Adhikarana ১ (১-২) · Śloka ২
অথাতো বত্সককল্পং ব্যাখ্যাস্যামঃ||১|| ইতি হ স্মাহ ভগবানাত্রেযঃ||২||
अथातो वत्सककल्पं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
যথোক্তসম্বন্ধাদ্বত্সককল্পাভিধানম্||১-২||
Adhikarana ২ (৩-৬) · Śloka ৬
অথ বত্সকনামানি ভেদং স্ত্রীপুংসযোস্তথা| কল্পং চাস্য প্রবক্ষ্যামি বিস্তরেণ যথাতথম্||৩|| বত্সকঃ কুটজঃ শক্রো বৃক্ষকো গিরিমল্লিকা| বীজানীন্দ্রযবাস্তস্য তথোচ্যন্তে কলিঙ্গকাঃ||৪|| বৃহত্ফলঃ শ্বেতপুষ্পঃ স্নিগ্ধপত্রঃ পুমান্ ভবেত্| শ্যামা চারুণপুষ্পা স্ত্রী ফলবৃন্তৈস্তথাঽণুভিঃ ||৫|| রক্তপিত্তকফঘ্নস্তু সুকুমারেষ্বনত্যযঃ| হৃদ্রোগজ্বরবাতাসৃগ্বীসর্পাদিষু শস্যতে||৬||
अथ वत्सकनामानि भेदं स्त्रीपुंसयोस्तथा| कल्पं चास्य प्रवक्ष्यामि विस्तरेण यथातथम्||३|| वत्सकः कुटजः शक्रो वृक्षको गिरिमल्लिका| बीजानीन्द्रयवास्तस्य तथोच्यन्ते कलिङ्गकाः||४|| बृहत्फलः श्वेतपुष्पः स्निग्धपत्रः पुमान् भवेत्| श्यामा चारुणपुष्पा स्त्री फलवृन्तैस्तथाऽणुभिः ||५|| रक्तपित्तकफघ्नस्तु सुकुमारेष्वनत्ययः| हृद्रोगज्वरवातासृग्वीसर्पादिषु शस्यते||६||
🔊 Audio coming soon
বত্সকনামানি ব্যবহারার্থং স্ত্রীপুরুষভেদং চাহ- অথেত্যাদি| অত্র বত্সকস্ত্রীপুরুষভেদেন যদ্যপি গুণভেদঃ প্রযোগভেদো বা ন প্রতিপাদিতঃ, তথাঽপি স্ত্রীরূপবত্সকেঽপুষ্পফলত্বাদিবিশিষ্টলক্ষণযুক্তেঽপ্যবিশেষেণোভাভ্যামেবামযনিবৃত্তিঃ স্যাদিত্যেতদর্থমুভযোরপি সমানগুণতা জ্ঞাতব্যা||৩-৬||
Adhikarana ৩ (৭-৮) · Śloka ৯
কালে ফলানি সঙ্গৃহ্যা তযোঃ শুষ্কাণি নিক্ষিপেত্ | তেষামন্তর্নখং মুষ্টিং জর্জরীকৃত্য ভাবযেত্ ||৭|| মধুকস্য কষাযেণ কোবিদারাদিভিস্তথা| নিশি স্থিতং বিমৃদ্যৈতল্লবণক্ষৌদ্রসংযুতম্||৮|| পিবেত্তদ্বমনং শ্রেষ্ঠং পিত্তশ্লেষ্মনিবর্হণম্|৯|
काले फलानि सङ्गृह्या तयोः शुष्काणि निक्षिपेत् | तेषामन्तर्नखं मुष्टिं जर्जरीकृत्य भावयेत् ||७|| मधुकस्य कषायेण कोविदारादिभिस्तथा| निशि स्थितं विमृद्यैतल्लवणक्षौद्रसंयुतम्||८|| पिबेत्तद्वमनं श्रेष्ठं पित्तश्लेष्मनिबर्हणम्|९|
🔊 Audio coming soon
কালে ইতি উচিতে কালে| শুষ্কাণীতি পক্বশুষ্কাণি| তেষামন্তর্নখমিত্যাদিনা কষাযৈর্নবযোগানাহ| ক্ষৌদ্রসৈন্ধবযোগো যদ্যপি সর্ববমনেষ্বেব সামান্যেন বিহিতঃ, তথাঽপীহ ‘লবণক্ষৌদ্রসংযুতম্’ ইতি বচনাদুত্কর্ষো লবণসৈন্ধবযোরভিধীযতে||৭-৮||-
Adhikarana ৪ (৯-১০) · Śloka ১১
অষ্টাহং পযসাঽঽর্কেণ তেষাং চূর্ণানি ভাবযেত্||৯|| জীবকস্য কষাযেণ ততঃ পাণিতলং পিবেত্| ফলজীমূতকেক্ষ্বাকুজীবন্তীনাং পৃথক্ তথা||১০|| সর্ষপাণাং মধূকানাং লবণস্যাথবাঽম্বুনা|১১|
अष्टाहं पयसाऽऽर्केण तेषां चूर्णानि भावयेत्||९|| जीवकस्य कषायेण ततः पाणितलं पिबेत्| फलजीमूतकेक्ष्वाकुजीवन्तीनां पृथक् तथा||१०|| सर्षपाणां मधूकानां लवणस्याथवाऽम्बुना|११|
🔊 Audio coming soon
অষ্টাহমিত্যাদিনা পঞ্চ চূর্ণযোগানাহ||৯-১০||-
Adhikarana ৫ (১১) · Śloka ১১
কৃশরেণাথবা যুক্তং বিদধ্যাদ্বমনং ভিষক্||১১||
कृशरेणाथवा युक्तं विदध्याद्वमनं भिषक्||११||
🔊 Audio coming soon
কৃশরেণেত্যাদিনা কৃশরযোগ উচ্যতে| অত্র চ ইন্দ্রযবচূর্ণমধিকৃতত্বাদেবোচ্যতে||১১||
Adhikarana ৬ (১২) · Śloka ১২
তত্র শ্লোকঃ- কষাযৈর্নব চূর্ণৈশ্চ পঞ্চোক্তাঃ সলিলৈস্ত্রযঃ| একশ্চ কৃশরাযাং স্যাদ্যোগাস্তেঽষ্টাদশ স্মৃতাঃ ||১২||
तत्र श्लोकः- कषायैर्नव चूर्णैश्च पञ्चोक्ताः सलिलैस्त्रयः| एकश्च कृशरायां स्याद्योगास्तेऽष्टादश स्मृताः ||१२||
🔊 Audio coming soon
কষাযৈরিত্যাদিসঙ্গ্রহশ্লোকো ব্যাখ্যাতার্থ এব||১২||
Adhikarana পুষ্পিকা · Śloka ৫
ইত্যগ্নিবেশকৃতে তন্ত্রে চরকপ্রতিসংস্কৃতেঽপ্রাপ্তে দৃঢবলসম্পূরিতে কল্পস্থানে বত্সককল্পো নাম পঞ্চমোঽধ্যাযঃ||৫||
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृतेऽप्राप्ते दृढबलसम्पूरिते कल्पस्थाने वत्सककल्पो नाम पञ्चमोऽध्यायः||५||
🔊 Audio coming soon
ইতি শ্রীচক্রপাণিদত্তবিরচিতাযামাযুর্বেদদীপিকাযাং চরকতাত্পর্যটীকাযাং কল্পস্থানে বত্সককল্পো নাম পঞ্চমোঽধ্যাযঃ||৫||