೧೦. ವಿಕೃತೇಹಾವಿಜ್ಞಾನೀಯಃ

Adhikarana ಅಥ ವಿಕೃತೇಹಾವಿಜ್ಞಾನೀಯೋ ನಾಮ ದಶಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ ಪ್ರತಿಜ್ಞಾ (೧) · Śloka ೧

ಅಥಾತೋ ವಿಕೃತೇಹಾವಿಜ್ಞಾನೀಯಮಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ||೧||

Adhikarana ಅರುನ್ಧತ್ಯಾದ್ಯನವಲೋಕನೇ ರಿಷ್ಟಮ್ (೨) · Śloka ೨

ಸನ್ತರ್ಷೀಣಾಂ ಸಮೀಪಸ್ಥಾಂ ಯೋ ನ ಪಶ್ಯತ್ಯರುನ್ಧತೀಮ್| ಧ್ರುವಮಾಕಾಶಗಙ್ಗಾಂ ವಾ ನ ಸ ಪಶ್ಯತಿ ತಾಂ ಸಮಾಮ್|೨|

Adhikarana ಮೇಘಾದ್ಯಭಾವೇಽಪಿ ತಚ್ಛಬ್ದಶ್ರವಣಾದೌ ರಿಷ್ಟಮ್ (೨) · Śloka ೨

ಮೇಘತೋಯೌಘನಿರ್ಘೋಷವೀಣಾಪ್ರಣವವೇಣುಜಾನ್| ಶೃಣೋತ್ಯನ್ಯಾಂಶ್ಚ ಯಃ ಶಬ್ದಾನಸತೋ ನ ಸತೋಽಪಿ ವಾ||೨||

Adhikarana ಕರ್ಣನಿಷ್ಪೀಡನಸ್ವರಾಶ್ರಯಂ ರಿಷ್ಟಮ್ (೧) · Śloka ೧

ನಿಷ್ಪೀಡ್ಯ ಕರ್ಣೌ ಶೃಣುಯಾನ್ನ ಯೋ ಧುಕಧುಕಾಸ್ವನಮ್|೧|

Adhikarana ಗನ್ಧರಸಸ್ಪರ್ಶವಿಪರ್ಯ್ಯಯಾಶ್ರಯಂ ರಿಷ್ಟಮ್ (೧) · Śloka ೧

ತದ್ವದ್ಗನ್ಧರಸಸ್ಪರ್ಶಾನ್ ಮನ್ಯತೇ ಯೋ ವಿಪರ್ಯ್ಯಯಾತ್|೧|

Adhikarana ದೀಪಗನ್ಧಾದ್ಯಾಘ್ರಾಣಾಶ್ರಯಂ ರಿಷ್ಟಮ್ (೧) · Śloka ೧

ಸರ್ವಶೋ ವಾ ನ ಯೋ ಯಶ್ಚ ದೀಪಗನ್ಧಂ ನ ಜಿಘ್ರತಿ|೧|

Adhikarana ರಸಾಶ್ರಯಂ ರಿಷ್ಟಮ್ (೧) · Śloka ೧

ವಿಧಿನಾ ಯಸ್ಯ ದೋಷಾಯ ಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯಾಯಾವಿಧಿನಾ ರಸಾಃ|೧|

Adhikarana ಅಙ್ಗಾಶ್ರಯಂ ರಿಷ್ಟಮ್ (೧) · Śloka ೧

ಯಃ ಪಾಂಸುನೇವ ಕೀರ್ಣಾಙ್ಗೋ ಯೋಽಙ್ಗೇ ಘಾತಂ ನ ವೇತ್ತಿ ವಾ||೧||

Adhikarana ಅಕಸ್ಮಾದತೀನ್ದ್ರಿಯದರ್ಶನಾದ್ರಿಷ್ಟಮ್ (೨) · Śloka ೨

ಅನ್ತರೇಣ ತಪಸ್ತೀವ್ರಂ ಯೋಗಂ ವಾ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕಮ್| ಜಾನಾತ್ಯತೀನ್ದ್ರಿಯಂ ಯಶ್ಚ ತೇಷಾಂ ಮರಣಮಾದಿಶೇತ್|೨|

Adhikarana ಜಿಹ್ವಾಮುಖನೇತ್ರಮೂರ್ಧಾಶ್ರಯಂ ರಿಷ್ಟಮ್ (೨) · Śloka ೨

ಜಿಹ್ವಾ ಶ್ಯಾವಾ ಮುಖಂ ಪೂತಿಸವ್ಯಮಕ್ಷಿ ನಿಮಜ್ಜತಿ| ಖಗಾ ವಾ ಮೂರ್ಧ್ನಿ ಲೀಯನ್ತೇ ಯಸ್ಯ ತಂ ಪರಿವರ್ಜಯೇತ್||೨||

Adhikarana ಪಾದಘರ್ಷಣಚ್ಯುತಾಂಸತ್ವಾಶ್ರಯಂ ರಿಷ್ಟಮ್ (೧) · Śloka ೧

ನಿಕಷನ್ನಿವ ಯಃ ಪಾದೌ ಚ್ಯುತಾಂಸಃ ಪರಿಸರ್ಪತಿ|೧|

Adhikarana ಹಿತಾನ್ನಸೇವಾಯಾಮಪಿ ಬಲಕ್ಷಯೇ ರಿಷ್ಟಮ್ (೧) · Śloka ೧

ಹೀಯತೇ ಬಲತಃ ಶರವದ್ ಯೋಽನ್ನಮಶ್ನನ್ ಹಿತಂ ಬಹು|೧|

Adhikarana ವಿಣ್ಮೂತ್ರಾಲ್ಪತ್ವಬಾಹುಲ್ಯಾಶ್ರಯಂ ರಿಷ್ಟಮ್ (೧) · Śloka ೧

ಯೋಽಲ್ಪಾಶೀ ಬಹುವಿಣ್ಮೂತ್ರೋ ಬಹ್ವಾಶೀ ಚಾಲ್ಪಮುತ್ರವಿಟ್|೧|

Adhikarana ಅಲ್ಪನ್ನಾಽಶಿತ್ವೇಽಪಿ ಕಫಪ್ರವೃದ್ಧೌ ದೀರ್ಘಶ್ವಾಸೇ ಚ ರಿಷ್ಸ್ಟಮ್ (೧) · Śloka ೧

ಯೋ ವಾಽಲ್ಪಶೀ ಕಫೇನಾರ್ತ್ಥೋ ದೀರ್ಘಂ ಶ್ವಾಸಿತಿ ಚೇಷ್ಟತೇ||೧||

Adhikarana ಶ್ವಾಸನಿಃಶ್ವಾಸಸ್ಪನ್ದಾಶ್ರಯಂ ರಿಷ್ಟಮ್ (೨) · Śloka ೨

ದೀರ್ಘಮುಚ್ಛ್ವಸ್ಯ ಯೋ ಹ್ರಸ್ವಂ ನಿಃಶ್ವಸ್ಯ ಪರಿತಾಮ್ಯತಿ| ಹ್ರಸ್ವಞ್ಚ ಯಃ ಪ್ರಶ್ವಸಿತಿ ವ್ಯಾವಿದ್ಧಂ ಸ್ಪನ್ದತೇ ಭೃಶಮ್|೨|

Adhikarana ಪ್ರಪಾಣಿಕಾಕುಞ್ಚನಪೂರ್ವಕಂ ಶಿರೋವಿಕ್ಷೇಪೇ ರಿಷ್ಟಮ್ (೨) · Śloka ೨

ಶಿರೋ ವಿಕ್ಷಿಪತೇ ಕೃಚ್ಛ್ರಾದ್ಯೋಽಞ್ಚಯಿತ್ವಾ ಪ್ರಪಾಣಿಕೌ| ಯೋ ಲಲಾಟಾತ್ಸ್ರುತಸ್ವೇದಃ ಶ್ಲಥಸನ್ಧಾನಬನ್ಧನಃ||೨||

Adhikarana ಉತ್ತಾಪ್ಯಮಾನಸ್ಯ ಮೂರ್ಚ್ಛಾಯಾಂ ರಿಷ್ಸ್ಟಮ್ (೧) · Śloka ೧

ಉತ್ತಾಪ್ಯಮಾನಃ ಸಮ್ಮುಹ್ಯೇದ್ಯೋ ಬಲೀ ದುರ್ಬಲೋಽಪಿ ವಾ|೧|

Adhikarana ಮುಹುಃ ಪಾದಪ್ರಸಾರಣಾಕುಞ್ಚನಪೂರ್ವಕ ಮುತ್ತಾನಸ್ವಾಪೇ ರಿಷ್ಟಮ್ (೧) · Śloka ೧

ಉತ್ತಾನ ಏವ ಸ್ವಿಪಿತಿ ಯಃ ಪಾದೌ ವಿಕರೋತಿ ಚ|೧|

Adhikarana ಶ್ಯಾನಾಸನಾದ್ಯಸದ್ಬಸ್ತುಜಿ ಘೃಕ್ಷಾಯಾಂ ರಿಷ್ಟಮ್ (೧) · Śloka ೧

ಶಯನಾಸನಕುಡ್ಯಾದೇರ್ಯೋಽಸದೇವ ಜಿಘೃಕ್ಷತಿ|೧|

Adhikarana ಅಹಾಸ್ಯಹನೌಷ್ಠಲೇಹನಾಶ್ರಯಂ ರಿಷ್ಟಮ್ (೧) · Śloka ೧

ಅಹಾಸ್ಯಹಾಸೀ ಸಮ್ಮುಹ್ಯನ್ಯೋ ಲೇಢಿ ದಶನಚ್ಛದೌ|೧|

Adhikarana ಉತ್ತರೌಷ್ಠಲೇಹನಪೂರ್ವಕಂ ಫೂತ್ಕಾರಾಶ್ರಯಂ ರಿಷ್ಟಮ್ (೧) · Śloka ೧

ಉತ್ತರೋಷ್ಠಂ ಪರಿಲಿಹನ್ ಫೂತ್ಕಾರಾಶ್ಚ ಕರೋತಿ ಯಃ|೧|

Adhikarana ಕೃಷ್ಣಪೀತಾದಿಚ್ಛಾಯಾಭಿರಭಿದ್ರವಣೇ ರಿಷ್ಟಮ್ (೧) · Śloka ೧

ಯಮಭಿದ್ರವತಿ ಛಾಯಾ ಕೃಷ್ಣಾ ಪೀತಾಽರುಣಾಪಿ ವಾ||೧||

Adhikarana ಭಿಷಗ್ಭೇಷಜಾದಿದ್ವೇಷೇ ರಿಷ್ಟಮ್ (೩) · Śloka ೩

ಭಿಷಗ್ಭೇಷಜಪಾನಾನ್ನಗುರುಮಿತ್ರದ್ವಿಷಶ್ಚ ಯೇ| ವಶಗಾಃ ಸರ್ವ ಏವೈತೇ ವಿಜ್ಞೇಯಾಃ ಸಮವರ್ತಿನಃ||೩||

Adhikarana ಗ್ರೀವಾಲಲಾಟಹೃದಯೇಷು ಪ್ರಸ್ವೇದೇ ಶೈತ್ಯೇ ಚ ರಿಷ್ಟಮ್ (೪) · Śloka ೪

ಗ್ರೀವಾಲಲಾಟಹೃದಯಂ ಯಸ್ಯ ಸ್ವಿದ್ಯತಿ ಶೀತಲಮ್| ಊಷ್ಣೋಽಪರಃ ಪ್ರದೇಶಶ್ಚ ಶರಣಂ ತಸ್ಯ ದೇವತಾಃ||೪||

Adhikarana ಸ್ವಲ್ಪಪ್ರಕಾಶಾದೌ ರಿಷ್ಟಮ್ (೧) · Śloka ೧

ಯೋಽಣುಜ್ಯೋತಿರನೇಕಾಗ್ರೋ ದುಶ್ಛಾಯೋ ದುರ್ಮನಾಃ ಸದಾ|೧|

Adhikarana ಬಲಿಭುಗ್ಭಿರ್ಬಲೀನಾಮಭಕ್ಷಣೇ ರಿಷ್ಟಮ್ (೧) · Śloka ೧

ಬಲಿಂ ಬಲಿಭುಜೋ ಯಸ್ಯ ಪ್ರಣೀತಂ ನೋಪಭುಞ್ಜತೇ||೧||

Adhikarana ನಿರ್ನಿಮಿತ್ತಂ ಮೇಧಾಶೋಭಾದಿಲಾಭೇ ರಿಷ್ಟಮ್ (೨) · Śloka ೨

ನಿರ್ನಿಮಿತ್ತಂ ಚ ಯೋ ಮೇಧಾಂ ಶೋಭಮುಪಚಯಂ ಶ್ರಿಯಮ್| ಪ್ರಾಪ್ನೋತ್ಯತೋ ವಾ ವಿಭ್ರಂಶಂ ಸ ಪ್ರಾಪ್ನೋತಿ ಯಮಕ್ಷಯಮ್|೨|

Adhikarana ಪ್ರಕೃತೇರನ್ಯಥಾತ್ವೇ ರಿಷ್ಟಮ್ (೨) · Śloka ೨

ಗುಣದೋಷಮಯೀ ಯಸ್ಯ ಸ್ವಸ್ಥಸ್ಯ ವ್ಯಾಧಿತಸ್ಯ ವಾ| ಯಾತ್ಯನ್ಯಥಾತ್ವಂ ಪ್ರಕೃತಿಃ ಷಣ್ಮಾಸಾನ್ನ ಸ ಜೀವತಿ|೨|

Adhikarana ಭಕ್ತಿಶೀಲಾದೀನಾಮಹೇತುಕಂ ನಿವೃತ್ತೌ ರಿಷ್ಟಮ್ (೨) · Śloka ೨

ಭಕ್ತಿಃ ಶೀಲಂ ಸ್ಮೃತಿಸ್ತ್ಯಾಗೋ ಬುದ್ಧಿರ್ಬಲಮಹೇತುಕಮ್| ಷಡೇತಾನಿ ನಿವರ್ತ್ತನ್ತೇ ಷಡ್ಭಿರ್ಮಾಸೈರ್ಮರಿಷ್ಯತಃ||೨||

Adhikarana ಮತ್ತವದ್ಗತಿಕಮ್ಪಮೋಹೇ ರಿಷ್ಟಮ್ (೧) · Śloka ೧

ಮತ್ತವದ್ಗತಿವಾಕ್ಕಮ್ಪಮೋಹಾ ಮಾಸಾನ್ಮರಿಷ್ಯತಃ|೧|

Adhikarana ಕೇಶಲುಞ್ಚನಾದೌ ರಿಷ್ಟಮ್ (೧) · Śloka ೧

ನಶ್ಯತ್ಯಜಾನನ್ ಷಡಹಾತ್ ಕೇಶಲುಞ್ಚನವೇದನಾಮ್|೧|

Adhikarana ಕಣ್ಠಾಮಯಾದೃತೇ ಆಹಾರಸ್ಯ ಕಣ್ಠಾಪ್ರಾಪಣೇ ರಿಷ್ಟಮ್ (೧) · Śloka ೧

ನ ಯಾತಿ ಯಸ್ಯ ಚಾಹಾರಃ ಕಣ್ಠಂ ಕಣ್ಠಾಮಯಾದೃತೇ|೧|

Adhikarana ಭೃತ್ಯಾನಾಂ ಪ್ರಾತಿಕೂಲ್ಯೇ ರಿಷ್ಟಮ್ (೧) · Śloka ೧

ಪ್ರೇಷ್ಯಾಃ ಪ್ರತೀಪತಾಂ ಯಾನ್ತಿ ಪ್ರೇತಾಕೃತಿರುದೀರ್ಯ್ಯತೇ|೧|

Adhikarana ಸತತಂ ನಿದ್ರಾಯಾಮನಿದ್ರಾಯಾಂ ವಾ ರಿಷ್ಟಮ್ (೧) · Śloka ೧

ಯಸ್ಯ ನಿದ್ರಾ ಭವೇನ್ನಿತ್ಯಾ ನೈವ ವಾ ನ ಸ ಜೀವತಿ||೧||

Adhikarana ಅಶ್ರುಭಿರ್ವಕ್ತ್ರಪೂರಣಾದೌ ರಿಷ್ಟಮ್ (೨) · Śloka ೨

ವಕ್ತ್ರಮಾಪೂಽರ್ಯತೇಽಶ್ರೂಣಾಂ ಸ್ವಿದ್ಯತಶ್ಚರಣೌ ಭೃಶಮ್| ಚಕ್ಷುಶ್ಚಾಕುಲತಾಂ ಯಾತಿ ಯಮರಾಜ್ಯಂ ಗಮಿಷ್ಯತಃ||೨||

Adhikarana ಮನೋರಮಾಣಾಂ ಪ್ರದ್ವೇಷೇ ರಿಷ್ಟಮ್ (೫) · Śloka ೫

ಯೈಃ ಪುರಾ ರಮತೇ ಭಾವೈರೇರತಿಸ್ತೈರ್ನ ಜೀವತಿ||೫||

Adhikarana ಪೃಷ್ಟೋಽಪಿ ಭಿಷಙ್ಮುಮೂರ್ಷೋರ್ಮರಣಂ ನ ಕಥಯೇನ್ನ ಚಿಕಿತ್ಸೇಚ್ಚ (೨) · Śloka ೨

ಕಥಯೇನ್ನ ಚ ಪೃಷ್ಟೋಽಪಿ ದುಃಶ್ರವಂ ಮರಣಂ ಭಿಷಕ್| ಗತಾಸೋರ್ಬನ್ಧುಮಿತ್ರಾಣಾಂ ನ ಚೇಚ್ಛೇತ್ತಂ ಚಿಕಿತ್ಸಿತುಮ್||೨||

Adhikarana ಪರಾಸೋರ್ಭೂತಾನುಬನ್ಧಾತ್ಕ್ರಿಯಾವೈಫಲ್ಯಮ್ (೬) · Śloka ೬

ಯಮದೂತಪಿಶಾಚಾದ್ಯೈರ್ಯತ್ ಪರಾಸುರುಪಾಸ್ಯತೇ ಘ್ನದ್ಭಿರೌಷಧವೀರ್ಯಾಣಿ ತಸ್ಮಾತ್ತಂ ಪರಿವರ್ಜ್ಜಯೇತ್||೬|| ಗತಾಸೋರ್ಮುಮೂರ್ಷೋರ್ಬನ್ಧುಭ್ಯೋ ಮಿತ್ರೇಭ್ಯಶ್ಚ ಭಿಷಙ್ಮರಣಂ ನ ಕಥಯೇತ್| ನ ಚ ತಂ ಚಿಕಿತ್ಸಿತುಮಿಚ್ಛೇತ್| ಕುತಶ್ಚಿಕಿತ್ಸಿತುಂ ನೇಚ್ಛೇದಿತ್ಯಾಽಽಹ-ಯದ್ಯಸ್ಮಾತ್ಪರಾಸುರ್ಯಮದೂತಾದಿಭಿರೌಷಧವೀರ್ಯ್ಯಾಣಿ ಘ್ನದ್ಭಿರುಪಾಸ್ಯತೇ| ಅತಃ ಪರಿತ್ಯಜೇತ್| ಅನ್ಯಥಾ ವೈದ್ಯೋ ಯಶಸಾ ಪರಿಹೀಯತೇ| ತದೇವ ದ್ರಢಯತಿ||೬||

Adhikarana ರಿಷ್ಟಾರಿಷ್ಟವಿಜ್ಞಾನೀಯಂ ಚರಕಮತಮ್ (೭) · Śloka ೭

ಅರಿಷ್ಟಂ ನಾಸ್ತಿ ಮರಣಂ ದೃಷ್ಟರಿಷ್ಟಂ ಚ ಜೀವಿತಮ್| ಅರಿಷ್ಟಂ ರಿಷ್ಟವಿಜ್ಞಾನಂ ನ ಚ ರಿಷ್ಟೇಽಪ್ಯನೈಪುಣಾತ್||೭||

Adhikarana ರಿಷ್ಟಾರಿಷ್ಟಜ್ಞಾನೇ ಸುಶ್ರುತಮತಮ್ (೮) · Śloka ೮

ಧ್ರುವಂ ಹಿ ರಿಷ್ಟೇ ಮರಣಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೈಸ್ತತ್ ಕಿಲಾಮಲೈಃ| ರಸಾಯನತಪೋದಾನತತ್ಪರೈಶ್ಚ ನಿವಾರ್ಯ್ಯತೇ||೮||

Adhikarana ಕೃಷ್ಣಾತ್ರೇಯಮತೇನ ರಿಷ್ಟಾನಾಂ ದ್ವೈವಿಘ್ಯಮ್ (೯) · Śloka ೯

ಕೃಷ್ಣಾತ್ರೇಯೋ ದ್ವಿಧಾ ರಿಷ್ಟಂ ಸ್ಥಿರಾಸ್ಥಿರವಿಭೇದತಃ| ದೋಷಣಾಮಪಿ ಬಾಹುಲ್ಯಾದ್ರಿಷ್ಟಾಭಾಸಃ ಸಮುದ್ಭವೇತ್| ತದ್ದೋಷಾಣಂ ಶಮೇ ಶಮ್ಯೇತ್ಸ್ಥಾಯ್ಯವಶ್ಯಂ ತು ಮೃತ್ಯವೇ||೯||

Adhikarana ರಿಷ್ಟವಿಜ್ಞಾನಪ್ರಯೋಜನಮ್ (೧೦-೧೧) · Śloka ೧೧

ಆಯುರ್ವೇದಫಲಂ ಕೃತ್ಸ್ನಂ ಯದಾಽಽಯುರ್ಜ್ಞೇ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಮ್| ರಿಷ್ಟಜ್ಞಾನಾದೃತಸ್ತಸ್ಮಾತ್ ಸರ್ವದೈವ ಭವೇದ್ಭಿಷಕ್||೧೦|| ಇತಿ ವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸ್ಯ ಸೂನೋರ್ವಾಗ್ಭಟಸ್ಯ ಕೃತೌ ಅಷ್ಟಾಙ್ಗಸಂಗ್ರಹಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಶಾರೀರಸ್ಥಾನೇ ವಿಕೃತೇ ವಿಜ್ಞಾನೀಯೋನಾಮ ದಶಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೧೧||