Adhikarana ൧ (൧-൨) · Śloka ൨
അഥാതഃ ശ്യാമാത്രിവൃത്കല്പം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ||൧||
ഇതി ഹ സ്മാഹ ഭഗവാനാത്രേയഃ||൨||
View original
अथातः श्यामात्रिवृत्कल्पं व्याख्यास्यामः||१||
इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
Show commentary
വമനാര്ഥകല്പനാനന്തരം വിരേചനകല്പേഷു വക്തവ്യേഷു ത്രിവൃതായാ വിരേചനദ്രവ്യേഷു സുഖവിരേചനതയാ പ്രധാനത്വാത് ത്രിവൃത്കല്പ ഏവാഭിധീയതേ| ത്രിവൃതാഭേദ ഏവ ച ശ്യാമാ, തേന ശ്യാമായാസ്ത്രിവൃതായാശ്ച കല്പഃ ശ്യാമാത്രിവൃത്കല്പഃ| യദ്യപി ചാരുണമൂലൈവ ത്രിവൃദത്രോത്കൃഷ്ടാ വക്തവ്യാ, തഥാऽപ്യധ്യായസഞ്ജ്ഞായാം ശ്യാമായാ അഗ്രേ പാഠേനാശുദോഷഹന്തൃതയാ ശ്യാമായാഃ പ്രകര്ഷം ദര്ശയതി| യേ ചാത്ര യോഗാ വക്തവ്യാസ്തേऽരുണയാ വാ ശ്യാമയാ വാ ഉഭാഭ്യാം വാ ദോഷശരീരാദിബലാബലമവേക്ഷ്യ കര്തവ്യാഃ||൧-൨||
Adhikarana ൨ (൩) · Śloka ൩
വിരേചനേ ത്രിവൃന്മൂലം ശ്രേഷ്ഠമാഹുര്മനീഷിണഃ |
തസ്യാഃ സഞ്ജ്ഞാ ഗുണാഃ കര്മ ഭേദഃ കല്പശ്ച വക്ഷ്യതേ||൩||
View original
विरेचने त्रिवृन्मूलं श्रेष्ठमाहुर्मनीषिणः |
तस्याः सञ्ज्ञा गुणाः कर्म भेदः कल्पश्च वक्ष्यते||३||
Show commentary
വിരേചനേ ഇത്യാദൌ ത്രിവൃന്മൂലശബ്ദേന ശ്യാമമൂലായാ അരുണമൂലായാശ്ച സാമാന്യേന മൂലം ഗൃഹ്യതേ||൩||
Adhikarana ൩ (൪) · Śloka ൪
ത്രിഭണ്ഡീ ത്രിവൃതാ ചൈവ ശ്യാമാ കൂടരണാ തഥാ|
സര്വാനുഭൂതിഃ സുവഹാ ശബ്ദൈഃ പര്യായവാചകൈഃ||൪||
View original
त्रिभण्डी त्रिवृता चैव श्यामा कूटरणा तथा|
सर्वानुभूतिः सुवहा शब्दैः पर्यायवाचकैः||४||
Show commentary
പര്യായത്വേന വാചകൈഃ പര്യായവാചകൈഃ||൪||
Adhikarana ൪ (൫-൬) · Śloka ൬
കഷായാ മധുരാ രൂക്ഷാ വിപാകേ കടുകാ ച സാ|
കഫപിത്തപ്രശമനീ രൌക്ഷ്യാച്ചാനിലകോപനീ||൫||
സേദാനീമൌഷധൈര്യുക്താ വാതപിത്തകഫാപഹൈഃ|
കല്പവൈശേഷ്യമാസാദ്യ സര്വരോഗഹരാ ഭവേത്||൬||
View original
कषाया मधुरा रूक्षा विपाके कटुका च सा|
कफपित्तप्रशमनी रौक्ष्याच्चानिलकोपनी||५||
सेदानीमौषधैर्युक्ता वातपित्तकफापहैः|
कल्पवैशेष्यमासाद्य सर्वरोगहरा भवेत्||६||
Show commentary
സേദാനീമിത്യാദി| വാതാപഹൌഷധയോഗേന വാതഹന്തൃത്വമവിദ്യമാനം ഭവതി, കഫപിത്തഹന്തൃത്വം വിദ്യമാനമധികം ഭവതീതി ജ്ഞേയമ്| കല്പവൈശേഷ്യമിതി കല്പനാവിശേഷമ്| സര്വരോഗഹരേതി വ്യസ്തസമസ്തസര്വദോഷാരബ്ധരോഗഹരാ||൫-൬||
Adhikarana ൫ (൭-൯) · Śloka ൯
മൂലം തു ദ്വിവിധം തസ്യാഃ ശ്യാമം ചാരുണമേവ ച|
തയോര്മുഖ്യതരം വിദ്ധി മൂലം യദരുണപ്രഭമ്||൭||
സുകുമാരേ ശിശൌ വൃദ്ധേ മൃദുകോഷ്ഠേ ച തച്ഛുഭമ് |
മോഹയേദാശുകാരിത്വാച്ഛ്യാമാ ക്ഷിണ്വീത മൂര്ച്ഛയേത് ||൮||
തൈക്ഷ്ണ്യാത് കര്ഷതി ഹൃത്കണ്ഠമാശു ദോഷം ഹരത്യപി|
ശസ്യതേ ബഹുദോഷാണാം ക്രൂരകോഷ്ഠാശ്ച യേ നരാഃ||൯||
View original
मूलं तु द्विविधं तस्याः श्यामं चारुणमेव च|
तयोर्मुख्यतरं विद्धि मूलं यदरुणप्रभम्||७||
सुकुमारे शिशौ वृद्धे मृदुकोष्ठे च तच्छुभम् |
मोहयेदाशुकारित्वाच्छ्यामा क्षिण्वीत मूर्च्छयेत् ||८||
तैक्ष्ण्यात् कर्षति हृत्कण्ठमाशु दोषं हरत्यपि|
शस्यते बहुदोषाणां क्रूरकोष्ठाश्च ये नराः||९||
Show commentary
ത്രിവൃതയോര്ഭേദമാഹ- മൂലം തു ദ്വിവിധമിത്യാദി| മുഖ്യതരമിതി വിരേചനക്രിയായാമേവാവ്യാപത്തികരത്വാച്ഛ്രേഷ്ഠതരമ്| സുകുമാരാഃ ശിശവശ്ച യദ്യപ്യവിരേചനീയാ ഉക്താസ്തഥാऽപി തേഷാം വിധീയമാനവിരേചനേ ഹിതമിതി ജ്ഞേയമ്| മോഹയേദിത്യാദിനാ ശ്യാമമൂലായാ ഗുണകര്മണീ ബ്രൂതേ| ക്ഷിണ്വീതേതി ധാതുക്ഷയം കുര്യാത്||൭-൯||
Adhikarana ൬ (൧൦-൧൧) · Śloka ൧൧
ഗുണവത്യാം തയോര്ഭൂമൌ ജാതം മൂലം സമുദ്ധരേത്|
ഉപോഷ്യ പ്രയതഃ ശുക്ലേ ശുക്ലവാസാഃ സമാഹിതഃ||൧൦||
ഗമ്ഭീരാനുഗതം ശ്ലക്ഷ്ണമതിര്യഗ്വിസൃതം ച യത്|
തദ്വിപാട്യോദ്ധരേദ്ഗര്ഭം ത്വചം ശുഷ്കാം നിധാപയേത്||൧൧||
View original
गुणवत्यां तयोर्भूमौ जातं मूलं समुद्धरेत्|
उपोष्य प्रयतः शुक्ले शुक्लवासाः समाहितः||१०||
गम्भीरानुगतं श्लक्ष्णमतिर्यग्विसृतं च यत्|
तद्विपाट्योद्धरेद्गर्भं त्वचं शुष्कां निधापयेत्||११||
Show commentary
യദ്യപി മദനകല്പ ഏവ ഗുണവദ്ഭൂമിജാതത്വാദി സാമാന്യേന ഭേഷജാനാമുക്തമേവ, തഥാऽപി ഗമ്ഭീരാനുഗതത്വാദിവിശേഷസ്യ തത്രാനുക്തസ്യേഹാഭിധാനേ സതി തത്പ്രസങ്ഗാത് തത്കിഞ്ചിദുച്യതേ- ഗുണവത്യാമിത്യാദി| ശുക്ലേ ഇതി ശുക്ലപക്ഷേ| ഗമ്ഭീരാനുഗമിതി ദൂരപ്രവിഷ്ടമ്| ഉദ്ധരേദ്ഗര്ഭമിതി മൂലസ്യാസ്ഥി ഉദ്ധരേത്| നിധാപയേദിതി യഥോക്തഭൈഷജ്യസ്ഥാപനവിധാനേന സ്ഥാപയേത്||൧൦-൧൧||
Adhikarana ൭ (൧൨) · Śloka ൧൨
സ്നിഗ്ധസ്വിന്നോ വിരേച്യസ്തു പേയാമാത്രോഷിതഃ സുഖമ്|൧൨|
View original
स्निग्धस्विन्नो विरेच्यस्तु पेयामात्रोषितः सुखम्|१२|
Show commentary
പേയാമാത്രോഷിത ഇതി പൂര്വദിനേ പേയാമാത്രാഹാരതയാ ഉഷിതഃ; യദ്യപി ചാന്യത്ര വിരേചനപൂര്വദിനേഷു തഥൈവാഹാരോ നിയമിതഃ- “സ്നേഹവദ്ദ്രവമുഷ്ണം ച ത്ര്യഹം ഭുക്ത്വാ രസൌദനമ്” (സൂ.അ.൧൩) ഇത്യനേന, തഥാऽപി ത്രിവൃദ്വിരേചനപ്രയോഗേ പൂര്വദിനേ വിശേഷവിധാനാത് പേയാദാനം ജ്ഞേയമ്| കിഞ്ചേയമേവ തദ്വചനാത് സ്നിഗ്ധോഷ്ണമാംസരസസാധിതാ ച ക്രിയമാണാ ന പൂര്വോക്തസ്നേഹവദ്ദ്രവൌഷ്ണമാംസരസൌദനവിരുദ്ധാ ഭവതി|൧൨|
Adhikarana ൮ (൧൨-൧൩) · Śloka ൧൩
അക്ഷമാത്രം തയോഃ പിണ്ഡം വിനീയാമ്ലേന നാ പിബേത്||൧൨||
ഗോऽവ്യജാമഹിഷീമൂത്രസൌവീരകതുഷോദകൈഃ|
പ്രസന്നയാ ത്രിഫലയാ ശൃതയാ ച പൃഥക് പിബേത്||൧൩||
View original
अक्षमात्रं तयोः पिण्डं विनीयाम्लेन ना पिबेत्||१२||
गोऽव्यजामहिषीमूत्रसौवीरकतुषोदकैः|
प्रसन्नया त्रिफलया शृतया च पृथक् पिबेत्||१३||
Show commentary
അക്ഷമാത്രമിത്യാദിനാ നവഭിരമ്ലാദിഭിര്ദ്രവ്യൈര്നവയോഗാനാഹ| തയോരിതി ശ്യാമാത്രിവൃദരുണത്രിവൃതയോഃ| ഏതയോശ്ച മിലിതയോഃ പ്രത്യേകം ച പ്രയോഗാ ഇതി പ്രാഗേവ പ്രതിപാദിതമ്| അമ്ലേനേതി കാഞ്ജികേന||൧൨-൧൩||
Adhikarana ൯ (൧൪) · Śloka ൧൪
ഏകൈകം സൈന്ധവാദീനാം ദ്വാദശാനാം സനാഗരമ്|
ത്രിവൃദ്ദ്വിഗുണസംയുക്തം ചൂര്ണമുഷ്ണാമ്ബുനാ പിബേത്||൧൪||
View original
एकैकं सैन्धवादीनां द्वादशानां सनागरम्|
त्रिवृद्द्विगुणसंयुक्तं चूर्णमुष्णाम्बुना पिबेत्||१४||
Show commentary
ഏകൈകമിത്യാദിനാ സൈന്ധവാദിഭിര്ദ്വാദശയോഗാനാഹ| സൈന്ധവാദയശ്ച ദ്വാദശ രോഗഭിഷഗ്ജിതീയേ (വി.അ.൮) ലവണസ്കന്ധോക്താ ജ്ഞേയാഃ| സനാഗരമിതി നാഗരസഹിതം സത് പ്രത്യേകം സൈന്ധവാദീനാം ചൂര്ണം ദ്വിഗുണത്രിവൃതാചൂര്ണയുക്തം പാതവ്യമ്||൧൪||
Adhikarana ൧൦ (൧൫-൧൬) · Śloka ൧൭
പിപ്പലീ പിപ്പലീമൂലം മരിചം ഗജപിപ്പലീ|
സരലഃ കിലിമം ഹിങ്ഗു ഭാര്ഗീ തേജോവതീ തഥാ||൧൫||
മുസ്തം ഹൈമവതീ പഥ്യാ ചിത്രകോ രജനീ വചാ|
സ്വര്ണക്ഷീര്യജമോദാ ച ശൃങ്ഗവേരം ച തൈഃ പൃഥക്||൧൬||
ഏകൈകാര്ധാംശസംയുക്തം പിബേദ്ഗോമൂത്രസംയുതമ്|൧൭|
View original
पिप्पली पिप्पलीमूलं मरिचं गजपिप्पली|
सरलः किलिमं हिङ्गु भार्गी तेजोवती तथा||१५||
मुस्तं हैमवती पथ्या चित्रको रजनी वचा|
स्वर्णक्षीर्यजमोदा च शृङ्गवेरं च तैः पृथक्||१६||
एकैकार्धांशसंयुक्तं पिबेद्गोमूत्रसंयुतम्|१७|
Show commentary
പിപ്പലീത്യാദിനാ പിപ്പല്യാദിദ്രവ്യഭേദേന മൂത്രേऽഷ്ടാദശയോഗാനാഹ||൧൫-൧൬||-
Adhikarana ൧൧ (൧൭) · Śloka ൧൭
മധുകാര്ധാംശസംയുക്തം ശര്കരാമ്ബുയുതം പിബേത്||൧൭||
View original
मधुकार्धांशसंयुक्तं शर्कराम्बुयुतं पिबेत्||१७||
Show commentary
മധുകേത്യാദിനൈകഃ പ്രയോഗഃ| അയം ച സങ്ഗ്രഹോക്തയോഃ ‘യഷ്ട്യാം ദ്വൌ’ ഇത്യനയോരേകതരഃ||൧൭||
Adhikarana ൧൨ (൧൮-൧൯) · Śloka ൨൦
ജീവകര്ഷഭകൌ മേദാം ശ്രാവണീം കര്കാടാഹ്വയാമ്|
മുദ്ഗമാഷാഖ്യപര്ണ്യൌ ച മഹതീം ശ്രാവണീം തഥാ||൧൮||
കാകോലീം ക്ഷീരകാകോലീമിന്ദ്രാം ഛിന്നരുഹാം തഥാ|
ക്ഷീരശുക്ലാം പയസ്യാം ച യഷ്ട്യാഹ്വം വിധിനാ പിബേത്||൧൯||
വാതപിത്തഹിതാന്യേതാന്യന്യാനി തു കഫാനിലേ|൨൦|
View original
जीवकर्षभकौ मेदां श्रावणीं कर्काटाह्वयाम्|
मुद्गमाषाख्यपर्ण्यौ च महतीं श्रावणीं तथा||१८||
काकोलीं क्षीरकाकोलीमिन्द्रां छिन्नरुहां तथा|
क्षीरशुक्लां पयस्यां च यष्ट्याह्वं विधिना पिबेत्||१९||
वातपित्तहितान्येतान्यन्यानि तु कफानिले|२०|
Show commentary
ജീവകേത്യാദിനാ ചതുര്ദശയോഗാന് തഥാ യഷ്ട്യാഹ്വമിത്യേകം ചാഹ| അയം ച സങ്ഗ്രഹോക്തയോഃ ‘യഷ്ട്യാം ദ്വൌ’ ഇതി ദ്വയോരന്യതരഃ| ക്ഷീരശുക്ലാ ക്ഷീരവിദാരീ| ഇന്ദ്രാ കോകിലാക്ഷഃ| പയസ്യാ അര്കപുഷ്പീ||൧൮-൧൯||-
Adhikarana ൧൩ (൨൦) · Śloka ൨൧
ക്ഷീരമാംസേക്ഷുകാശ്മര്യദ്രാക്ഷാപീലുരസൈഃ പൃഥക്||൨൦||
സര്പിഷാ വാ തയോശ്ചൂര്ണമഭയാര്ധാംശികം പിബേത്|൨൧|
View original
क्षीरमांसेक्षुकाश्मर्यद्राक्षापीलुरसैः पृथक्||२०||
सर्पिषा वा तयोश्चूर्णमभयार्धांशिकं पिबेत्|२१|
Show commentary
ക്ഷീരേത്യാദിനാ ക്ഷീരാദൌ സപ്ത യോഗാനാഹ| പീലു ഔത്തരപഥികം ഫലമ്||൨൦||-
Adhikarana ൧൪ (൨൧-൩൨) · Śloka ൩൨
ലിഹ്യാദ്വാ മധുസര്പിര്ഭ്യാം സംയുക്തം സസിതോപലമ്||൨൧||
അജഗന്ധാ തുഗാക്ഷീരീ വിദാരീ ശര്കരാ ത്രിവൃത്|
ചൂര്ണിതം ക്ഷൌദ്രസര്പിര്ഭ്യാം ലീഢ്വാ സാധു വിരിച്യതേ||൨൨||
സന്നിപാതജ്വരസ്തമ്ഭദാഹതൃഷ്ണാര്ദിതോ നരഃ|
ശ്യാമാത്രിവൃത്കഷായേണ കല്കേന ച സശര്കരമ്||൨൩||
സാധയേദ്വിധിവല്ലേഹം ലിഹ്യാത് പാണിതലം തതഃ|
സക്ഷൌദ്രാം ശര്കരാം പക്ത്വാ കുര്യാന്മൃദ്ഭാജനേ നവേ||൨൪||
ക്ഷിപേച്ഛീതേ ത്രിവൃച്ചൂര്ണം ത്വക്പത്രമരിചൈഃ സഹ|
മാത്രയാ ലേഹയേദേതദീശ്വരാണാം വിരേചനമ്||൨൫||
കുഡവാംശാന് രസാനിക്ഷുദ്രാക്ഷാപീലുപരുഷകാത്|
സിതോപലാപലം ക്ഷൌദ്രാത് കുഡവാര്ധം ച സാധയേത്||൨൬||
തം ലേഹം യോജയേച്ഛീതം ത്രിവൃച്ചൂര്ണേന ശാസ്ത്രവിത്|
ഏതദുത്സന്നപിത്താനാമീശ്വരാണാം വിരേചനമ്||൨൭||
ശര്കരാമോദകാന് വര്തീര്ഗുലികാമാംസപൂപകാന്|
അനേന വിധിനാ കുര്യാത് പൈത്തികാനാം വിരേചനമ്||൨൮||
പിപ്പലീം നാഗരം ക്ഷാരം ശ്യാമാം ത്രിവൃതയാ സഹ|
ലേഹയേന്മധുനാ സാര്ധം ശ്ലേഷ്മലാനാം വിരേചനമ്||൨൯||
മാതുലുങ്ഗാഭയാധാത്രീശ്രീപര്ണീകോലദാഡിമാത്|
സുഭൃഷ്ടാന് സ്വരസാംസ്തൈലേ സാധയേത്തത്ര ചാവപേത്||൩൦||
സഹകാരാത് കപിത്ഥാച്ച മധ്യമമ്ലം ച യത് ഫലമ്|
പൂര്വവദ്ബഹലീഭൂതേ ത്രിവൃച്ചൂര്ണം സമാവപേത്||൩൧||
ത്വക്പത്രകേശരൈലാനാം ചൂര്ണം മധു ച മാത്രയാ|
ലേഹോऽയം കഫപൂര്ണാനാമീശ്വരാണാം വിരേചനമ്||൩൨||
View original
लिह्याद्वा मधुसर्पिर्भ्यां संयुक्तं ससितोपलम्||२१||
अजगन्धा तुगाक्षीरी विदारी शर्करा त्रिवृत्|
चूर्णितं क्षौद्रसर्पिर्भ्यां लीढ्वा साधु विरिच्यते||२२||
सन्निपातज्वरस्तम्भदाहतृष्णार्दितो नरः|
श्यामात्रिवृत्कषायेण कल्केन च सशर्करम्||२३||
साधयेद्विधिवल्लेहं लिह्यात् पाणितलं ततः|
सक्षौद्रां शर्करां पक्त्वा कुर्यान्मृद्भाजने नवे||२४||
क्षिपेच्छीते त्रिवृच्चूर्णं त्वक्पत्रमरिचैः सह|
मात्रया लेहयेदेतदीश्वराणां विरेचनम्||२५||
कुडवांशान् रसानिक्षुद्राक्षापीलुपरुषकात्|
सितोपलापलं क्षौद्रात् कुडवार्धं च साधयेत्||२६||
तं लेहं योजयेच्छीतं त्रिवृच्चूर्णेन शास्त्रवित्|
एतदुत्सन्नपित्तानामीश्वराणां विरेचनम्||२७||
शर्करामोदकान् वर्तीर्गुलिकामांसपूपकान्|
अनेन विधिना कुर्यात् पैत्तिकानां विरेचनम्||२८||
पिप्पलीं नागरं क्षारं श्यामां त्रिवृतया सह|
लेहयेन्मधुना सार्धं श्लेष्मलानां विरेचनम्||२९||
मातुलुङ्गाभयाधात्रीश्रीपर्णीकोलदाडिमात्|
सुभृष्टान् स्वरसांस्तैले साधयेत्तत्र चावपेत्||३०||
सहकारात् कपित्थाच्च मध्यमम्लं च यत् फलम्|
पूर्ववद्बहलीभूते त्रिवृच्चूर्णं समावपेत्||३१||
त्वक्पत्रकेशरैलानां चूर्णं मधु च मात्रया|
लेहोऽयं कफपूर्णानामीश्वराणां विरेचनम्||३२||
Show commentary
ലിഹ്യാദ്വാ മധ്വിത്യാദിനാऽഷ്ടൌ ലേഹാനാഹ| ലിഹ്യാദ്വേത്യാദിനാ പ്രഥമോ ലേഹഃ| അജഗന്ധേത്യാദിനാ ദ്വിതീയഃ| അജഗന്ധാ അജമോദാ| ശ്യാമാത്രിവൃദിത്യാദിനാ തൃതീയോ ലേഹഃ| അത്ര ശര്കരാത്രിവൃച്ചൂര്ണാഭ്യാം സമാഭ്യാം ക്വാഥപാദികാഭ്യാം ലേഹഃ| സക്ഷൌദ്രാമിത്യാദിനാ ചതുര്ഥഃ| അത്ര ക്ഷൌദ്രപാകോ യോഗമഹിമ്നാ| ത്രിവൃച്ചൂര്ണമാത്രാപാദികത്വം ത്വക്പത്രാദീനാം, സൌഗന്ധമാത്രപ്രയോജനത്വാത് | ഈശ്വരാണാം വിരേചനമിതി വചനേന സുകുമാരത്വാദസ്നിഗ്ധവിഷയതാമസ്യ ദര്ശയതി, ഈശ്വരാ ഹി പ്രായേണ സുകുമാരാഃ സ്നിഗ്ധാശ്ച ഭവന്തി| കുഡവാംശാനിത്യാദിഃ പഞ്ചമഃ| അത്ര ത്രിവൃച്ചൂര്ണമനിര്ദിഷ്ടമാനം, തച്ച പ്രക്ഷേപന്യായാല്ലേഹാത് പാദികം കര്തവ്യമ്| ഉത്സന്നപിത്താനാമ് ഉദ്ഭൂതപിത്താനാമ്| ശര്കരേത്യാദിനാ സിതായോഗാംശ്ചതുരോऽതിദേശാനുഗുണ്യാല്ലേഹാനാം മധ്യ ഏവാഹ| അത്ര വര്ത്യാദയോऽപി ശര്കരാകൃതാ ഏവ ജ്ഞേയാഃ| അനേന വിധിനേതി ഇക്ഷ്വാദിരസസംസ്കാരേണ ത്രിവൃച്ചൂര്ണയോഗേന ച| പിപ്പലീം നാഗരമിത്യാദിനാ ഷഷ്ഠോ ലേഹഃ| മധ്യമിതി അമ്ലകപിത്ഥസ്യ മധ്യം ഭാഗമ്| അമ്ലം ച യത് ഫലമിതി മാതുലുങ്ഗാദി| പൂര്വവദിതി കൌഡവികത്വം മാതുലുങ്ഗാദിരസാനാം ദര്ശയതി||൨൧-൩൨||
Adhikarana ൧൫ (൩൩) · Śloka ൩൩
പാനകാനി രസാന് യൂഷാന്മോദകാന് രാഗഷാഡവാന്|
അനേന വിധിനാ കുര്യാദ്വിരേകാര്ഥം കഫാധികേ||൩൩||
View original
पानकानि रसान् यूषान्मोदकान् रागषाडवान्|
अनेन विधिना कुर्याद्विरेकार्थं कफाधिके||३३||
Show commentary
പാനകാനീത്യാദിനാऽതിദേശാനുഗുണ്യാത് പാനകാദിപഞ്ചയോഗാനാഹ| രാഗപ്രധാനഃ ഷാഡവോ രാഗഷാഡവഃ| അനേന വിധിനേതി പൂര്വലേഹോക്തവിധിനാ||൩൩||
Adhikarana ൧൬ (൩൪-൩൫) · Śloka ൩൫
ഭൃങ്ഗൈലാഭ്യാം സമാ നീലീ തൈസ്ത്രിവൃത്തൈശ്ച ശര്കരാ|
ചൂര്ണം ഫലരസക്ഷൌദ്രശക്തുഭിസ്തര്പണം പിബേത്||൩൪||
വാതപിത്തകഫോത്ഥേഷു രോഗേഷ്വല്പാനലേഷു ച|
നരേഷു സുകുമാരേഷു നിരപായം വിരേചനമ്||൩൫||
View original
भृङ्गैलाभ्यां समा नीली तैस्त्रिवृत्तैश्च शर्करा|
चूर्णं फलरसक्षौद्रशक्तुभिस्तर्पणं पिबेत्||३४||
वातपित्तकफोत्थेषु रोगेष्वल्पानलेषु च|
नरेषु सुकुमारेषु निरपायं विरेचनम्||३५||
Show commentary
ഭൃങ്ഗൈലാഭ്യാമിത്യാദിനാ തര്പണയോഗം പ്രഥമമേവാഹ, ദ്വിതീയസ്തു തര്പണയോഗോ ഭവിഷ്യതീതി| ഭൃങ്ഗം ഗുഡത്വക്| തൈശ്ച ശര്കരേതി ഭൃങ്ഗലാനീലീത്രിവൃദ്ഭിഃ| ഫലരസഃ ദാഡിമരസഃ||൩൪-൩൫||
Adhikarana ൧൭ (൩൬) · Śloka ൩൬
ശര്കരാത്രിഫലാശ്യാമാത്രിവൃത്പിപ്പലിമാക്ഷികൈഃ|
മോദകഃ സന്നിപാതോര്ധ്വരക്തപിത്തജ്വരാപഹഃ||൩൬||
View original
शर्करात्रिफलाश्यामात्रिवृत्पिप्पलिमाक्षिकैः|
मोदकः सन्निपातोर्ध्वरक्तपित्तज्वरापहः||३६||
Show commentary
ശര്കരേത്യാദിനാ മോദകഃ പ്രഥമഃ| തത്ര ച “മോദകേ ദ്വിഗുണോ ഗുഡഃ” ഇതി വചനാത് ഗുഡശര്കരാം ചൂര്ണാദ്ദ്വിഗുണാമിച്ഛന്തി||൩൬||
Adhikarana ൧൮ (൩൭-൩൯) · Śloka ൩൯
ത്രിവൃച്ഛാണാ മതാസ്തിസ്രസ്തിസ്രശ്ച ത്രിഫലാത്വചഃ|
വിഡങ്ഗപിപ്പലീക്ഷാരശാണാസ്തിസ്രശ്ച ചൂര്ണിതാഃ||൩൭||
ലിഹ്യാത് സര്പിര്മധുഭ്യാം ച മോദകം വാ ഗുഡേന തു|
ഭക്ഷയേന്നിഷ്പരീഹാരമേതച്ഛോധനമുത്തമമ് ||൩൮||
ഗുല്മം പ്ലീഹോദരം ശ്വാസം ഹലീമകമരോചകമ്|
കഫവാതകൃതാംശ്ചാന്യാന് വ്യാധീനേതഹ്യപോഹതി||൩൯||
View original
त्रिवृच्छाणा मतास्तिस्रस्तिस्रश्च त्रिफलात्वचः|
विडङ्गपिप्पलीक्षारशाणास्तिस्रश्च चूर्णिताः||३७||
लिह्यात् सर्पिर्मधुभ्यां च मोदकं वा गुडेन तु|
भक्षयेन्निष्परीहारमेतच्छोधनमुत्तमम् ||३८||
गुल्मं प्लीहोदरं श्वासं हलीमकमरोचकम्|
कफवातकृतांश्चान्यान् व्याधीनेतह्यपोहति||३९||
Show commentary
ത്രിവൃച്ഛാണാ ഇത്യാദിനേഹ മോദകേ ച യദ്യപി പഠ്യതേ യോഗഃ, തഥാऽപ്യസ്യ ലേഹേനൈവ ഗ്രഹണാദയമഷ്ടമോ ലേഹോ ഭവതി||൩൭-൩൯||
Adhikarana ൧൯ (൪൦-൪൫) · Śloka ൪൬
വിഡങ്ഗപിപ്പലീമൂലത്രിഫലാധാന്യചിത്രകാന്|
മരിചേന്ദ്രയവാജാജീപിപ്പലീഹസ്തിപിപ്പലീഃ||൪൦||
ലവണാന്യജമോദാം ച ചൂര്ണിതം കാര്ഷികം പൃഥക്|
തിലതൈലത്രിവൃച്ചൂര്ണഭാഗൌ ചാഷ്ടപലോന്മിതൌ||൪൧||
ധാത്രീഫലരസപ്രസ്ഥാംസ്ത്രീന് ഗുഡാര്ധതുലാം തഥാ|
പക്ത്വാ മൃദ്വഗ്നിനാ ഖാദേദ്ബദരോദുമ്ബരോപമാന്||൪൨||
ഗുഡാന് കൃത്വാ ന ചാത്ര സ്യാദ്വിഹാരാഹാരയന്ത്രണാ|
മന്ദാഗ്നിത്വം ജ്വരം മൂര്ച്ഛാം മൂത്രകൃച്ഛ്രമരോചകമ്||൪൩||
അസ്വപ്നം ഗാത്രശൂലം ച കാസം ശ്വാസം ഭ്രമം ക്ഷയമ്|
കുഷ്ഠാര്ശഃകാമലാമേഹഗുല്മോദരഭഗന്ദരാന്||൪൪||
ഗ്രഹണീപാണ്ഡുരോഗാംശ്ച ഹന്യുഃ പുംസവനാശ്ച തേ|
കല്യാണകാ ഇതി ഖ്യാതാഃ സര്വേഷ്വൃതുഷു യൌഗികാഃ||൪൫||
ഇതി കല്യാണകഗുഡഃ|൪൬|
View original
विडङ्गपिप्पलीमूलत्रिफलाधान्यचित्रकान्|
मरिचेन्द्रयवाजाजीपिप्पलीहस्तिपिप्पलीः||४०||
लवणान्यजमोदां च चूर्णितं कार्षिकं पृथक्|
तिलतैलत्रिवृच्चूर्णभागौ चाष्टपलोन्मितौ||४१||
धात्रीफलरसप्रस्थांस्त्रीन् गुडार्धतुलां तथा|
पक्त्वा मृद्वग्निना खादेद्बदरोदुम्बरोपमान्||४२||
गुडान् कृत्वा न चात्र स्याद्विहाराहारयन्त्रणा|
मन्दाग्नित्वं ज्वरं मूर्च्छां मूत्रकृच्छ्रमरोचकम्||४३||
अस्वप्नं गात्रशूलं च कासं श्वासं भ्रमं क्षयम्|
कुष्ठार्शःकामलामेहगुल्मोदरभगन्दरान्||४४||
ग्रहणीपाण्डुरोगांश्च हन्युः पुंसवनाश्च ते|
कल्याणका इति ख्याताः सर्वेष्वृतुषु यौगिकाः||४५||
इति कल्याणकगुडः|४६|
Show commentary
വിഡങ്ഗേത്യാദിനാ ദ്വിതീയോ മോദകഃ||൪൦-൪൫||
Adhikarana ൨൦ (൪൬-൪൯) · Śloka ൫൦
വ്യോഷത്വക്പത്രമുസ്തൈലാവിഡങ്ഗാമലകാഭയാഃ |
സമഭാഗാ ഭിഷഗ്ദദ്യാദ്ദ്വിഗുണം ച മുകൂലകമ്||൪൬||
ത്രിവൃതോऽഷ്ടഗുണം ഭാഗം ശര്കരായാശ്ച ഷഡ്ഗുണമ്|
ചൂര്ണിതം ഗുഡികാഃ കൃത്വാ ക്ഷൌദ്രേണ പലസമ്മിതാഃ||൪൭||
ഭക്ഷയേത് കല്യമുത്ഥായ ശീതം ചാനു പിബേജ്ജലമ്|
മൂത്രകൃച്ഛ്രേ ജ്വരേ വമ്യാം കാസേ ശ്വാസേ ഭ്രമേ ക്ഷയേ||൪൮||
താപേ പാണ്ഡ്വാമയേऽല്പേऽഗ്നൌ ശസ്താ നിര്യന്ത്രണാശിനഃ|
യോഗഃ സര്വവിഷാണാം ച മതഃ ശ്രേഷ്ഠോ വിരേചനേ||൪൯||
മൂത്രജാനാം ച രോഗാണാം വിധിജ്ഞേനാവചാരിതഃ|൫൦|
View original
व्योषत्वक्पत्रमुस्तैलाविडङ्गामलकाभयाः |
समभागा भिषग्दद्याद्द्विगुणं च मुकूलकम्||४६||
त्रिवृतोऽष्टगुणं भागं शर्करायाश्च षड्गुणम्|
चूर्णितं गुडिकाः कृत्वा क्षौद्रेण पलसम्मिताः||४७||
भक्षयेत् कल्यमुत्थाय शीतं चानु पिबेज्जलम्|
मूत्रकृच्छ्रे ज्वरे वम्यां कासे श्वासे भ्रमे क्षये||४८||
तापे पाण्ड्वामयेऽल्पेऽग्नौ शस्ता निर्यन्त्रणाशिनः|
योगः सर्वविषाणां च मतः श्रेष्ठो विरेचने||४९||
मूत्रजानां च रोगाणां विधिज्ञेनावचारितः|५०|
Show commentary
വ്യോഷേത്യാദിനാ തൃതീയോ മോദകഃ| അയം മോദകസ്തന്ത്രാന്തരേ ‘അഭയാദ്യ’ ഇതി ഖ്യാതഃ| മുകൂലകം ദന്തീ| അത്ര മുകൂലാദീനാമേകൈകദ്രവ്യാപേക്ഷയാ ദ്വൈഗുണ്യാദി ഭവതി| മധു ച താവന്മാത്രം യാവതാ മോദകോ ഭവതി| കേചിദത്ര വ്യോഷാദിമിലിതചൂര്ണാദ്ദന്ത്യാദീനാം ദ്വൈഗുണ്യം വദന്തി||൪൬-൪൯||-
Adhikarana ൨൧ (൫൦) · Śloka ൫൧
പഥ്യാധാത്ര്യുരുബൂകാണാം പ്രസൃതൌ ദ്വൌ ത്രിവൃത്പലമ്||൫൦||
ദശ താന്മോദകാന് കുര്യാദീശ്വരാണാം വിരേചനമ്|൫൧|
View original
पथ्याधात्र्युरुबूकाणां प्रसृतौ द्वौ त्रिवृत्पलम्||५०||
दश तान्मोदकान् कुर्यादीश्वराणां विरेचनम्|५१|
Show commentary
പഥ്യേത്യാദിനാ ചതുര്ഥഃ||൫൦||-
Adhikarana ൨൨ (൫൧-൫൫) · Śloka ൫൫
ത്രിവൃദ്ധൈമവതീ ശ്യാമാ നീലിനീ ഹസ്തിപിപ്പലീ||൫൧||
സമൂലാ പിപ്പലീ മുസ്തമജമോദാ ദുരാലഭാ|
കാര്ഷികം നാഗരപലം ഗുഡസ്യ പലവിംശതിമ്||൫൨||
ചൂര്ണിതം മോദകാന് കുര്യാദുദുമ്ബരഫലോപമാന്|
ഹിങ്ഗുസൌവര്ചലവ്യോഷയവാനീബിഡജീരകൈഃ||൫൩||
വചാജഗന്ധാത്രിഫലാചവ്യചിത്രകധാന്യകൈഃ|
മോദകാന് വേഷ്ടയേച്ചൂര്ണൈസ്താന് സതുമ്ബുരുദാഡിമൈഃ||൫൪||
ത്രികവങ്ക്ഷണഹൃദ്ബസ്തികോഷ്ഠാര്ശഃപ്ലീഹശൂലിനാമ്|
ഹിക്കാകാസാരുചിശ്വാസകഫോദാവര്തിനാം ശുഭാഃ ||൫൫||
View original
त्रिवृद्धैमवती श्यामा नीलिनी हस्तिपिप्पली||५१||
समूला पिप्पली मुस्तमजमोदा दुरालभा|
कार्षिकं नागरपलं गुडस्य पलविंशतिम्||५२||
चूर्णितं मोदकान् कुर्यादुदुम्बरफलोपमान्|
हिङ्गुसौवर्चलव्योषयवानीबिडजीरकैः||५३||
वचाजगन्धात्रिफलाचव्यचित्रकधान्यकैः|
मोदकान् वेष्टयेच्चूर्णैस्तान् सतुम्बुरुदाडिमैः||५४||
त्रिकवङ्क्षणहृद्बस्तिकोष्ठार्शःप्लीहशूलिनाम्|
हिक्काकासारुचिश्वासकफोदावर्तिनां शुभाः ||५५||
Show commentary
ത്രിവൃദ്ധൈമവതീത്യാദിനാ പഞ്ചമോ മോദകഃ പൂര്യതേ| വേഷ്ടയേദിതി അവചൂര്ണയേത്||൫൧-൫൫||
Adhikarana ൨൩ (൫൬-൬൪) · Śloka ൬൪
ത്രിവൃതാം കൌടജം ബീജം പിപ്പലീം വിശ്വഭേഷജമ്|
ക്ഷൌദ്രദ്രാക്ഷാരസോപേതം വര്ഷാസ്വേതദ്വിരേചനമ്||൫൬||
ത്രിവൃദ്ദുരാലഭാമുസ്തശര്കരോദീച്യചന്ദനമ്|
ദ്രാക്ഷാമ്ബുനാ സയഷ്ട്യാഹ്വസാതലം ജലദാത്യയേ||൫൭||
ത്രിവൃതാം ചിത്രകം പാഠാമജാജീം സരലം വചാമ്|
സ്വര്ണക്ഷീരീം ച ഹേമന്തേ പിഷ്ട്വാ തൂഷ്ണാമ്ബുനാ പിബേത്||൫൮||
ശര്കരാ ത്രിവൃതാ തുല്യാ ഗ്രീഷ്മകാലേ വിരേചനമ്|
ത്രിവൃത്ത്രായന്തിഹപുഷാഃ സാതലാം കടുരോഹിണീമ് ||൫൯||
സ്വര്ണക്ഷീരീം ച സഞ്ചൂര്ണ്യ ഗോമൂത്രേ ഭാവയേത്ത്ര്യഹമ്|
ഏഷ സര്വര്തുകോ യോഗഃ സ്നിഗ്ധാനാം മലദോഷഹൃത്||൬൦||
ത്രിവൃച്ഛ്യാമാ ദുരാലമ്ഭാ വത്സകം ഹസ്തിപിപ്പലീ|
നീലിനീ ത്രിഫലാ മുസ്തം കടുകാ ച സുചൂര്ണിതമ്||൬൧||
സര്പിര്മാംസരസോഷ്ണാമ്ബുയുക്തം പാണിതലം തതഃ|
പിബേത് സുഖതമം ഹ്യേതദ്രൂക്ഷാണാമപി ശസ്യതേ||൬൨||
ത്ര്യൂഷണം ത്രിഫലാ ഹിങ്ഗു കാര്ഷികം ത്രിവൃതാപലമ്|
സൌവര്ചലാര്ധകര്ഷം ച പലാര്ധം ചാമ്ലവേതസാത്||൬൩||
തച്ചൂര്ണം ശര്കരാതുല്യം മദ്യേനാമ്ലേന വാ പിബേത്|
ഗുല്മപാര്ശ്വാര്തിനുത്സിദ്ധം ജീര്ണേ ചാദ്യാദ്രസൌദനമ്||൬൪||
View original
त्रिवृतां कौटजं बीजं पिप्पलीं विश्वभेषजम्|
क्षौद्रद्राक्षारसोपेतं वर्षास्वेतद्विरेचनम्||५६||
त्रिवृद्दुरालभामुस्तशर्करोदीच्यचन्दनम्|
द्राक्षाम्बुना सयष्ट्याह्वसातलं जलदात्यये||५७||
त्रिवृतां चित्रकं पाठामजाजीं सरलं वचाम्|
स्वर्णक्षीरीं च हेमन्ते पिष्ट्वा तूष्णाम्बुना पिबेत्||५८||
शर्करा त्रिवृता तुल्या ग्रीष्मकाले विरेचनम्|
त्रिवृत्त्रायन्तिहपुषाः सातलां कटुरोहिणीम् ||५९||
स्वर्णक्षीरीं च सञ्चूर्ण्य गोमूत्रे भावयेत्त्र्यहम्|
एष सर्वर्तुको योगः स्निग्धानां मलदोषहृत्||६०||
त्रिवृच्छ्यामा दुरालम्भा वत्सकं हस्तिपिप्पली|
नीलिनी त्रिफला मुस्तं कटुका च सुचूर्णितम्||६१||
सर्पिर्मांसरसोष्णाम्बुयुक्तं पाणितलं ततः|
पिबेत् सुखतमं ह्येतद्रूक्षाणामपि शस्यते||६२||
त्र्यूषणं त्रिफला हिङ्गु कार्षिकं त्रिवृतापलम्|
सौवर्चलार्धकर्षं च पलार्धं चाम्लवेतसात्||६३||
तच्चूर्णं शर्करातुल्यं मद्येनाम्लेन वा पिबेत्|
गुल्मपार्श्वार्तिनुत्सिद्धं जीर्णे चाद्याद्रसौदनम्||६४||
Show commentary
ത്രിവൃതാം കൌടജമിത്യാദിനാ ഷഡൃതുവിഹിതാന് യോഗാന് രൂക്ഷാണാമപി ശസ്യതേ ഇത്യന്തേനാഹ| സാതലാ ചര്മകശാ| ജലദാത്യയേ ശരദി| ഹേമന്തേ യദ്യപി പ്രബലശീതവാതേ വിരേചനം നിഷിദ്ധം, തഥാऽപി വ്യാധിവിഷയവിഹിതം വിരേചനമേതജ്ജ്ഞേയമ്| സര്വര്തുകയോഗൌ അനുക്തേ ഋതൌ വസന്താദൌ ച ജ്ഞേയൌ| ത്രിവൃച്ഛ്യാമേത്യാദികോऽപി സര്വര്തുകോ യോഗഃ| ത്ര്യൂഷണമിത്യാദിശ്ചൂര്ണയോഗോ ദ്വിതീയഃ||൫൬-൬൪||
Adhikarana ൨൪ (൬൫) · Śloka ൬൬
ത്രിവൃതാം ത്രിഫലാം ദന്തീം സപ്തലാം വ്യോഷസൈന്ധവമ്|
കൃത്വാ ചൂര്ണം തു സപ്താഹം ഭാവ്യമാമലകീരസേ||൬൫||
തദ്യോജ്യം തര്പണേ യൂഷേ പിശിതേ രാഗയുക്തിഷു|൬൬|
View original
त्रिवृतां त्रिफलां दन्तीं सप्तलां व्योषसैन्धवम्|
कृत्वा चूर्णं तु सप्ताहं भाव्यमामलकीरसे||६५||
तद्योज्यं तर्पणे यूषे पिशिते रागयुक्तिषु|६६|
Show commentary
ത്രിവൃതാം ത്രിഫലാമിത്യാദികസ്തര്പണയോഗഃ| ഏവം സര്വര്തുകയോഗേന സമം ദ്വൌ തര്പണയോഗൌ ഭവതഃ||൬൫||-
Adhikarana ൨൫ (൬൬-൬൮) · Śloka ൬൮
തുല്യാമ്ലം ത്രിവൃതാകല്കസിദ്ധം ഗുല്മഹരം ഘൃതമ്||൬൬||
ശ്യാമാത്രിവൃതയോര്മൂലം പചേദാമലകൈഃ സഹ|
ജലേ തേന കഷായേണ പക്ത്വാ സര്പിഃ പിബേന്നരഃ||൬൭||
ശ്യാമാത്രിവൃത്കഷായേണ സിദ്ധം സര്പിഃ പിബേത്തഥാ|
സാധിതം വാ പയസ്താഭ്യാം സുഖം തേന വിരിച്യതേ||൬൮||
View original
तुल्याम्लं त्रिवृताकल्कसिद्धं गुल्महरं घृतम्||६६||
श्यामात्रिवृतयोर्मूलं पचेदामलकैः सह|
जले तेन कषायेण पक्त्वा सर्पिः पिबेन्नरः||६७||
श्यामात्रिवृत्कषायेण सिद्धं सर्पिः पिबेत्तथा|
साधितं वा पयस्ताभ्यां सुखं तेन विरिच्यते||६८||
Show commentary
തുല്യാമ്ലമിത്യേകം ഘൃതം, ശ്യാമേത്യാദി ദ്വിതീയം, ശ്യാമാത്രിവൃത്കഷായേണേത്യാദി തൃതീയമ്| സാധിതം ചേത്യാദിനാ ക്ഷീരയോഗമേകമാഹ| ഘൃതേന ക്ഷീരേണ ച ഘൃതേന ക്ഷീരേണ വൈകേന മിലിത്വാ ചത്വാരോ ഘൃതക്ഷീരൈര്ഭവന്തി||൬൬-൬൮||
Adhikarana ൨൬ (൬൯-൭൧) · Śloka ൭൧
ത്രിവൃന്മുഷ്ടീംസ്തു സനഖാനഷ്ടൌ ദ്രോണേऽമ്ഭസഃ പചേത് |
പാദശേഷം കഷായം തം പൂതം ഗുഡതുലായുതമ്||൬൯||
സ്നിഗ്ധേ സ്ഥാപ്യം ഘടേ ക്ഷൌദ്രപിപ്പലീഫലചിത്രകൈഃ|
പ്രലിപ്തേ മധുനാ മാസം ജാതം തന്മാത്രയാ പിബേത്||൭൦||
ഗ്രഹണീപാണ്ഡുരോഗഘ്നം ഗുല്മശ്വയഥുനാശനമ്|
സുരാം വാ ത്രിവൃതായോഗകിണ്വാം തത്ക്വാഥസംയുതാമ്||൭൧||
View original
त्रिवृन्मुष्टींस्तु सनखानष्टौ द्रोणेऽम्भसः पचेत् |
पादशेषं कषायं तं पूतं गुडतुलायुतम्||६९||
स्निग्धे स्थाप्यं घटे क्षौद्रपिप्पलीफलचित्रकैः|
प्रलिप्ते मधुना मासं जातं तन्मात्रया पिबेत्||७०||
ग्रहणीपाण्डुरोगघ्नं गुल्मश्वयथुनाशनम्|
सुरां वा त्रिवृतायोगकिण्वां तत्क्वाथसंयुताम्||७१||
Show commentary
ത്രിവൃന്മുഷ്ടീനിത്യാദിനാ പ്രഥമാ സുരാ, സുരാം വേത്യാദിനാ ദ്വിതീയാ, ഏവം ദ്വൌ സുരായോഗൌ ഭവതഃ| ത്രിവൃദ്യോഗയുക്തം കിണ്വം യസ്യാം സാ തഥാ||൬൯-൭൧||
Adhikarana ൨൭ (൭൨-൭൩) · Śloka ൭൩
യവൈഃ ശ്യാമാത്രിവൃത്ക്വാഥസ്വിന്നൈഃ കുല്മാഷമമ്ഭസാ|
ആസുതം ഷഡഹം പല്ലേ ജാതം സൌവീരകം പിബേത്||൭൨||
ഭൃഷ്ടാന് വാ സതുഷാഞ്ഛുദ്ധാന് യവാംസ്തച്ചൂര്ണസംയുതാന്|
ആസുതാനമ്ഭസാ തദ്വത് പിബേജ്ജാതം തുഷോദകമ്||൭൩||
View original
यवैः श्यामात्रिवृत्क्वाथस्विन्नैः कुल्माषमम्भसा|
आसुतं षडहं पल्ले जातं सौवीरकं पिबेत्||७२||
भृष्टान् वा सतुषाञ्छुद्धान् यवांस्तच्चूर्णसंयुतान्|
आसुतानम्भसा तद्वत् पिबेज्जातं तुषोदकम्||७३||
Show commentary
യവൈരിത്യാദിനാ സൌവീരകതുഷോദകേ പ്രാഹ| ഏതൌ ദ്വൌ കാഞ്ജികയോഗൌ| കുല്മാഷ ഉത്സ്വിന്നയവപിഷ്ടകമ്| പല്ലേ ഇതി ധാന്യാദിരാശൌ| തച്ചൂര്ണസംയുതാനിതി ത്രിവൃച്ചൂര്ണസംയുതാന്| തദ്വദിതി ഷഡഹം പല്ലേ സ്ഥിതാന||൭൨-൭൩||
Adhikarana ൨൮ (൭൪) · Śloka ൭൪
തഥാ മദനകല്പോക്താന് ഷാഡവാദീന് പൃഥഗ്ദശ|
ത്രിവൃച്ചൂര്ണേന സംയോജ്യ വിരേകാര്ഥം പ്രയോജയേത്||൭൪||
View original
तथा मदनकल्पोक्तान् षाडवादीन् पृथग्दश|
त्रिवृच्चूर्णेन संयोज्य विरेकार्थं प्रयोजयेत्||७४||
Show commentary
തഥേത്യാദിനാ ഷാഡവാദിയോഗാന് ദശാഹ| ദശ ഷാഡവാദയോ “ബദരഷാഡവരാഗലേഹമോദകോത്കാരികാതര്പണശാകമാംസരസയൂഷമദ്യാനാം” (ക.അ.൧) ഇതി ഗ്രന്ഥേന മദനകല്പോക്താഃ||൭൪||
Adhikarana ൨൯ (൭൫-൭൬) · Śloka ൭൬
ഭവതശ്ചാത്ര- ത്വക്കേശരാമ്രാതകദാഡിമൈലാസിതോപലാമാക്ഷികമാതുലുങ്ഗൈഃ|
മദ്യൈസ്തഥാऽമ്ലൈശ്ച മനോനുകൂലൈര്യുക്താനി ദേയാനി വിരേചനാനി||൭൫||
ശീതാമ്ബുനാ പീതവതശ്ച തസ്യ സിഞ്ചേന്മുഖം ഛര്ദിവിഘാതഹേതോഃ|
ഹൃദ്യാംശ്ച മൃത്പുഷ്പഫലപ്രവാലാനമ്ലം ച ദദ്യാദുപജിഘ്രണാര്ഥമ്||൭൬||
View original
भवतश्चात्र- त्वक्केशराम्रातकदाडिमैलासितोपलामाक्षिकमातुलुङ्गैः|
मद्यैस्तथाऽम्लैश्च मनोनुकूलैर्युक्तानि देयानि विरेचनानि||७५||
शीताम्बुना पीतवतश्च तस्य सिञ्चेन्मुखं छर्दिविघातहेतोः|
हृद्यांश्च मृत्पुष्पफलप्रवालानम्लं च दद्यादुपजिघ्रणार्थम्||७६||
Show commentary
സമ്പ്രതി ദശോത്തരം യോഗശതമഭിധായ വാന്തിനിരാസാര്ഥം കൃത്യത്രയേണ സമം വിരേചനപ്രയോഗാനാഹ- ത്വക്കേശരേത്യാദി||൭൫-൭൬||
Adhikarana ൩൦ (൭൭-൮൦) · Śloka ൮൦
തത്ര ശ്ലോകാഃ- ഏകോऽമ്ലാദിഭിരഷ്ടൌ ച ദശ ദ്വൌ സൈന്ധവാദിഭിഃ|
മൂത്രേऽഷ്ടാദശ യഷ്ട്യാം ദ്വൌ ജീവകാദൌ ചതുര്ദശ||൭൭||
ക്ഷീരാദൌ സപ്ത ലേഹേऽഷ്ടൌ ചത്വാരഃ സിതയാऽപി ച|
പാനകാദിഷു പഞ്ചൈവ ഷഡൃതൌ പഞ്ച മോദകാഃ||൭൮||
ചത്വാരശ്ച ഘൃതേ ക്ഷീരേ ദ്വൌ ചൂര്ണേ തര്പണേ തഥാ|
ദ്വൌ മദ്യേ കാഞ്ജികേ ദ്വൌ ച ദശാന്യേ ഷാഡവാദിഷു||൭൯||
ശ്യാമായാസ്ത്രിവൃതായാശ്ച കല്പേऽസ്മിന് സമുദാഹൃതമ്|
ശതം ദശോത്തരം സിദ്ധം യോഗാനാം പരമര്ഷിണാ||൮൦||
View original
तत्र श्लोकाः- एकोऽम्लादिभिरष्टौ च दश द्वौ सैन्धवादिभिः|
मूत्रेऽष्टादश यष्ट्यां द्वौ जीवकादौ चतुर्दश||७७||
क्षीरादौ सप्त लेहेऽष्टौ चत्वारः सितयाऽपि च|
पानकादिषु पञ्चैव षडृतौ पञ्च मोदकाः||७८||
चत्वारश्च घृते क्षीरे द्वौ चूर्णे तर्पणे तथा|
द्वौ मद्ये काञ्जिके द्वौ च दशान्ये षाडवादिषु||७९||
श्यामायास्त्रिवृतायाश्च कल्पेऽस्मिन् समुदाहृतम्|
शतं दशोत्तरं सिद्धं योगानां परमर्षिणा||८०||
Show commentary
ഏകോऽമ്ലാദിഭിരിത്യാദിസങ്ഗ്രഹോ വ്യക്താര്ഥഃ| യഷ്ട്യാം ദ്വാവിതി ‘യഷ്ട്യാഹ്വം വിധിനാ’ ഇതി ജീവകാദാവേകഃ, മധുകേത്യാദിനാ ചാപരഃ||൭൭-൮൦||
Adhikarana പുഷ്പികാ · Śloka ൭
ഇത്യഗ്നിവേശകൃതേ തന്ത്രേ ചരകപ്രതിസംസ്കൃതേऽപ്രാപ്തേ ദൃഢബലസമ്പൂരിതേ കല്പസ്ഥാനേ ശ്യാമാത്രിവൃത്കല്പോ നാമ സപ്തമോऽധ്യായഃ||൭||
View original
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृतेऽप्राप्ते दृढबलसम्पूरिते कल्पस्थाने श्यामात्रिवृत्कल्पो नाम सप्तमोऽध्यायः||७||
Show commentary
ഇതി ശ്രീചക്രപാണിദത്തവിരചിതായാമായുര്വേദദീപികായാം ചരകതാത്പര്യടീകായാം കല്പസ്ഥാനേ ശ്യാമാത്രിവൃത്കല്പോ നാമ സപ്തമോऽധ്യായഃ||൭||