Adhikarana అథ దూతాదివిజ్ఞానీయో నామ ద్వాదశోఽధ్యాయః ప్రతిజ్ఞా (౧) · Śloka ౧
అథాతో దూతాదివిజ్ఞానీయమధ్యాయం వ్యాఖ్యాస్యామః| ఇతి హ స్మాహురాత్రేయాదయో మహర్షయః|1|
अथातो दूतादिविज्ञानीयमध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः|१|
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
దూతాదివిజ్ఞానీయమపి ఆయుష ఇదంతాపరిజ్ఞానార్థముపయుజ్యత ఇతి తదర్థమధ్యాయారంభః| సుబోధం|| 1||
Adhikarana అథ దూతాదివిజ్ఞానీయో నామ ద్వాదశోఽధ్యాయః ప్రతిజ్ఞా (౧) · Śloka ౧
అథాతో దూతాదివిజ్ఞానీయమధ్యాయం వ్యాఖ్యాస్యామః| ఇతి హ స్మాహురాత్రేయాదయో మహర్షయః||1||
अथातो दूतादिविज्ञानीयमध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
దూతాదివిజ్ఞానీయమపి ఆయుష ఇదంతాపరిజ్ఞానార్థముపయుజ్యత ఇతి తదర్థమధ్యాయారంభః| సుబోధం|| 1||
Adhikarana అధ్యాయప్రయోజనం (౨) · Śloka ౨
నిర్దిష్టం రిష్టమాతురాశ్రయం| దూతస్యాపి తు జాతివేషభాషాచేష్టితదేశకాలా వైద్యస్య చ తస్సంగల్పప్రస్థానప్రయాణప్రవేశా గ్రహచారోఽపూర్వసంభవః స్వప్నదర్శనాని చ రోగిణః శుభాశుభం సూచయంతి||2||
निर्दिष्टं रिष्टमातुराश्रयम्| दूतस्यापि तु जातिवेषभाषाचेष्टितदेशकाला वैद्यस्य च तस्सङ्गल्पप्रस्थानप्रयाणप्रवेशा ग्रहचारोऽपूर्वसम्भवः स्वप्नदर्शनानि च रोगिणः शुभाशुभं सूचयन्ति||२||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
నిర్దిష్టమిత్యాదినా శాస్త్రకారః స్వయమధ్యాయప్రయోజనం కథయతి| దూతజాత్యాదయోఽపి రోగిణః శుభాశుభం సూచయంతీతి సంబంధః| జాతిః బ్రాహ్మణాదికా| భాషా వచనం| చేష్టితం క్రియా| దేశః ఉష్ణశీతాదికో వికారసమానాసమానస్తద్వత్ కాలోఽపి చ| వైద్యస్య చ తత్సంగమే యః సంకల్పస్తదితి దూతస్య వ్యపదేశః| ప్రస్థానం స్వవేశ్మనో నిర్గమనం| ప్రయాణం పథి| ప్రవేశః ఆతురవేశ్మని| గ్రహాణాం చారో రాశిగమనం| అపూర్వసంభవో వైద్యాతురసంగమే ప్రథమమయత్నేనోత్పత్తిరభూతపూర్వస్య శుభాశుభసూచకస్య|| 2||
Adhikarana అశుభదూతదర్శనం (౧) · Śloka ౧
తత్రాఽఽతురాద్వర్ణోత్తమోఽన్యాశ్రమః పాషండః షండో ముండీ జటిలః స్త్రీ వ్యాధితోఽనేకః|1|
तत्राऽऽतुराद्वर्णोत्तमोऽन्याश्रमः पाषण्डः षण्डो मुण्डी जटिलः स्त्री व्याधितोऽनेकः|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana అశుభ దూతాః (౧) · Śloka ౧
జీర్ణవివర్ణమలినచ్ఛిన్నార్ద్రైకవసనః పంకతైలదిగ్ధో రక్త- మాల్యానులేపనో వికృతాంగరూపకర్మా ఖరోష్ట్రమహిషవాహనో విక్లవః శ్వసన్ రుదన్|1|
जीर्णविवर्णमलिनच्छिन्नार्द्रैकवसनः पङ्कतैलदिग्धो रक्त- माल्यानुलेपनो विकृताङ्गरूपकर्मा खरोष्ट्रमहिषवाहनो विक्लवः श्वसन् रुदन्|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana అశుభదూతస్య భాషాది (౧) · Śloka ౧
నిష్ఠురామంగలాభిధాయీ దూరాదాహ్వయమానః||1||
निष्ठुरामङ्गलाभिधायी दूरादाह्वयमानः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana అశుభదూతస్య చేష్టితం (౪) · Śloka ౪
తృణలోష్ఠతుషాంగారభస్మతుషసీసాస్థికేశశిరోలలాటనాసికాస్యదంతజిహ్వాగ్రీవానఖానామికాంగులిస్తనజఠర- నాభిపృష్ఠకటీమేహనజంఘాకపాలపలలోపలముసలశుర్పోపానన్మార్జనీశస్త్రవస్త్రాంతదశాకార్పాసభగ్నచ్యుత స్పృక్కాష్ఠయష్టీతులారజ్జుపాశచర్మవేణురిక్తభాజనస్నేహభాజనధరః| పాదాభ్యాం భువం ముంచన్ విలిఖన్| గృహీత్వా పక్వం ఫలమసారం వా| తద్విధమన్యద్వా||4||
तृणलोष्ठतुषाङ्गारभस्मतुषसीसास्थिकेशशिरोललाटनासिकास्यदन्तजिह्वाग्रीवानखानामिकाङ्गुलिस्तनजठर- नाभिपृष्ठकटीमेहनजङ्घाकपालपललोपलमुसलशुर्पोपानन्मार्जनीशस्त्रवस्त्रान्तदशाकार्पासभग्नच्युत स्पृक्काष्ठयष्टीतुलारज्जुपाशचर्मवेणुरिक्तभाजनस्नेहभाजनधरः| पादाभ्यां भुवं मुञ्चन् विलिखन्| गृहीत्वा पक्वं फलमसारं वा| तद्विधमन्यद्वा||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana దూతాగమనస్యాప్రశస్తౌ దేశకాలౌ (౩) · Śloka ౩
వికారతుల్యగుణే చ దేశే కాలే వా దూతో వైద్యముపసర్పన్ అశుభః||3||
विकारतुल्यगुणे च देशे काले वा दूतो वैद्यमुपसर्पन् अशुभः||३||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
ఆతురాదిత్యాదేర్దూతో వైద్యముపసర్పన్న శుభ ఇతి సంబంధః ఆతురవర్ణాదుత్తమో వర్ణౌ యస్య దూతస్య| యథా శూద్రస్య బ్రాహ్మణాదీనాం త్రయాణామన్యతమో దూతః| వైశ్యస్య బ్రాహ్మణక్షత్రియాభ్యామన్యతరస్తథా క్షత్రియస్య బ్రాహ్మణ ఇతి| అన్యాశ్రమో భిన్నాశ్రమః| చత్వార ఆశ్రమాః| బ్రహ్మచారీ గృహస్థో యతిర్వానప్రస్థః ఇతి| పాషండా లింగినః షండః క్లీబః| స్త్రీదూతః| అనేకో యుగపద్ బహవో దూతాః జీర్ణాదివసనః| వివర్ణో విశిష్టవర్ణః విక్లవో భీరుః| నిష్ఠురో రూక్షః| అమంగలాద్యభిధాయీ| దూరాదాహ్వయమానో వైద్యం| తృణాది స్పృక్| అనామికాంగులిః కనిష్ఠాయాః పూర్వా| మార్జనీ శోధనీ| భగ్నచ్యుతౌ తథావిధౌ భాండౌ| తథా కాష్ఠాదిధరః| పాదాభ్యం భువనతల్పాదీని ముంచన్| అథవా పక్వం ఫలాని గృహీత్వా దూతో వైద్యముపసర్పన్నశుభః| తద్విధమన్యత్ క్లిన్నదుర్గంధాది|| 3||
Adhikarana వికాసతుల్యగుణౌ దేశకాలౌ (౪) · Śloka ౪
తద్యథా-ఘృతోదకాదిద్రవసమీపస్థమతిశీతస్తబ్ధాః ప్రత్యు- షసి శ్లేష్మామయేఽశుభః| పిత్తామయే తు శుభః| తథా సేతు- భంగే ఛర్దిమేహాతిసారాదిష్వశుభః| సేతుబంధే తు శుభః||4||
तद्यथा-घृतोदकादिद्रवसमीपस्थमतिशीतस्तब्धाः प्रत्यु- षसि श्लेष्मामयेऽशुभः| पित्तामये तु शुभः| तथा सेतु- भङ्गे छर्दिमेहातिसारादिष्वशुभः| सेतुबन्धे तु शुभः||४||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
వికారాతుల్యగుణౌ దేశకాలౌ తద్యథేత్యాదినా దర్శయతి| శ్లేష్మామయేషు ఘృతోదకాది సమీపస్థం వైద్యం దూత ఉపసర్పన్నశుభః| పిత్తామయేషు శుభః| ఛర్ద్యాదిషు సేతుభంగే అశుభః| సేతుబంధే శుభః| దేశా ఉక్తాః|
Adhikarana దూతాగమనేఽశుభా వేలా (౫) · Śloka ౫
తథా మధ్యాహ్నోభయసంధ్యార్ధరాత్రిచతుర్థీషష్ఠీనవమీపర్వదినేషు గ్రహోపరాగోత్పాతదర్శనభరణీకృత్తికార్ద్రాఽఽశ్లేషామఘామూల- పూర్వాసుచాశుభః||5||
तथा मध्याह्नोभयसन्ध्यार्धरात्रिचतुर्थीषष्ठीनवमीपर्वदिनेषु ग्रहोपरागोत्पातदर्शनभरणीकृत्तिकार्द्राऽऽश्लेषामघामूल- पूर्वासुचाशुभः||५||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
తథేత్యాదినా కాల ఉచ్యతే| ఉభయసంధ్యా పూర్వా చాపరా చ| నక్షత్రం మహారోగదేశాంతరవివక్షయా|| 5||
Adhikarana దూతాగమనే అశుభం వైద్యచేష్టితం (౬) · Śloka ౬
యశ్ఛ వైద్యం సుప్తం నగ్నంచ భూమౌ శయానమభ్యక్తం ముక్తకేశం దక్షిణాభిముఖం విక్లవం ఛిందంతం భిందంతమగ్నిపితృ- కార్య్యప్రవణమశస్తం చింతయంతం కథయంతం వోపతిష్ఠతి||6||
यश्छ वैद्यं सुप्तं नग्नञ्च भूमोउ शयानमभ्यक्तं मुक्तकेशं दक्षिणाभिमुखं विक्लवं छिन्दन्तं भिन्दन्तमग्निपितृ- कार्य्यप्रवणमशस्तं चिन्तयन्तं कथयन्तं वोपतिष्ठति||६||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
యశ్ఛ దూతః సుప్తాదికం వైద్యముపతిష్ఠతి తం దూతం వైద్యో నానుయాయాత్|
Adhikarana వైద్యస్యాపరం చేష్టితం (౭) · Śloka ౭
యో వా దిశం యామ్యాం ప్రతికృతాంజలిర్విషమైకపాదస్థః||7||
यो वा दिशं याम्यां प्रतिकृताञ्जलिर्विषमैकपादस्थः||७||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
యో వా ఇత్యాది భిషగ్విశేషణం| విషయో భూమావసమ్యక్ స్థిత ఏకపాదస్తేన తిష్ఠతి యః|| 7||
Adhikarana అశుభమాతురసంశ్రయం దూతవాక్యం (౮) · Śloka ౮
యస్మిన్ వ్యాధితాశ్రయం కథయతి దూతే భిషగశుభమింద్రి- యార్థముపలక్షయేత్ సంకల్పయేద్వా తం చ నానుయాయాత్||8||
यस्मिन् व्याधिताश्रयं कथयति दूते भिषगशुभमिन्द्रि- यार्थमुपलक्षयेत् सङ्कल्पयेद्वा तं च नानुयायात्||८||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
యస్మిన్ వ్యాధితాశ్రయమాతురముద్దిశ్య దూతే కథయత్యశుభమింద్రియార్థం శబ్దస్పర్శాదికం భిషగనుభవతి వా సంకల్పయతి వా| తం దూతం నాయుయాయాత్|| 8||
Adhikarana వైద్యస్య ప్రస్థానం (౯) · Śloka ౯
అతోఽన్యథా పునః కరుణాపేశలేన మనసా సౌమనస్యవతా మాతాపితృసమేనాతురస్యాత్యంతమారోగ్యమాశంసమానేన ప్రయాతవ్యం||9||
अतोऽन्यथा पुनः करुणापेशलेन मनसा सौमनस्यवता मातापितृसमेनातुरस्यात्यन्तमारोग्यमाशंसमानेन प्रयातव्यम्||९||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
అతో యథోక్తాదాతురాద్వర్ణోత్తమ ఇత్యాది దర్శితాద్వైపరీత్యే కరుణాపేశలత్వాదియుక్తేన భిషజా ఆతురం ద్రష్టుం ప్రయాతవ్యం|| 9||
Adhikarana వైద్యేన ప్రస్థానాదిషు దర్శనాదియోగ్యాని అష్టోత్తరశతం మంగలాని (౧౦) · Śloka ౧౦
ప్రస్థానగమనప్రవేశేషు దధిమధుఘృతలాజపుష్పాక్షతోదుంబరాశ్వత్థముక్తామణిచ్ఛత్రదుర్వాంకురాదర్శకన్యాధ్వజస్యందనాష్టాపదా- క్షానృపశ్రీతరుర్భద్రపీఠాని సస్యాని మత్స్యా హయా హంసచాషౌ వృషః కేసరీ దక్షిణావర్త్తశంఖాబ్జసిద్ధార్థకారోచనాః స్వస్తికస్తోరణం కీచకా వేణవో వరవధూర్మదసిక్తగండో గజస్తోయలంబోఽంబుదః పూర్ణకుంభో హరిద్రాఽత్రిరింద్రః ఫలాన్యార్ద్రమాంసం సితం చామరంగౌః సవత్సాంగనా పుత్రిణీ మానుషం వర్ధమానం సహస్రం నరాణాం ప్రయుక్తాని యానాని ధన్వంతరిర్వామనో బ్రాహ్మణో భూమిరభ్యుద్ధృతా సిద్ధమన్నం వరాహశ్ఛ తోయోత్థితస్త్రిణయనమధుసూదనస్కందపద్మాసనాః లోకపాలాః సురాః ఖం దిశోఽగ్నిః సరాంసి స్రవంత్యః సముద్రా మఖా మారుతా జ్యోతిషం ధర్మ్మశాస్త్రాణి తీర్థాని కావ్యం ధర్మార్థ- కామామృతం వాలఖిల్యాదయో వేదవాక్యం నిధిః కౌస్తుభః కంచనం మాణిభద్రః సుమేరుః ప్రియంగుః ప్రదీపో వచామోదకౌ దితిరదితిరరుంధతీ ఋద్ధిః సావిత్ర్యుమాకాశగంగా శచీ దేవసేనా స్వధా శాంతిర్లక్ష్మీః సరస్వత్యపత్యం క్షమా స్వస్తిశబ్దో వషట్కారాఉంకారపుణ్యాహధర్మక్రియాశ్ఛైతదష్టోత్తరం మంగలానాం శతం దర్శనాత్ స్పర్శనాత్ కీర్త్తనాచ్చాశుభాని వ్యపోహ్యార్థసిద్ధిం దిశంత్యుత్తమాం||10||
प्रस्थानगमनप्रवेशेषु दधिमधुघृतलाजपुष्पाक्षतोदुम्बराश्वत्थमुक्तामणिच्छत्रदुर्वाङ्कुरादर्शकन्याध्वजस्यन्दनाष्टापदा- क्षानृपश्रीतरुर्भद्रपीठानि सस्यानि मत्स्या हया हंसचाषौ वृषः केसरी दक्षिणावर्त्तशङ्खाब्जसिद्धार्थकारोचनाः स्वस्तिकस्तोरणं कीचका वेणवो वरवधूर्मदसिक्तगण्डो गजस्तोयलम्बोऽम्बुदः पूर्णकुम्भो हरिद्राऽत्रिरिन्द्रः फलान्यार्द्रमांसं सितं चामरङ्गोउः सवत्साङ्गना पुत्रिणी मानुषं वर्धमानं सहस्रं नराणां प्रयुक्तानि यानानि धन्वन्तरिर्वामनो ब्राह्मणो भूमिरभ्युद्धृता सिद्धमन्नं वराहश्छ तोयोत्थितस्त्रिणयनमधुसूदनस्कन्दपद्मासनाः लोकपालाः सुराः खं दिशोऽग्निः सरांसि स्रवन्त्यः समुद्रा मखा मारुता ज्योतिषं धर्म्मशास्त्राणि तीर्थानि काव्यं धर्मार्थ- कामामृतं वालखिल्यादयो वेदवाक्यं निधिः कोउस्तुभः कञ्चनं माणिभद्रः सुमेरुः प्रियङ्गुः प्रदीपो वचामोदकौ दितिरदितिररुन्धती ऋद्धिः सावित्र्युमाकाशगङ्गा शची देवसेना स्वधा शान्तिर्लक्ष्मीः सरस्वत्यपत्यं क्षमा स्वस्तिशब्दो वषट्काराउम्कारपुण्याहधर्मक्रियाश्छैतदष्टोत्तरं मङ्गलानां शतं दर्शनात् स्पर्शनात् कीर्त्तनाच्चाशुभानि व्यपोह्यार्थसिद्धिं दिशन्त्युत्तमाम्||१०||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
వైద్యస్యాన్యస్య చ దధ్యాదికం మంగలానామష్టోత్తరశతం దర్శనాదిభ్యోఽశుభాని వ్యపోహ్య ఉత్తమార్థసిద్ధిం దిశతి| అక్షతా యవాః| స్యందనం రథాది| అష్టాపదం చతురంగఫలకం| అక్షాః పాశాః| శ్రీతరుః బిల్వవృక్షః| భద్రపీఠం దేవాసనం చతుష్కోణం| స్వస్తికా ఆకారవిశేషాః| కీచకా వేణవో, యే వేణవో వాయునా శబ్దాయంతే| వరవధూరుత్తమా స్త్రీ| వర్ధమానమలంకారవిశేషః| యానాన్యశ్వాదీని ప్రయుక్తాని| బోధకరణేన ధన్వంతరిశ్ఛిత్రాదికృతః| వామనో యః కశ్ఛిత్| తథా బ్రాహ్మణః| వరాహః సూకరః తోయమధ్యాదుత్థితః సన్| అమృతం శబ్ద ఏవ| మాణిభద్రో యక్షవిశేషః| దితిరసురమాతా| అదితిః సూర్యమాతా| దేవసేనా తత్సంజ్ఞా| స్వధా పితృణాం| శాంతిర్ధర్మస్య| అపత్యం స్వస్య| క్షమా ధర్మస్య| స్వస్తీత్యయం శబ్దః|| 10||
Adhikarana వైద్యస్య ప్రస్థానాదిషు పక్ష్యాదిభిః శుభాశుభసూచనాః (౧౧) · Śloka ౧౧
అపి చ-పున్నామానః పక్షిణో వామాః శివాః||11||
अपि च-पुन्नामानः पक्षिणो वामाः शिवाः||११||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
అపి చేతి సముచ్చయే| పున్నామానో యే స్త్రీవ్యంజనా అపి పురుషాభిధానాః శుక్రచాషాదయస్తే వామాః శివాః శుభాః ప్రస్థానాదిషు|
Adhikarana శుభసూచకాః దక్షిణాః ప్రాణినః (౧౨) · Śloka ౧౨
శివా శ్యామా పింగలా కోకిలాఽరలా చుచ్ఛుందరీ సూకరీ గృహగోధికైకశఫాశ్ఛ స్త్రీనామానో దక్షిణాః| శిఖీ చషకశ్యేనగజాజకపయశ్ఛ||12||
शिवा श्यामा पिङ्गला कोकिलाऽरला चुच्छुन्दरी सूकरी गृहगोधिकैकशफाश्छ स्त्रीनामानो दक्षिणाः| शिखी चषकश्येनगजाजकपयश्छ||१२||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
శివాదయో దక్షిణాః శివా ఇతి సంబంధః| శివా ప్రసిద్ధా| శ్యామా పింగలా| అరలా చేతి పక్షివిశేషాః| చుచ్ఛుందరీ గంధమూషికా| గృహగోధికా ముసలీ| ఏకశఫా వడవాదిః| స్త్రీనామానః శిఖ్యాదయశ్ఛ దక్షిణాః శివాః| శిఖీ మయూరః| చషకః ప్రాణివిశేషస్తత్సంజ్ఞకః|| 12||
Adhikarana ప్రవేశే పశుపక్షిణామవస్థానం (౧౩) · Śloka ౧౩
ప్రవేశే తు విపరీతాః||13||
प्रवेशे तु विपरीताः||१३||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
యే వామా ఉక్తాస్తే ప్రవేశే దక్షిణాః శుభాః| యే చ దక్షిణా ఉక్తాస్తే ప్రవేశే వామాః|| 13||
Adhikarana శ్వశృగాలయోస్వస్థానం (౧) · Śloka ౧
సర్వత్ర చ దక్షిణాద్వామగమనమిష్టం శ్వశృగాలయోః||1||
सर्वत्र च दक्षिणाद्वामगमनमिष्टं श्वशृगालयोः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana మృగవిహంగయోరవస్థానం (౧౪) · Śloka ౧౪
విపరీతం మృగవిహంగయోః||14||
विपरीतं मृगविहङ्गयोः||१४||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
మృగవిహంగయోర్విపరీతం వామాద్దక్షిణగమనం| సర్వత్ర ప్రస్థానాదిషు|
Adhikarana సర్వథా దర్శనీయాః ప్రాణినః (౧౫) · Śloka ౧౫
సర్వథాపి దర్శనం భరద్వాజచాషభాసనకులానాం||15||
सर्वथापि दर्शनं भरद्वाजचाषभासनकुलानाम्||१५||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
సర్వథా సర్వప్రకారాం పురః పశ్ఛాత్ ప్రవేశే ప్రస్థానే చేత్యేవమాది భరద్వాజాదీనాం దర్శనం|| 15||
Adhikarana కీర్త్తనీయాః ప్రాణినః (౧౬) · Śloka ౧౬
శశసర్పాజాఽవిగోధాజావికసూకరాణాంతు కీర్తనమిష్టం| న దర్శనం విరుతం వా||16||
शशसर्पाजाऽविगोधाजाविकसूकराणान्तु कीर्तनमिष्टम्| न दर्शनं विरुतं वा||१६||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
శశాదీనాం కీర్త్తనం పర్య్యాయేణాపి కీర్త్తనమేవైషాం శస్తం న దర్శనం| దర్శనం విరుతం చైవ నో కీర్త్తనమితి విపరీతార్థః|| 16||
Adhikarana ఋక్షవానరయోః కీర్త్తనమిష్టం (౧) · Śloka ౧
విపరీతమృక్షవానరయోః||1||
विपरीतमृक्षवानरयोः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana సర్వథా అశివాః ప్రాణినః (౧౭) · Śloka ౧౭
సర్వమపి త్వనిష్టం సరటకుక్కుటవిడాలోలూకానాం||17||
सर्वमपि त्वनिष्टं सरटकुक्कुटविडालोलूकानाम्||१७||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
సరటాదీనాం సంబంధి సర్వమనిష్టదర్శనం విరుతం కీర్తనం చ || 17||
Adhikarana వ్యాధివిశేషే ఛేదభేదరుద్ధప్రవత్తనాది శబ్దాః దూతస్య శుభావహాః (౧౮) · Śloka ౧౮
తథా గ్రంథ్యర్బుదాదిషు ఛేదశబ్ద ఇష్టో గుల్మోదరాదిషు భేదశబ్దోఽతీసారరక్తపిత్తాదిషు రుద్ధశబ్దోఽశ్మర్య్యుదరాదిషు ప్రవర్త్తనశబ్ద ఇతి| ఏవమన్యేఽపి ధ్వనయో యోజ్యాః||18||
तथा ग्रन्थ्यर्बुदादिषु छेदशब्द इष्टो गुल्मोदरादिषु भेदशब्दोऽतीसाररक्तपित्तादिषु रुद्धशब्दोऽश्मर्य्युदरादिषु प्रवर्त्तनशब्द इति| एवमन्येऽपि ध्वनयो योज्याः||१८||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
గ్రంథాదిషు ఛేదనశబ్ద ఇష్టః| గుల్మాదిషు భేదశబ్దః| రక్తపిత్తాదిష్విత్యత్రాదిగ్రహణేన వమనవిరేచనబస్త్యాదీనాం గ్రహణం| ఏవమన్యే ధ్వనయో యోజ్యాః| తథా పాండురోగే శూనశబ్దః| కాసే క్షతశబ్దః| శ్వాసే ఛిన్నః| యక్ష్మిణః సంస్థితః ఇత్యేవమాదిః|| 18||
Adhikarana సర్వత్రైవ శుభావహాః శబ్దాః (౧౯) · Śloka ౧౯
సర్వత్రైవ చ స్థిరస్థావరవర్ద్ధమానత్రాతాఽచలధ్రువక్షేమ- శివా-దయః శబ్దాః ధన్యవాదిత్రస్వరాశ్ఛ శ్రేష్ఠాః||19||
सर्वत्रैव च स्थिरस्थावरवर्द्धमानत्राताऽचलध्रुवक्षेम- शिवा-दयः शब्दाः धन्यवादित्रस्वराश्छ श्रेष्ठाः||१९||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
స్థిరాదిశబ్దా ధన్యానాం చ వాదిత్రాణాం ధ్వనయః సర్వత్ర శ్రేష్ఠాః|
Adhikarana చికిత్సాప్రతిషేధకాః శబ్దాః (౨౦) · Śloka ౨౦
క్షతహతపతితాక్రోశప్రహారచ్ఛేదభేదదాహహాహాప్రతిషేధాదిశబ్దా- శ్ఛికిత్సాప్రతిషేధాయ||20||
क्षतहतपतिताक्रोशप्रहारच्छेदभेददाहहाहाप्रतिषेधादिशब्दा- श्छिकित्साप्रतिषेधाय||२०||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
క్షతాదయః ప్రస్తుతప్రతిషేధాయ భవంతి| శబ్దా ఇతి క్షతాదిభిరభిసంబధ్యతే| తేన క్షతాదిపర్య్యాయాణామపి గ్రహణం| ఆ-మా-నో-న ప్రతిషేధశబ్దాః| ఆదిగ్రహణేన నివృత్త్యాదిపర్య్యాయాణాం గ్రహణం| అథవా ప్రతిషేధ ఇత్యయం శబ్ద ఆదిర్యేషాం శబ్దానాం తే ప్రతిషేధాదయః| ప్రతిషేధప్రకారా ఇత్యర్థః|| 20||
Adhikarana దిగాదివిశేషేషు చికిత్సాప్రతిషేధకాః శబ్దాః (౨౧) · Śloka ౨౧
దీప్తాయాం చ దిశి క్రూరాః పక్షిమృగధ్వనయో వృక్షే వా రూక్ష- శుష్కే సవల్లీకంటకే| తద్విధే వా దేశే||21||
दीप्तायां च दिशि क्रूराः पक्षिमृगध्वनयो वृक्षे वा रूक्ष- शुष्के सवल्लीकण्टके| तद्विधे वा देशे||२१||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
దీప్తేత్యాదికం చికిత్సప్రతిషేధాయేత్యనేన సంబధ్యతే| దీప్తాం దిశం ప్రతి క్రూరాణాం మృగాణాం పక్షిణాం చ ధ్వనయః| ప్రాచ్యాదిప్రత్యయహేతుత్వేనాఽనుమితైకాఽపి సతీ దిగ్వ్యవహారర్థమధిష్ఠాతృదేవతావిశేషనియమవశాత్ ప్రవిభక్తైవాఽష్టధా విభజ్యతే| తత్ర విషువతి సూర్య్యో యత ఉదేతి సా సహస్రాక్షాధిష్ఠితా ఐంద్రీనామ దిక్| తదభిముఖస్య దక్షిణే పార్శ్వే వైరస్యతా క్రాంతమూర్తిర్యామ్యా నామ| తస్యైవ పశ్ఛాత్ పత్యా యాదసామాలింగితా వారుణీ నామ| తస్యైవ వామతో రాజరాజస్వీకృతా కౌబేరీ నామ| తాసామంతరాలేషు విదిశః| తత్ర దక్షిణపూర్వా చైత్రభానవీ| దక్షిణపాశ్ఛిమా నైఋతీ పశ్ఛిమోత్తరా పావనీ| ఉత్తరపూర్వా ఐశానీతి| ఆసామష్టానాం కుకుభాం భగవన్ సహస్రశ్మిః పూర్వాదిక్రమేణాహోరాత్రభాగేష్వష్టాస్వేవావరోధవేశ్మస్వివ దక్షిణః కామీ క్రమేణైవ భోక్తృత్వమనుభవతి| తత్ర పూర్వే దినస్యాయామే శాతక్రతవీమాశామవలంబతే భగవాన్| ద్వితీయే జాతవేదసీం| తృతీయే సమదర్శిలాంఛితాం| చతుర్థే రక్షోమాలినీం| ప్రథమే నిశాయామే వరుణాశ్వాసితాం| ద్వితీయే సమీకరణనాయికాం| తృతీయే పుణ్యజాతాక్షిప్తాం| చతుర్థే వృక్షధ్వజపాలితామితి| తాసాంచ సంప్రతి రవిర్యాముపభుంక్తే సా స్వాధీనభర్తృకేవ దీప్తా| యాముపభుజ్య యాతః సా ప్రోషితభర్తృకేవాంగరితా| యాం యాస్యతి సా వాసకసజ్జేవ ధూమితా| శేషాః పరిత్యక్తతత్సమాగమాషాః ప్రవ్రజితా ఇవ శాంతాః తత్రాత్మానమవధిం కృత్వ దిశి దీప్తా యాం క్రూరమృగపక్షివాచః| క్రూరా మృగాః క్రవ్యాదాః శృగాలసింహాదయః పక్షిణో గృధ్రోలూకాదయః | క్రవ్యాదాః క్రూరాః| ఫలశాల్యాదిభుజో మృగపక్షిణః సౌమ్యాః| తద్విధే దేశే రౌక్ష్యాదియుక్తే|| 21||
Adhikarana చికిత్సాప్రతిషేధకం దర్శనం (౨౨) · Śloka ౨౨
దర్శనంచ తృణపలలకాష్ఠభారకర్పూరకలోష్ఠాదీనాంకంటకోర్ధ్వపాదయానశయనాదిభగ్నోపస్కరరిక్తకుంభకమద్య- వసాతైలతిలగర్భిణీశ్వపాకవ్యసనిమృతానాంచ||22||
दर्शनञ्च तृणपललकाष्ठभारकर्पूरकलोष्ठादीनाङ्कण्टकोर्ध्वपादयानशयनादिभग्नोपस्कररिक्तकुम्भकमद्य- वसातैलतिलगर्भिणीश्वपाकव्यसनिमृतानाञ्च||२२||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
తృణాదీనాం దర్శనం చికిత్సాప్రతిషేధాయ| పలలస్తిలకల్కః| ఊర్ధ్వగాః పాదా యేషాం యానాదీనాం| ఉపస్కర ఉపకరణద్రవ్యం| శ్వపాకశ్ఛండాలః లుబ్ధకః| వ్యసన్యతిదుఃఖీ| మృతం శవం|
Adhikarana వైద్యస్య ఆతురగృహప్రవేశసమయే చికిత్సాప్రతిషేధకాః (౨౩) · Śloka ౨౩
ప్రవేశే చాతురగృహాత్పూర్వోక్తమాంగల్యనిర్గమః| ప్రవిష్టస్య తు భిషజో న సత్కారో లాభతుష్టిస్తుతయశ్ఛాశుభాః||23||
प्रवेशे चातुरगृहात्पूर्वोक्तमाङ्गल्यनिर्गमः| प्रविष्टस्य तु भिषजो न सत्कारो लाभतुष्टिस्तुतयश्छाशुभाः||२३||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
పూర్వోక్తాని మంగలాని ఘృతాదీని| తేషామాఽఽతురగృహాన్నిర్గమో వైద్యస్య ప్రవిశతః|| 23||
Adhikarana ఆతురస్య చికిత్సాప్రతిషేధకాని గ్రహనక్షత్రాణి (౨౪) · Śloka ౨౪
ఆతురస్య వక్రానువక్రా గ్రహాగర్హితస్థానస్థాః||24||
आतुरस्य वक्रानुवक्रा ग्रहागर्हितस्थानस्थाः||२४||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
ఆతురస్య వక్రానువక్రాదిచికిత్సాప్రతిషేధాయ ధ్రువం ప్రతిబంధాయ| రాశిచక్రే స్పష్టగతే యే ప్రతినివృత్త్య గంతుం ప్రవృత్తాస్తే వక్రాః| తతోఽపి పునవ్యావృత్తాః స్పష్టమార్గమనుప్రాప్తా అనువక్రాః గర్హితే స్థానే తిష్ఠంతీతి గర్హితస్థానస్థాః| గర్హితస్థానమనుపచయరాశిలక్షణం| అనుపచయాశ్ఛ రాశయః| స్వజన్మనక్షత్రరాశోః ప్రథమద్వితీయచతుర్థపంచమసప్తమాష్టమనవమద్వాదశరాశయః| ఉపచయాస్త్రిషడేకాదశదశమాః| తత్రాశ్విన్యాదీనాం సప్తవింశతిః సపాదనక్షత్రద్వయవిభాగేన క్రమేణ మేషవృషభమిథునకర్కటకసింహకన్యాతులావృశ్ఛికధనుమకరకుంభమీనాఖ్యా ద్వాదశరాశయః|| 24||
Adhikarana కేత్వాదిభిర్జన్మర్క్షాభిభవః (౨౫) · Śloka ౨౫
కేతుశనిరాహుభిర్జన్మర్క్షాఽఽభిభవః||25||
केतुशनिराहुभिर्जन्मर्क्षाऽऽभिभवः||२५||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
కేత్వాదిభిర్జన్మర్క్షాఽఽభిభవః| జన్మర్క్షో జన్మరాశిః| తస్మిన్ సన్నిపాతస్తదాఽఽభిభవః|| 25||
Adhikarana గృహదారాదిషు గర్హిత లక్షణప్రాదుర్భావః (౨౬) · Śloka ౨౬
గృహదారశయనాసనవాహనమణిరత్నోపకరణేషు వా గర్హిత- లక్షణప్రాదుర్భావశ్ఛికిత్సాప్రతిషేధాయ||26||
गृहदारशयनासनवाहनमणिरत्नोपकरणेषु वा गर्हित- लक्षणप्रादुर्भावश्छिकित्साप्रतिषेधाय||२६||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
గృహదారాదిషు గర్హితానామశుభానాం లక్షణానాం ప్రాదుర్భావః|| 26||
Adhikarana స్వప్నప్రకరణం (శుభాశుభహేతుః సప్తవిధః స్వప్నః) (౨౭) · Śloka ౨౭
స్వప్నస్తు స్వయమన్యేన వా దృష్టః శుభాశుభహేతుః సప్త- విధో దృష్టః శ్రుతోఽనుభూతః ప్రార్థితః సంకల్పితో భావికో దోషజశ్ఛ||27||
स्वप्नस्तु स्वयमन्येन वा दृष्टः शुभाशुभहेतुः सप्त- विधो दृष्टः श्रुतोऽनुभूतः प्रार्थितः सङ्कल्पितो भाविको दोषजश्छ||२७||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
సామాన్యేనాదృష్టపూర్వదర్శనః స్వప్నశ్ఛ శుభాశుభహేతుః| స్వయం దృష్ట ఉపభోక్త్రాఽఽన్యేన వా| తముద్దిశ్య దృష్టః| స చ దృష్టాదిభేదేన సప్తవిధః| దృష్టశ్ఛ క్షుషా గౄహీతస్య స్వాపే దర్శనం| శ్రుతస్యాఖ్యాయికారూపేణ స్వాపే దర్శనం శ్రుతః| అనుభూతః స్వసంవేదనాదినా| ప్రార్థిత ఆకాంక్షితః| ఇదం కథం ను మే స్యాత్ ఇతి కల్పితః సంకల్పితః | ఇదం మయాఽవశ్యకర్త్తవ్యమిత్యస్య దర్శనం భావికః| స్వభావాదాగతః| దోషజో వాతాదిసామర్థ్యాన్నభోగమనాదిః|| 27||
Adhikarana అఫలాః సఫలా అల్పఫలాశ్ఛ స్వప్నాః (౨౮) · Śloka ౨౮
తత్రాద్యః పంచవిధోఽఫలః| యథా యథాస్వప్రకృతిః విస్మృతో దివాఽతిహ్రస్వోఽతిదీర్ఘో నాఽతిసుప్తదృష్టశ్ఛ||28||
तत्राद्यः पञ्चविधोऽफलः| यथा यथास्वप्रकृतिः विस्मृतो दिवाऽतिह्रस्वोऽतिदीर्घो नाऽतिसुप्तदृष्टश्छ||२८||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
తత్రాఽఽద్యాః-దృష్టశ్రుతానుభూతప్రార్థితసంకల్పితాః పంచ అఫలాః| భావికదోషజౌ సఫలౌ| దోషజోఽపి యథా స్వప్రకృతిర్నిష్ఫలః| యథా వాతప్రకృతేర్కతజః| పిత్తప్రకృతేః పిత్తజః| ఏవం కఫేఽపి వాచ్యం| తథా దివా దృష్టశ్ఛ నిష్ఫలః| విస్మృతాదిరూపోఽపి నిష్ఫలః| విస్మృతో యః సాధు న స్మర్య్యతే|| 28||
Adhikarana రాత్రేః పూర్వపరభాగవిశేషేణ ఫలవిశేషః (౨౯) · Śloka ౨౯
పూర్వరాత్రేఽల్పం చిరాచ్చ ఫలం కరోతి| గోసర్గే మహత్స- ద్యశ్ఛ||29||
पूर्वरात्रेऽल्पं चिराच्च फलं करोति| गोसर्गे महत्स- द्यश्छ||२९||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
నిశాదౌ దృష్టః సఫలోఽపి శుభాశుభశ్ఛిరాత్ఫలమల్పం చ కరోతి| గోసర్గో రాత్రేః క్షయః తస్మిన్ సద్యః ఫలం మహాఫలం చ|| 29||
Adhikarana మహత్ఫలజనకస్వప్నోపాయాః (౩౦) · Śloka ౩౦
నిద్రయా చ పునరనుపహతః ప్రతీపైర్వా వచోభిర్దానయమనియమాదిభిర్వా||30||
निद्रया च पुनरनुपहतः प्रतीपैर्वा वचोभिर्दानयमनियमादिभिर्वा||३०||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
శుభశ్ఛ స్వప్నః స్వప్నాదనంతరం నిద్రయాఽనుపహతో మహత్ఫలం దదాతి సద్యశ్ఛ| తథా ప్రతీపైర్దృష్టస్వప్నప్రతికూలైర్వచోభిర్నోపహతః| అథవా స సర్వం స్వప్నో దానాదిభిర్మహత్ సద్యశ్ఛ ఫలం దదాతి| యమః ఇంద్రియాణాం విషయేభ్యో నివృత్తిః| నియమః సద్దృత్తం| ఆదిగ్రహణేన మణిమంత్రాదీనాం గ్రహణం|| 30||
Adhikarana తత్ర జ్వరాదిసంభవే మరణ సూచకాః స్వప్నాః (౧) · Śloka ౧
తత్ర యః ప్రేతైః సహ మద్యం పిబన్ శునాఽఽకృష్యతే స హన్యతే జ్వరేణ||1||
तत्र यः प्रेतैः सह मद्यं पिबन् शुनाऽऽकृष्यते स हन्यते ज्वरेण||१||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
Adhikarana రక్తపిత్తే స్వప్నః (౨) · Śloka ౨
యో లాక్షారక్తాఽఽభమంబరం పశ్యతి| యో వా రక్త- దేహమాల్యవస్త్రో హసన్నార్య్యా హ్నీయతే, స రక్తపిత్తేన||2||
यो लाक्षारक्ताऽऽभमम्बरं पश्यति| यो वा रक्त- देहमाल्यवस्त्रो हसन्नार्य्या ह्नीयते, स रक्तपित्तेन||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana యక్ష్మణి స్వప్నః (౧) · Śloka ౧
యో యామ్యాం దిశం ఖరోష్ట్రమహిషవరాహాన్యతమేన స యక్ష్మణా|1|
यो याम्यां दिशं खरोष्ट्रमहिषवराहान्यतमेन स यक्ष्मणा|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana గుల్మే స్వప్నః (౧) · Śloka ౧
యస్య కంటకినీ లతా వంశస్తాలో వా హృది జాయతే స గుల్మేన|1|
यस्य कण्टकिनी लता वंशस्तालो वा हृदि जायते स गुल्मेन|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana శిరచ్ఛేదే స్వప్నః (౧) · Śloka ౧
యస్య శిరసి స శిరోరోగేణ వా శిరచ్ఛేదేన|1|
यस्य शिरसि स शिरोरोगेण वा शिरच्छेदेन|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana కుష్ఠే స్వప్నః (౧) · Śloka ౧
యస్య నగ్నస్యాజ్యావసిక్తస్యాగ్నిమనర్చిషం జుహ్వతో జాయంతే పద్మాన్యురసి స కుష్ఠేన|1|
यस्य नग्नस्याज्यावसिक्तस्याग्निमनर्चिषं जुह्वतो जायन्ते पद्मान्युरसि स कुष्ठेन|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ప్రమేహే స్వప్నః (౧) · Śloka ౧
యశ్ఛండాలైః సహ స్నేహం పిబతి స ప్రమేహేణ|1|
यश्छण्डालैः सह स्नेहं पिबति स प्रमेहेण|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ఉన్మాదే స్వప్నః (౧) · Śloka ౧
యో రక్షోభిః సహ నృత్యన్నప్సు నిమిజ్జతి స ఉన్మాదేన|1|
यो रक्षोभिः सह नृत्यन्नप्सु निमिज्जति स उन्मादेन|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana అపస్మారే స్వప్నః (౧) · Śloka ౧
యో మత్తః సోఽపస్మారేణ|1|
यो मत्तः सोऽपस्मारेण|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana నేత్రరోగజనకః స్వప్నః (౧) · Śloka ౧
యశ్ఛంద్రసూర్య్యయోరుపరాగం పశ్యతి తస్య నేత్రరోగ ఉపజాయతే||1||
यश्छन्द्रसूर्य्ययोरुपरागं पश्यति तस्य नेत्ररोग उपजायते||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana నేత్రవినాశజనకః స్వప్నః (౩౧) · Śloka ౩౧
యస్తయోః పతనం తస్య నేత్రవినాశః||31||
यस्तयोः पतनं तस्य नेत्रविनाशः||३१||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
తత్రేత్యాదినా స్వప్నవిశేషాన్ దర్శయతి| సుబోధం| ప్రేతా నికృష్ట భూతవిశేషాః| యస్య హృది కంటకీలతాదికం జాయతే స గుల్మేన హన్యత ఇతి సంబంధః| యస్య పునః కంటకీలతాదికం శిరసి జాయతే స శిరోరోగేణ హన్యతే| శస్త్రేణ కర్త్రా శిరఃచ్ఛేదేన కరణభూతేన హన్యతే| సర్వత్ర తృతీయాంతం హన్యత ఇతి సంబధ్యతే| ఉపరాగో రాహుచ్ఛాయయా| తయోరితి చంద్రసూర్య్యయోః|| 31||
Adhikarana వ్యాధితస్య మారకాః స్వస్థస్య జీవితసందేహకరాః స్వప్నాః ఛర్దిజనకశ్ఛ స్వప్నః (౩౨) · Śloka ౩౨
యః శష్కులీరపూపాన్వాఽభ్యవహృత్య ప్రతిబుద్ధశ్ఛర్దయతి||32||
यः शष्कुलीरपूपान्वाऽभ्यवहृत्य प्रतिबुद्धश्छर्दयति||३२||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
శుష్కులీ తిలకృతా ఛర్దయతి| తదేవ యత్స్వప్నే జగ్ధం|| 32||
Adhikarana స్వస్థాతురయోరిష్టఫలాః స్వప్నాః (౩౩) · Śloka ౩౩
యస్య శిరసి లతాదయో జాయంతే| వయాంసి చ నిలీయంతే| మౌఢ్యం వా భవతి| యో గృధ్రోలూకకాకాద్యైః ప్రేతపిశాచరక్షోద్రవిడాంధ్రస్త్రీచండాలాద్యైర్వా పరివార్య్యతే| దక్షిణాభుముఖం వా స్త్రియా నృత్యన్నాకృష్యతే| అంతావసాయిభిర్వా స్వయం వా దిగ్వాసా యాతి శూన్యాటవీం వా| కపిరథేన ప్రేతైః ప్రవ్రజితైర్వా పరిష్వజ్యతే| నగ్నో వా రక్తాం స్రజం ధారయతి| పంకదిగ్ధో హసతి నృత్యతి వా| వేత్రవంశకంటకతృణగహనే సంసృజ్యతే పతతి వా| పాంసూపధానాయాం భువి వల్మీకభస్మశ్మశానశ్వభ్రాయతనేషు| పంకకూపకలుషోదకేషు వా మజ్జతి| స్రోతసా వా హ్నియతే| రక్తకుసుమవనాం భూమిం గుహామంధకారాచితాం పాపకర్మాలయం సంబాధం జననీం వా ప్రవిశతి| మత్స్యేన వా గ్రస్యతే| శ్మశ్రుకర్మ చ యో గాత్రవృద్ధిం వివాహం చానుభవతి| శైలాసాదాగ్రాత్ పతత్యాఽఽరోహతి వా యూపపుష్పాఢ్యశాల్మలీకోవిదారకింశుకపారిభద్రకాన్| యో వా పరాజీయతే బధ్యతే ఛర్దయతి విరిచ్యతే హృష్యతి లభతే వా హిరణ్యలోహలవణతైలపిణ్యాకకార్పాసాన్| అశ్నాతి పక్వాన్నం| పిబతి మద్యం| స్నేహం వాఽభ్యజ్యతి| నిర్భర్త్స్యతే వా కుపితైః పితృభిః| చంద్రాఽర్కతారాదీపదేవతానేత్రదర్శనాన్యనుపతతో న శ్యతో వా పశ్యతి| వక్రం వా బాహుమంగం వా విభిద్యమానం| పురుషాణ్ వా నగ్నాన్ కషాయవాససోఽసౌమ్యాన్ దండపాశహస్తాన్ కృష్ణాన్రక్తాక్షాణ్| స్త్రియం వా కృష్ణశుక్లదర్శనాం దీర్ఘకేశస్తనీం కాలరాత్రిరూపాం| తే వ్యాధితాః పంచతామాప్నువంతి| స్వస్థాస్తు జీవితసందేహమితి||33||
यस्य शिरसि लतादयो जायन्ते| वयांसि च निलीयन्ते| मोउढ्यं वा भवति| यो गृध्रोलूककाकाद्यैः प्रेतपिशाचरक्षोद्रविडान्ध्रस्त्रीचन्डालाद्यैर्वा परिवार्य्यते| दक्षिणाभुमुखं वा स्त्रिया नृत्यन्नाकृष्यते| अन्तावसायिभिर्वा स्वयं वा दिग्वासा याति शून्याटवीम् वा| कपिरथेन प्रेतैः प्रव्रजितैर्वा परिष्वज्यते| नग्नो वा रक्तां स्रजं धारयति| पङ्कदिग्धो हसति नृत्यति वा| वेत्रवंशकण्टकतृणगहने संसृज्यते पतति वा| पांसूपधानायां भुवि वल्मीकभस्मश्मशानश्वभ्रायतनेषु| पङ्ककूपकलुषोदकेषु वा मज्जति| स्रोतसा वा ह्नियते| रक्तकुसुमवनां भूमिं गुहामन्धकाराचितां पापकर्मालयं सम्बाधं जननीं वा प्रविशति| मत्स्येन वा ग्रस्यते| श्मश्रुकर्म च यो गात्रवृद्धिं विवाहं चानुभवति| शैलासादाग्रात् पतत्याऽऽरोहति वा यूपपुष्पाढ्यशाल्मलीकोविदारकिंशुकपारिभद्रकान्| यो वा पराजीयते बध्यते छर्दयति विरिच्यते हृष्यति लभते वा हिरण्यलोहलवणतैलपिण्याककार्पासान्| अश्नाति पक्वान्नम्| पिबति मद्यम्| स्नेहं वाऽभ्यज्यति| निर्भर्त्स्यते वा कुपितैः पितृभिः| चन्द्राऽर्कतारादीपदेवतानेत्रदर्शनान्यनुपततो न श्यतो वा पश्यति| वक्रं वा बाहुमङ्गं वा विभिद्यमानम्| पुरुषाण् वा नग्नान् कषायवाससोऽसौम्यान् दण्डपाशहस्तान् कृष्णान्रक्ताक्षाण्| स्त्रियं वा कृष्णशुक्लदर्शनां दीर्घकेशस्तनीं कालरात्रिरूपाम्| ते व्याधिताः पञ्चतामाप्नुवन्ति| स्वस्थास्तु जीवितसन्देहमिति||३३||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
లతాదయో లతావంశతాలః| వయాంసి పక్షిణః| గృధ్రాదిభిః పరివారణం| ఆంధ్రద్రవిడౌ దాక్షిణాత్యజనపదనామనీ| అంతావసాయినశ్ఛండాలాదయః| వేత్రం కాష్ఠవిశేషః| వల్మీకాదిషు వా పతతి| వల్మీకం పిపీలికాస్థానం| సంబాధం సంకటం| జననీ మాతా| వయోవృద్ధిర్యథా బాల్యే యౌవనం వార్ధకం వా| యూపాదీన్ వా ఆరోహతి| చంద్రాదీన్ పతతో నశ్యతో వా యః పశ్యతి| ఏవమేతచ్ఛాష్కుల్యపూపాదికం దృష్ట్వా వ్యాధితా నిశ్ఛితం పంచత్వం ప్రాప్నువంతి| స్వస్థాస్తు జీవితసందేహమితి|| 33||
Adhikarana దారుణస్వప్నసంభవహేతుః (౨) · Śloka ౨
భవంతి చాత్ర- మనోవహానాం పూర్ణత్వాత్ స్రోతసాం ప్రబలైర్మలైః| దృశ్యంతే దారుణాః స్వప్నా వినాశాభిముఖాత్మభిః|2|
भवन्ति चात्र- मनोवहानां पूर्णत्वात् स्रोतसां प्रबलैर्मलैः| दृश्यन्ते दारुणाः स्वप्ना विनाशाभिमुखात्मभिः|२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana శుభఫలప్రదః స్వప్నః (౨) · Śloka ౨
అకల్యాణమపి స్వప్నం దృష్ట్వా తత్రైవ యః పునః| పశ్యేత్సౌమ్యం శుభం తస్య శుభమేవ ఫలం భవేత్||2||
अकल्याणमपि स्वप्नं दृष्ट्वा तत्रैव यः पुनः| पश्येत्सौम्यं शुभं तस्य शुभमेव फलं भवेत्||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ఆయురారోగ్యాదిదాయకాః ప్రశస్తాః స్వప్నాః (౩౪) · Śloka ౩౪
దేవాన్ ద్విజాన్ గోవృషభాన్ జీవతః సుహృదో నృపాన్| సాధూన్ యశస్వినో వహ్నిమిద్ధంస్వచ్ఛాంజలాశయాన్| కన్యాః కుమారకాన్ గౌరాన్ శుక్లవస్త్రాన్ సుతేజసః| నరాశనం దీప్తతనుం సమంతాద్ రుధిరోక్షితం| యః పశ్యేల్లభతే యో వా ఛత్రాదర్శవిషామిషం| శుక్లాః సుమనసో వస్త్రమమేధ్యాఽఽలేపనం ఫలం| శైలం ప్రాసాదాసఫలవృక్షసింహనరద్విపాన్| ఆరోహేద్ గోఽశ్వయానంచ తరేన్నదహ్రదోదధీన్| పూర్వోత్తరేణ గమనమగమ్యాగమనం మృతిః| సంబాధాన్నిస్సృతిః స్పర్శాస్తారకాఽఽచలభాస్వతాం| రోదనం పతితోత్తానం ద్విషతాం చావమర్దనం| యస్య స్యాదాయురారోగ్యం విత్తం స బహుశోఽశ్నుతే||34||
देवान् द्विजान् गोवृषभान् जीवतः सुहृदो नृपान्| साधून् यशस्विनो वह्निमिद्धंस्वच्छाञ्जलाशयान्| कन्याः कुमारकान् गोउरान् शुक्लवस्त्रान् सुतेजसः| नराशनं दीप्ततनुं समन्ताद् रुधिरोक्षितम्| यः पश्येल्लभते यो वा छत्रादर्शविषामिषम्| शुक्लाः सुमनसो वस्त्रममेध्याऽऽलेपनं फलम्| शैलं प्रासादासफलवृक्षसिंहनरद्विपान्| आरोहेद् गोऽश्वयानञ्च तरेन्नदह्रदोदधीन्| पूर्वोत्तरेण गमनमगम्यागमनं मृतिः| सम्बाधान्निस्सृतिः स्पर्शास्तारकाऽऽचलभास्वताम्| रोदनं पतितोत्तानं द्विषतां चावमर्दनम्| यस्य स्यादायुरारोग्यं वित्तं स बहुशोऽश्नुते||३४||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
భవంతి చాత్రేతి పద్యారంభే తంత్రరీతిః| మనోవహానామిత్యాది సుబోధం| దేవానిత్యాదినా శుభాః స్వప్నా ఉచ్యంతే| దేవానిత్యాదేర్యః పశ్యేదితి సంబంధః తథా ఛత్రాదీని యో లభతే| శైలాదీంశ్చఽఽరోహేత్| నద్యాదీంశ్చ తరేత్| పూర్వోత్తరగమనాదికంచ యస్య స్యాత్ స ఆయురాదికమశ్నుతే| నరాశనో రాక్షసః పుష్పాణి ఉక్షితం సిక్థం| సుమనసః హృదో గంభీరః| అగమ్యాః సకుల్యాంత్యజాతిశ్చ| మృతిర్మరణం||34||
Adhikarana అశుభః స్వప్నః (౨) · Śloka ౨
పితృదేవద్విజాతీనాం క్రుద్ధభీతకృశాత్మనాం| మలినాంబరపుష్పాణాం దర్శనం న ప్రశస్యతే|2|
पितृदेवद्विजातीनां क्रुद्धभीतकृशात्मनाम्| मलिनाम्बरपुष्पाणां दर्शनं न प्रशस्यते|२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana శుభః స్వప్నః (౨) · Śloka ౨
తేషామేవ తు తుష్టానాం శుద్ధపుష్పాంబరాత్మనాం| దర్శనం శస్యతే స్వప్నే తైశ్చ సంభాషణం శుభం||2||
तेषामेव तु तुष्टानां शुद्धपुष्पाम्बरात्मनाम्| दर्शनं शस्यते स्वप्ने तैश्च सम्भाषणं शुभम्||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana స్వప్నదర్శనోత్తరమనుష్ఠానం (౩౫) · Śloka ౩౫
దృష్ట్వా స్వప్నాన్ దారుణాన్ శోభనాన్ వా| ప్రాతః స్నాతః సర్షపానగ్నివర్ణాన్| హృత్వా సావిత్ర్యా సర్పిషాక్తాంస్తిలాన్ వా| పూతః పాపైర్ముచ్యతే వ్యాధిభిశ్చ||35||
दृष्ट्वा स्वप्नान् दारुणान् शोभनान् वा| प्रातः स्नातः सर्षपानग्निवर्णान्| हृत्वा सावित्र्या सर्पिषाक्तांस्तिलान् वा| पूतः पापैर्मुच्यते व्याधिभिश्च||३५||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
పితృప్రభృతీనాం శుభానామపి కృద్ధాద్యాత్మనాం సతాం మలినాంబరపుష్పధారిణాం చ దర్శనం నేష్యతే| తేషామేవ పిత్రాదీనాం తుష్టాదిగుణానాం దర్శనం శస్యత ఇతి సంబంధః| తైరతితుష్టాదిగుణైః పిత్రాదిభిః|
Adhikarana ఆతురస్యారోగ్యలక్షణం (౩౬) · Śloka ౩౬
మంగలాచారసంపన్నః పరివారస్తథాఽఽతురః| శ్రద్ధధానోఽనుకూలశ్చ ప్రభూతద్రవ్యసంగ్రహః| సత్వలక్షణసంయోగో భక్తిర్వైద్యద్విజాతిషు| చికిత్సాయామనిర్వేదస్తదాఽఽరోగస్య లక్షణం||36||
मङ्गलाचारसम्पन्नः परिवारस्तथाऽऽतुरः| श्रद्धधानोऽनुकूलश्च प्रभूतद्रव्यसंग्रहः| सत्वलक्षणसंयोगो भक्तिर्वैद्यद्विजातिषु| चिकित्सायामनिर्वेदस्तदाऽऽरोगस्य लक्षणम्||३६||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
మంగలాచారసంపన్నాదికమారోగ్యలక్షణం| ప్రభూతానాం ద్రవ్యాణాం సంగ్రహస్తథోక్తః| సత్త్వలక్షణాని శౌచాస్తిక్యాదీని||36||
Adhikarana శారీరస్థాననామనిరూపణం (౩౭-౩౮) · Śloka ౩౮
ఇత్యత్ర జన్మమరణం యతః సమ్యగుదాహృతం| శరీరస్య తతః స్థానం శారీరమిదముచ్యతే||37|| ఇతి వైద్యపతిసింహగుప్తస్య సూనోర్వాగ్భటస్య కృతౌ అష్టాంగసంగ్రహసంహితాయాం శారీరస్థానే దూతాదివిజ్ఞానీయో నామ ద్వాదశోఽధ్యాయః||38||
इत्यत्र जन्ममरणं यतः सम्यगुदाहृतम्| शरीरस्य ततः स्थानं शारीरमिदमुच्यते||३७|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतौ अष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां शारीरस्थाने दूतादिविज्ञानीयो नाम द्वादशोऽध्यायः||३८||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
స్థాననామ నిరూప్యతే| అస్మిన్ స్థానే శరీరస్య జన్మనః ప్రభృతిమరణం యావద్యతః సమ్యగుదాహృతం ప్రదర్శితం| అతః స్థానం శారీరముచ్యత ఇతి||37|| ఇతి శ్రీమన్మహామహోపాధ్యాయేందువిరచితాయాం అష్టాంగసంగ్రహవ్యాఖ్యాయాం శశిలేఖాయాం శారీరస్థానే ద్వాదశోఽధ్యాయః