Adhikarana ਅਥ ਸਰ੍ਪਵਿਸਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯੋ ਨਾਮ ਏਕਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ, ਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞਾ (੧) · Śloka ੧
ਅਥਾਤਃ ਸਰ੍ਪਵਿਸਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯਂ ਨਾਮਾਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ||੧||
अथातः सर्पविषविज्ञानीयं नामाध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਸ੍ਥਾਵਰਂ ਵਿਸਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਜਙ੍ਗਮਮੁਚ੍ਯਤੇ| ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਸਰ੍ਪਾਣਾਂ ਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯਾਤ੍ ਤਦ੍ਵਿਜ੍ਞਾਨਾਰ੍ਥਮਧ੍ਯਾਯ ਆਰਭ੍ਯਤੇ|| ੧||
Adhikarana ਦਿਵ੍ਯਸਰ੍ਪੇਭ੍ਯਃ ਨਮਸ੍ਕਾਰਃ (੨) · Śloka ੨
ਦਿਵ੍ਯਭੌਮਵਿਭਾਗੇਨ ਦ੍ਵਿਵਿਧਾਃ ਪਨ੍ਨਗਾਃ ਸ੍ਮਤਾਃ| ਵਾਸੁਕਿਸ੍ਤਕ੍ਸਕੋਨਨ੍ਤਃ ਸਗਰਃ ਸਾਗਰਾਲਯਃ| ਤਥਾ ਨਨ੍ਦੋਪਨਨ੍ਦਾਦ੍ਯਾਃ ਸਮਿਦ੍ਧਾਗ੍ਨਿਨਸਮਪ੍ਰਭਾਃ| ਦਿਵ੍ਯਾ ਗਰ੍ਜਨ੍ਤਿ ਵਰ੍ਸਨ੍ਤਿ ਦ੍ਯੋਤਨ੍ਤੇ ਦ੍ਯੋਤਯਨ੍ਤਿ ਤੇ| ਧਾਰਯਨ੍ਤਿ ਜਗਤ੍ਕਤ੍ਸ੍ਨਂ ਕੁਰ੍ਯੁਃ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧਾਸ਼੍ਚ ਭਸ੍ਮਸਾਤ੍| ਦਙ੍ਨਿਸ਼੍ਵਾਸੈਰ੍ਨਮਸ੍ਤੇਭ੍ਯੋ ਨ ਤੇਸ੍ਵਸ੍ਤਿ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮ੍||੨||
दिव्यभौमविभागेन द्विविधाः पन्नगाः स्मृताः| वासुकिस्तक्षकोऽनन्तः सगरः सागरालयः| तथा नन्दोपनन्दाद्याः समिद्धाग्निनसमप्रभाः| दिव्या गर्जन्ति वर्षन्ति द्योतन्ते द्योतयन्ति ते| धारयन्ति जगत्कृत्स्नं कुर्युः क्रुद्धाश्च भस्मसात्| दृङ्निश्वासैर्नमस्तेभ्यो न तेष्वस्ति चिकित्सितम्||२||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਦ੍ਵਿਵਿਧਾਃ ਪਨ੍ਨਗਾਃ ਸਰ੍ਪਾਃ ਕੇਚਿਦ੍ਦਿਵ੍ਯਾਃ ਕੇਚਿਦ੍ਭੌਮਾਃ| ਸੁਬੋਧਮ੍| ਤੇਭ੍ਯੋ ਦਿਵ੍ਯੇਭ੍ਯੋ ਨਮੋਸ੍ਤੁ| ਤੇਸੁ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧੇਸੁ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾ ਨਾਸ੍ਤਿ||੨||
Adhikarana ਭੌਮਸਰ੍ਪਭੇਦਾਃ (੩) · Śloka ੩
ਦਰ੍ਵੀਕਰਾ ਮਣ੍ਡਲਿਨੋ ਰਾਜੀਮਨ੍ਤਸ਼੍ਚ ਪਨ੍ਨਗਾਃ| ਤ੍ਰਿਧਾ ਸਮਾਸਤੋ ਭੌਮਾ ਭਿਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਤੇ ਤ੍ਵਨੇਕਧਾ| ਵ੍ਯਾਸਤੋ ਯੋਨਿਭੇਦੇਨ ਨੋਚ੍ਯਨ੍ਤੇਨੁਪਯੋਗਤਃ||੩||
दर्वीकरा मण्डलिनो राजीमन्तश्च पन्नगाः| त्रिधा समासतो भौमा भिद्यन्ते ते त्वनेकधा| व्यासतो योनिभेदेन नोच्यन्तेऽनुपयोगतः||३||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਭੌਮਾਨਾਂ ਸਰ੍ਪਾਣਾਂ ਤ੍ਰੈਵਿਧ੍ਯਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ-ਭੌਮਾਸ੍ਤੁ ਪਨ੍ਨਗਾ ਦਰ੍ਵੀਕਰਾਦਿਭੇਦਾਤ੍ ਤ੍ਰਿਧਾ ਸਮਾਸਤਃ ਸਙ੍ਕ੍ਸੇਪੇਣ| ਤੇ ਤੁ ਦਰ੍ਵੀਕਰਾਦਯੋ ਵ੍ਯਾਸਤੋ ਵਿਸ੍ਤਰਤੋ ਯੋਨਿਭੇਦੇਨ ਜਾਤਿਵਿਸ਼ੇਸੇਣਾਨੇਕਧਾ ਬਹੁਪ੍ਰਕਾਰੇਣ ਭਿਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਭਿਨ੍ਨਾ ਭਵਨ੍ਤਿ ਤਥਾ ਨੋਚ੍ਯਨ੍ਤੇਨੁਪਯੋਗਤਃ ਪ੍ਰਯੋਜਨਾਭਾਵਾਤ੍|| ੩||
Adhikarana ਦਰ੍ਵੀਕਰਾਦੀਨਾਂ ਵਿਸਪ੍ਰਭਾਵਃ (੪) · Śloka ੪
ਵਿਸ਼ੇਸਾਦ੍ਰੂਕ੍ਸਕਟੁਕਮਮ੍ਲੋਸ੍ਣਂ ਸ੍ਵਾਦੁ ਸ਼ੀਤਲਮ੍| ਵਿਸਂ ਦਰ੍ਵੀਕਰਾਦੀਨਾਂ ਕ੍ਰਮਾਦ੍ਵਾਤਾਦਿਕੋਪਨਮ੍||੪||
विशेषाद्रूक्षकटुकमम्लोष्णं स्वादु शीतलम्| विषं दर्वीकरादीनां क्रमाद्वातादिकोपनम्||४||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਦਰ੍ਵੀਕਰਾਦੀਨਾਂ ਵਿਸਸ੍ਯ ਵਾਤਾਦਿਕੋਪਕਾਰਣਤ੍ਵਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ| ਏਸਾਂ ਚ ਦਰ੍ਵੀਕਰਾਦੀਨਾਂ ਵਿਸਂ ਕ੍ਰਮਾਦੇਵ ਚ| ਵਾਤਾਦਿਕੋਪਨਮ੍| ਦਰ੍ਵੀਕਰਾਣਾਂ ਵਿਸਂ ਰੂਕ੍ਸਕਟੁਕਂ ਵਾਤਕੋਪਨਂ ਚ| ਮਣ੍ਡਲਿਨਾਮਮ੍ਲੋਸ੍ਣਂ ਪਿਤ੍ਤਕੋਪਨਂ ਚ| ਰਾਜੀਮਤਾਂ ਸ੍ਵਾਦੁਸ਼ੀਤਲਂ ਕਫਕੋਪਨਂ ਚੇਤਿ ਕ੍ਰਮਾਰ੍ਥਃ| (ਵਿਸਸ੍ਯ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਦਿਗੁਣਯੋਗੇ ਸਤ੍ਯਪਿ ਵਿਸ਼ੇਸਕਥਨਮਤ੍ਰ ਰੂਕ੍ਸਾਦੀਨਾਂ ਦ੍ਵਯਾਨਾਮੇਤੇਸਾਮਾਧਿਕ੍ਯਦ੍ਯੋਤਨਾਰ੍ਥਮ੍)|| ੪||
Adhikarana ਦਰ੍ਵੀਕਰਾਦੀਨਾਂ ਵਿਸਵਦ੍ਧਿਕਾਲਃ (੫) · Śloka ੫
ਤਾਰੁਣ੍ਯਮਧ੍ਯਵਦ੍ਧਤ੍ਵੇ ਵਸ੍ਟਿਸ਼ੀਤਾਤਪੇਸੁ ਚ| ਵਿਸੋਲ੍ਬਣਾ ਭਵਨ੍ਤ੍ਯੇਤੇ ਵ੍ਯਨ੍ਤਰਾ ਤੁਸਨ੍ਧਿਸੁ||੫||
तारुण्यमध्यवृद्धत्वे वृष्टिशीतातपेषु च| विषोल्बणा भवन्त्येते व्यन्तरा ऋतुसन्धिषु||५||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਏਤੇਸਾਂ ਵਿਸਵਦ੍ਧਿਕਾਲਮਾਹ-ਏਤੇ ਚ ਦਰ੍ਵੀਕਰਾਦਯਸ੍ਤਾਰੁਣ੍ਯਾਦਿਸੁ ਵਸ੍ਟ੍ਯਾਦਿਸੁ ਚਤੁਰ੍ਸੁ ਵਿਸੋਲ੍ਬਣਾ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਦਰ੍ਵੀਕਰਾਸ੍ਤਾਰੁਣ੍ਯੇ ਵਦ੍ਧਿਕਾਲੇ ਚ ਵਿਸੋਲ੍ਬਣਾ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਮਣ੍ਡਲਿਨੋ ਮਧ੍ਯਵਯਸਿ ਸ਼ੀਤਕਾਲੇ ਚ| ਰਾਜੀਮਨ੍ਤੋ ਵਦ੍ਧਤ੍ਵੇ ਆਤਪਕਾਲੇ ਚ| ਵ੍ਯਨ੍ਤਰਾਃ ਸਙ੍ਕਰਜਾਤਯਃ ਯੇਸਾਂ ਵਿਜਾਤੀਯੌ ਪਿਤਰੌ ਤੇ ਵ੍ਯਨ੍ਤਰਾਸ੍ਤੇ ਤੁਸਨ੍ਧਿਸੁ ਕ੍ਰਮੇਣੈਵ ਵਿਸੋਲ੍ਬਣਾ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਤੁਸਨ੍ਧਿਃ ਸ੍ਵਾਭਾਵਿਕਾਰਮ੍ਭਾਤ੍ ਪੂਰ੍ਵਮ੍| ਵਸ੍ਟਿਃ ਸ਼੍ਰਾਵਣਾਦਿਮਾਸਚਤੁਸ੍ਕਮ੍| ਸ਼ੀਤਂ ਮਾੜ੍ਗਸ਼ੀਰ੍ਸਾਦਿਕਮ੍| ਆਤਪਂ ਚੈਤ੍ਰਾਦਿਕਮ੍|| ੫||
Adhikarana ਦਰ੍ਵੀਕਰਾਦੀਨਾਂ ਲਕ੍ਸਣਾਨਿ (੬) · Śloka ੬
ਰਥਾਙ੍ਗਲਾਙ੍ਗਲਚ੍ਛਤ੍ਰਸ੍ਵਸ੍ਤਿਕਾਙ੍ਕੁਸ਼ਧਾਰਿਣਃ| ਫਣਿਨਃ ਸ਼ੀਘ੍ਰਗਤਯਃ ਸਰ੍ਪਾ ਦਰ੍ਵੀਕਰਾਃ ਸ੍ਮਤਾਃ||੬||
रथाङ्गलाङ्गलच्छत्रस्वस्तिकाङ्कुशधारिणः| फणिनः शीघ्रगतयः सर्पा दर्वीकराः स्मृताः||६||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਦਰ੍ਵੀਕਰਾਦੀਨਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸਃ ਕਥਂ ਜ੍ਞਾਯਤ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰਾਹ-ਰਥਾਙ੍ਗਾਦਿਚਿਹ੍ਨਧਾਰਿਣਃ ਫਣਾਵਨ੍ਤਃ ਸ਼ੀਘ੍ਰਗਮਨਾਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਪਾ ਦਰ੍ਵੀਕਰਾਃ ਸ੍ਮਤਾਃ| ਰਥਾਙ੍ਗਂ ਚਕ੍ਰਮ੍| ਲਾਙ੍ਗਲੋ ਹਲਃ| ਅਨ੍ਯਤ੍ਸੁਬੋਧਮ੍| (ਰਥਾਙ੍ਗਾਦਿਰੇਖਾਕਾਰੇਣ ਫਣਮਧ੍ਯੇ ਧਾਰਯਨ੍ਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ )|| ੬||
Adhikarana ਮਣ੍ਡਲਿਲਕ੍ਸਣਾਨਿ (੭) · Śloka ੭
ਜ੍ਞੇਯਾ ਮਣ੍ਡਲਿਨੋਭੋਗਾ ਮਣ੍ਡਲੈਰ੍ਵਿਵਿਧੈਸ਼੍ਚਿਤਾਃ| ਪ੍ਰਾਂਸ਼ਵੋ ਮਨ੍ਦਗਮਨਾਃ||੭||
ज्ञेया मण्डलिनोऽभोगा मण्डलैर्विविधैश्चिताः| प्रांशवो मन्दगमनाः||७||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਜ੍ਞੇਯਾ ਇਤਿ| ਤੇ ਮਣ੍ਡਲਿਨੋ ਜ੍ਞੇਯਾਃ ਯੇ ਅਭੋਗਾਃ ਫਣਰਹਿਤਾਃ ਵਿਵਿਧੈਰ੍ਨਾਨਾਪ੍ਰਕਾਰੈਰ੍ਮਣ੍ਡਲਾਕਾਰੈਵਰ੍ਣਵਿਸ਼ੇਸੈਸ਼੍ਚਿਤਾ ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਾਃ ਪ੍ਰਾਂਸ਼ਵੋ ਦੀਰ੍ਘਾਕਤਯਃ ਮਨ੍ਦਗਮਨਾ ਅਲ੍ਪਵੇਗਾਸ਼੍ਚ ਭਵਨ੍ਤਿ|| ੭||
Adhikarana ਰਾਜੀਮਨ੍ਤਲਕ੍ਸਣਾਨਿ (੮) · Śloka ੮
ਰਾਜੀਮਨ੍ਤਸ੍ਤੁ ਰਾਜਿਭਿਃ| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾ ਵਿਚਿਤ੍ਰਵਰ੍ਣਾਭਿਸ੍ਤਿਰ੍ਯਗੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਚ ਚਿਤ੍ਰਿਤਾਃ||੮||
राजीमन्तस्तु राजिभिः| स्निग्धा विचित्रवर्णाभिस्तिर्यगूर्ध्वं च चित्रिताः||८||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਯੇ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਸ੍ਤਿਰ੍ਯਗੂਰ੍ਧ੍ਵ ਚ ਵਿਚਿਤ੍ਰਵਰ੍ਣਾਭੀ ਰਾਜਿਭਿਰ੍ਲ੍ਲੇਖਾਭਿਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰਿਤਾਸ਼੍ਚਿਹ੍ਨਿਤਾਸ੍ਤੇ ਰਾਜੀਮਨ੍ਤਃ|| ੮||
Adhikarana ਗੌਧੇਰਵਿਸਲਕ੍ਸਣਮ੍ (੯) · Śloka ੯
ਗੋਧਾਸੁਤਸ੍ਤੁ ਗੌਧੇਰੋ ਵਿਸੇ ਦਰ੍ਵੀਕਰੈਃ ਸਮਃ| ਚਤੁਸ੍ਪਾਤ੍||੯||
गोधासुतस्तु गौधेरो विषे दर्वीकरैः समः| चतुष्पात्||९||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਵਿਜਾਤੀਯਾਨਾਹ-ਗੋਧਾਯਾਃ ਸੁਤਸ਼੍ਚਤੁਸ੍ਪਾਨ੍ਨਾਮ੍ਨਾ ਗੌਧੇਰਃ ਸ ਦਰ੍ਵੀਕਰਸਮਵਿਸਃ ਪ੍ਰਸਙ੍ਗਾਦੁਕ੍ਤਃ| (ਗੌਧੇਰਸ਼ਬ੍ਦੇਨੈਵ ਗੋਧਾਸੁਤਤ੍ਵੇ ਸਿਦ੍ਧੇ ਪੁਨਰਪਿ ਗੋਧਾਸੁਤਤ੍ਵਕਥਨਂ ਜਾਤ੍ਯਨ੍ਤਰਸ਼ਙ੍ਕਾਨੋਦਨਾਰ੍ਥਮ੍| ਤੁਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਕੀਟਾਨਾਂ ਮਧ੍ਯੇ ਵਕ੍ਤਵ੍ਯਾਯਾ ਗੋਧਾਯਾ ਅਤ੍ਰ ਵਿਜਾਤੀਯਪ੍ਰਸਙ੍ਗੋਕ੍ਤ੍ਯਾ ਤਦ੍ਵਿਸਸ੍ਯ ਦਰ੍ਵੀਕਰਵਿਸਸਾਮ੍ਯਕਥਨਾਚ੍ਚ ਗੋਧਾਯਾਂ ਦਰ੍ਵੀਕਰੇਣੋਤ੍ਪਾਦਿਤ ਇਤਿ ਚ ਦ੍ਯੋਤ੍ਯਤੇ| ਵਿਸੇ ਦਰ੍ਵੀਕਰੈਃ ਸਮਃ ਜਾਤ੍ਯਨ੍ਤਰਤ੍ਵੇਪਿ ਵਿਸੇਣ ਦਰ੍ਵੀਕਰਤੁਲ੍ਯਃ| ਦਰ੍ਵੀਕਰ ਇਤ੍ਯੁਪਲਕ੍ਸਣਂ ਮਣ੍ਡਲਿਰਾਜਿਲਯੋਰਪ੍ਯੇਵਮੁਹ੍ਯਮ੍)|| ੯||
Adhikarana ਵ੍ਯਨ੍ਤਰਵਿਸਲਕ੍ਸਣਮ੍ (੧੦) · Śloka ੧੦
ਏਤੇਸਾਮੇਵ ਦਰ੍ਵੀਕਰਾਦੀਨਾਂ ਸਙ੍ਕਰਾਤ੍ ਸ੍ਤ੍ਰੀਪੁਂਸਮਿਸ਼੍ਰੀਭਾਵਾਤ੍ ਵ੍ਯਨ੍ਤਰਾਨ੍ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍| ਤੇ ਹਿ ਵ੍ਯਨ੍ਤਰਾ ਯਥਾਸਙ੍ਕਰਂ ਵ੍ਯਾਮਿਸ਼੍ਰਲਕ੍ਸਣਃ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਪ੍ਰਕੋਪਨਾਸ਼੍ਚ||੧੦||
एतेषामेव दर्वीकरादीनां सङ्करात् स्त्रीपुंसमिश्रीभावात् व्यन्तरान् विद्यात्| ते हि व्यन्तरा यथासङ्करं व्यामिश्रलक्षणः सन्निपातप्रकोपनाश्च||१०||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਏਤੇਸਾਮੇਵ ਦਰ੍ਵੀਕਰਾਦੀਨਾਂ ਸਙ੍ਕਰਾਤ੍ ਸ੍ਤ੍ਰੀਪੁਂਸਮਿਸ਼੍ਰੀਭਾਵਾਤ੍ ਵ੍ਯਨ੍ਤਰਾਨ੍ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍| ਤੇ ਹਿ ਵ੍ਯਨ੍ਤਰਾ ਯਥਾਸਙ੍ਕਰਂ ਵ੍ਯਾਮਿਸ਼੍ਰਲਕ੍ਸਣਃ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਪ੍ਰਕੋਪਨਾਸ਼੍ਚ|| ੧੦||
Adhikarana ਨਿਰ੍ਵਿਸਾਃ ਸਰ੍ਪਾਃ (੧੧) · Śloka ੧੧
ਦਿਵ੍ਯਕੋਜਗਰਃ ਸਰ੍ਪਃ ਪਤਾਕੋ ਵਕ੍ਸਸ਼ਾਯਿਕਃ| ਸ਼ਕਲੀਪੁਸ੍ਪਕਃ ਕ੍ਸੀਰੀ ਲਾਸਿਨੀ ਸਾਰਸਾਹਿਕਃ| ਵਰ੍ਸਾਹਿਕੋ ਜ੍ਯੋਤਿਰਥਃ ਸ਼ੁਕਵਕ੍ਤ੍ਰੋ ਬਲਾਹਕਃ| ਗਜਭਕ੍ਸਃ ਪ੍ਲਵੋਦ੍ਵਾਹੀ ਨਿਰ੍ਵਿਸਾਃ ਸੋਡਸ਼ਾਹਯਃ||੧੧||
दिव्यकोऽजगरः सर्पः पताको वृक्षशायिकः| शकलीपुष्पकः क्षीरी लासिनी सारसाहिकः| वर्षाहिको ज्योतिरथः शुकवक्त्रो बलाहकः| गजभक्षः प्लवोद्वाही निर्विषाः षोडशाहयः||११||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਦਿਵ੍ਯਕਾਦਿਨਾਮਭਿਃ ਸੋਡਸ਼ਾਹਯਃ ਸਰ੍ਪਾ ਨਿਰ੍ਵਿਸਾ ਭਵਨ੍ਤਿ|| ੧੧||
Adhikarana ਸਰ੍ਪਜਨ੍ਮਕ੍ਰਮਃ (੧੨) · Śloka ੧੨
ਪ੍ਰਾਯੇਣਰ੍ਤੁਮਤੀ ਮਾਸਂ ਜ੍ਯੇਸ੍ਠਂ ਤਿਸ੍ਠਤਿ ਪਨ੍ਨਗੀ| ਆਸਾਢੇ ਸਰ੍ਪਸਂਯੋਗਾਦਣ੍ਡਾਨਾਂ ਮਾਸਿ ਕਾਰ੍ਤਿਕੇ| ਦ੍ਵੇ ਸ਼ਤੇ ਵਿਂਸ਼ਤੀ ਦ੍ਵੇ ਚ ਸਾ ਸੂਤੇ||੧੨||
प्रायेणर्तुमती मासं ज्येष्ठं तिष्ठति पन्नगी| आषाढे सर्पसंयोगादण्डानां मासि कार्तिके| द्वे शते विंशती द्वे च सा सूते||१२||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਪ੍ਰਾਯੇਣੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਜਨ੍ਮਾਦਿਕ੍ਰਮੇਣ ਸਰ੍ਪਾ ਉਚ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਪਨ੍ਨਗੀ ਸਰ੍ਪਿਣੀ ਜ੍ਯੇਸ੍ਠਂ ਮਾਸਂ ਪ੍ਰਾਯੇਣਰ੍ਤੁਮਤੀ ਗਰ੍ਭਾਧਾਨਯੋਗ੍ਯਾ ਤਿਸ੍ਠਤਿ| ਤਤ ਆਸਾਢੇ ਮਾਸਿ ਸਰ੍ਪਸਂਯੋਗਾਤ੍ ਸਾ ਪਨ੍ਨਗੀ ਕਾਰ੍ਤਿਕੇ ਮਾਸ੍ਯਣ੍ਡਾਨਾਂ ਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਦਧਿਕਂ ਸ਼ਤਦ੍ਵਯਂ ਸੂਤੇ|| ੧੨||
Adhikarana ਸ੍ਤ੍ਰੀਪੁਂਨਪੁਂਸਕਜਨ੍ਮਵਿਭਾਗਃ (੧੩) · Śloka ੧੩
ਤਤ੍ਰ ਜਾਯਤੇ| ਕਰ੍ਕੇਤਨਸਵਰ੍ਣੇਣ੍ਡੇ ਸਮੁਦ੍ਭਿਨ੍ਨੇ ਭੁਜਙ੍ਗਮ੍| ਦੀਰ੍ਘਲੋਹਿਤਰਾਜੀਭਿਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰੇ ਯੋਸਿਨ੍ਨਪੁਂਸਕਮ੍| ਸ਼ਿਰੀਸਪੁਸ੍ਪਸਦਸ਼ੇ ||੧੩||
तत्र जायते| कर्केतनसवर्णेऽण्डे समुद्भिन्ने भुजङ्गम्| दीर्घलोहितराजीभिश्चित्रे योषिन्नपुंसकम्| शिरीषपुष्पसदृशे ||१३||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਤਤ੍ਰ ਚਾਣ੍ਡੇਸੁ ਕਰ੍ਕੇਤਨਾਖ੍ਯਮਣਿਸਵਰ੍ਣੇਣ੍ਡੇ ਸਮੁਦ੍ਭਿਨ੍ਨੇ ਭਗ੍ਨੇ ਭੁਜਙ੍ਗਮਃ ਸਰ੍ਪੋ ਜਾਯਤੇ| ਦੀਰ੍ਘਾਭਿਰ੍ਲੋਹਿਤਾਭਿਸ਼੍ਚ ਰੇਖਾਭਿਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰੇਣ੍ਡੇ ਯੋਸਿਤ੍ ਸਰ੍ਪਿਣੀ ਜਾਯਤੇ| ਸਮੁਦ੍ਭਿਨ੍ਨ ਇਤਿ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਯੋਜ੍ਯਮ੍| ਸ਼ਿਰੀਸਪੁਸ੍ਪਸਦਸ਼ੇਣ੍ਡੇ ਨਪੁਂਸਕਂ ਜਾਯਤੇ|| ੧੩||
Adhikarana ਦਂਸ੍ਟ੍ਰਾਵਿਸਵਿਕਲ੍ਪਨਾਦਿ (੧੪) · Śloka ੧੪
ਦਂਸ੍ਟ੍ਰਾਃ ਸਰ੍ਪਸ੍ਯ ਸਪ੍ਤਮੇ| ਚਤਸ੍ਰਃ ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤ੍ਯਹ੍ਨਿ ਵਿਸਂ ਤਾਸੁ ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ੇ| ਵਾਮਾਧਰਾਸਿਤਾ ਪੀਤਾ ਤਦੂਰ੍ਧ੍ਵਾ ਦਕ੍ਸਿਣਾ ਤ੍ਵਧਃ| ਰਕ੍ਤਾ ਸ਼੍ਯਾਵੋਤ੍ਤਰੈਕਦ੍ਵਿਤ੍ਰਿਚਤੁਰ੍ਵਿਸਬਿਨ੍ਦੁਕਾਃ| ਤਾ ਕ੍ਰਮਾਨ੍ਮੁਦ੍ਗਮਾਤ੍ਰੋਤ੍ਰ ਵਿਨ੍ਦੁਰੇਸ ਹਿ ਭੋਗਿਨਾਮ੍| ਵਿਸੇ ਵਿਕਲ੍ਪਨ੍ਯੇਸਾਂ ਵਿਦ੍ਯਾਦ੍ਦਂਸ੍ਟ੍ਰਾਸ੍ਤਥਾਪਰਾਃ| ਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਦ੍ਭੁਜਙ੍ਗਸ੍ਯ ਨਿਰ੍ਵਿਸਾਸ਼੍ਚਤੁਰੁਤ੍ਤਰਾਃ||੧੪||
दंष्ट्राः सर्पस्य सप्तमे| चतस्रः सम्भवन्त्यह्नि विषं तासु चतुर्दशे| वामाधराऽसिता पीता तदूर्ध्वा दक्षिणा त्वधः| रक्ता श्यावोत्तरैकद्वित्रिचतुर्विषबिन्दुकाः| ता क्रमान्मुद्गमात्रोऽत्र विन्दुरेष हि भोगिनाम्| विषे विकल्पन्येषां विद्याद्दंष्ट्रास्तथाऽपराः| चत्वारिंशद्भुजङ्गस्य निर्विषाश्चतुरुत्तराः||१४||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਸਰ੍ਵਸ੍ਯ ਚ ਸਰ੍ਪਸ੍ਯ ਜਨ੍ਮਨਃ ਸਪ੍ਤਮੇਹ੍ਨਿ ਚਤਸ੍ਰੋ ਦਂਸ੍ਟ੍ਰਾਃ ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤਿ| ਅਧੋ ਦ੍ਵੇ ਉਪਰਿ ਚ ਦ੍ਵੇ ਇਤਿ ਚ ਤਾਃ ਸ੍ਮਤਾਃ| ਜਨ੍ਮਨ ਏਵ ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ੇਹ੍ਨਿ ਤਾਸੁ ਦਂਸ੍ਟ੍ਰਾਸੁ ਵਿਸਂ ਸਮ੍ਭਵਤਿ| ਤਤ੍ਰਾਧੋਭਵਯੋਰ੍ਵਾਮਾ ਅਸਿਤਵਰ੍ਣਾ ਤਦੂਰ੍ਧ੍ਵਾ ਉਪਰਿਭਵਾ ਵਾਮਾ ਪੀਤਵਰ੍ਣਾ| ਅਧੋਭਵਾ ਤੁ ਦਕ੍ਸਿਣਾ ਰਕ੍ਤਾ ਲੋਹਿਤਾ ਉਤ੍ਤਰਾ ਤੂਪਰਿਭਵਾ ਦਕ੍ਸਿਣਾ ਸ਼੍ਯਾਵਵਰ੍ਣਾ| ਨੀਲਪੀਤਲੋਹਿਤਸ਼੍ਯਾਵਾਸ਼੍ਚ ਤਾ ਦਂਸ੍ਟ੍ਰਾ ਉਕ੍ਤਕ੍ਰਮੇਣੈਕਾਦਿਵਿਸਬਿਨ੍ਦੁਕਾਃ| ਤੇਨਾਧੋਵਾਮਾਯਾਮੇਕੋ ਵਿਸਬਿਨ੍ਦੁਰ੍ਭਵਤਿ| ਊਰ੍ਧ੍ਵਵਾਮਾਯਾਂ ਦ੍ਵੌ ਬਿਨ੍ਦੂ| ਅਧੋਦਕ੍ਸਿਣਾਯਾਂ ਤ੍ਰਯੋ ਬਿਨ੍ਦਵਃ| ਊਰ੍ਧ੍ਵਦਕ੍ਸਿਣਾਯਾਂ ਚਤ੍ਵਾਰ ਇਤਿ ਕ੍ਰਮਾਰ੍ਥਃ| ਅਤ੍ਰ ਤੁ ਵਿਸੇ ਬਿਨ੍ਦੋਃ ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਮੁਦ੍ਗਮਾਤ੍ਰਮ੍| ਏਸ ਤ੍ਵਨਨ੍ਤਰੋਕ੍ਤੋ ਨਾਨਾਵਿਧੋ ਭੋਗਿਨਾਂ ਸਰ੍ਪਾਣਾਮੇਵ ਵਿਸੇ ਵਿਕਲ੍ਪਃ ਨ ਤ੍ਵਨ੍ਯੇਸਾਂ ਜਙ੍ਗਮਵਿਸਾਸ਼੍ਰਯਾਣਾਮ੍| ਪ੍ਰਕਤਮੁਚ੍ਯਤੇ| ਭੁਜਙ੍ਗਸ੍ਯਾਪਰਾਸ਼੍ਚਤੁਰੁਤ੍ਤਰਾਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਦ੍ਦਂਸ੍ਟ੍ਰਾ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ ਤਾਃ ਨਿਰ੍ਵਿਸਾਃ|| ੧੪||
Adhikarana ਸਰ੍ਪਾਣਾਮਾਯੁਃ (੧੫) · Śloka ੧੫
ਆਯੁਰ੍ਵਰ੍ਸਸ਼ਤਂ ਵਿਂਸ਼ਂ ਪਞ੍ਚਵਰ੍ਸਸ਼ਤਾਯੁਸਃ| ਗੋਨਸਾ ਘਰ੍ਮਤਪ੍ਤਾਨਾਂ ਗਵਾਂ ਨਾਸਾਸਮੁਦ੍ਭਵਾਃ||੧੫||
आयुर्वर्षशतं विंशं पञ्चवर्षशतायुषः| गोनसा घर्मतप्तानां गवां नासासमुद्भवाः||१५||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਸਰ੍ਪਾਣਾਂ ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਂ ਸ਼ਤਂ ਵਿਂਸ਼ਤ੍ਯਧਿਕਂ ਵਰ੍ਸਸ਼ਤਮ੍| ਗੋਨਸਾਸ੍ਤੁ ਪਞ੍ਚਵਰ੍ਸਸ਼ਤਾਯੁਸੋ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਤੇ ਚ ਗੋਨਸਾ ਘਰ੍ਮਤਪ੍ਤਾਨਾਂ ਗਵਾਂ ਨਾਸਿਕਾਤ੍ ਉਦ੍ਭਵਨ੍ਤਿ|| ੧੫||
Adhikarana ਸ੍ਤ੍ਰੀਪੁਂਨਪੁਂਸਕਲਕ੍ਸਣਾਨਿ (੧੬) · Śloka ੧੬
ਤਤ੍ਰੋਰ੍ਧ੍ਵਦਙ੍ਮਹਾਕਾਯਨੇਤ੍ਰਜਿਹ੍ਵਾਸ਼ਿਰਃਸ੍ਵਰਃ| ਵ੍ਯਕ੍ਤਭੋਗਃ ਪੁਮਾਨ੍ ਧੀਰਃ ਸ੍ਤ੍ਰੀ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਵਿਪਰ੍ਯਯੇ| ਆਯਤਾ ਚਪਲਾ ਕ੍ਲੀਬਃ ਸੁਕੁਮਾਰੋ ਜਡਾਕਤਿਃ| ਮਨ੍ਦਵੇਗਸ੍ਵਨਕ੍ਰੋਧਃ ਸਿਤਾਭਸ੍ਤਿਰ੍ਯਸ਼ੀਰ੍ਸਕਃ||੧੬||
तत्रोर्ध्वदृङ्महाकायनेत्रजिह्वाशिरःस्वरः| व्यक्तभोगः पुमान् धीरः स्त्री स्यात्तस्माद्विपर्यये| आयता चपला क्लीबः सुकुमारो जडाकृतिः| मन्दवेगस्वनक्रोधः सिताभस्तिर्यशीर्षकः||१६||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਤਤ੍ਰ ਗੋਨਸੇਸੁ ਯ ਊਰ੍ਧ੍ਵਦਕ੍ਤ੍ਵਾਦਿਯੁਕ੍ਤਃ ਸ ਪੁਮਾਨਿਤਿ ਵਿਜ੍ਞੇਯਃ| ਏਤਲ੍ਲਕ੍ਸਣਵਿਪਰ੍ਯਯੇ ਆਯਤਾ ਚਪਲਾ ਚ ਸ੍ਤ੍ਰੀ ਵਿਜ੍ਞੇਯਾ| ਮਹਚ੍ਛਬ੍ਦਃ ਕਾਯਾਦਿਭਿਃ ਸ੍ਵਰਾਨ੍ਤੈਃ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ| ਵ੍ਯਕ੍ਤਃ ਸ੍ਫੁਟੋ ਭੋਗੋ ਯਸ੍ਯ ਸ ਤਥੋਕ੍ਤਃ| ਕ੍ਲੀਬੋ ਨਪੁਂਸਕਃ ਗੋਨਸਃ ਸੁਕੁਮਾਰਤ੍ਵਾਦਿਗੁਣੋ ਭਵਤਿ|| ੧੬||
Adhikarana ਬਲਕਾਲਵਿਭਾਗਃ (੧੭) · Śloka ੧੭
ਦਿਨਤ੍ਰਿਯਾਮਾਸਨ੍ਧ੍ਯਾਸੁ ਪ੍ਰਬਲਾਸ੍ਤੇ ਯਥਾਕ੍ਰਮਮ੍| ਤਦੈਵ ਚਾਪਰਾਧ੍ਯਨ੍ਤਿ ਸਰ੍ਵਦੈਵ ਤੁ ਪਨ੍ਨਗੀ||੧੭||
दिनत्रियामासन्ध्यासु प्रबलास्ते यथाक्रमम्| तदैव चापराध्यन्ति सर्वदैव तु पन्नगी||१७||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਤੇ ਚ ਤ੍ਰਯੋ ਗੋਨਸਾਃ ਕ੍ਰਮੇਣ ਦਿਨਾਦਿਸੁ ਪ੍ਰਬਲਾ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਪੁਮਾਨ੍ ਦਿਨੇ, ਸ੍ਤ੍ਰੀ ਤ੍ਰਿਯਾਮਾਯਾਂ ਰਾਤ੍ਰ੍ਯਾਮ੍, ਕ੍ਲੀਬਃ ਸਨ੍ਧ੍ਯਾਸ੍ਵਿਤਿ ਕ੍ਰਮਾਰ੍ਥਃ| ਕ੍ਰਮੇਣ ਚ ਤੇ ਤਦੈਵ ਚ ਦਿਨਾਦਾਵਪਰਾਧ੍ਯਨ੍ਤਿ ਭਕ੍ਸਯਨ੍ਤਿ| ਪਨ੍ਨਗੀ ਤੁ ਸਰ੍ਪਿਣੀ ਸਰ੍ਵਦੈਵਾਪਰਾਧ੍ਯਤਿ| ਏਤਤ੍ ਪ੍ਰਸਙ੍ਗੇਨੋਕ੍ਤਮ੍|| ੧੭||
Adhikarana ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸਰ੍ਪਲਕ੍ਸਣਾਨਿ (੧੮) · Śloka ੧੮
ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਃ ਕ੍ਰੋਧਨਾ ਨੀਲਕਪਿਲਾਃ ਸ਼੍ਵੇਤਲੋਹਿਤਾਃ| ਰਕ੍ਤਾਸ੍ਯਾਃ ਪਿਙ੍ਗਨਯਨਾ ਮੇਧ੍ਯਦੇਸ਼ਵਿਚਾਰਿਣਃ| ਭੋਗੇ ਯਜ੍ਞੋਪਵੀਤਾਦਿਦ੍ਵਿਜਚਿਹ੍ਨੋਪਚਿਹ੍ਨਿਤਾਃ| ਬਿਲ੍ਵਪੁਸ੍ਪਹਿਮੋਸ਼ੀਰਪਦ੍ਮਗੁਗ੍ਗੁਲੁਗਨ੍ਧਯਃ||੧੮||
ब्राह्मणाः क्रोधना नीलकपिलाः श्वेतलोहिताः| रक्तास्याः पिङ्गनयना मेध्यदेशविचारिणः| भोगे यज्ञोपवीतादिद्विजचिह्नोपचिह्निताः| बिल्वपुष्पहिमोशीरपद्मगुग्गुलुगन्धयः||१८||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਦਿਭੇਦੇਨ ਸਰ੍ਪਾਣਾਂ ਲਕ੍ਸਣਮੁਚ੍ਯਤੇ-ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸੁਬੋਧਮ੍| ਰਕ੍ਤਾਸ੍ਯਾ ਲੋਹਿਤਮੁਖਾਃ| ਮੇਧ੍ਯੋ ਦੇਸ਼ਃ ਸ਼ੁਚਿਃ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਃ| ਦ੍ਵਿਜਚਿਹ੍ਨਂ ਯਜ੍ਞੋਪਵੀਤਾਦਿਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਚਿਹ੍ਨਮ੍|| ੧੮||
Adhikarana ਕ੍ਸਤ੍ਰਿਯਸਰ੍ਪਲਕ੍ਸਣਾਨਿ (੧੯) · Śloka ੧੯
ਕ੍ਸਤ੍ਰਿਯਾ ਮਾਨਿਨੋ ਧੀਰਾ ਰਕ੍ਤਾਕ੍ਸਾ ਭਸ਼ਕੋਪਨਾਃ| ਪਕ੍ਵਜਾਮ੍ਬਵਖਰ੍ਜੂਰਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਭਿਨ੍ਨਾਞ੍ਜਨਪ੍ਰਭਾਃ| ਭੋਗੇਰ੍ਦ੍ਧਚਨ੍ਦ੍ਰਸ਼੍ਰੀਵਤ੍ਸਸ਼ਙ੍ਖਚਕ੍ਰਹਲਾਙ੍ਕਿਤਾਃ| ਜਾਤੀਚਮ੍ਪਕਪੁਨ੍ਨਾਗਪਤ੍ਰਜੋਙ੍ਗਕਗਨ੍ਧਯਃ||੧੯||
क्षत्रिया मानिनो धीरा रक्ताक्षा भृशकोपनाः| पक्वजाम्बवखर्जूरद्राक्षाभिन्नाञ्जनप्रभाः| भोगेऽर्द्धचन्द्रश्रीवत्सशङ्खचक्रहलाङ्किताः| जातीचम्पकपुन्नागपत्रजोङ्गकगन्धयः||१९||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਕ੍ਸਤ੍ਰਿਯਾ ਇਤਿ| ਭੋਗੇਰ੍ਦ੍ਧਚਨ੍ਦ੍ਰਾਦਿਲਾਞ੍ਛਨਂ ਚਿਹ੍ਨਂ ਯੇਸਾਂ ਤੇ ਤਥੋਕ੍ਤਾਃ||੧੯||
Adhikarana ਵੈਸ਼੍ਯਸਰ੍ਪਲਕ੍ਸਣਾਨਿ (੨੦) · Śloka ੨੦
ਵੈਸ਼੍ਯਾਃ ਪਾਰਾਵਤਾਭਾਸਾ ਵਜ੍ਰਗੋਮੇਦਕਪ੍ਰਭਾਃ| ਬਿਨ੍ਦੁਮਣ੍ਡਲਚਿਤ੍ਰਾਙ੍ਗਾ ਧੂਮ੍ਰਪਾਟਲਲੋਹਿਤਾਃ| ਬਸ੍ਤਕੁਸ੍ਠਾਵਿਕਕ੍ਸੀਰਸਰ੍ਪਿਸਾਂ ਗਨ੍ਧਤਃ ਸਮਾਃ||੨੦||
वैश्याः पारावताभासा वज्रगोमेदकप्रभाः| बिन्दुमण्डलचित्राङ्गा धूम्रपाटललोहिताः| बस्तकुष्ठाविकक्षीरसर्पिषां गन्धतः समाः||२०||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਵੈਸ਼੍ਯਾ ਇਤਿ| ਵਜ੍ਰਂ ਹੀਰਮ੍| ਗੋਮੇਦਕੋ ਨਾਮ ਮਣਿਵਿਸ਼ੇਸਃ| ਬਿਨ੍ਦਵੋ ਵਰ੍ਤੁਲਾਸ਼੍ਛੇਦਾਃ| ਬਸ੍ਤਾਦੀਨਾਂ ਗਨ੍ਧਤਃ ਸਮਾ ਇਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ|| ੨੦||
Adhikarana ਸ਼ੂਦ੍ਰਸਰ੍ਪਲਕ੍ਸਣਾਨਿ (੨੧) · Śloka ੨੧
ਸ਼ੂਦ੍ਰਾਃ ਸਵਰ੍ਣਾ ਗੋਧੂਮਮਹਿਸਦ੍ਵਿਪਕਰ੍ਦਮੈਃ| ਬਿਨ੍ਦੁਰੇਖਾਚਿਤਾ ਰੂਕ੍ਸਾਃ ਸੁਰਾਸ਼ੋਣਿਤਗਨ੍ਧਯਃ||੨੧||
शूद्राः सवर्णा गोधूममहिषद्विपकर्दमैः| बिन्दुरेखाचिता रूक्षाः सुराशोणितगन्धयः||२१||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਸ਼ੂਦ੍ਰਾ ਇਤਿ ਕਰ੍ਦ੍ਦਮਾਨ੍ਤੈਃ ਸਵਰ੍ਣਾ ਇਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ|| ੨੧||
Adhikarana ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਾਦੀਨਾਂ ਸਞ੍ਚਰਣਕਾਲਃ (੨੨) · Śloka ੨੨
ਪੂਰ੍ਵਮਧ੍ਯਾਪਰਾਹ੍ਣੇਸੁ ਚਰਨ੍ਤਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਦਯਃ| ਅਸ੍ਤਙ੍ਗਤੇ ਰਵੌ ਸ਼ੂਦ੍ਰਾਃ||੨੨||
पूर्वमध्यापराह्णेषु चरन्ति ब्राह्मणादयः| अस्तङ्गते रवौ शूद्राः||२२||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਪੂਰ੍ਵਾਹ੍ਣੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਸ਼੍ਚਰਨ੍ਤਿ ਦਸ਼ਨਾਯ| ਮਧ੍ਯਾਹ੍ਨੇ ਕ੍ਸਤ੍ਰਿਯਾਃ| ਅਪਰਾਹ੍ਨੇ ਵੈਸ਼੍ਯਾਃ| ਸ਼ੂਦ੍ਰਾਸ੍ਤੁ ਰਵਾਵਸ੍ਤਮਿਤੇ ਚਰਨ੍ਤਿ|| ੨੨||
Adhikarana ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਦੀਨਾਂ ਦਸ਼ਨਪ੍ਰਕਾਰਾਃ (੨੩) · Śloka ੨੩
ਦਸ਼ਨ੍ਤਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਃ ਪੁਰਃ| ਸਂਸ੍ਥਿਤਾ ਦਕ੍ਸਿਣੇ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਕ੍ਸਤ੍ਰਿਯਾ ਵਾਮਤੋ ਵਿਸ਼ਃ| ਸ਼ੂਦ੍ਰਾਸ੍ਤੁ ਪਸ੍ਠਤੋ||੨੩||
दशन्ति ब्राह्मणाः पुरः| संस्थिता दक्षिणे पार्श्वे क्षत्रिया वामतो विशः| शूद्रास्तु पृष्ठतो||२३||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਃ ਪੁਰੋਗ੍ਰਤੋਵਸ੍ਥਿਤਾ ਦਸ਼ਨ੍ਤਿ| ਕ੍ਸਤ੍ਰਿਯਾ ਦਕ੍ਸਿਣੇ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ| ਵੈਸ਼੍ਯਾ ਵਾਮੇ| ਸ਼ੂਦ੍ਰਾਸ੍ਤੁ ਪਸ੍ਠੇ|| ੨੩||
Adhikarana ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਦੀਨਾਂ ਦੋਸਾਦਿਕੋਪਨਪ੍ਰਕਾਰਃ (੨੪) · Śloka ੨੪
ਵਿਪ੍ਰਾਸ੍ਤ੍ਰੀਨਪ੍ਯਨਿਲਪੂਰ੍ਵਕਾਨ੍| ਕੋਪਯਨ੍ਤਿ ਕ੍ਰਮਾਦ੍ਦੋਸਾਂਸ੍ਤ੍ਰੀਸ੍ਤ੍ਰਯਃ ਕ੍ਸਤ੍ਰਿਯਾਦਯਾਃ||੨੪||
विप्रास्त्रीनप्यनिलपूर्वकान्| कोपयन्ति क्रमाद्दोषांस्त्रीस्त्रयः क्षत्रियादयाः||२४||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਂਸ੍ਤ੍ਰੀਨਪਿ ਦੋਸਾਨ੍ ਕੋਪਯਨ੍ਤਿ| ਕ੍ਸਤ੍ਰਿਯਾਦਯਸ੍ਤ੍ਰਯਃ ਤ੍ਰੀਨ੍ ਦੋਸਾਨ੍ ਯਥਾਸਂਖ੍ਯੇਨਾਨਿਲਪੂਰ੍ਵਕਾਨ੍ ਕੋਪਯਨ੍ਤਿ| ਕ੍ਸਤ੍ਰਿਯੋਨਿਲਂ ਵੈਸ਼੍ਯਃ ਪਿਤ੍ਤਂ ਸ਼ੂਦ੍ਰਃ ਕਫਮਿਤਿ ਕ੍ਰਮਾਰ੍ਥਃ|| ੨੪||
Adhikarana ਦਂਸ਼ਗਨ੍ਧੇਨ ਪਰੀਕ੍ਸਾ (੨੫) · Śloka ੨੫
ਦਂਸ਼ਗਨ੍ਧੋਙ੍ਗਗਨ੍ਧੇਨ ਜ੍ਞੇਯਸ੍ਤੇਸਾਂ ਯਥਾਯਥਮ੍||੨੫||
दंशगन्धोङ्गगन्धेन ज्ञेयस्तेषां यथायथम्||२५||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਤੇਸਾਂ ਚ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਦੀਨਾਂ ਯਥਾਯਥਂ ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਦਂਸ਼ਗਨ੍ਧੋ ਦਸ੍ਟਸ੍ਯਾਙ੍ਗਗਨ੍ਧੇਨ ਜ੍ਞੇਯਃ|| ੨੫||
Adhikarana ਸਰ੍ਪਾਣਾਮਾਹਾਰਵਿਭਾਗਃ (੨੬) · Śloka ੨੬
ਵਾਯੁਮੂਸਿਕਮਣ੍ਡੂਕਸਰ੍ਵਭਕ੍ਸਾਃ ਕ੍ਰਮੇਣ ਤੇ||੨੬||
वायुमूषिकमण्डूकसर्वभक्षाः क्रमेण ते||२६||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਤੇ ਚ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਦਯਃ ਕ੍ਰਮੇਣ ਯਥਾਸਂਖ੍ਯੇਨ ਵਾਯ੍ਵਾਦਿਭਕ੍ਸਾ ਭਵਨ੍ਤਿ||੨੬||
Adhikarana ਸਰ੍ਪਾਣਾਂ ਦਂਸ਼ਕਾਰਣਮ੍ (੨੭) · Śloka ੨੭
ਆਹਾਰਾਰ੍ਥਂ ਭਯਾਤ੍ਪਾਦਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾਦਤਿਵਿਸਾਤ੍ਕ੍ਰੁਧਃ| ਪਾਪਵਤ੍ਤਤਯਾ ਵੈਰਾਦ੍ਦੇਵਰ੍ਸਿਯਮਚੋਦਨਾਤ੍| ਦਸ਼ਨ੍ਤਿ ਸਰ੍ਪਾਸ੍ਤੇਸੂਕ੍ਤਂ ਵਿਸਾਧਿਕ੍ਯਂ ਯਥੋਤ੍ਤਰਮ੍||੨੭||
आहारार्थं भयात्पादस्पर्शादतिविषात्क्रुधः| पापवत्ततया वैराद्देवर्षियमचोदनात्| दशन्ति सर्पास्तेषूक्तं विषाधिक्यं यथोत्तरम्||२७||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਆਹਾਰਾਰ੍ਥਮਿਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਦਸ਼ਵਿਧਂ ਸਰ੍ਪਾਣਾਂ ਦਂਸ਼ਕਾਰਣਮ੍| ਤੇਸੁ ਚ ਦਸ਼ਸੁ ਕਾਰਣੇਸੁ ਯਥੋਤ੍ਤਰਂ ਵਿਸਾਧਿਕ੍ਯਮੁਕ੍ਤਮ੍| ਪਾਠਕ੍ਰਮੇਣ ਯੋ ਯਸ੍ਮਾਦੁਤ੍ਤਰਸ੍ਤਤ੍ਰ ਤਸ੍ਮਾਦਧਿਕਂ ਵਿਸਂ ਭਵਤਿ|| ੨੭||
Adhikarana ਪ੍ਰਤਿਕਾਰਸੂਤ੍ਰਮ੍ (੨੮) · Śloka ੨੮
ਆਵਿਸ੍ਟਾਤ੍ ਕਾਰਣਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਤਿਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਯਥਾਯਥਮ੍||੨੮||
आविष्टात् कारणं ज्ञात्वा प्रतिकुर्याद्यथायथम्||२८||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਆਵਿਸ੍ਟਾਦਾਸ਼ੁ ਮਨ੍ਤ੍ਰੇਣਾਹੂਤਾਤ੍ ਸਰ੍ਪਾਤ੍ ਦਂਸ਼ੇਸੁ ਦਸ਼ਕਾਨ੍ਯਤਮਂ ਕਾਰਣਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਯਥਾਯਥਂ ਪ੍ਰਤੀਕਾਰਮੌਸਧਮਨ੍ਤ੍ਰਾਦਿਕਂ ਵਾ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਵਾ ਨ ਵਾ| (ਉਕ੍ਤਂ ਚ ਸੂਤ੍ਰੇ- ਮਨ੍ਤ੍ਰਦੇਵਤਯਾਹੂਤਾਨਾਚਕ੍ਸੀਰਾਨ੍ ਮਹਾਹਯਃ| ਵਿਸਸੁਪ੍ਤਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧਸ੍ਥਾ ਭਾਵਾਭਾਵੌ ਤਦਾਯੁਸਃ|| ਇਤਿ| ਆਵਿਸ੍ਟਾਤ੍ ਸਰ੍ਪਦਸ੍ਟਾਦ੍ਦੂਤਾਦ੍ਵਾ ਦੂਤਮੇਵ ਦਸ੍ਟਕਂ ਮਨ੍ਯਨ੍ਤੇ ਤਲ੍ਲਕ੍ਸਣਵਿਦਃ| ਦੂਤਸ੍ਯਾਕਤ੍ਯਵਸ੍ਥਾਨਚੇਸ੍ਟਾਵ੍ਯਵਹਤਿਵਰ੍ਣਸਙ੍ਖ੍ਯਾਦਿਲਕ੍ਸਣਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਸਰ੍ਪਾਣਾਂ ਸਵਿਸਨਿਰ੍ਵਿਸਤ੍ਵਵਿਸ਼ੇਸਂ ਜਾਤਿਕਾਰਣਦਸ਼ਸ੍ਥਾਨਵਿਸ਼ੇਸਂ ਤੁਣ੍ਡਾਹਤਵ੍ਯਾਲੀਢਵ੍ਯਾਲੁਪ੍ਤਦਸ੍ਟਕਦਸ੍ਟਨਿਪੀਡਿਤਂ ਦਂਸ੍ਟ੍ਰਾਪਦਵਿਸ਼ੇਸਂ ਚ ਬੁਦ੍ਧ੍ਵਾ ਯਥਾਯਥਂ ਪ੍ਰਤਿਕੁਰ੍ਯਾਤ੍)|| ੨੮||
Adhikarana ਵ੍ਯਨ੍ਤਰਦਸ਼ਨਵੈਸ਼ਿਸ੍ਟ੍ਯਮ੍ (੨੯) · Śloka ੨੯
ਵ੍ਯਨ੍ਤਰਃ ਪਾਪਸ਼ੀਲਤ੍ਵਾਨ੍ਮਾਰ੍ਗਮਾਵਤ੍ਯ ਤਿਸ੍ਠਤਿ||੨੯||
व्यन्तरः पापशीलत्वान्मार्गमावृत्य तिष्ठति||२९||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਵ੍ਯਨ੍ਤਰਸ੍ਤੁ ਸਰ੍ਪਃ ਪਾਪਸ੍ਵਭਾਵਤ੍ਵਾਨ੍ਮਾਰ੍ਗਂ ਪਨ੍ਥਾਨਮਾਵਤ੍ਯ ਰੁਦ੍ਧ੍ਵਾ ਤਿਸ੍ਠਤਿ|| ੨੯||
Adhikarana ਦਂਸ਼ਲਕ੍ਸਣਮ੍ (੩੦) · Śloka ੩੦
ਯਤ੍ਰ ਲਾਲਾਪਰਿਕ੍ਲੇਦਮਾਤ੍ਰਂ ਗਾਤ੍ਰੇ ਪ੍ਰਦਸ਼੍ਯਤੇ| ਨ ਤੁ ਦਂਸ੍ਟ੍ਰਾਕਤਂ ਦਂਸ਼ਂ ਤਤ੍ਤੁਣ੍ਡਾਹਤਮਾਦਿਸ਼ੇਤ੍| ਏਕਂ ਦਂਸ੍ਟ੍ਰਾਪਦਂ ਦ੍ਵੇ ਵਾ ਵ੍ਯਾਲੀਢਾਖ੍ਯਮਸ਼ੋਣਿਤਮ੍| ਦਂਸ੍ਟ੍ਰਾਪਦੇ ਸਰਕ੍ਤੇ ਦ੍ਵੇ ਵ੍ਯਾਲੁਪ੍ਤਂ ਤ੍ਰੀਣਿ ਤਾਨਿ ਤੁ| ਮਾਂਸਚ੍ਛੇਦਾਦਵਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਰਕ੍ਤਵਾਹੀਨਿ ਦਸ੍ਟਕਮ੍| ਦਂਸ੍ਟ੍ਰਾਪਦਾਨਿ ਚਤ੍ਵਾਰਿ ਤਦ੍ਵਦ੍ਦਸ੍ਟਨਿਪੀਡਿਤਮ੍||੩੦||
यत्र लालापरिक्लेदमात्रं गात्रे प्रदृश्यते| न तु दंष्ट्राकृतं दंशं तत्तुण्डाहतमादिशेत्| एकं दंष्ट्रापदं द्वे वा व्यालीढाख्यमशोणितम्| दंष्ट्रापदे सरक्ते द्वे व्यालुप्तं त्रीणि तानि तु| मांसच्छेदादविच्छिन्नरक्तवाहीनि दष्टकम्| दंष्ट्रापदानि चत्वारि तद्वद्दष्टनिपीडितम्||३०||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਯਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਦਂਸ੍ਟ੍ਰਾਸਂਯੋਗਵਿਸ਼ੇਸਕ੍ਰਮੇਣ ਦਂਸ਼ਲਕ੍ਸਣਮ੍| ਯਤ੍ਰ ਦਂਸ੍ਟ੍ਰਾਕ੍ਸਤੇਨ ਵਿਨਾਙ੍ਗੇ ਲਾਲਾਦਿਮਾਤ੍ਰਂ ਦਸ਼੍ਯਤੇ ਤਦ੍ਦਂਸ਼ਂ ਨਾਮ੍ਨਾ ਤੁਣ੍ਡਾਹਤਮਾਦਿਸ਼ੇਤ੍| ਯਤ੍ਰ ਤ੍ਵੇਕਂ ਦਂਸ੍ਟ੍ਰਾਪਦਂ ਦ੍ਵੇ ਵਾ ਦਂਸ੍ਟ੍ਰਾਪਦੇ ਦਸ਼੍ਯੇਤੇ ਤਂ ਦਂਸ਼ਮਸ਼ੋਣਿਤਂ ਸਨ੍ਤਂ ਵ੍ਯਾਲੀਢਮਾਦਿਸ਼ੇਤ੍| ਸਰਕ੍ਤੇ ਤੁ ਦ੍ਵੇ ਦਂਸ੍ਟ੍ਰਾਪਦੇ ਨਾਮ੍ਨਾ ਵ੍ਯਾਪ੍ਲੁਤਮਾਦਿਸ਼ੇਤ੍| ਤਾਨੀਤਿ ਦਂਸ੍ਟ੍ਰਾਪਦਾਨਿ ਤ੍ਰੀਣਿ ਮਾਂਸਚ੍ਛੇਦਾਦ੍ਧੇਤੋਰਵਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਰਕ੍ਤਵਾਹਿਨਿ ਨਾਮ੍ਨਾ ਦਸ੍ਟਕਮ੍| ਚਤ੍ਵਾਰਿ ਦਂਸ੍ਟ੍ਰਾਪਦਨਿ ਤਦ੍ਵਦਿਤਿਮਾਂਸਚ੍ਛੇਦਾਦਵਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਰਕ੍ਤਵਾਹੀਨਿ ਨਾਮ੍ਨਾ ਦਸ੍ਟਨਿਪੀਡਿਤਂ ਭਵਤਿ||੩੦||
Adhikarana ਦਂਸ਼ੇ ਵਿਸਪ੍ਰਮਾਣਵਿਕਲ੍ਪਃ (੩੧) · Śloka ੩੧
ਨਿਰ੍ਵਿਸਂ ਦ੍ਵਯਮਤ੍ਰਾਦ੍ਯਮਸਾਧ੍ਯਂ ਪਸ਼੍ਚਿਮਂ ਵਦੇਤ੍||੩੧||
निर्विषं द्वयमत्राद्यमसाध्यं पश्चिमं वदेत्||३१||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਅਤ੍ਰ ਤੁਣ੍ਡਾਹਤਾਦਿਪਞ੍ਚਕੇ ਆਦ੍ਯਂ ਦ੍ਵਯਂ ਤੁਣ੍ਡਾਹਤਂ ਵ੍ਯਾਲੀਢਞ੍ਚ ਨਿਰ੍ਵਿਸਮ੍| ਪਸ਼੍ਚਿਮਂ ਤੁ ਦ੍ਵਯਂ ਦਸ੍ਟਕਂ ਦਸ੍ਟਨਿਪੀਡਿਤਞ੍ਚ ਅਸਾਧ੍ਯਂ ਵਦੇਤ੍| ਪਾਰਿਸ਼ੇਸ੍ਯਾਦ੍ਵ੍ਯਾਲੁਪ੍ਤਂ ਸਵਿਸਂ ਸਾਧ੍ਯਂ ਚ|| ੩੧||
Adhikarana ਰਕ੍ਤਸਮ੍ਬਨ੍ਧਵਿਸ਼ੇਸਃ (੩੨) · Śloka ੩੨
ਵਿਸਂ ਨਾਹੇਯਮਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਰਕ੍ਤਂ ਦੂਸਯਤੇ ਵਪੁਃ| ਰਕ੍ਤਮਣ੍ਵਪਿ ਤੁ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਵਰ੍ਧਤੇ ਤੈਲਬਿਨ੍ਦੁਵਤ੍||੩੨||
विषं नाहेयमप्राप्य रक्तं दूषयते वपुः| रक्तमण्वपि तु प्राप्तं वर्धते तैलबिन्दुवत्||३२||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਆਹੇਯਮਹਿਸਮ੍ਬਨ੍ਧਿ ਸਾਰ੍ਪਂ ਵਿਸਮਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਰਕ੍ਤਂ ਵਪੁਰ੍ਨ ਦੂਸਯਤੇ| ਅਣ੍ਵਪਿ ਸ੍ਵਲ੍ਪਮਪਿ ਵਿਸਂ ਤੁ ਰਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਤੈਲਬਿਨ੍ਦੁਵਦ੍ਵਰ੍ਧਤੇ||੩੨|
Adhikarana ਸਰ੍ਪਾਙ੍ਗਾਭਿਹਤਮ੍ (੩੩) · Śloka ੩੩
ਭੀਰੋਃ ਸਰ੍ਪਾਙ੍ਗਸਂਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾਦ੍ਭਯੇਨ ਕੁਪਿਤੋਨਿਲਃ| ਕਦਾਚਿਤ੍ ਕੁਰੁਤੇ ਸ਼ੋਫਂ ਸਰ੍ਪਾਙ੍ਗਾਭਿਹਤਂ ਤੁ ਤਤ੍||੩੩||
भीरोः सर्पाङ्गसंस्पर्शाद्भयेन कुपितोऽनिलः| कदाचित् कुरुते शोफं सर्पाङ्गाभिहतं तु तत्||३३||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਭੀਰੋਸ੍ਤੁ ਪੁਂਸੋ ਵਿਨੈਵ ਦਂਸ਼ਂ ਸਰ੍ਪਸ੍ਯਾਙ੍ਗਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਮਾਤ੍ਰੇਣ ਭਯੇਨਾਨਿਲਃ ਕੁਪਿਤਃ ਕਦਾਚਿਚ੍ਛੋਫਂ ਕੁਰੁਤੇ ਸਰ੍ਪਾਙ੍ਗਾਭਿਹਤਂ ਨਾਮ੍ਨਾ ਤਦ੍ਭਵਤਿ|| ੩੩||
Adhikarana ਸ਼ਙ੍ਕਾਵਿਸਮ੍ (੩੪) · Śloka ੩੪
ਦੁਰ੍ਗਾਨ੍ਧਕਾਰੇ ਵਿਦ੍ਧਸ੍ਯ ਕੇਨਚਿਦ੍ਦਸ੍ਟਸ਼ਙ੍ਕਯਾ| ਵਿਸੋਦ੍ਵੇਗੋ ਜ੍ਵਰਸ਼੍ਛਰ੍ਦਿਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾ ਦਾਹੋਪਿ ਵਾ ਭਵੇਤ੍| ਗ੍ਲਾਨਿਰ੍ਮੋਹੋਤਿਸਾਰੋ ਵਾ ਤਚ੍ਛਙ੍ਕਾਵਿਸਮੁਚ੍ਯਤੇ||੩੪||
दुर्गान्धकारे विद्धस्य केनचिद्दष्टशङ्कया| विषोद्वेगो ज्वरश्छर्दिमूर्च्छा दाहोऽपि वा भवेत्| ग्लानिर्मोहोऽतिसारो वा तच्छङ्काविषमुच्यते||३४||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਦੁਰ੍ਗਾਨ੍ਧਕਾਰੇ ਕੇਨਚਿਤ੍ ਕਣ੍ਟਕਾਦਿਨਾ ਵਿਦ੍ਧਸ੍ਯ ਪੁਂਸੋ ਦਸ੍ਟਸ਼ਙ੍ਕਯਾ ਵਿਸੋਦ੍ਵੇਗਾਦਿਕਂ ਭਵੇਤ੍ ਗ੍ਲਾਨ੍ਯਾਦਿਕਂ ਚ, ਤਨ੍ਨਾਮ੍ਨਾ ਸ਼ਙ੍ਕਾਵਿਸਮੁਚ੍ਯਤੇ| (ਸ਼ਙ੍ਕਯਾ ਵਿਸਂ ਸ਼ਙ੍ਕਾਵਿਸਮ੍| ਅਵਿਸਮਪਿ ਸ਼ਙ੍ਕਯਾ ਵਿਸਂ ਜਾਯਤੇ| ਯਥਾ ਅਗਰ੍ਭੇਪਿ ਰਕ੍ਤਗੁਲ੍ਮਿਨ੍ਯਾ ਦੋਹਦਸਮ੍ਭਵਃ| ਇਤਿ ਜੇਜ੍ਜਟਃ|| ੩੪||
Adhikarana ਸਵਿਸਨਿਰ੍ਵਿਸਦਂਸ਼ਲਕ੍ਸਣਮ੍ (੩੫) · Śloka ੩੫
ਦਂਸ਼ਸ੍ਤੁ ਸਵਿਸਃ ਸਰ੍ਵਃ ਸਸ਼ੋਫੋ ਵੇਦਨਾਨ੍ਵਿਤਃ| ਤੁਦ੍ਯਤੇ ਗ੍ਰਥਿਤਃ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਕਣ੍ਡੂਮਾਨ੍ ਦਹ੍ਯਤੇ ਭਸ਼ਮ੍| ਨਿਰ੍ਵਿਸੋ ਵਿਪਰੀਤੋਸ੍ਮਾਤ੍ ||੩੫||
दंशस्तु सविषः सर्वः सशोफो वेदनान्वितः| तुद्यते ग्रथितः किञ्चित्कण्डूमान् दह्यते भृशम्| निर्विषो विपरीतोऽस्मात् ||३५||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਸਸ਼ੋਫਾਦਿਕਃ ਸਰ੍ਵੋ ਦਂਸ਼ਃ ਸਵਿਸੋ ਵਿਜ੍ਞੇਯਃ| ਅਸ੍ਮਾਦ੍ਵਿਪਰੀਤਸ੍ਤੁ ਨਿਰ੍ਵਿਸਃ|| ੩੫||
Adhikarana ਦਰ੍ਵੀਕਰਦਂਸ਼ਲਕ੍ਸਣਮ੍ (੩੬) · Śloka ੩੬
ਤਤ੍ਰ ਦਂਸ਼ਃ ਫਣਾਵਤਾਮ੍| ਕੂਰ੍ਮਪਸ੍ਠੋਨ੍ਨਤੋ ਰੂਕ੍ਸਃ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਦਂਸ੍ਟ੍ਰਾਪਦਾਨ੍ਵਿਤਃ| ਵਿਕਾਰਾਃ ਸ਼੍ਯਾਵਤਾਵਕ੍ਤ੍ਰਨਖਮੂਤ੍ਰਾਕ੍ਸਿਵਿਟ੍ਤ੍ਵਚਾਮ੍| ਸ਼ੀਤਜ੍ਵਰਃ ਸਨ੍ਧਿਰੁਜਾ ਨਿਦ੍ਰਾਨਾਸ਼ੋ ਵਿਜਮ੍ਭਿਕਾ| ਮਨ੍ਯਾਸ੍ਤਮ੍ਭਃ ਸਿਰਾਧ੍ਮਾਨਂ ਪਸ੍ਠਕਟ੍ਯਸ੍ਥਿਵਾਗ੍ਗ੍ਰਹਾਃ| ਸ਼ਿਰੋਗੁਰੁਤ੍ਵਮਰੁਚਿਃ ਕਾਸਸ਼੍ਵਾਸੌ ਹਨੁਗ੍ਰਹਃ| ਸ਼ੂਲਮਦ੍ਵੇਸ੍ਟਨਂ ਕੋਸ੍ਠੇ ਸ਼ੋਸਰੋਧੌ ਮਲਾਸ਼੍ਰਯੌ| ਸਨ੍ਦਿਗ੍ਧਵਾਕ੍ਤ੍ਵਂ ਨੈਸ਼੍ਚੇਸ੍ਟ੍ਯਂ ਮਤਸ੍ਯੇਵ ਵਿਸਂਜ੍ਞਤਾ| ਫੇਨਲਾਲੋਦ੍ਗਮੌ ਹਿਧ੍ਮਾ ਕਣ੍ਠੇ ਘੁਰਘੁਰਾਯਣਮ੍| ਸ਼ੁਸ੍ਕੋਦ੍ਗਾਰੋ ਮੁਹੁਸ਼੍ਚੈਤੇ ਵਾਤਜਾਸ਼੍ਚਾਪਰੇ ਗਦਾਃ||੩੬||
तत्र दंशः फणावताम्| कूर्मपृष्ठोन्नतो रूक्षः सूक्ष्मदंष्ट्रापदान्वितः| विकाराः श्यावतावक्त्रनखमूत्राक्षिविट्त्वचाम्| शीतज्वरः सन्धिरुजा निद्रानाशो विजृम्भिका| मन्यास्तम्भः सिराध्मानं पृष्ठकट्यस्थिवाग्ग्रहाः| शिरोगुरुत्वमरुचिः कासश्वासौ हनुग्रहः| शूलमृद्वेष्टनं कोष्ठे शोषरोधौ मलाश्रयौ| सन्दिग्धवाक्त्वं नैश्चेष्ट्यं मृतस्येव विसंज्ञता| फेनलालोद्गमौ हिध्मा कण्ठे घुरघुरायणम्| शुष्कोद्गारो मुहुश्चैते वातजाश्चापरे गदाः||३६||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਤਤ੍ਰ ਫਣਾਵਤਾਂ ਦਰ੍ਵੀਕਰਾਣਾਂ ਦਂਸ਼ਃ ਕੂਰ੍ਮਪਸ੍ਠੋਨ੍ਨਤਤ੍ਵਦਿਗੁਣੋ ਭਵਤਿ| ਤਤ੍ਰ ਚ ਵਕ੍ਤ੍ਰਸ਼੍ਯਾਵਤਾਦਯੋ ਵਿਕਾਰਾਃ| ਸ਼੍ਯਾਵਤਾਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਯ ਵਿਟ੍ਤ੍ਵਚਾਮਿਤ੍ਯਨ੍ਤੇਨ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਗ੍ਰਹਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਯ ਪਸ੍ਠਕਟ੍ਯਾਦਿਭਿਃ| ਮਲਾਸ਼੍ਰਯਃ ਸ਼ੋਸੋ ਰੋਧਸ਼੍ਚ| ਮਲਂ ਪੁਰੀਸਮ੍|| ੩੬||
Adhikarana ਮਣ੍ਡਲਿਦਂਸ਼ਲਕ੍ਸਣਮ੍ (੩੭) · Śloka ੩੭
ਦਂਸ਼ੋ ਮਣ੍ਡਲਿਨਾਂ ਸੋਸ੍ਮਾ ਸਸ਼ੋਸਃ ਪੀਤਲੋਹਤਃ| ਪਥੁਰ੍ਵਿਸਰ੍ਪਦਾਹੋਸਾਕ੍ਲੇਦਕੋਥੈਰ੍ਵਿਸ਼ੀਰ੍ਯਤੇ| ਵਿਕਾਰਾ ਵਕ੍ਤ੍ਰਦਨ੍ਤਾਦਿਪੀਤਤਾ ਤਟ੍ ਸ਼੍ਰਮੋ ਭ੍ਰਮਃ| ਦਾਹੋ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾ ਜ੍ਵਰਸ੍ਤਿਕ੍ਤਵਕ੍ਤ੍ਰਤ੍ਵਂ ਪੀਤਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍| ਰਕ੍ਤਾਗਮਨਮੂਰ੍ਧ੍ਵਾਕ੍ਸਃ ਸ਼ੀਤੇਚ੍ਛਾ ਧੂਮਕੋ ਮਦਃ| ਆਸ਼ੁ ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਵਿਸਤਿਰ੍ਗਦਾਸ੍ਤ੍ਵੇਤੇ ਚ ਪਿਤ੍ਤਜਾਃ||੩੭||
दंशो मण्डलिनां सोष्मा सशोषः पीतलोहतः| पृथुर्विसर्पदाहोषाक्लेदकोथैर्विशीर्यते| विकारा वक्त्रदन्तादिपीतता तृट् श्रमो भ्रमः| दाहो मूर्च्छा ज्वरस्तिक्तवक्त्रत्वं पीतदर्शनम्| रक्तागमनमूर्ध्वाक्षः शीतेच्छा धूमको मदः| आशु सर्वाङ्गविसृतिर्गदास्त्वेते च पित्तजाः||३७||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਮਣ੍ਡਲਿਨਾਂ ਦਂਸ਼ਃ ਸੋਸ੍ਮਾਦਿਗੁਣੋ ਭਵਤਿ| ਤਤ੍ਰ ਚ ਵਿਕਾਰਾ ਵਕ੍ਤ੍ਰਦਨ੍ਤਾਦਿਪੀਤਤਾਦਯਃ ਸਰ੍ਵੇਸ੍ਵਙ੍ਗੇਸ੍ਵਾਸ਼ੁ ਵਿਸਸ੍ਯ ਵਿਸਤਿਃ|| ੩੭||
Adhikarana ਰਾਜੀਮਤਾਂ ਦਂਸ਼ਲਕ੍ਸਣਮ੍ (੩੮) · Śloka ੩੮
ਦਂਸ਼ੋ ਰਾਜੀਮਤਾਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਃ ਸ੍ਥਿਪਿਚ੍ਛਿਲਸ਼ੋਫਕਤ੍| ਸਾਨ੍ਦ੍ਰਾਸ੍ਰਃ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰਃ ਪਾਣ੍ਡੁਸ੍ਤਦ੍ਵਿਕਾਰਾਃ ਸ਼ਿਰੋਵ੍ਯਥਾ| ਅਰੁਚਿਸ਼੍ਛਰ੍ਦਿਰਾਲਸ੍ਯਂ ਹਲ੍ਲਾਸੋ ਮਧੁਰਾਸ੍ਯਤਾ| ਕਣ੍ਠੇ ਘੁਰਘੁਰਃ ਪਾਕੋ ਕਣ੍ਡੂਰਕ੍ਸ੍ਣੋਰ੍ਹਿਮੋ ਜ੍ਵਰਃ| ਮਚ੍ਛ੍ਰਾਦੁਚ੍ਛ੍ਵਸਨਂ ਨਿਦ੍ਰਾ ਕਾਸਃ ਸ਼੍ਵੇਤਨਖਾਦਿਤਾ| ਸ੍ਤਮ੍ਭੋ ਗੁਰੁਤ੍ਵਂ ਚਾਙ੍ਗਾਨਾਂ ਨਾਸਿਕਾਕ੍ਸਿਮੁਖਸ੍ਰੁਤਿਃ| ਰੋਮਹਰ੍ਸਸ੍ਤਮਸ਼੍ਵਾਸੋ ਰੋਗਾਸ਼੍ਚਾਨ੍ਯੇ ਕਫੋਦ੍ਭਵਾਃ||੩੮||
दंशो राजीमतां स्निग्धः स्थिपिच्छिलशोफकृत्| सान्द्रास्रः शिशिरः पाण्डुस्तद्विकाराः शिरोव्यथा| अरुचिश्छर्दिरालस्यं हृल्लासो मधुरास्यता| कण्ठे घुरघुरः पाको कण्डूरक्ष्णोर्हिमो ज्वरः| मृच्छ्रादुच्छ्वसनं निद्रा कासः श्वेतनखादिता| स्तम्भो गुरुत्वं चाङ्गानां नासिकाक्षिमुखस्रुतिः| रोमहर्षस्तमश्वासो रोगाश्चाऽन्ये कफोद्भवाः||३८||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਰਾਜੀਮਤਾਂ ਦਂਸ਼ਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਤ੍ਵਾਦਿਗੁਣਃ| ਅਤ੍ਰ ਚ ਵਿਕਾਰਾਃ ਸ਼ਿਰੋਵ੍ਯਥਾਦਯਃ| ਪਾਕਃ ਕਣ੍ਠ ਏਵ| ਹਿਮੋ ਜ੍ਵਰਃ ਸ਼ੀਤਜ੍ਵਰਃ| ਸ਼੍ਵੇਤਨਖਾਦਿਤੇਤ੍ਯਾਦਿਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਨਯਨਤ੍ਵਗਾਦੀਨਾਂ ਗ੍ਰਹਣਮ੍| ਤਮਸ਼੍ਵਾਸ ਉਕ੍ਤਲਕ੍ਸਣਸ੍ਤਮਕਸ਼੍ਵਾਸਃ|| ੩੮||
Adhikarana ਵ੍ਯਨ੍ਤਰਦਂਸ਼ਲਕ੍ਸਣਮ੍ (੩੯) · Śloka ੩੯
ਵ੍ਯਨ੍ਤਰੇ ਮਿਸ਼੍ਰਲਿਙ੍ਗਤ੍ਵਂ||੩੯||
व्यन्तरे मिश्रलिङ्गत्वं||३९||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਵ੍ਯਨ੍ਤਰਸਰ੍ਪਦਂਸ਼ੇਸੁ ਯਥਾਸਙ੍ਕਰਂ ਮਿਸ਼੍ਰਲਕ੍ਸਣਮ੍|| ੩੯||
Adhikarana ਸ੍ਤ੍ਰੀਪੁਂਸਦਂਸ਼ਲਕ੍ਸਣਮ੍ (੪੦) · Śloka ੪੦
ਦਸ੍ਟਃ ਪੁਂਸੋਰ੍ਧ੍ਵਮੀਕ੍ਸਤੇ| ਪ੍ਰਕ੍ਸਿਪੇਦ੍ਦਕ੍ਸਿਣਂ ਪਾਦਂ ਪੁਰ੍ਵਕਾਯਸਮੁਦ੍ਯਤਃ| ਧੀਰੋਲ੍ਪਵੇਗਃ ਸ਼ਰ੍ਵਰ੍ਯਾਂ ਵਿਪਰੀਤਸ੍ਤੁ ਯੋਸਿਤਾ| ਹੀਨਸ੍ਵਰੋਤਿਸਾਰਾਰ੍ਤ੍ਤਃ ਕਮ੍ਪਤੇ ਤ੍ਰਸ੍ਯਤੇ ਜ੍ਵਰੀ||੪੦||
दष्टः पुंसोर्ध्वमीक्षते| प्रक्षिपेद्दक्षिणं पादं पुर्वकायसमुद्यतः| धीरोऽल्पवेगः शर्वर्यां विपरीतस्तु योषिता| हीनस्वरोऽतिसारार्त्तः कम्पते त्रस्यते ज्वरी||४०||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਦਸ੍ਟ ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਸਰ੍ਪਲਿਙ੍ਗਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਦਸ੍ਟਲਕ੍ਸਣਮ੍| ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸਮਮ੍| ਪੁਂਸੋ ਦਂਸ਼ਃ ਰਾਤ੍ਰਾਵਲ੍ਪਵੇਗੋ ਭਵਤਿ| ਊਰ੍ਧ੍ਵੇਕ੍ਸਣਾਦਿਲਕ੍ਸਣੇਭ੍ਯੋ ਵਿਪਰੀਤੋ ਹੀਨਸ੍ਵਰਤ੍ਵਾਦਿਯੁਕ੍ਤਸ਼੍ਚ ਯੋਸਿਤਾ ਦਸ੍ਟੋ ਵਿਜ੍ਞੇਯਃ|| ੪੦||
Adhikarana ਨਪੁਂਸਕਵਦ੍ਧਾਦਿਦਂਸ਼ਲਕ੍ਸਣਮ੍ (੪੧) · Śloka ੪੧
ਨਪੁਂਸਕੇਨ ਤਿਰ੍ਯਗ੍ਦਗਧੀਰਃ ਪ੍ਰਿਯਮੈਥੁਨਃ| ਬਹੁਵਾਦੀ ਚ ਵਦ੍ਧੇਨ ਚਿਰਾਨ੍ਮਨ੍ਦਾਸ਼੍ਚ ਵੇਦਨਾਃ| ਬਾਲੇਨ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਸ਼੍ਚ ਕੁਮਾਰੇਣਾਕ੍ਸ੍ਣਿ ਦਕ੍ਸਿਣੇ| ਰੋਗੀ ਕੁਮਾਰ੍ਯਾ ਵਾਮੇ ਤੁ ਗਰ੍ਭਿਣ੍ਯਾ ਕਸ੍ਣਜਿਹ੍ਵਦਕ੍| ਜਮ੍ਭਾ ਕ੍ਰੋਧੋਪਜਿਹ੍ਵਾਰ੍ਤ੍ਤਃ ਸ ਸ਼ੂਨੋਸ੍ਠਃ ਸਿਤਾਨਨਃ| ਗੁਰੂਦਰਃ ਸ਼ਿਰੋਰੋਗੀ ਸੂਤਾ ਦਸ੍ਟਸ੍ਤੁ ਮੇਹਤਿ| ਸ਼ੋਣਿਤਂ ਕਚ੍ਛ੍ਰਸ਼ੂਲਾਰ੍ਤ੍ਤਃ ਸੂਚੀਭਿਰਿਵ ਭਿਦ੍ਯਤੇ||੪੧||
नपुंसकेन तिर्यग्दृगधीरः प्रियमैथुनः| बहुवादी च वृद्धेन चिरान्मन्दाश्च वेदनाः| बालेन शीघ्रं तीक्ष्णाश्च कुमारेणाक्ष्णि दक्षिणे| रोगी कुमार्या वामे तु गर्भिण्या कृष्णजिह्वदृक्| जृम्भा क्रोधोपजिह्वार्त्तः स शूनोष्ठः सिताननः| गुरूदरः शिरोरोगी सूता दष्टस्तु मेहति| शोणितं कृच्छ्रशूलार्त्तः सूचीभिरिव भिद्यते||४१||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਤਿਰ੍ਯਗ੍ਦਗਾਦਿਰੂਪੋ ਨਪੁਂਸਕੇਨ ਦਸ੍ਟਃ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਵਦ੍ਧੇਨ ਦਸ੍ਟੇ ਚਿਰਾਦ੍ਵੇਦਨਾ ਭਵਨ੍ਤਿ ਤਾਸ਼੍ਚ ਮਨ੍ਦਾਃ| ਬਾਲੇਨ ਦਸ੍ਟੇ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਵੇਦਨਾ ਭਵਨ੍ਤਿ ਤਾਸ਼੍ਚ ਵੇਦਨਾਸ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਃ| ਕੁਮਾਰੇਣ ਤ੍ਵਦਸ੍ਟਸਰ੍ਪਿਣੀਸਮ੍ਬਨ੍ਧੇਨ ਦਸ੍ਟੋ ਦਕ੍ਸਿਣਾਕ੍ਸਿਰੋਗੀ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਕੁਮਾਰ੍ਯਾ ਤ੍ਵਨਾਸਾਦਿਤਸਰ੍ਪਸਂਯੋਗਯਾ ਤੁ ਯੋ ਦਸ੍ਟਃ ਸ ਵਾਮੇਕ੍ਸਿਣ ਰੋਗੀ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਗਰ੍ਭਿਣ੍ਯਾ ਤੁ ਦਸ੍ਟਃ ਕਸ੍ਣਯਾ ਜਿਹ੍ਵਯਾ ਦਸ਼ਾ ਚ ਯੁਕ੍ਤੋ ਜਮ੍ਭਾਦਿਯੁਕ੍ਤਸ਼੍ਚ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਯਃ ਸੂਤਯਾ ਦਸ੍ਟਃ ਸ ਕਚ੍ਛ੍ਰੇਣ ਸ਼ੂਲੇਨਾਰ੍ਤ੍ਤਃ ਸਨ੍ ਸ਼ੋਣਿਤਂ ਮੇਹਤਿ ਰਕ੍ਤਂ ਮੂਤ੍ਰਯਤਿ ਸੂਚੀਭਿਰਿਵ ਭਿਦ੍ਯਤੇ ਚ|| ੪੧||
Adhikarana ਵੇਗਾਨਾਮਾਸ਼੍ਰਯਾਃ (੪੨) · Śloka ੪੨
ਵੇਗਾਨਾਂ ਰਕ੍ਤਮਾਂਸਾਦ੍ਯਾਃ ਸਪ੍ਤੋਕ੍ਤਾਃ ਪੂਰ੍ਵਮਾਸ਼੍ਰਯਾਃ||੪੨||
वेगानां रक्तमांसाद्याः सप्तोक्ताः पूर्वमाश्रयाः||४२||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਸਰ੍ਪਸ੍ਯ ਵਿਸਂ ਯਾਨਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਕ੍ਰਮੇਣ ਵੇਗਾਨ੍ ਕੁਰੁਤੇ ਤੇ ਰਕ੍ਤਮਾਂਸਾਦ੍ਯਾਃ ਪੂਰ੍ਵਂ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਮਤੇ ਵੇਗਾਨਾਂ ਸਪ੍ਤ ਆਂਸ਼੍ਰਯਾ ਉਕ੍ਤਾਃ|| ੪੨||
Adhikarana ਦਰ੍ਵੀਕਰਵਿਸਵੇਗਲਕ੍ਸਣਾਨਿ (੪੩) · Śloka ੪੩
ਦਰ੍ਵੀਕਤਾਥ ਦਸ੍ਟਸ੍ਯ ਦੁਸ੍ਟਂ ਸ਼੍ਯਾਵੀ ਭਵਤ੍ਯਸਕ੍| ਸ਼੍ਯਾਵਤਾ ਤੇਨ ਵਕ੍ਤ੍ਰਾਦੌ ਸਰ੍ਪਨ੍ਤੀਵ ਚ ਕੀਟਕਾਃ| ਦ੍ਵਿਤੀਯੇ ਗ੍ਰਨ੍ਥਯੋ ਵੇਗੇ ਤਤੀਯੇ ਮੂਰ੍ਦ੍ਧਗੌਰਵਮ੍| ਦਗ੍ਰੋਧੋ ਦਂਸ਼ਵਿਕ੍ਲੇਦਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਥੇ ਸ੍ਠੀਵਨਂ ਵਮਿਃ| ਸਨ੍ਧਿਵਿਸ਼੍ਲੇਸਣਂ ਤਨ੍ਦ੍ਰਾ ਪਞ੍ਚਮੇ ਪਰ੍ਵਭੇਦਨਮ੍| ਦਾਹੋ ਹਿਧ੍ਮਾ ਚ ਸਸ੍ਠੇ ਤੁ ਹਤ੍ਪੀਡਾ ਗਾਤ੍ਰਗੌਰਵਮ੍| ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਵਿਪਾਕੋਤੀਸਾਰਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਸ਼ੁਕ੍ਰਨ੍ਤੁ ਸਪ੍ਤਮੇ| ਸ੍ਕਨ੍ਧਪਸ੍ਠਕਟੀਭਙ੍ਗਃ ਸਰ੍ਵਚੇਸ੍ਟਾਨਿਵਰ੍ਤ੍ਤਨਮ੍||੪੩||
दर्वीकृताथ दष्टस्य दुष्टं श्यावी भवत्यसृक्| श्यावता तेन वक्त्रादौ सर्पन्तीव च कीटकाः| द्वितीये ग्रन्थयो वेगे तृतीये मूर्द्धगौरवम्| दृग्रोधो दंशविक्लेदश्चतुर्थे ष्ठीवनं वमिः| सन्धिविश्लेषणं तन्द्रा पञ्चमे पर्वभेदनम्| दाहो हिध्मा च षष्ठे तु हृत्पीडा गात्रगौरवम्| मूर्च्छाऽविपाकोऽतीसारः प्राप्य शुक्रन्तु सप्तमे| स्कन्धपृष्ठकटीभङ्गः सर्वचेष्टानिवर्त्तनम्||४३||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਦਰ੍ਵੀਕਰਾਦੀਨਾਂ ਕ੍ਰਮੇਣ ਸਪ੍ਤ ਵੇਗਾ ਉਚ੍ਯਨ੍ਤੇ-ਦਰ੍ਵੀਕਤੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਰ੍ਪਨ੍ਤੀਵ ਚ ਕੀਟਕਾ ਇਤ੍ਯਨ੍ਤਂ ਪ੍ਰਥਮੇ ਵੇਗੇ ਲਕ੍ਸਣਮ੍| ਵਕ੍ਤ੍ਰਾਦਾਵਿਤ੍ਯਾਦਿਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਨਖਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਨੇਤ੍ਰਤ੍ਵਚਾਂ ਪਰਿਗ੍ਰਹਃ| ਦ੍ਵਿਤੀਯੇ ਵੇਗੇ ਗ੍ਰਨ੍ਥਯਃ ਸ੍ਯੁਃ ਦਂਸ਼ਵਿਕ੍ਲੇਦਾਨ੍ਤਂ ਤਤੀਯੇ| ਤਨ੍ਦ੍ਰਾਨ੍ਤਂ ਚਤੁਰ੍ਥੇ| ਹਿਧ੍ਮਾਨ੍ਤਂ ਪਞ੍ਚਮੇ| ਅਤੀਸਾਰਾਨ੍ਤਂ ਸਸ੍ਠੇ| ਸਪ੍ਤਮੇ ਵੇਗੇ ਵਿਸਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਸ੍ਕਨ੍ਧਾਦਿਭਙ੍ਗਃ ਸਰ੍ਵਚੇਸ੍ਟਾਨਿਵਰ੍ਤ੍ਤਨਂ ਚ ਭਵਤਿ| ਇਤਿ ਦਰ੍ਵੀਕਰੇਸੁ|| ੪੩||
Adhikarana ਮਣ੍ਡਲਿਵਿਸਵੇਗਲਕ੍ਸਣਾਨਿ (੪੪) · Śloka ੪੪
ਅਥ ਮਣ੍ਡਲਿਦਸ੍ਟਸ੍ਯ ਦੁਸ੍ਟਂ ਪੀਤੀਭਵਤ੍ਯਸਕ੍| ਤੇਨ ਪੀਤਾਙ੍ਗਤਾ ਦਾਹੋ ਦ੍ਵਿਤੀਯੇ ਸ਼੍ਵਯਥੂਦ੍ਭਵਃ| ਤਤੀਯੇ ਦਂਸ਼ਵਿਕ੍ਲੇਦਃ ਸ੍ਵੇਦਸ੍ਤਸ੍ਣਾ ਚ ਜਾਯਤੇ| ਚਤੁਰ੍ਥੇ ਜ੍ਵਰ੍ਯਤੇ ਦਾਹਃ ਪਞ੍ਚਮੇ ਸਰ੍ਵਗਾਤ੍ਰਗਃ||੪੪||
अथ मण्डलिदष्टस्य दुष्टं पीतीभवत्यसृक्| तेन पीताङ्गता दाहो द्वितीये श्वयथूद्भवः| तृतीये दंशविक्लेदः स्वेदस्तृष्णा च जायते| चतुर्थे ज्वर्यते दाहः पञ्चमे सर्वगात्रगः||४४||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਅਥੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਮਣ੍ਡਲਿਨਾਂ ਵੇਗਾਃ| ਦਾਹਾਨ੍ਤਂ ਪ੍ਰਥਮੇ ਵੇਗੇ| ਸ਼੍ਵਯਥੂਦ੍ਭਵੋ ਦ੍ਵਿਤੀਯੇ| ਤਸ੍ਣਾਨ੍ਤਂ ਤਤੀਯੇ| ਚਤੁਰ੍ਥੇ ਜ੍ਵਰਃ| ਪਞ੍ਚਮੇ ਸਰ੍ਵਗਾਤ੍ਰਗੋਦਾਹਃ| ਸ਼ੇਸਯੋਃ ਪੂਰ੍ਵਵਦ੍ਵਦੇਦਿਤਿ ਰਾਜੀਮਤ ਉਕ੍ਤਮਪੇਕ੍ਸ੍ਯਤ ਇਤਿ ਮਣ੍ਡਲਿਸੁ|| ੪੪||
Adhikarana ਰਾਜਿਲਵਿਸਵੇਗਲਕ੍ਸਣਾਨਿ (੪੫) · Śloka ੪੫
ਦਸ੍ਟਸ੍ਯ ਰਾਜਿਲੈਰ੍ਦੁਸ੍ਟਂ ਪਾਣ੍ਡੁਤਾਂ ਯਾਤਿ ਸ਼ੋਣਿਤਮ੍| ਪਾਣ੍ਡੁਤਾ ਤੇਨ ਗਾਤ੍ਰਾਣਾਂ ਦ੍ਵਿਤੀਯੇ ਗੁਰੁਤਾਤਿ ਚ| ਤਤੀਯੇ ਦਂਸ਼ਵਿਕ੍ਲੇਦਨਾਸਿਕਾਕ੍ਸਿਮੁਖਸ੍ਰਵਾਃ| ਚਤੁਰ੍ਥੇ ਗਰਿਮਾ ਮੂਰ੍ਧ੍ਨੋ ਮਨ੍ਯਾਸ੍ਤਮ੍ਭਸ਼੍ਚ ਪਞ੍ਚਮੇ| ਵਾਕ੍ਸਙ੍ਗੋ ਜ੍ਵਰਃ ਸ਼ੀਤਃ ਸ਼ੇਸਯੋਃ ਪੂਰ੍ਵਵਦ੍ਵਦੇਤ੍||੪੫||
दष्टस्य राजिलैर्दुष्टं पाण्डुतां याति शोणितम्| पाण्डुता तेन गात्राणां द्वितीये गुरुताति च| तृतीये दंशविक्लेदनासिकाक्षिमुखस्रवाः| चतुर्थे गरिमा मूर्ध्नो मन्यास्तम्भश्च पञ्चमे| वाक्सङ्गो ज्वरः शीतः शेषयोः पूर्ववद्वदेत्||४५||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਦਸ੍ਟਸ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਰਾਜੀਮਤਾਂ ਵੇਗਕੀਰ੍ਤਨਮ੍| ਪ੍ਰਥਮੇ ਵੇਗੇ ਰਕ੍ਤਸ੍ਯ ਪਾਣ੍ਡੁਤ੍ਵਾਤ੍ ਗਾਤ੍ਰਾਣਾਂ ਪਾਣ੍ਡੁਤਾ| ਦ੍ਵਿਤੀਯੇ ਗਾਤ੍ਰਾਣਾਮਤਿਗੁਰੁਤਾ| ਮੁਖਸ੍ਰਾਵਾਨ੍ਤਂ ਤਤੀਯੇ| ਮਨ੍ਯਾਸ੍ਤਮ੍ਭਾਨ੍ਤਂ ਚਤੁਰ੍ਥੇ| ਸ਼ੀਤਜ੍ਵਰਾਨ੍ਤਂ ਪਞ੍ਚਮੇ| ਸ਼ੇਸਯੋਃ ਸਸ੍ਠਸਪ੍ਤਮਯੋਃ ਪੂਰ੍ਵਵਦ੍ਦਰ੍ਵੀਕਰਵਦ੍ਵਦੇਤ੍| ਇਤਿ ਰਾਜੀਮਤ੍ਸੁ||੪੫||
Adhikarana ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਮਰ੍ਯਾਦਾ (੪੬) · Śloka ੪੬
ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ ਪਞ੍ਚਸੁ ਵੇਗੇਸੁ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਂ ਨ ਤਤਃ ਪਰਮ੍||੪੬||
कुर्यात् पञ्चसु वेगेषु चिकित्सां न ततः परम्||४६||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਸਰ੍ਵਸਰ੍ਪਵਿਸ਼ੇਸੁ ਚ ਪੂਰ੍ਵੇਸੁ ਪਞ੍ਚਸ੍ਵੇਵ ਵੇਗੇਸੁ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍||੪੬||
Adhikarana ਅਲ੍ਪਵਿਸਾਃ ਸਰ੍ਪਾਃ (੪੭) · Śloka ੪੭
ਜਲਾਪ੍ਲੁਤਾ ਰਤਿਕ੍ਸੀਣਾ ਭੀਤਾ ਨਕੁਲਨਿਰ੍ਜਿਤਾਃ| ਸ਼ੀਤਵਾਤਾਤਪਵ੍ਯਾਧਿਕ੍ਸੁਤ੍ਤਸ੍ਣਾ ਸ਼੍ਰਮਪੀਡਿਤਾਃ| ਤੂਰ੍ਣਂ ਦੇਸ਼ਾਨ੍ਤਰਾਯਾਤਾ ਵਿਮੁਕ੍ਤਵਿਸਕਞ੍ਚੁਕਾਃ| ਕੁਸ਼ੌਸਧੀਕਣ੍ਟਕਵਦ੍ਯੇ ਚਰਨ੍ਤਿ ਚ ਕਾਨਨਮ੍| ਦੇਸ਼ਂ ਚ ਵਿਦ੍ਯਾਧ੍ਯੁਸਿਤਂ ਸਰ੍ਪਾਸ੍ਤੇਲ੍ਪਵਿਸਾ ਮਤਾਃ||੪੭||
जलाप्लुता रतिक्षीणा भीता नकुलनिर्जिताः| शीतवातातपव्याधिक्षुत्तृष्णा श्रमपीडिताः| तूर्णं देशान्तरायाता विमुक्तविषकञ्चुकाः| कुशौषधीकण्टकवद्ये चरन्ति च काननम्| देशं च विद्याध्युषितं सर्पास्तेऽल्पविषा मताः||४७||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਜਲਾਪ੍ਲੁਤਾਦਿਸ੍ਵਰੂਪਾਃ ਸਰ੍ਪਾ ਅਲ੍ਪਵਿਸਾ ਮਤਾ ਆਚਾਰ੍ਯਾਣਾਮ੍| ਰਤਿਃ ਸ੍ਤ੍ਰੀਸਂਯੋਗਸ੍ਤਯਾ ਕ੍ਸੀਣਾਸ੍ਤਥੋਕ੍ਤਾਃ| ਅਚਿਰਂ ਵਿਮੁਕ੍ਤਵਿਸਕਞ੍ਚੁਕਾਃ| ਵਿਦ੍ਯਾਧ੍ਯੁਸਿਤਂ ਚ ਦੇਸ਼ਂ ਚ ਯੇ ਚਰਨ੍ਤਿ ਤੇ ਚ| ਵਿਦ੍ਯਾਧ੍ਯੁਸਿਤਂ ਦੇਸ਼ਂ ਯਤ੍ਰ ਵਿਸਘ੍ਨੀ ਵਿਦ੍ਯਾ ਯਨ੍ਤ੍ਰਾਦਿਸ੍ਤਥਾ ਪ੍ਰਤਿਵਸਤਿ|| ੪੭||
Adhikarana ਆਸ਼ੀਵਿਸੋਪਮਾਃ ਸਰ੍ਪਾਃ (੪੮) · Śloka ੪੮
ਸ਼੍ਮਸ਼ਾਨਚੈਤ੍ਯਵਲ੍ਮੀਕਯਜ੍ਞਾਸ਼੍ਰਮਸੁਰਾਲਯੇ| ਚਤੁਸ੍ਪਥੇ ਜਲਸ੍ਥਾਨੇ ਜੀਰ੍ਣੋਦ੍ਯਾਨੇਸੁ ਕੋਟਰੇ| ਕ੍ਸੀਰਿਦ੍ਰੁਮੇ ਨਿਮ੍ਬਤਰੌ ਨਿਰ੍ਜ੍ਝਰੇ ਗਿਰਿਗਹ੍ਵਰੇ| ਚਕ੍ਰਵਜ੍ਰਗਦਾਕੁਨ੍ਤਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਾਙ੍ਕਜਟਾਧਰਾਃ| ਰਕ੍ਤਾਸ੍ਯਨਯਨਾ ਯੇ ਚ ਤੇ ਸ੍ਯੁਰਾਸ਼ੀਵਿਸੋਪਮਾਃ| ਨ ਤੇਸਾਂ ਕਾਲਨਿਯਮੋ ਨ ਚ ਵੇਗੇਸ੍ਵਨੁਕ੍ਰਮਃ| ਮਨ੍ਤ੍ਰਤਨ੍ਤ੍ਰਬਲਾਨ੍ਨਾਪਿ ਪ੍ਰਸਹ੍ਯ ਵਿਨਿਵਰ੍ਤ੍ਤਨਮ੍| ਉਪਹਾਰਨਮਸ੍ਕਾਰਜਪਸ਼ਾਨ੍ਤਿਪਰਾਯਣਃ| ਕਸ਼੍ਚਿਜ੍ਜੀਵਤਿ ਤੈਰ੍ਦਸ੍ਟੋ ਵਿਰੂਪੋ ਵਿਕਲੋਪਿ ਵਾ||੪੮||
श्मशानचैत्यवल्मीकयज्ञाश्रमसुरालये| चतुष्पथे जलस्थाने जीर्णोद्यानेषु कोटरे| क्षीरिद्रुमे निम्बतरौ निर्ज्झरे गिरिगह्वरे| चक्रवज्रगदाकुन्तत्रिशूलाङ्कजटाधराः| रक्तास्यनयना ये च ते स्युराशीविषोपमाः| न तेषां कालनियमो न च वेगेष्वनुक्रमः| मन्त्रतन्त्रबलान्नापि प्रसह्य विनिवर्त्तनम्| उपहारनमस्कारजपशान्तिपरायणः| कश्चिज्जीवति तैर्दष्टो विरूपो विकलोऽपि वा||४८||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਸ਼੍ਮਸ਼ਾਨਾਦਿਸੁ ਸਰ੍ਪਾ ਯੇ ਵਸਨ੍ਤਿ ਚਕ੍ਰਾਦ੍ਯਙ੍ਗਾ ਜਟਾਸ਼੍ਚ ਯੇ ਧਾਰਯਨ੍ਤਿ, ਤੇ ਆਸ਼ੀਵਿਸੋਪਮਾਃ ਸ੍ਯੁਃ| ਆਸ਼ੀਵਿਸਂ ਮੂਲਵਿਸਮ੍| (ਦਰ੍ਵੀਕਰਵਿਸ਼ੇਸ ਇਤਿ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੇ| ਆਸ਼ੀਵਿਸਾ ਦਿਵ੍ਯਾਃ| ਆਸ਼ੀਵਿਸਾ ਭੁਜਙ੍ਗਸ੍ਯ ਪਰਮਾਸ਼ਾਸਨੇਨ ਵਾ| ਇਚ੍ਛਾਮਾਤ੍ਰੇਣ ਵਾ ਨਾਸ਼ਾਦਿਤ੍ਥਮਾਸ਼ੀਵਿਸਾ ਮਤਾਃ| ਇਤਿ ਜੇਜ੍ਜਟਃ)| ਤੇਸਾਂ ਚ ਕਾਲਨਿਯਮਾਦਿਕਂ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ| ਤੈਸ਼੍ਚ ਦਸ੍ਟ ਉਪਹਾਰਾਦਿਪਰਾਯਣਃ ਸਨ੍ ਯਦਿ ਕਸ਼੍ਚਿਦੇਵ ਜੀਵਤਿ| ਪ੍ਰਾਯੇਣ ਤਤ੍ਰ ਨ ਜੀਵਤਿ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਯਸ਼੍ਚ ਜੀਵੇਤ੍ਸ ਵਿਰੂਪੋ ਵਾ ਵਿਕਲੋ ਵਾ ਭੂਤ੍ਵਾ|| ੪੮||
Adhikarana ਸ੍ਥਲਕਾਲਾਨੁਸਾਰਮਸਾਧ੍ਯਤਾ (੪੯) · Śloka ੪੯
ਸ਼ਮਸ਼ਾਨਚਿਤਿਚੈਤ੍ਯਾਦੌ ਪਞ੍ਚਮੀ ਪਕ੍ਸਸਨ੍ਧਿਸੁ| ਅਸ੍ਟਮੀਨਵਮੀਸਨ੍ਧ੍ਯਾਮਧ੍ਯਰਾਤ੍ਰਿਦਿਨੇਸੁ ਚ| ਯਾਮ੍ਯਾਗ੍ਨੇਯਮਘਾਸ਼੍ਲੇਸਾਵਿਸ਼ਾਖਾਪੁਰ੍ਵਨੈਰਤੇ| ਨੈਤਾਖ੍ਯੇ ਮੁਹੁਰ੍ਤ੍ਤੇ ਚ ਦਸ੍ਟਂ ਮਰ੍ਮਸੁ ਚ ਤ੍ਯਜੇਤ੍||੪੯||
शमशानचितिचैत्यादौ पञ्चमी पक्षसन्धिषु| अष्टमीनवमीसन्ध्यामध्यरात्रिदिनेषु च| याम्याग्नेयमघाश्लेषाविशाखापुर्वनैरृते| नैऋताख्ये मुहुर्त्ते च दष्टं मर्मसु च त्यजेत्||४९||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਸ਼੍ਮਸ਼ਾਨਾਦਿਸੁ ਦੇਸ਼ਕਾਲੇਸੁ ਦਸ੍ਟਂ ਮਰ੍ਮਸੁ ਦਸ੍ਟਞ੍ਚ ਅਪਰਿਤ੍ਯਜੇਤ੍| ਚਿਤਿਰ੍ਯਾਜ੍ਞਿਕਾਨਾਮਗ੍ਨਿਚਯਨਸ੍ਥਾਨਮ੍| ਪਕ੍ਸਸਨ੍ਧੀ ਅਮਾਵਾਸ੍ਯਾਪੌਰ੍ਣਮਾਸ੍ਯੌ| ਮਧ੍ਯਸ਼ਬ੍ਦੋ ਰਾਤ੍ਰਿਦਿਨਸ਼ਬ੍ਦਾਭ੍ਯਾਂ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ| ਯਾਮ੍ਯਾਦਿਕਂ ਨਕ੍ਸਤ੍ਰਂ ਗਹ੍ਯਤੇ| ਯਾਮ੍ਯਾ ਭਰਣੀ| ਆਗ੍ਨੇਯਂ ਕਤ੍ਤਿਕਾ| ਨੈਤਂ ਮੂਲਮ੍| ਨੈਤਾਖ੍ਯੋ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੋਮੁਹੂਰ੍ਤ੍ਤਃ|| ੪੯||
Adhikarana ਅਸਾਧ੍ਯਲਕ੍ਸਣਾਨਿ (੫੦) · Śloka ੫੦
ਦਸ੍ਟਮਾਤ੍ਰੇ ਸਿਤਾਸ੍ਯਾਕ੍ਸਃ ਸ਼ੀਰ੍ਯਮਾਣਸ਼ਿਰੋਰੁਹਃ| ਸ੍ਤਬ੍ਧਜਿਹ੍ਵੋ ਮੁਹੁਰ੍ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਨ੍ ਸ਼ੀਤੋਚ੍ਛ੍ਵਾਸੋ ਨ ਜੀਵਤਿ| ਹਿਧ੍ਮਾ ਸ਼੍ਵਾਸੋ ਵਮਿਃ ਕਾਸੋ ਦਸ੍ਟਮਾਤ੍ਰਸ੍ਯ ਦੇਹਿਨਃ| ਜਾਯਤੇ ਯੁਗਪਦ੍ਯਸ੍ਯ ਸ ਹਚ੍ਛੂਲੀ ਨ ਜੀਵਤਿ| ਵੇਪਥੁਰ੍ਵੇਦਨਾਸ੍ਤੀਵ੍ਰਾ ਗ੍ਰੀਵਾਭਙ੍ਗੋਕ੍ਸਿਰਕ੍ਤਤਾ| ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾ ਗਲਗ੍ਰਹਸ਼੍ਛਰ੍ਦਿਃ ਪ੍ਰੇਤਰਾਜਸ੍ਯ ਕਿਙ੍ਕਰਾਃ| ਜਾਮ੍ਬਵਪ੍ਰਤਿਮੋ ਦਂਸ਼ਃ ਕੂਰ੍ਮਪਸ੍ਠ੍ਵਦੁਨ੍ਨਤਃ| ਰਕ੍ਤਂ ਖੇਭ੍ਯਃ ਸਮਸ੍ਤੇਭ੍ਯੋ ਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ ਨ ਤੁ ਦਂਸ਼ਤਃ| ਰੋਮ੍ਣਾਂ ਨ ਸ਼ੀਤਲੈਰ੍ਹਰ੍ਸਃ ਸ਼੍ਵਯਥੁਰ੍ਲੋਹਿਤਾਸਿਤਃ ਹਸ੍ਟਮੇਹਨਤਾ ਵਕ੍ਰਵਕ੍ਤ੍ਰਤ੍ਵਂ ਯਸ੍ਯ ਤਂ ਤ੍ਯਜੇਤ੍| ਫੇਨਂ ਵਮਤਿ ਨਿਸ੍ਸਂਜ੍ਞਃ ਸ਼੍ਯਾਵਪਾਦਕਰਾਨਨਃ| ਨਾਸਾਵਸਾਦੋ ਭਙ੍ਗੋਙ੍ਗੇ ਵਿਡ੍ਭੇਦਃ ਸ਼੍ਲਥਸਨ੍ਧਿਤਾ| ਵਿਸਪੀਤਸ੍ਯ ਦਸ੍ਟਸ੍ਯ ਦਿਗ੍ਧੇਨਾਭਿਹਤਸ੍ਯ ਚ| ਭਵਨ੍ਤ੍ਯੇਤਨਿ ਰੂਪਾਣਿ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਜੀਵਿਤਕ੍ਸਯੇ| ਨ ਨਸ੍ਯੈਸ਼੍ਚੇਤਨਾ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੈਰ੍ਨ ਕ੍ਸਤਾਤ੍ ਕ੍ਸਤਜਾਗਮਃ| ਦਣ੍ਡਾਹਤਸ੍ਯ ਨੋ ਰਾਜਿਃ ਪ੍ਰਯਾਤਸ੍ਯ ਯਮਾਨ੍ਤਿਕਮ੍||੫੦||
दष्टमात्रे सितास्याक्षः शीर्यमाणशिरोरुहः| स्तब्धजिह्वो मुहुर्मूर्च्छन् शीतोच्छ्वासो न जीवति| हिध्मा श्वासो वमिः कासो दष्टमात्रस्य देहिनः| जायते युगपद्यस्य स हृच्छूली न जीवति| वेपथुर्वेदनास्तीव्रा ग्रीवाभङ्गोऽक्षिरक्तता| मूर्च्छा गलग्रहश्छर्दिः प्रेतराजस्य किङ्कराः| जाम्बवप्रतिमो दंशः कूर्मपृष्ठ्वदुन्नतः| रक्तं खेभ्यः समस्तेभ्यो वर्त्तते न तु दंशतः| रोम्णां न शीतलैर्हर्षः श्वयथुर्लोहितासितः हृष्टमेहनता वक्रवक्त्रत्वं यस्य तं त्यजेत्| फेनं वमति निस्संज्ञः श्यावपादकराननः| नासावसादो भङ्गोऽङ्गे विड्भेदः श्लथसन्धिता| विषपीतस्य दष्टस्य दिग्धेनाभिहतस्य च| भवन्त्येतनि रूपाणि सम्प्राप्ते जीवितक्षये| न नस्यैश्चेतना तीक्ष्णैर्न क्षतात् क्षतजागमः| दण्डाहतस्य नो राजिः प्रयातस्य यमान्तिकम्||५०||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਦਸ੍ਟਮਾਤ੍ਰ ਏਵ ਯਃ ਸਿਤਾਸ੍ਯਾਕ੍ਸਤ੍ਵਾਦਿਯੁਕ੍ਤਃ ਸਃ ਨ ਜੀਵਤਿ| ਯਸ੍ਯ ਦੇਹਿਨੋ ਦਸ੍ਟਮਾਤ੍ਰਸ੍ਯ ਯੁਗਪਦ੍ਧਿਧ੍ਮਾਦਯੋ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਸ ਹਚ੍ਛੂਲੇਨ ਯੁਕ੍ਤਃ ਸਨ੍ ਨ ਜੀਵਤਿ| ਦਂਸ੍ਟ੍ਰਿਣਾ ਯੇਨ ਦਸ੍ਟਸ਼੍ਚ ਤਦ੍ਰੂਪਂ ਯਸ੍ਤੁ ਪਸ਼੍ਯਤਿ| ਅਪ੍ਸੁ ਵਾਦਰ੍ਸ਼ਬਿਮ੍ਬੇ ਵਾ ਤਸ੍ਯ ਰਿਸ੍ਟਂ ਵਿਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ੇਤ੍| ਇਤਿ ਜੇਜ੍ਜਟ| ਵੇਪਥ੍ਵਾਦਯਃ ਪ੍ਰੇਤਰਾਜਸ੍ਯ ਕਿਙ੍ਕਰਾ ਆਜ੍ਞਾਕਾਰਿਣਃ| ਮਰਣਕਾਲ ਏਤੇ ਭਵਨ੍ਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਜਾਮ੍ਬਵਪ੍ਰਤਿਮਤ੍ਵਾਦਿਕਂ ਯਸ੍ਯ ਭਵਤਿ ਤਂ ਤ੍ਯਜੇਤ੍| ਦਂਸ਼ਤੋ ਰਕ੍ਤਂ ਨੈਵ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ| ਸਰ੍ਵੇਭ੍ਯਸ਼੍ਚ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਸੂਕ੍ਸ੍ਮੇਭ੍ਯਃ ਸ੍ਰੋਤੋਭ੍ਯਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ| ਫੇਨਂ ਵਮਤੀਤ੍ਯਾਦੀਨਿ ਰੂਪਾਣਿ ਵਿਸਪੀਤਾਦੇਰ੍ਜੀਵਿਤਕ੍ਸਯੇ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਤਥਾ ਯਮਾਨ੍ਤਿਕਂ ਵੈਵਸ੍ਵਤਨਿਕਟਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਸ੍ਯ ਮਤਸ੍ਯ ਸੁਤੀਕ੍ਸ੍ਣੈਰਪਿ ਨਸ੍ਯੈਸ਼੍ਚੇਤਨਾ ਨ ਭਵਤਿ| ਤਤ੍ਕਾਲਂ ਚ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਦਿਨਾ ਕ੍ਸਤਦਙ੍ਗਾਤ੍ ਕ੍ਸਤਜਸ੍ਯ ਰਕ੍ਤਸ੍ਯਾਗਮੋ ਨ ਭਵਤਿ| ਦਣ੍ਡੇਨ ਚਾਭਿਹਤਸ੍ਯ ਦੇਹੇ ਰਾਜੀ ਨ ਦਸ਼੍ਯਤੇ|| ੫੦||
Adhikarana ਵਿਸਚਿਕਿਤ੍ਸਾਯਾਃ ਆਤ੍ਯਯਿਕਤ੍ਵਮ੍ (੫੧-੪੧) · Śloka ੪੧
ਅਤੋਨ੍ਯਥਾ ਤੁ ਤ੍ਵਰਯਾ ਪ੍ਰਦੀਪ੍ਤਾਗਾਰਵਦ੍ਭਿਸਕ੍| ਰਕ੍ਸਨ੍ ਕਣ੍ਠਗਤਾਨ੍ ਪ੍ਰਾਣਾਨ੍ ਵਿਸਮਾਸ਼ੁ ਸ਼ਮਂ ਨਯੇਤ੍||੫੧|| ਇਤਿ ਵੈਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਗੁਪ੍ਤਸ੍ਯ ਸੂਨੋਰ੍ਵਾਗ੍ਭਟਸ੍ਯ ਕਤਾ- ਵਸ੍ਟਾਙ੍ਗਸਂਗ੍ਰਹਸਂਹਿਤਾਯਾਮੁਤ੍ਤਰਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਸਰ੍ਪਵਿਸ- ਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯੋ ਨਾਮੈਕਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ||੪੧||
अतोऽन्यथा तु त्वरया प्रदीप्तागारवद्भिषक्| रक्षन् कण्ठगतान् प्राणान् विषमाशु शमं नयेत्||५१|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृता- वष्टाङ्गसंग्रहसंहितायामुत्तरतन्त्रे सर्पविष- विज्ञानीयो नामैकचत्वारिंशोऽध्यायः||४१||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਅਤੋਨਨ੍ਤਰੋਕ੍ਤੇਭ੍ਯਃ ਸਰ੍ਵੇਭ੍ਯੋਸਾਧ੍ਯਲਕ੍ਸਣੇਭ੍ਯੋਨ੍ਯਥਾ ਵੈਪਰੀਤ੍ਯੇ ਭਿਸਕ੍ ਕਣ੍ਠਗਤਾਨ੍ ਪ੍ਰਾਣਾਨਾਤੁਰਸ੍ਯ ਰਕ੍ਸਨ੍ ਪ੍ਰਦੀਪ੍ਤਵੇਸ਼੍ਮਵਦਾਸ਼ੁ ਵਿਸਂ ਸ਼ਮਂ ਨਯੇਦਿਤਿ|| ੫੧|| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਨ੍ਮਹਾਮਹੋਪਾਧ੍ਯਾਯੇਨ੍ਦੁਵਿਰਚਿਤਾਯਾ- ਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਸਂਗ੍ਰਹਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਖਾਯਾ- ਮੁਤ੍ਤਰਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਏਕਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ