੨) · Śloka ੨
ਅਥਾਤੋ ਵਤ੍ਸਕਕਲ੍ਪਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ||੧|| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹ ਭਗਵਾਨਾਤ੍ਰੇਯਃ||੨||
अथातो वत्सककल्पं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
ਯਥੋਕ੍ਤਸਮ੍ਬਨ੍ਧਾਦ੍ਵਤ੍ਸਕਕਲ੍ਪਾਭਿਧਾਨਮ੍||੧-੨||
Adhikarana ੨ (੩-੬) · Śloka ੬
ਅਥ ਵਤ੍ਸਕਨਾਮਾਨਿ ਭੇਦਂ ਸ੍ਤ੍ਰੀਪੁਂਸਯੋਸ੍ਤਥਾ| ਕਲ੍ਪਂ ਚਾਸ੍ਯ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮਿ ਵਿਸ੍ਤਰੇਣ ਯਥਾਤਥਮ੍||੩|| ਵਤ੍ਸਕਃ ਕੁਟਜਃ ਸ਼ਕ੍ਰੋ ਵਕ੍ਸਕੋ ਗਿਰਿਮਲ੍ਲਿਕਾ| ਬੀਜਾਨੀਨ੍ਦ੍ਰਯਵਾਸ੍ਤਸ੍ਯ ਤਥੋਚ੍ਯਨ੍ਤੇ ਕਲਿਙ੍ਗਕਾਃ||੪|| ਬਹਤ੍ਫਲਃ ਸ਼੍ਵੇਤਪੁਸ੍ਪਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਪਤ੍ਰਃ ਪੁਮਾਨ੍ ਭਵੇਤ੍| ਸ਼੍ਯਾਮਾ ਚਾਰੁਣਪੁਸ੍ਪਾ ਸ੍ਤ੍ਰੀ ਫਲਵਨ੍ਤੈਸ੍ਤਥਾਣੁਭਿਃ ||੫|| ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਕਫਘ੍ਨਸ੍ਤੁ ਸੁਕੁਮਾਰੇਸ੍ਵਨਤ੍ਯਯਃ| ਹਦ੍ਰੋਗਜ੍ਵਰਵਾਤਾਸਗ੍ਵੀਸਰ੍ਪਾਦਿਸੁ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ||੬||
अथ वत्सकनामानि भेदं स्त्रीपुंसयोस्तथा| कल्पं चास्य प्रवक्ष्यामि विस्तरेण यथातथम्||३|| वत्सकः कुटजः शक्रो वृक्षको गिरिमल्लिका| बीजानीन्द्रयवास्तस्य तथोच्यन्ते कलिङ्गकाः||४|| बृहत्फलः श्वेतपुष्पः स्निग्धपत्रः पुमान् भवेत्| श्यामा चारुणपुष्पा स्त्री फलवृन्तैस्तथाऽणुभिः ||५|| रक्तपित्तकफघ्नस्तु सुकुमारेष्वनत्ययः| हृद्रोगज्वरवातासृग्वीसर्पादिषु शस्यते||६||
🔊 Audio coming soon
ਵਤ੍ਸਕਨਾਮਾਨਿ ਵ੍ਯਵਹਾਰਾਰ੍ਥਂ ਸ੍ਤ੍ਰੀਪੁਰੁਸਭੇਦਂ ਚਾਹ- ਅਥੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਤ੍ਰ ਵਤ੍ਸਕਸ੍ਤ੍ਰੀਪੁਰੁਸਭੇਦੇਨ ਯਦ੍ਯਪਿ ਗੁਣਭੇਦਃ ਪ੍ਰਯੋਗਭੇਦੋ ਵਾ ਨ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਿਤਃ, ਤਥਾਪਿ ਸ੍ਤ੍ਰੀਰੂਪਵਤ੍ਸਕੇਪੁਸ੍ਪਫਲਤ੍ਵਾਦਿਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਲਕ੍ਸਣਯੁਕ੍ਤੇਪ੍ਯਵਿਸ਼ੇਸੇਣੋਭਾਭ੍ਯਾਮੇਵਾਮਯਨਿਵਤ੍ਤਿਃ ਸ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯੇਤਦਰ੍ਥਮੁਭਯੋਰਪਿ ਸਮਾਨਗੁਣਤਾ ਜ੍ਞਾਤਵ੍ਯਾ||੩-੬||
Adhikarana ੩ (੭-੮) · Śloka ੯
ਕਾਲੇ ਫਲਾਨਿ ਸਙ੍ਗਹ੍ਯਾ ਤਯੋਃ ਸ਼ੁਸ੍ਕਾਣਿ ਨਿਕ੍ਸਿਪੇਤ੍ | ਤੇਸਾਮਨ੍ਤਰ੍ਨਖਂ ਮੁਸ੍ਟਿਂ ਜਰ੍ਜਰੀਕਤ੍ਯ ਭਾਵਯੇਤ੍ ||੭|| ਮਧੁਕਸ੍ਯ ਕਸਾਯੇਣ ਕੋਵਿਦਾਰਾਦਿਭਿਸ੍ਤਥਾ| ਨਿਸ਼ਿ ਸ੍ਥਿਤਂ ਵਿਮਦ੍ਯੈਤਲ੍ਲਵਣਕ੍ਸੌਦ੍ਰਸਂਯੁਤਮ੍||੮|| ਪਿਬੇਤ੍ਤਦ੍ਵਮਨਂ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਂ ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਨਿਬਰ੍ਹਣਮ੍|੯|
काले फलानि सङ्गृह्या तयोः शुष्काणि निक्षिपेत् | तेषामन्तर्नखं मुष्टिं जर्जरीकृत्य भावयेत् ||७|| मधुकस्य कषायेण कोविदारादिभिस्तथा| निशि स्थितं विमृद्यैतल्लवणक्षौद्रसंयुतम्||८|| पिबेत्तद्वमनं श्रेष्ठं पित्तश्लेष्मनिबर्हणम्|९|
🔊 Audio coming soon
ਕਾਲੇ ਇਤਿ ਉਚਿਤੇ ਕਾਲੇ| ਸ਼ੁਸ੍ਕਾਣੀਤਿ ਪਕ੍ਵਸ਼ੁਸ੍ਕਾਣਿ| ਤੇਸਾਮਨ੍ਤਰ੍ਨਖਮਿਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਕਸਾਯੈਰ੍ਨਵਯੋਗਾਨਾਹ| ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਸੈਨ੍ਧਵਯੋਗੋ ਯਦ੍ਯਪਿ ਸਰ੍ਵਵਮਨੇਸ੍ਵੇਵ ਸਾਮਾਨ੍ਯੇਨ ਵਿਹਿਤਃ, ਤਥਾਪੀਹ ‘ਲਵਣਕ੍ਸੌਦ੍ਰਸਂਯੁਤਮ੍’ ਇਤਿ ਵਚਨਾਦੁਤ੍ਕਰ੍ਸੋ ਲਵਣਸੈਨ੍ਧਵਯੋਰਭਿਧੀਯਤੇ||੭-੮||-
Adhikarana ੪ (੯-੧੦) · Śloka ੧੧
ਅਸ੍ਟਾਹਂ ਪਯਸਾਰ੍ਕੇਣ ਤੇਸਾਂ ਚੂਰ੍ਣਾਨਿ ਭਾਵਯੇਤ੍||੯|| ਜੀਵਕਸ੍ਯ ਕਸਾਯੇਣ ਤਤਃ ਪਾਣਿਤਲਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਫਲਜੀਮੂਤਕੇਕ੍ਸ੍ਵਾਕੁਜੀਵਨ੍ਤੀਨਾਂ ਪਥਕ੍ ਤਥਾ||੧੦|| ਸਰ੍ਸਪਾਣਾਂ ਮਧੂਕਾਨਾਂ ਲਵਣਸ੍ਯਾਥਵਾਮ੍ਬੁਨਾ|੧੧|
अष्टाहं पयसाऽऽर्केण तेषां चूर्णानि भावयेत्||९|| जीवकस्य कषायेण ततः पाणितलं पिबेत्| फलजीमूतकेक्ष्वाकुजीवन्तीनां पृथक् तथा||१०|| सर्षपाणां मधूकानां लवणस्याथवाऽम्बुना|११|
🔊 Audio coming soon
ਅਸ੍ਟਾਹਮਿਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਪਞ੍ਚ ਚੂਰ੍ਣਯੋਗਾਨਾਹ||੯-੧੦||-
Adhikarana ੫ (੧੧) · Śloka ੧੧
ਕਸ਼ਰੇਣਾਥਵਾ ਯੁਕ੍ਤਂ ਵਿਦਧ੍ਯਾਦ੍ਵਮਨਂ ਭਿਸਕ੍||੧੧||
कृशरेणाथवा युक्तं विदध्याद्वमनं भिषक्||११||
🔊 Audio coming soon
ਕਸ਼ਰੇਣੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਕਸ਼ਰਯੋਗ ਉਚ੍ਯਤੇ| ਅਤ੍ਰ ਚ ਇਨ੍ਦ੍ਰਯਵਚੂਰ੍ਣਮਧਿਕਤਤ੍ਵਾਦੇਵੋਚ੍ਯਤੇ||੧੧||
Adhikarana ੬ (੧੨) · Śloka ੧੨
ਤਤ੍ਰ ਸ਼੍ਲੋਕਃ- ਕਸਾਯੈਰ੍ਨਵ ਚੂਰ੍ਣੈਸ਼੍ਚ ਪਞ੍ਚੋਕ੍ਤਾਃ ਸਲਿਲੈਸ੍ਤ੍ਰਯਃ| ਏਕਸ਼੍ਚ ਕਸ਼ਰਾਯਾਂ ਸ੍ਯਾਦ੍ਯੋਗਾਸ੍ਤੇਸ੍ਟਾਦਸ਼ ਸ੍ਮਤਾਃ ||੧੨||
तत्र श्लोकः- कषायैर्नव चूर्णैश्च पञ्चोक्ताः सलिलैस्त्रयः| एकश्च कृशरायां स्याद्योगास्तेऽष्टादश स्मृताः ||१२||
🔊 Audio coming soon
ਕਸਾਯੈਰਿਤ੍ਯਾਦਿਸਙ੍ਗ੍ਰਹਸ਼੍ਲੋਕੋ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤਾਰ੍ਥ ਏਵ||੧੨||
Adhikarana ਪੁਸ੍ਪਿਕਾ · Śloka ੫
ਇਤ੍ਯਗ੍ਨਿਵੇਸ਼ਕਤੇ ਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਚਰਕਪ੍ਰਤਿਸਂਸ੍ਕਤੇਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਦਢਬਲਸਮ੍ਪੂਰਿਤੇ ਕਲ੍ਪਸ੍ਥਾਨੇ ਵਤ੍ਸਕਕਲ੍ਪੋ ਨਾਮ ਪਞ੍ਚਮੋਧ੍ਯਾਯਃ||੫||
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृतेऽप्राप्ते दृढबलसम्पूरिते कल्पस्थाने वत्सककल्पो नाम पञ्चमोऽध्यायः||५||
🔊 Audio coming soon
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਚਕ੍ਰਪਾਣਿਦਤ੍ਤਵਿਰਚਿਤਾਯਾਮਾਯੁਰ੍ਵੇਦਦੀਪਿਕਾਯਾਂ ਚਰਕਤਾਤ੍ਪਰ੍ਯਟੀਕਾਯਾਂ ਕਲ੍ਪਸ੍ਥਾਨੇ ਵਤ੍ਸਕਕਲ੍ਪੋ ਨਾਮ ਪਞ੍ਚਮੋਧ੍ਯਾਯਃ||੫||