Adhikarana ਅਥ ਦੂਤਾਦਿਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯੋ ਨਾਮ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ ਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞਾ (੧) · Śloka ੧
ਅਥਾਤੋ ਦੂਤਾਦਿਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯਮਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ|
ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ|੧|
View original
अथातो दूतादिविज्ञानीयमध्यायं व्याख्यास्यामः|
इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः|१|
Hide commentary
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਦੂਤਾਦਿਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯਮਪਿ ਆਯੁਸ ਇਦਨ੍ਤਾਪਰਿਜ੍ਞਾਨਾਰ੍ਥਮੁਪਯੁਜ੍ਯਤ ਇਤਿ ਤਦਰ੍ਥਮਧ੍ਯਾਯਾਰਮ੍ਭਃ| ਸੁਬੋਧਮ੍|| ੧||
Adhikarana ਅਥ ਦੂਤਾਦਿਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯੋ ਨਾਮ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ ਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞਾ (੧) · Śloka ੧
ਅਥਾਤੋ ਦੂਤਾਦਿਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯਮਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ|
ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ||੧||
View original
अथातो दूतादिविज्ञानीयमध्यायं व्याख्यास्यामः|
इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
Hide commentary
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਦੂਤਾਦਿਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯਮਪਿ ਆਯੁਸ ਇਦਨ੍ਤਾਪਰਿਜ੍ਞਾਨਾਰ੍ਥਮੁਪਯੁਜ੍ਯਤ ਇਤਿ ਤਦਰ੍ਥਮਧ੍ਯਾਯਾਰਮ੍ਭਃ| ਸੁਬੋਧਮ੍|| ੧||
Adhikarana ਅਧ੍ਯਾਯਪ੍ਰਯੋਜਨਮ੍ (੨) · Śloka ੨
ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਂ ਰਿਸ੍ਟਮਾਤੁਰਾਸ਼੍ਰਯਮ੍|
ਦੂਤਸ੍ਯਾਪਿ ਤੁ ਜਾਤਿਵੇਸਭਾਸਾਚੇਸ੍ਟਿਤਦੇਸ਼ਕਾਲਾ ਵੈਦ੍ਯਸ੍ਯ ਚ ਤਸ੍ਸਙ੍ਗਲ੍ਪਪ੍ਰਸ੍ਥਾਨਪ੍ਰਯਾਣਪ੍ਰਵੇਸ਼ਾ ਗ੍ਰਹਚਾਰੋਪੂਰ੍ਵਸਮ੍ਭਵਃ ਸ੍ਵਪ੍ਨਦਰ੍ਸ਼ਨਾਨਿ ਚ ਰੋਗਿਣਃ ਸ਼ੁਭਾਸ਼ੁਭਂ ਸੂਚਯਨ੍ਤਿ||੨||
View original
निर्दिष्टं रिष्टमातुराश्रयम्|
दूतस्यापि तु जातिवेषभाषाचेष्टितदेशकाला वैद्यस्य च तस्सङ्गल्पप्रस्थानप्रयाणप्रवेशा ग्रहचारोऽपूर्वसम्भवः स्वप्नदर्शनानि च रोगिणः शुभाशुभं सूचयन्ति||२||
Hide commentary
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਮਿਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਕਾਰਃ ਸ੍ਵਯਮਧ੍ਯਾਯਪ੍ਰਯੋਜਨਂ ਕਥਯਤਿ| ਦੂਤਜਾਤ੍ਯਾਦਯੋਪਿ ਰੋਗਿਣਃ ਸ਼ੁਭਾਸ਼ੁਭਂ ਸੂਚਯਨ੍ਤੀਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਜਾਤਿਃ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਦਿਕਾ| ਭਾਸਾ ਵਚਨਮ੍| ਚੇਸ੍ਟਿਤਂ ਕ੍ਰਿਯਾ| ਦੇਸ਼ਃ ਉਸ੍ਣਸ਼ੀਤਾਦਿਕੋ ਵਿਕਾਰਸਮਾਨਾਸਮਾਨਸ੍ਤਦ੍ਵਤ੍ ਕਾਲੋਪਿ ਚ| ਵੈਦ੍ਯਸ੍ਯ ਚ ਤਤ੍ਸਙ੍ਗਮੇ ਯਃ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਸ੍ਤਦਿਤਿ ਦੂਤਸ੍ਯ ਵ੍ਯਪਦੇਸ਼ਃ| ਪ੍ਰਸ੍ਥਾਨਂ ਸ੍ਵਵੇਸ਼੍ਮਨੋ ਨਿਰ੍ਗਮਨਮ੍| ਪ੍ਰਯਾਣਂ ਪਥਿ| ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਃ ਆਤੁਰਵੇਸ਼੍ਮਨਿ| ਗ੍ਰਹਾਣਾਂ ਚਾਰੋ ਰਾਸ਼ਿਗਮਨਮ੍| ਅਪੂਰ੍ਵਸਮ੍ਭਵੋ ਵੈਦ੍ਯਾਤੁਰਸਙ੍ਗਮੇ ਪ੍ਰਥਮਮਯਤ੍ਨੇਨੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਰਭੂਤਪੂਰ੍ਵਸ੍ਯ ਸ਼ੁਭਾਸ਼ੁਭਸੂਚਕਸ੍ਯ|| ੨||
Adhikarana ਅਸ਼ੁਭਦੂਤਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍ (੧) · Śloka ੧
ਤਤ੍ਰਾਤੁਰਾਦ੍ਵਰ੍ਣੋਤ੍ਤਮੋਨ੍ਯਾਸ਼੍ਰਮਃ ਪਾਸਣ੍ਡਃ ਸਣ੍ਡੋ ਮੁਣ੍ਡੀ ਜਟਿਲਃ ਸ੍ਤ੍ਰੀ ਵ੍ਯਾਧਿਤੋਨੇਕਃ|੧|
View original
तत्राऽऽतुराद्वर्णोत्तमोऽन्याश्रमः पाषण्डः षण्डो मुण्डी जटिलः स्त्री व्याधितोऽनेकः|१|
Adhikarana ਅਸ਼ੁਭ ਦੂਤਾਃ (੧) · Śloka ੧
ਜੀਰ੍ਣਵਿਵਰ੍ਣਮਲਿਨਚ੍ਛਿਨ੍ਨਾਰ੍ਦ੍ਰੈਕਵਸਨਃ ਪਙ੍ਕਤੈਲਦਿਗ੍ਧੋ ਰਕ੍ਤ- ਮਾਲ੍ਯਾਨੁਲੇਪਨੋ ਵਿਕਤਾਙ੍ਗਰੂਪਕਰ੍ਮਾ ਖਰੋਸ੍ਟ੍ਰਮਹਿਸਵਾਹਨੋ ਵਿਕ੍ਲਵਃ ਸ਼੍ਵਸਨ੍ ਰੁਦਨ੍|੧|
View original
जीर्णविवर्णमलिनच्छिन्नार्द्रैकवसनः पङ्कतैलदिग्धो रक्त- माल्यानुलेपनो विकृताङ्गरूपकर्मा खरोष्ट्रमहिषवाहनो विक्लवः श्वसन् रुदन्|१|
Adhikarana ਅਸ਼ੁਭਦੂਤਸ੍ਯ ਭਾਸਾਦਿ (੧) · Śloka ੧
ਨਿਸ੍ਠੁਰਾਮਙ੍ਗਲਾਭਿਧਾਯੀ ਦੂਰਾਦਾਹ੍ਵਯਮਾਨਃ||੧||
View original
निष्ठुरामङ्गलाभिधायी दूरादाह्वयमानः||१||
Adhikarana ਅਸ਼ੁਭਦੂਤਸ੍ਯ ਚੇਸ੍ਟਿਤਮ੍ (੪) · Śloka ੪
ਤਣਲੋਸ੍ਠਤੁਸਾਙ੍ਗਾਰਭਸ੍ਮਤੁਸਸੀਸਾਸ੍ਥਿਕੇਸ਼ਸ਼ਿਰੋਲਲਾਟਨਾਸਿਕਾਸ੍ਯਦਨ੍ਤਜਿਹ੍ਵਾਗ੍ਰੀਵਾਨਖਾਨਾਮਿਕਾਙ੍ਗੁਲਿਸ੍ਤਨਜਠਰ- ਨਾਭਿਪਸ੍ਠਕਟੀਮੇਹਨਜਙ੍ਘਾਕਪਾਲਪਲਲੋਪਲਮੁਸਲਸ਼ੁਰ੍ਪੋਪਾਨਨ੍ਮਾਰ੍ਜਨੀਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਵਸ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਦਸ਼ਾਕਾਰ੍ਪਾਸਭਗ੍ਨਚ੍ਯੁਤ ਸ੍ਪਕ੍ਕਾਸ੍ਠਯਸ੍ਟੀਤੁਲਾਰਜ੍ਜੁਪਾਸ਼ਚਰ੍ਮਵੇਣੁਰਿਕ੍ਤਭਾਜਨਸ੍ਨੇਹਭਾਜਨਧਰਃ|
ਪਾਦਾਭ੍ਯਾਂ ਭੁਵਂ ਮੁਞ੍ਚਨ੍ ਵਿਲਿਖਨ੍|
ਗਹੀਤ੍ਵਾ ਪਕ੍ਵਂ ਫਲਮਸਾਰਂ ਵਾ|
ਤਦ੍ਵਿਧਮਨ੍ਯਦ੍ਵਾ||੪||
View original
तृणलोष्ठतुषाङ्गारभस्मतुषसीसास्थिकेशशिरोललाटनासिकास्यदन्तजिह्वाग्रीवानखानामिकाङ्गुलिस्तनजठर- नाभिपृष्ठकटीमेहनजङ्घाकपालपललोपलमुसलशुर्पोपानन्मार्जनीशस्त्रवस्त्रान्तदशाकार्पासभग्नच्युत स्पृक्काष्ठयष्टीतुलारज्जुपाशचर्मवेणुरिक्तभाजनस्नेहभाजनधरः|
पादाभ्यां भुवं मुञ्चन् विलिखन्|
गृहीत्वा पक्वं फलमसारं वा|
तद्विधमन्यद्वा||४||
Adhikarana ਦੂਤਾਗਮਨਸ੍ਯਾਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤੋਉ ਦੇਸ਼ਕਾਲੋਉ (੩) · Śloka ੩
ਵਿਕਾਰਤੁਲ੍ਯਗੁਣੇ ਚ ਦੇਸ਼ੇ ਕਾਲੇ ਵਾ ਦੂਤੋ ਵੈਦ੍ਯਮੁਪਸਰ੍ਪਨ੍ ਅਸ਼ੁਭਃ||੩||
View original
विकारतुल्यगुणे च देशे काले वा दूतो वैद्यमुपसर्पन् अशुभः||३||
Hide commentary
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਆਤੁਰਾਦਿਤ੍ਯਾਦੇਰ੍ਦੂਤੋ ਵੈਦ੍ਯਮੁਪਸਰ੍ਪਨ੍ਨ ਸ਼ੁਭ ਇਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ ਆਤੁਰਵਰ੍ਣਾਦੁਤ੍ਤਮੋ ਵਰ੍ਣੋਉ ਯਸ੍ਯ ਦੂਤਸ੍ਯ| ਯਥਾ ਸ਼ੂਦ੍ਰਸ੍ਯ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਦੀਨਾਂ ਤ੍ਰਯਾਣਾਮਨ੍ਯਤਮੋ ਦੂਤਃ| ਵੈਸ਼੍ਯਸ੍ਯ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਕ੍ਸਤ੍ਰਿਯਾਭ੍ਯਾਮਨ੍ਯਤਰਸ੍ਤਥਾ ਕ੍ਸਤ੍ਰਿਯਸ੍ਯ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ ਇਤਿ| ਅਨ੍ਯਾਸ਼੍ਰਮੋ ਭਿਨ੍ਨਾਸ਼੍ਰਮਃ| ਚਤ੍ਵਾਰ ਆਸ਼੍ਰਮਾਃ| ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰੀ ਗਹਸ੍ਥੋ ਯਤਿਰ੍ਵਾਨਪ੍ਰਸ੍ਥਃ ਇਤਿ| ਪਾਸਣ੍ਡਾ ਲਿਙ੍ਗਿਨਃ ਸਣ੍ਡਃ ਕ੍ਲੀਬਃ| ਸ੍ਤ੍ਰੀਦੂਤਃ| ਅਨੇਕੋ ਯੁਗਪਦ੍ ਬਹਵੋ ਦੂਤਾਃ ਜੀਰ੍ਣਾਦਿਵਸਨਃ| ਵਿਵਰ੍ਣੋ ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਵਰ੍ਣਃ ਵਿਕ੍ਲਵੋ ਭੀਰੁਃ| ਨਿਸ੍ਠੁਰੋ ਰੂਕ੍ਸਃ| ਅਮਙ੍ਗਲਾਦ੍ਯਭਿਧਾਯੀ| ਦੂਰਾਦਾਹ੍ਵਯਮਾਨੋ ਵੈਦ੍ਯਮ੍| ਤਣਾਦਿ ਸ੍ਪਕ੍| ਅਨਾਮਿਕਾਙ੍ਗੁਲਿਃ ਕਨਿਸ੍ਠਾਯਾਃ ਪੂਰ੍ਵਾ| ਮਾਰ੍ਜਨੀ ਸ਼ੋਧਨੀ| ਭਗ੍ਨਚ੍ਯੁਤੋਉ ਤਥਾਵਿਧੋਉ ਭਾਣ੍ਡੋਉ| ਤਥਾ ਕਾਸ੍ਠਾਦਿਧਰਃ| ਪਾਦਾਭ੍ਯਂ ਭੁਵਨਤਲ੍ਪਾਦੀਨਿ ਮੁਞ੍ਚਨ੍| ਅਥਵਾ ਪਕ੍ਵਂ ਫਲਾਨਿ ਗਹੀਤ੍ਵਾ ਦੂਤੋ ਵੈਦ੍ਯਮੁਪਸਰ੍ਪਨ੍ਨਸ਼ੁਭਃ| ਤਦ੍ਵਿਧਮਨ੍ਯਤ੍ ਕ੍ਲਿਨ੍ਨਦੁਰ੍ਗਨ੍ਧਾਦਿ|| ੩||
Adhikarana ਵਿਕਾਸਤੁਲ੍ਯਗੁਣੋਉ ਦੇਸ਼ਕਾਲੌ (੪) · Śloka ੪
ਤਦ੍ਯਥਾ-ਘਤੋਦਕਾਦਿਦ੍ਰਵਸਮੀਪਸ੍ਥਮਤਿਸ਼ੀਤਸ੍ਤਬ੍ਧਾਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੁ- ਸਸਿ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਮਯੇਸ਼ੁਭਃ|
ਪਿਤ੍ਤਾਮਯੇ ਤੁ ਸ਼ੁਭਃ|
ਤਥਾ ਸੇਤੁ- ਭਙ੍ਗੇ ਛਰ੍ਦਿਮੇਹਾਤਿਸਾਰਾਦਿਸ੍ਵਸ਼ੁਭਃ|
ਸੇਤੁਬਨ੍ਧੇ ਤੁ ਸ਼ੁਭਃ||੪||
View original
तद्यथा-घृतोदकादिद्रवसमीपस्थमतिशीतस्तब्धाः प्रत्यु- षसि श्लेष्मामयेऽशुभः|
पित्तामये तु शुभः|
तथा सेतु- भङ्गे छर्दिमेहातिसारादिष्वशुभः|
सेतुबन्धे तु शुभः||४||
Hide commentary
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਵਿਕਾਰਾਤੁਲ੍ਯਗੁਣੋਉ ਦੇਸ਼ਕਾਲੋਉ ਤਦ੍ਯਥੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ| ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਮਯੇਸੁ ਘਤੋਦਕਾਦਿ ਸਮੀਪਸ੍ਥਂ ਵੈਦ੍ਯਂ ਦੂਤ ਉਪਸਰ੍ਪਨ੍ਨਸ਼ੁਭਃ| ਪਿਤ੍ਤਾਮਯੇਸੁ ਸ਼ੁਭਃ| ਛਰ੍ਦ੍ਯਾਦਿਸੁ ਸੇਤੁਭਙ੍ਗੇ ਅਸ਼ੁਭਃ| ਸੇਤੁਬਨ੍ਧੇ ਸ਼ੁਭਃ| ਦੇਸ਼ਾ ਉਕ੍ਤਾਃ|
Adhikarana ਦੂਤਾਗਮਨੇਸ਼ੁਭਾ ਵੇਲਾ (੫) · Śloka ੫
ਤਥਾ ਮਧ੍ਯਾਹ੍ਨੋਭਯਸਨ੍ਧ੍ਯਾਰ੍ਧਰਾਤ੍ਰਿਚਤੁਰ੍ਥੀਸਸ੍ਠੀਨਵਮੀਪਰ੍ਵਦਿਨੇਸੁ ਗ੍ਰਹੋਪਰਾਗੋਤ੍ਪਾਤਦਰ੍ਸ਼ਨਭਰਣੀਕਤ੍ਤਿਕਾਰ੍ਦ੍ਰਾਸ਼੍ਲੇਸਾਮਘਾਮੂਲ- ਪੂਰ੍ਵਾਸੁਚਾਸ਼ੁਭਃ||੫||
View original
तथा मध्याह्नोभयसन्ध्यार्धरात्रिचतुर्थीषष्ठीनवमीपर्वदिनेषु ग्रहोपरागोत्पातदर्शनभरणीकृत्तिकार्द्राऽऽश्लेषामघामूल- पूर्वासुचाशुभः||५||
Hide commentary
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਤਥੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਕਾਲ ਉਚ੍ਯਤੇ| ਉਭਯਸਨ੍ਧ੍ਯਾ ਪੂਰ੍ਵਾ ਚਾਪਰਾ ਚ| ਨਕ੍ਸਤ੍ਰਂ ਮਹਾਰੋਗਦੇਸ਼ਾਨ੍ਤਰਵਿਵਕ੍ਸਯਾ|| ੫||
Adhikarana ਦੂਤਾਗਮਨੇ ਅਸ਼ੁਭਂ ਵੈਦ੍ਯਚੇਸ੍ਟਿਤਮ੍ (੬) · Śloka ੬
ਯਸ਼੍ਛ ਵੈਦ੍ਯਂ ਸੁਪ੍ਤਂ ਨਗ੍ਨਞ੍ਚ ਭੂਮੋਉ ਸ਼ਯਾਨਮਭ੍ਯਕ੍ਤਂ ਮੁਕ੍ਤਕੇਸ਼ਂ ਦਕ੍ਸਿਣਾਭਿਮੁਖਂ ਵਿਕ੍ਲਵਂ ਛਿਨ੍ਦਨ੍ਤਂ ਭਿਨ੍ਦਨ੍ਤਮਗ੍ਨਿਪਿਤ- ਕਾਰ੍ਯ੍ਯਪ੍ਰਵਣਮਸ਼ਸ੍ਤਂ ਚਿਨ੍ਤਯਨ੍ਤਂ ਕਥਯਨ੍ਤਂ ਵੋਪਤਿਸ੍ਠਤਿ||੬||
View original
यश्छ वैद्यं सुप्तं नग्नञ्च भूमोउ शयानमभ्यक्तं मुक्तकेशं दक्षिणाभिमुखं विक्लवं छिन्दन्तं भिन्दन्तमग्निपितृ- कार्य्यप्रवणमशस्तं चिन्तयन्तं कथयन्तं वोपतिष्ठति||६||
Hide commentary
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਯਸ਼੍ਛ ਦੂਤਃ ਸੁਪ੍ਤਾਦਿਕਂ ਵੈਦ੍ਯਮੁਪਤਿਸ੍ਠਤਿ ਤਂ ਦੂਤਂ ਵੈਦ੍ਯੋ ਨਾਨੁਯਾਯਾਤ੍|
Adhikarana ਵੈਦ੍ਯਸ੍ਯਾਪਰਂ ਚੇਸ੍ਟਿਤਮ੍ (੭) · Śloka ੭
ਯੋ ਵਾ ਦਿਸ਼ਂ ਯਾਮ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਤਿਕਤਾਞ੍ਜਲਿਰ੍ਵਿਸਮੈਕਪਾਦਸ੍ਥਃ||੭||
View original
यो वा दिशं याम्यां प्रतिकृताञ्जलिर्विषमैकपादस्थः||७||
Hide commentary
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਯੋ ਵਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿ ਭਿਸਗ੍ਵਿਸ਼ੇਸਣਮ੍| ਵਿਸਯੋ ਭੂਮਾਵਸਮ੍ਯਕ੍ ਸ੍ਥਿਤ ਏਕਪਾਦਸ੍ਤੇਨ ਤਿਸ੍ਠਤਿ ਯਃ|| ੭||
Adhikarana ਅਸ਼ੁਭਮਾਤੁਰਸਂਸ਼੍ਰਯਂ ਦੂਤਵਾਕ੍ਯਮ੍ (੮) · Śloka ੮
ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਵ੍ਯਾਧਿਤਾਸ਼੍ਰਯਂ ਕਥਯਤਿ ਦੂਤੇ ਭਿਸਗਸ਼ੁਭਮਿਨ੍ਦ੍ਰਿ- ਯਾਰ੍ਥਮੁਪਲਕ੍ਸਯੇਤ੍ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਯੇਦ੍ਵਾ ਤਂ ਚ ਨਾਨੁਯਾਯਾਤ੍||੮||
View original
यस्मिन् व्याधिताश्रयं कथयति दूते भिषगशुभमिन्द्रि- यार्थमुपलक्षयेत् सङ्कल्पयेद्वा तं च नानुयायात्||८||
Hide commentary
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਵ੍ਯਾਧਿਤਾਸ਼੍ਰਯਮਾਤੁਰਮੁਦ੍ਦਿਸ਼੍ਯ ਦੂਤੇ ਕਥਯਤ੍ਯਸ਼ੁਭਮਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਰ੍ਥਂ ਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾਦਿਕਂ ਭਿਸਗਨੁਭਵਤਿ ਵਾ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਯਤਿ ਵਾ| ਤਂ ਦੂਤਂ ਨਾਯੁਯਾਯਾਤ੍|| ੮||
Adhikarana ਵੈਦ੍ਯਸ੍ਯ ਪ੍ਰਸ੍ਥਾਨਮ੍ (੯) · Śloka ੯
ਅਤੋਨ੍ਯਥਾ ਪੁਨਃ ਕਰੁਣਾਪੇਸ਼ਲੇਨ ਮਨਸਾ ਸੌਮਨਸ੍ਯਵਤਾ ਮਾਤਾਪਿਤਸਮੇਨਾਤੁਰਸ੍ਯਾਤ੍ਯਨ੍ਤਮਾਰੋਗ੍ਯਮਾਸ਼ਂਸਮਾਨੇਨ ਪ੍ਰਯਾਤਵ੍ਯਮ੍||੯||
View original
अतोऽन्यथा पुनः करुणापेशलेन मनसा सौमनस्यवता मातापितृसमेनातुरस्यात्यन्तमारोग्यमाशंसमानेन प्रयातव्यम्||९||
Hide commentary
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਅਤੋ ਯਥੋਕ੍ਤਾਦਾਤੁਰਾਦ੍ਵਰ੍ਣੋਤ੍ਤਮ ਇਤ੍ਯਾਦਿ ਦਰ੍ਸ਼ਿਤਾਦ੍ਵੈਪਰੀਤ੍ਯੇ ਕਰੁਣਾਪੇਸ਼ਲਤ੍ਵਾਦਿਯੁਕ੍ਤੇਨ ਭਿਸਜਾ ਆਤੁਰਂ ਦ੍ਰਸ੍ਟੁਂ ਪ੍ਰਯਾਤਵ੍ਯਮ੍|| ੯||
Adhikarana ਵੈਦ੍ਯੇਨ ਪ੍ਰਸ੍ਥਾਨਾਦਿਸੁ ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਦਿਯੋਗ੍ਯਾਨਿ ਅਸ੍ਟੋਤ੍ਤਰਸ਼ਤਂ ਮਙ੍ਗਲਾਨਿ (੧੦) · Śloka ੧੦
ਪ੍ਰਸ੍ਥਾਨਗਮਨਪ੍ਰਵੇਸ਼ੇਸੁ ਦਧਿਮਧੁਘਤਲਾਜਪੁਸ੍ਪਾਕ੍ਸਤੋਦੁਮ੍ਬਰਾਸ਼੍ਵਤ੍ਥਮੁਕ੍ਤਾਮਣਿਚ੍ਛਤ੍ਰਦੁਰ੍ਵਾਙ੍ਕੁਰਾਦਰ੍ਸ਼ਕਨ੍ਯਾਧ੍ਵਜਸ੍ਯਨ੍ਦਨਾਸ੍ਟਾਪਦਾ- ਕ੍ਸਾਨਪਸ਼੍ਰੀਤਰੁਰ੍ਭਦ੍ਰਪੀਠਾਨਿ ਸਸ੍ਯਾਨਿ ਮਤ੍ਸ੍ਯਾ ਹਯਾ ਹਂਸਚਾਸੌ ਵਸਃ ਕੇਸਰੀ ਦਕ੍ਸਿਣਾਵਰ੍ਤ੍ਤਸ਼ਙ੍ਖਾਬ੍ਜਸਿਦ੍ਧਾਰ੍ਥਕਾਰੋਚਨਾਃ ਸ੍ਵਸ੍ਤਿਕਸ੍ਤੋਰਣਂ ਕੀਚਕਾ ਵੇਣਵੋ ਵਰਵਧੂਰ੍ਮਦਸਿਕ੍ਤਗਣ੍ਡੋ ਗਜਸ੍ਤੋਯਲਮ੍ਬੋਮ੍ਬੁਦਃ ਪੂਰ੍ਣਕੁਮ੍ਭੋ ਹਰਿਦ੍ਰਾਤ੍ਰਿਰਿਨ੍ਦ੍ਰਃ ਫਲਾਨ੍ਯਾਰ੍ਦ੍ਰਮਾਂਸਂ ਸਿਤਂ ਚਾਮਰਙ੍ਗੋਉਃ ਸਵਤ੍ਸਾਙ੍ਗਨਾ ਪੁਤ੍ਰਿਣੀ ਮਾਨੁਸਂ ਵਰ੍ਧਮਾਨਂ ਸਹਸ੍ਰਂ ਨਰਾਣਾਂ ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਾਨਿ ਯਾਨਾਨਿ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਰ੍ਵਾਮਨੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਭੂਮਿਰਭ੍ਯੁਦ੍ਧਤਾ ਸਿਦ੍ਧਮਨ੍ਨਂ ਵਰਾਹਸ਼੍ਛ ਤੋਯੋਤ੍ਥਿਤਸ੍ਤ੍ਰਿਣਯਨਮਧੁਸੂਦਨਸ੍ਕਨ੍ਦਪਦ੍ਮਾਸਨਾਃ ਲੋਕਪਾਲਾਃ ਸੁਰਾਃ ਖਂ ਦਿਸ਼ੋਗ੍ਨਿਃ ਸਰਾਂਸਿ ਸ੍ਰਵਨ੍ਤ੍ਯਃ ਸਮੁਦ੍ਰਾ ਮਖਾ ਮਾਰੁਤਾ ਜ੍ਯੋਤਿਸਂ ਧਰ੍ਮ੍ਮਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਤੀਰ੍ਥਾਨਿ ਕਾਵ੍ਯਂ ਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥ- ਕਾਮਾਮਤਂ ਵਾਲਖਿਲ੍ਯਾਦਯੋ ਵੇਦਵਾਕ੍ਯਂ ਨਿਧਿਃ ਕੋਉਸ੍ਤੁਭਃ ਕਞ੍ਚਨਂ ਮਾਣਿਭਦ੍ਰਃ ਸੁਮੇਰੁਃ ਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗੁਃ ਪ੍ਰਦੀਪੋ ਵਚਾਮੋਦਕੌ ਦਿਤਿਰਦਿਤਿਰਰੁਨ੍ਧਤੀ ਦ੍ਧਿਃ ਸਾਵਿਤ੍ਰ੍ਯੁਮਾਕਾਸ਼ਗਙ੍ਗਾ ਸ਼ਚੀ ਦੇਵਸੇਨਾ ਸ੍ਵਧਾ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਰ੍ਲਕ੍ਸ੍ਮੀਃ ਸਰਸ੍ਵਤ੍ਯਪਤ੍ਯਂ ਕ੍ਸਮਾ ਸ੍ਵਸ੍ਤਿਸ਼ਬ੍ਦੋ ਵਸਟ੍ਕਾਰਾਉਮ੍ਕਾਰਪੁਣ੍ਯਾਹਧਰ੍ਮਕ੍ਰਿਯਾਸ਼੍ਛੈਤਦਸ੍ਟੋਤ੍ਤਰਂ ਮਙ੍ਗਲਾਨਾਂ ਸ਼ਤਂ ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਤ੍ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਨਾਤ੍ ਕੀਰ੍ਤ੍ਤਨਾਚ੍ਚਾਸ਼ੁਭਾਨਿ ਵ੍ਯਪੋਹ੍ਯਾਰ੍ਥਸਿਦ੍ਧਿਂ ਦਿਸ਼ਨ੍ਤ੍ਯੁਤ੍ਤਮਾਮ੍||੧੦||
View original
प्रस्थानगमनप्रवेशेषु दधिमधुघृतलाजपुष्पाक्षतोदुम्बराश्वत्थमुक्तामणिच्छत्रदुर्वाङ्कुरादर्शकन्याध्वजस्यन्दनाष्टापदा- क्षानृपश्रीतरुर्भद्रपीठानि सस्यानि मत्स्या हया हंसचाषौ वृषः केसरी दक्षिणावर्त्तशङ्खाब्जसिद्धार्थकारोचनाः स्वस्तिकस्तोरणं कीचका वेणवो वरवधूर्मदसिक्तगण्डो गजस्तोयलम्बोऽम्बुदः पूर्णकुम्भो हरिद्राऽत्रिरिन्द्रः फलान्यार्द्रमांसं सितं चामरङ्गोउः सवत्साङ्गना पुत्रिणी मानुषं वर्धमानं सहस्रं नराणां प्रयुक्तानि यानानि धन्वन्तरिर्वामनो ब्राह्मणो भूमिरभ्युद्धृता सिद्धमन्नं वराहश्छ तोयोत्थितस्त्रिणयनमधुसूदनस्कन्दपद्मासनाः लोकपालाः सुराः खं दिशोऽग्निः सरांसि स्रवन्त्यः समुद्रा मखा मारुता ज्योतिषं धर्म्मशास्त्राणि तीर्थानि काव्यं धर्मार्थ- कामामृतं वालखिल्यादयो वेदवाक्यं निधिः कोउस्तुभः कञ्चनं माणिभद्रः सुमेरुः प्रियङ्गुः प्रदीपो वचामोदकौ दितिरदितिररुन्धती ऋद्धिः सावित्र्युमाकाशगङ्गा शची देवसेना स्वधा शान्तिर्लक्ष्मीः सरस्वत्यपत्यं क्षमा स्वस्तिशब्दो वषट्काराउम्कारपुण्याहधर्मक्रियाश्छैतदष्टोत्तरं मङ्गलानां शतं दर्शनात् स्पर्शनात् कीर्त्तनाच्चाशुभानि व्यपोह्यार्थसिद्धिं दिशन्त्युत्तमाम्||१०||
Hide commentary
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਵੈਦ੍ਯਸ੍ਯਾਨ੍ਯਸ੍ਯ ਚ ਦਧ੍ਯਾਦਿਕਂ ਮਙ੍ਗਲਾਨਾਮਸ੍ਟੋਤ੍ਤਰਸ਼ਤਂ ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਦਿਭ੍ਯੋਸ਼ੁਭਾਨਿ ਵ੍ਯਪੋਹ੍ਯ ਉਤ੍ਤਮਾਰ੍ਥਸਿਦ੍ਧਿਂ ਦਿਸ਼ਤਿ| ਅਕ੍ਸਤਾ ਯਵਾਃ| ਸ੍ਯਨ੍ਦਨਂ ਰਥਾਦਿ| ਅਸ੍ਟਾਪਦਂ ਚਤੁਰਙ੍ਗਫਲਕਮ੍| ਅਕ੍ਸਾਃ ਪਾਸ਼ਾਃ| ਸ਼੍ਰੀਤਰੁਃ ਬਿਲ੍ਵਵਕ੍ਸਃ| ਭਦ੍ਰਪੀਠਂ ਦੇਵਾਸਨਂ ਚਤੁਸ੍ਕੋਣਮ੍| ਸ੍ਵਸ੍ਤਿਕਾ ਆਕਾਰਵਿਸ਼ੇਸਾਃ| ਕੀਚਕਾ ਵੇਣਵੋ, ਯੇ ਵੇਣਵੋ ਵਾਯੁਨਾ ਸ਼ਬ੍ਦਾਯਨ੍ਤੇ| ਵਰਵਧੂਰੁਤ੍ਤਮਾ ਸ੍ਤ੍ਰੀ| ਵਰ੍ਧਮਾਨਮਲਙ੍ਕਾਰਵਿਸ਼ੇਸਃ| ਯਾਨਾਨ੍ਯਸ਼੍ਵਾਦੀਨਿ ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਾਨਿ| ਬੋਧਕਰਣੇਨ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਸ਼੍ਛਿਤ੍ਰਾਦਿਕਤਃ| ਵਾਮਨੋ ਯਃ ਕਸ਼੍ਛਿਤ੍| ਤਥਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਃ| ਵਰਾਹਃ ਸੂਕਰਃ ਤੋਯਮਧ੍ਯਾਦੁਤ੍ਥਿਤਃ ਸਨ੍| ਅਮਤਂ ਸ਼ਬ੍ਦ ਏਵ| ਮਾਣਿਭਦ੍ਰੋ ਯਕ੍ਸਵਿਸ਼ੇਸਃ| ਦਿਤਿਰਸੁਰਮਾਤਾ| ਅਦਿਤਿਃ ਸੂਰ੍ਯਮਾਤਾ| ਦੇਵਸੇਨਾ ਤਤ੍ਸਂਜ੍ਞਾ| ਸ੍ਵਧਾ ਪਿਤਣਾਮ੍| ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਰ੍ਧਰ੍ਮਸ੍ਯ| ਅਪਤ੍ਯਂ ਸ੍ਵਸ੍ਯ| ਕ੍ਸਮਾ ਧਰ੍ਮਸ੍ਯ| ਸ੍ਵਸ੍ਤੀਤ੍ਯਯਂ ਸ਼ਬ੍ਦਃ|| ੧੦||
Adhikarana ਵੈਦ੍ਯਸ੍ਯ ਪ੍ਰਸ੍ਥਾਨਾਦਿਸੁ ਪਕ੍ਸ੍ਯਾਦਿਭਿਃ ਸ਼ੁਭਾਸ਼ੁਭਸੂਚਨਾਃ (੧੧) · Śloka ੧੧
ਅਪਿ ਚ-ਪੁਨ੍ਨਾਮਾਨਃ ਪਕ੍ਸਿਣੋ ਵਾਮਾਃ ਸ਼ਿਵਾਃ||੧੧||
View original
अपि च-पुन्नामानः पक्षिणो वामाः शिवाः||११||
Hide commentary
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਅਪਿ ਚੇਤਿ ਸਮੁਚ੍ਚਯੇ| ਪੁਨ੍ਨਾਮਾਨੋ ਯੇ ਸ੍ਤ੍ਰੀਵ੍ਯਞ੍ਜਨਾ ਅਪਿ ਪੁਰੁਸਾਭਿਧਾਨਾਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰਚਾਸਾਦਯਸ੍ਤੇ ਵਾਮਾਃ ਸ਼ਿਵਾਃ ਸ਼ੁਭਾਃ ਪ੍ਰਸ੍ਥਾਨਾਦਿਸੁ|
Adhikarana ਸ਼ੁਭਸੂਚਕਾਃ ਦਕ੍ਸਿਣਾਃ ਪ੍ਰਾਣਿਨਃ (੧੨) · Śloka ੧੨
ਸ਼ਿਵਾ ਸ਼੍ਯਾਮਾ ਪਿਙ੍ਗਲਾ ਕੋਕਿਲਾਰਲਾ ਚੁਚ੍ਛੁਨ੍ਦਰੀ ਸੂਕਰੀ ਗਹਗੋਧਿਕੈਕਸ਼ਫਾਸ਼੍ਛ ਸ੍ਤ੍ਰੀਨਾਮਾਨੋ ਦਕ੍ਸਿਣਾਃ|
ਸ਼ਿਖੀ ਚਸਕਸ਼੍ਯੇਨਗਜਾਜਕਪਯਸ਼੍ਛ||੧੨||
View original
शिवा श्यामा पिङ्गला कोकिलाऽरला चुच्छुन्दरी सूकरी गृहगोधिकैकशफाश्छ स्त्रीनामानो दक्षिणाः|
शिखी चषकश्येनगजाजकपयश्छ||१२||
Hide commentary
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਸ਼ਿਵਾਦਯੋ ਦਕ੍ਸਿਣਾਃ ਸ਼ਿਵਾ ਇਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਸ਼ਿਵਾ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਾ| ਸ਼੍ਯਾਮਾ ਪਿਙ੍ਗਲਾ| ਅਰਲਾ ਚੇਤਿ ਪਕ੍ਸਿਵਿਸ਼ੇਸਾਃ| ਚੁਚ੍ਛੁਨ੍ਦਰੀ ਗਨ੍ਧਮੂਸਿਕਾ| ਗਹਗੋਧਿਕਾ ਮੁਸਲੀ| ਏਕਸ਼ਫਾ ਵਡਵਾਦਿਃ| ਸ੍ਤ੍ਰੀਨਾਮਾਨਃ ਸ਼ਿਖ੍ਯਾਦਯਸ਼੍ਛ ਦਕ੍ਸਿਣਾਃ ਸ਼ਿਵਾਃ| ਸ਼ਿਖੀ ਮਯੂਰਃ| ਚਸਕਃ ਪ੍ਰਾਣਿਵਿਸ਼ੇਸਸ੍ਤਤ੍ਸਂਜ੍ਞਕਃ|| ੧੨||
Adhikarana ਪ੍ਰਵੇਸ਼ੇ ਪਸ਼ੁਪਕ੍ਸਿਣਾਮਵਸ੍ਥਾਨਮ੍ (੧੩) · Śloka ੧੩
ਪ੍ਰਵੇਸ਼ੇ ਤੁ ਵਿਪਰੀਤਾਃ||੧੩||
View original
प्रवेशे तु विपरीताः||१३||
Hide commentary
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਯੇ ਵਾਮਾ ਉਕ੍ਤਾਸ੍ਤੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ੇ ਦਕ੍ਸਿਣਾਃ ਸ਼ੁਭਾਃ| ਯੇ ਚ ਦਕ੍ਸਿਣਾ ਉਕ੍ਤਾਸ੍ਤੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ੇ ਵਾਮਾਃ|| ੧੩||
Adhikarana ਸ਼੍ਵਸ਼ਗਾਲਯੋਸ੍ਵਸ੍ਥਾਨਮ੍ (੧) · Śloka ੧
ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਚ ਦਕ੍ਸਿਣਾਦ੍ਵਾਮਗਮਨਮਿਸ੍ਟਂ ਸ਼੍ਵਸ਼ਗਾਲਯੋਃ||੧||
View original
सर्वत्र च दक्षिणाद्वामगमनमिष्टं श्वशृगालयोः||१||
Adhikarana ਮਗਵਿਹਙ੍ਗਯੋਰਵਸ੍ਥਾਨਮ੍ (੧੪) · Śloka ੧੪
ਵਿਪਰੀਤਂ ਮਗਵਿਹਙ੍ਗਯੋਃ||੧੪||
View original
विपरीतं मृगविहङ्गयोः||१४||
Hide commentary
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਮਗਵਿਹਙ੍ਗਯੋਰ੍ਵਿਪਰੀਤਂ ਵਾਮਾਦ੍ਦਕ੍ਸਿਣਗਮਨਮ੍| ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਪ੍ਰਸ੍ਥਾਨਾਦਿਸੁ|
Adhikarana ਸਰ੍ਵਥਾ ਦਰ੍ਸ਼ਨੀਯਾਃ ਪ੍ਰਾਣਿਨਃ (੧੫) · Śloka ੧੫
ਸਰ੍ਵਥਾਪਿ ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਭਰਦ੍ਵਾਜਚਾਸਭਾਸਨਕੁਲਾਨਾਮ੍||੧੫||
View original
सर्वथापि दर्शनं भरद्वाजचाषभासनकुलानाम्||१५||
Hide commentary
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਸਰ੍ਵਥਾ ਸਰ੍ਵਪ੍ਰਕਾਰਾਂ ਪੁਰਃ ਪਸ਼੍ਛਾਤ੍ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ੇ ਪ੍ਰਸ੍ਥਾਨੇ ਚੇਤ੍ਯੇਵਮਾਦਿ ਭਰਦ੍ਵਾਜਾਦੀਨਾਂ ਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍|| ੧੫||
Adhikarana ਕੀਰ੍ਤ੍ਤਨੀਯਾਃ ਪ੍ਰਾਣਿਨਃ (੧੬) · Śloka ੧੬
ਸ਼ਸ਼ਸਰ੍ਪਾਜਾਵਿਗੋਧਾਜਾਵਿਕਸੂਕਰਾਣਾਨ੍ਤੁ ਕੀਰ੍ਤਨਮਿਸ੍ਟਮ੍|
ਨ ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਵਿਰੁਤਂ ਵਾ||੧੬||
View original
शशसर्पाजाऽविगोधाजाविकसूकराणान्तु कीर्तनमिष्टम्|
न दर्शनं विरुतं वा||१६||
Hide commentary
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਸ਼ਸ਼ਾਦੀਨਾਂ ਕੀਰ੍ਤ੍ਤਨਂ ਪਰ੍ਯ੍ਯਾਯੇਣਾਪਿ ਕੀਰ੍ਤ੍ਤਨਮੇਵੈਸਾਂ ਸ਼ਸ੍ਤਂ ਨ ਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍| ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਵਿਰੁਤਂ ਚੈਵ ਨੋ ਕੀਰ੍ਤ੍ਤਨਮਿਤਿ ਵਿਪਰੀਤਾਰ੍ਥਃ|| ੧੬||
Adhikarana ਕ੍ਸਵਾਨਰਯੋਃ ਕੀਰ੍ਤ੍ਤਨਮਿਸ੍ਟਮ੍ (੧) · Śloka ੧
ਵਿਪਰੀਤਮਕ੍ਸਵਾਨਰਯੋਃ||੧||
View original
विपरीतमृक्षवानरयोः||१||
Adhikarana ਸਰ੍ਵਥਾ ਅਸ਼ਿਵਾਃ ਪ੍ਰਾਣਿਨਃ (੧੭) · Śloka ੧੭
ਸਰ੍ਵਮਪਿ ਤ੍ਵਨਿਸ੍ਟਂ ਸਰਟਕੁਕ੍ਕੁਟਵਿਡਾਲੋਲੂਕਾਨਾਮ੍||੧੭||
View original
सर्वमपि त्वनिष्टं सरटकुक्कुटविडालोलूकानाम्||१७||
Hide commentary
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਸਰਟਾਦੇਏਨਾਂ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਿ ਸਰ੍ਵਮਨਿਸ੍ਟਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਵਿਰੁਤਂ ਕੇਏਰ੍ਤਨਂ ਚ || ੧੭||
Adhikarana ਵ੍ਯਾਧਿਵਿਸ਼ੇਸੇ ਛੇਦਭੇਦਰੁਦ੍ਧਪ੍ਰਵਤ੍ਤਨਾਦਿ ਸ਼ਬ੍ਦਾਃ ਦੂਤਸ੍ਯ ਸ਼ੁਭਾਵਹਾਃ (੧੮) · Śloka ੧੮
ਤਥਾ ਗ੍ਰਨ੍ਥ੍ਯਰ੍ਬੁਦਾਦਿਸੁ ਛੇਦਸ਼ਬ੍ਦ ਇਸ੍ਟੋ ਗੁਲ੍ਮੋਦਰਾਦਿਸੁ ਭੇਦਸ਼ਬ੍ਦੋਤੀਸਾਰਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਾਦਿਸੁ ਰੁਦ੍ਧਸ਼ਬ੍ਦੋਸ਼੍ਮਰ੍ਯ੍ਯੁਦਰਾਦਿਸੁ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਨਸ਼ਬ੍ਦ ਇਤਿ|
ਏਵਮਨ੍ਯੇਪਿ ਧ੍ਵਨਯੋ ਯੋਜ੍ਯਾਃ||੧੮||
View original
तथा ग्रन्थ्यर्बुदादिषु छेदशब्द इष्टो गुल्मोदरादिषु भेदशब्दोऽतीसाररक्तपित्तादिषु रुद्धशब्दोऽश्मर्य्युदरादिषु प्रवर्त्तनशब्द इति|
एवमन्येऽपि ध्वनयो योज्याः||१८||
Hide commentary
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਗ੍ਰਨ੍ਥਾਦਿਸੁ ਛੇਦਨਸ਼ਬ੍ਦ ਇਸ੍ਟਃ| ਗੁਲ੍ਮਾਦਿਸੁ ਭੇਦਸ਼ਬ੍ਦਃ| ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਾਦਿਸ੍ਵਿਤ੍ਯਤ੍ਰਾਦਿਗ੍ਰਹਣੇਨ ਵਮਨਵਿਰੇਚਨਬਸ੍ਤ੍ਯਾਦੀਨਾਂ ਗ੍ਰਹਣਮ੍| ਏਵਮਨ੍ਯੇ ਧ੍ਵਨਯੋ ਯੋਜ੍ਯਾਃ| ਤਥਾ ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗੇ ਸ਼ੂਨਸ਼ਬ੍ਦਃ| ਕਾਸੇ ਕ੍ਸਤਸ਼ਬ੍ਦਃ| ਸ਼੍ਵਾਸੇ ਛਿਨ੍ਨਃ| ਯਕ੍ਸ੍ਮਿਣਃ ਸਂਸ੍ਥਿਤਃ ਇਤ੍ਯੇਵਮਾਦਿਃ|| ੧੮||
Adhikarana ਸਰ੍ਵਤ੍ਰੈਵ ਸ਼ੁਭਾਵਹਾਃ ਸ਼ਬ੍ਦਾਃ (੧੯) · Śloka ੧੯
ਸਰ੍ਵਤ੍ਰੈਵ ਚ ਸ੍ਥਿਰਸ੍ਥਾਵਰਵਰ੍ਦ੍ਧਮਾਨਤ੍ਰਾਤਾਚਲਧ੍ਰੁਵਕ੍ਸੇਮ- ਸ਼ਿਵਾ-ਦਯਃ ਸ਼ਬ੍ਦਾਃ ਧਨ੍ਯਵਾਦਿਤ੍ਰਸ੍ਵਰਾਸ਼੍ਛ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਾਃ||੧੯||
View original
सर्वत्रैव च स्थिरस्थावरवर्द्धमानत्राताऽचलध्रुवक्षेम- शिवा-दयः शब्दाः धन्यवादित्रस्वराश्छ श्रेष्ठाः||१९||
Hide commentary
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਸ੍ਥਿਰਾਦਿਸ਼ਬ੍ਦਾ ਧਨ੍ਯਾਨਾਂ ਚ ਵਾਦਿਤ੍ਰਾਣਾਂ ਧ੍ਵਨਯਃ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਾਃ|
Adhikarana ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਪ੍ਰਤਿਸੇਧਕਾਃ ਸ਼ਬ੍ਦਾਃ (੨੦) · Śloka ੨੦
ਕ੍ਸਤਹਤਪਤਿਤਾਕ੍ਰੋਸ਼ਪ੍ਰਹਾਰਚ੍ਛੇਦਭੇਦਦਾਹਹਾਹਾਪ੍ਰਤਿਸੇਧਾਦਿਸ਼ਬ੍ਦਾ- ਸ਼੍ਛਿਕਿਤ੍ਸਾਪ੍ਰਤਿਸੇਧਾਯ||੨੦||
View original
क्षतहतपतिताक्रोशप्रहारच्छेदभेददाहहाहाप्रतिषेधादिशब्दा- श्छिकित्साप्रतिषेधाय||२०||
Hide commentary
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਕ੍ਸਤਾਦਯਃ ਪ੍ਰਸ੍ਤੁਤਪ੍ਰਤਿਸੇਧਾਯ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਸ਼ਬ੍ਦਾ ਇਤਿ ਕ੍ਸਤਾਦਿਭਿਰਭਿਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ| ਤੇਨ ਕ੍ਸਤਾਦਿਪਰ੍ਯ੍ਯਾਯਾਣਾਮਪਿ ਗ੍ਰਹਣਮ੍| ਆ-ਮਾ-ਨੋ-ਨ ਪ੍ਰਤਿਸੇਧਸ਼ਬ੍ਦਾਃ| ਆਦਿਗ੍ਰਹਣੇਨ ਨਿਵਤ੍ਤ੍ਯਾਦਿਪਰ੍ਯ੍ਯਾਯਾਣਾਂ ਗ੍ਰਹਣਮ੍| ਅਥਵਾ ਪ੍ਰਤਿਸੇਧ ਇਤ੍ਯਯਂ ਸ਼ਬ੍ਦ ਆਦਿਰ੍ਯੇਸਾਂ ਸ਼ਬ੍ਦਾਨਾਂ ਤੇ ਪ੍ਰਤਿਸੇਧਾਦਯਃ| ਪ੍ਰਤਿਸੇਧਪ੍ਰਕਾਰਾ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|| ੨੦||
Adhikarana ਦਿਗਾਦਿਵਿਸ਼ੇਸੇਸੁ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਪ੍ਰਤਿਸੇਧਕਾਃ ਸ਼ਬ੍ਦਾਃ (੨੧) · Śloka ੨੧
ਦੀਪ੍ਤਾਯਾਂ ਚ ਦਿਸ਼ਿ ਕ੍ਰੂਰਾਃ ਪਕ੍ਸਿਮਗਧ੍ਵਨਯੋ ਵਕ੍ਸੇ ਵਾ ਰੂਕ੍ਸ- ਸ਼ੁਸ੍ਕੇ ਸਵਲ੍ਲੀਕਣ੍ਟਕੇ|
ਤਦ੍ਵਿਧੇ ਵਾ ਦੇਸ਼ੇ||੨੧||
View original
दीप्तायां च दिशि क्रूराः पक्षिमृगध्वनयो वृक्षे वा रूक्ष- शुष्के सवल्लीकण्टके|
तद्विधे वा देशे||२१||
Hide commentary
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਦੀਪ੍ਤੇਤ੍ਯਾਦਿਕਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਪ੍ਰਤਿਸੇਧਾਯੇਤ੍ਯਨੇਨ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ| ਦੀਪ੍ਤਾਂ ਦਿਸ਼ਂ ਪ੍ਰਤਿ ਕ੍ਰੂਰਾਣਾਂ ਮਗਾਣਾਂ ਪਕ੍ਸਿਣਾਂ ਚ ਧ੍ਵਨਯਃ| ਪ੍ਰਾਚ੍ਯਾਦਿਪ੍ਰਤ੍ਯਯਹੇਤੁਤ੍ਵੇਨਾਨੁਮਿਤੈਕਾਪਿ ਸਤੀ ਦਿਗ੍ਵ੍ਯਵਹਾਰਰ੍ਥਮਧਿਸ੍ਠਾਤਦੇਵਤਾਵਿਸ਼ੇਸਨਿਯਮਵਸ਼ਾਤ੍ ਪ੍ਰਵਿਭਕ੍ਤੈਵਾਸ੍ਟਧਾ ਵਿਭਜ੍ਯਤੇ| ਤਤ੍ਰ ਵਿਸੁਵਤਿ ਸੂਰ੍ਯ੍ਯੋ ਯਤ ਉਦੇਤਿ ਸਾ ਸਹਸ੍ਰਾਕ੍ਸਾਧਿਸ੍ਠਿਤਾ ਐਨ੍ਦ੍ਰੀਨਾਮ ਦਿਕ੍| ਤਦਭਿਮੁਖਸ੍ਯ ਦਕ੍ਸਿਣੇ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਵੈਰਸ੍ਯਤਾ ਕ੍ਰਾਨ੍ਤਮੂਰ੍ਤਿਰ੍ਯਾਮ੍ਯਾ ਨਾਮ| ਤਸ੍ਯੈਵ ਪਸ਼੍ਛਾਤ੍ ਪਤ੍ਯਾ ਯਾਦਸਾਮਾਲਿਙ੍ਗਿਤਾ ਵਾਰੁਣੀ ਨਾਮ| ਤਸ੍ਯੈਵ ਵਾਮਤੋ ਰਾਜਰਾਜਸ੍ਵੀਕਤਾ ਕੋਉਬੇਰੀ ਨਾਮ| ਤਾਸਾਮਨ੍ਤਰਾਲੇਸੁ ਵਿਦਿਸ਼ਃ| ਤਤ੍ਰ ਦਕ੍ਸਿਣਪੂਰ੍ਵਾ ਚੈਤ੍ਰਭਾਨਵੀ| ਦਕ੍ਸਿਣਪਾਸ਼੍ਛਿਮਾ ਨੈਤੀ ਪਸ਼੍ਛਿਮੋਤ੍ਤਰਾ ਪਾਵਨੀ| ਉਤ੍ਤਰਪੂਰ੍ਵਾ ਐਸ਼ਾਨੀਤਿ| ਆਸਾਮਸ੍ਟਾਨਾਂ ਕੁਕੁਭਾਂ ਭਗਵਨ੍ ਸਹਸ੍ਰਸ਼੍ਮਿਃ ਪੂਰ੍ਵਾਦਿਕ੍ਰਮੇਣਾਹੋਰਾਤ੍ਰਭਾਗੇਸ੍ਵਸ੍ਟਾਸ੍ਵੇਵਾਵਰੋਧਵੇਸ਼੍ਮਸ੍ਵਿਵ ਦਕ੍ਸਿਣਃ ਕਾਮੀ ਕ੍ਰਮੇਣੈਵ ਭੋਕ੍ਤਤ੍ਵਮਨੁਭਵਤਿ| ਤਤ੍ਰ ਪੂਰ੍ਵੇ ਦਿਨਸ੍ਯਾਯਾਮੇ ਸ਼ਾਤਕ੍ਰਤਵੀਮਾਸ਼ਾਮਵਲਮ੍ਬਤੇ ਭਗਵਾਨ੍| ਦ੍ਵਿਤੀਯੇ ਜਾਤਵੇਦਸੀਮ੍| ਤਤੀਯੇ ਸਮਦਰ੍ਸ਼ਿਲਾਞ੍ਛਿਤਾਮ੍| ਚਤੁਰ੍ਥੇ ਰਕ੍ਸੋਮਾਲਿਨੀਮ੍| ਪ੍ਰਥਮੇ ਨਿਸ਼ਾਯਾਮੇ ਵਰੁਣਾਸ਼੍ਵਾਸਿਤਾਮ੍| ਦ੍ਵਿਤੀਯੇ ਸਮੀਕਰਣਨਾਯਿਕਾਮ੍| ਤਤੀਯੇ ਪੁਣ੍ਯਜਾਤਾਕ੍ਸਿਪ੍ਤਾਮ੍| ਚਤੁਰ੍ਥੇ ਵਕ੍ਸਧ੍ਵਜਪਾਲਿਤਾਮਿਤਿ| ਤਾਸਾਞ੍ਚ ਸਮ੍ਪ੍ਰਤਿ ਰਵਿਰ੍ਯਾਮੁਪਭੁਙ੍ਕ੍ਤੇ ਸਾ ਸ੍ਵਾਧੀਨਭਰ੍ਤਕੇਵ ਦੀਪ੍ਤਾ| ਯਾਮੁਪਭੁਜ੍ਯ ਯਾਤਃ ਸਾ ਪ੍ਰੋਸਿਤਭਰ੍ਤਕੇਵਾਙ੍ਗਰਿਤਾ| ਯਾਂ ਯਾਸ੍ਯਤਿ ਸਾ ਵਾਸਕਸਜ੍ਜੇਵ ਧੂਮਿਤਾ| ਸ਼ੇਸਾਃ ਪਰਿਤ੍ਯਕ੍ਤਤਤ੍ਸਮਾਗਮਾਸਾਃ ਪ੍ਰਵ੍ਰਜਿਤਾ ਇਵ ਸ਼ਾਨ੍ਤਾਃ ਤਤ੍ਰਾਤ੍ਮਾਨਮਵਧਿਂ ਕਤ੍ਵ ਦਿਸ਼ਿ ਦੀਪ੍ਤਾ ਯਾਂ ਕ੍ਰੂਰਮਗਪਕ੍ਸਿਵਾਚਃ| ਕ੍ਰੂਰਾ ਮਗਾਃ ਕ੍ਰਵ੍ਯਾਦਾਃ ਸ਼ਗਾਲਸਿਂਹਾਦਯਃ ਪਕ੍ਸਿਣੋ ਗਧ੍ਰੋਲੂਕਾਦਯਃ | ਕ੍ਰਵ੍ਯਾਦਾਃ ਕ੍ਰੂਰਾਃ| ਫਲਸ਼ਾਲ੍ਯਾਦਿਭੁਜੋ ਮਗਪਕ੍ਸਿਣਃ ਸੌਮ੍ਯਾਃ| ਤਦ੍ਵਿਧੇ ਦੇਸ਼ੇ ਰੋਉਕ੍ਸ੍ਯਾਦਿਯੁਕ੍ਤੇ|| ੨੧||
Adhikarana ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਪ੍ਰਤਿਸੇਧਕਂ ਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍ (੨੨) · Śloka ੨੨
ਦਰ੍ਸ਼ਨਞ੍ਚ ਤਣਪਲਲਕਾਸ੍ਠਭਾਰਕਰ੍ਪੂਰਕਲੋਸ੍ਠਾਦੀਨਾਙ੍ਕਣ੍ਟਕੋਰ੍ਧ੍ਵਪਾਦਯਾਨਸ਼ਯਨਾਦਿਭਗ੍ਨੋਪਸ੍ਕਰਰਿਕ੍ਤਕੁਮ੍ਭਕਮਦ੍ਯ- ਵਸਾਤੈਲਤਿਲਗਰ੍ਭਿਣੀਸ਼੍ਵਪਾਕਵ੍ਯਸਨਿਮਤਾਨਾਞ੍ਚ||੨੨||
View original
दर्शनञ्च तृणपललकाष्ठभारकर्पूरकलोष्ठादीनाङ्कण्टकोर्ध्वपादयानशयनादिभग्नोपस्कररिक्तकुम्भकमद्य- वसातैलतिलगर्भिणीश्वपाकव्यसनिमृतानाञ्च||२२||
Hide commentary
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਤਣਾਦੀਨਾਂ ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਪ੍ਰਤਿਸੇਧਾਯ| ਪਲਲਸ੍ਤਿਲਕਲ੍ਕਃ| ਊਰ੍ਧ੍ਵਗਾਃ ਪਾਦਾ ਯੇਸਾਂ ਯਾਨਾਦੀਨਾਮ੍| ਉਪਸ੍ਕਰ ਉਪਕਰਣਦ੍ਰਵ੍ਯਮ੍| ਸ਼੍ਵਪਾਕਸ਼੍ਛਣ੍ਡਾਲਃ ਲੁਬ੍ਧਕਃ| ਵ੍ਯਸਨ੍ਯਤਿਦੁਃਖੀ| ਮਤਂ ਸ਼ਵਮ੍|
Adhikarana ਵੈਦ੍ਯਸ੍ਯ ਆਤੁਰਗਹਪ੍ਰਵੇਸ਼ਸਮਯੇ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਪ੍ਰਤਿਸੇਧਕਾਃ (੨੩) · Śloka ੨੩
ਪ੍ਰਵੇਸ਼ੇ ਚਾਤੁਰਗਹਾਤ੍ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਮਾਙ੍ਗਲ੍ਯਨਿਰ੍ਗਮਃ|
ਪ੍ਰਵਿਸ੍ਟਸ੍ਯ ਤੁ ਭਿਸਜੋ ਨ ਸਤ੍ਕਾਰੋ ਲਾਭਤੁਸ੍ਟਿਸ੍ਤੁਤਯਸ਼੍ਛਾਸ਼ੁਭਾਃ||੨੩||
View original
प्रवेशे चातुरगृहात्पूर्वोक्तमाङ्गल्यनिर्गमः|
प्रविष्टस्य तु भिषजो न सत्कारो लाभतुष्टिस्तुतयश्छाशुभाः||२३||
Hide commentary
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਾਨਿ ਮਙ੍ਗਲਾਨਿ ਘਤਾਦੀਨਿ| ਤੇਸਾਮਾਤੁਰਗਹਾਨ੍ਨਿਰ੍ਗਮੋ ਵੈਦ੍ਯਸ੍ਯ ਪ੍ਰਵਿਸ਼ਤਃ|| ੨੩||
Adhikarana ਆਤੁਰਸ੍ਯ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਪ੍ਰਤਿਸੇਧਕਾਨਿ ਗ੍ਰਹਨਕ੍ਸਤ੍ਰਾਣਿ (੨੪) · Śloka ੨੪
ਆਤੁਰਸ੍ਯ ਵਕ੍ਰਾਨੁਵਕ੍ਰਾ ਗ੍ਰਹਾਗਰ੍ਹਿਤਸ੍ਥਾਨਸ੍ਥਾਃ||੨੪||
View original
आतुरस्य वक्रानुवक्रा ग्रहागर्हितस्थानस्थाः||२४||
Hide commentary
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਆਤੁਰਸ੍ਯ ਵਕ੍ਰਾਨੁਵਕ੍ਰਾਦਿਚਿਕਿਤ੍ਸਾਪ੍ਰਤਿਸੇਧਾਯ ਧ੍ਰੁਵਂ ਪ੍ਰਤਿਬਨ੍ਧਾਯ| ਰਾਸ਼ਿਚਕ੍ਰੇ ਸ੍ਪਸ੍ਟਗਤੇ ਯੇ ਪ੍ਰਤਿਨਿਵਤ੍ਤ੍ਯ ਗਨ੍ਤੁਂ ਪ੍ਰਵਤ੍ਤਾਸ੍ਤੇ ਵਕ੍ਰਾਃ| ਤਤੋਪਿ ਪੁਨਵ੍ਯਾਵਤ੍ਤਾਃ ਸ੍ਪਸ੍ਟਮਾਰ੍ਗਮਨੁਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾ ਅਨੁਵਕ੍ਰਾਃ ਗਰ੍ਹਿਤੇ ਸ੍ਥਾਨੇ ਤਿਸ੍ਠਨ੍ਤੀਤਿ ਗਰ੍ਹਿਤਸ੍ਥਾਨਸ੍ਥਾਃ| ਗਰ੍ਹਿਤਸ੍ਥਾਨਮਨੁਪਚਯਰਾਸ਼ਿਲਕ੍ਸਣਮ੍| ਅਨੁਪਚਯਾਸ਼੍ਛ ਰਾਸ਼ਯਃ| ਸ੍ਵਜਨ੍ਮਨਕ੍ਸਤ੍ਰਰਾਸ਼ੋਃ ਪ੍ਰਥਮਦ੍ਵਿਤੀਯਚਤੁਰ੍ਥਪਞ੍ਚਮਸਪ੍ਤਮਾਸ੍ਟਮਨਵਮਦ੍ਵਾਦਸ਼ਰਾਸ਼ਯਃ| ਉਪਚਯਾਸ੍ਤ੍ਰਿਸਡੇਕਾਦਸ਼ਦਸ਼ਮਾਃ| ਤਤ੍ਰਾਸ਼੍ਵਿਨ੍ਯਾਦੀਨਾਂ ਸਪ੍ਤਵਿਂਸ਼ਤਿਃ ਸਪਾਦਨਕ੍ਸਤ੍ਰਦ੍ਵਯਵਿਭਾਗੇਨ ਕ੍ਰਮੇਣ ਮੇਸਵਸਭਮਿਥੁਨਕਰ੍ਕਟਕਸਿਂਹਕਨ੍ਯਾਤੁਲਾਵਸ਼੍ਛਿਕਧਨੁਮਕਰਕੁਮ੍ਭਮੀਨਾਖ੍ਯਾ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਰਾਸ਼ਯਃ|| ੨੪||
Adhikarana ਕੇਤ੍ਵਾਦਿਭਿਰ੍ਜਨ੍ਮਰ੍ਕ੍ਸਾਭਿਭਵਃ (੨੫) · Śloka ੨੫
ਕੇਤੁਸ਼ਨਿਰਾਹੁਭਿਰ੍ਜਨ੍ਮਰ੍ਕ੍ਸਾਭਿਭਵਃ||੨੫||
View original
केतुशनिराहुभिर्जन्मर्क्षाऽऽभिभवः||२५||
Hide commentary
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਕੇਤ੍ਵਾਦਿਭਿਰ੍ਜਨ੍ਮਰ੍ਕ੍ਸਾਭਿਭਵਃ| ਜਨ੍ਮਰ੍ਕ੍ਸੋ ਜਨ੍ਮਰਾਸ਼ਿਃ| ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਸ੍ਤਦਾਭਿਭਵਃ|| ੨੫||
Adhikarana ਗਹਦਾਰਾਦਿਸੁ ਗਰ੍ਹਿਤ ਲਕ੍ਸਣਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਭਾਵਃ (੨੬) · Śloka ੨੬
ਗਹਦਾਰਸ਼ਯਨਾਸਨਵਾਹਨਮਣਿਰਤ੍ਨੋਪਕਰਣੇਸੁ ਵਾ ਗਰ੍ਹਿਤ- ਲਕ੍ਸਣਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਭਾਵਸ਼੍ਛਿਕਿਤ੍ਸਾਪ੍ਰਤਿਸੇਧਾਯ||੨੬||
View original
गृहदारशयनासनवाहनमणिरत्नोपकरणेषु वा गर्हित- लक्षणप्रादुर्भावश्छिकित्साप्रतिषेधाय||२६||
Hide commentary
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਗਹਦਾਰਾਦਿਸੁ ਗਰ੍ਹਿਤਾਨਾਮਸ਼ੁਭਾਨਾਂ ਲਕ੍ਸਣਾਨਾਂ ਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਭਾਵਃ|| ੨੬||
Adhikarana ਸ੍ਵਪ੍ਨਪ੍ਰਕਰਣਮ੍ (ਸ਼ੁਭਾਸ਼ੁਭਹੇਤੁਃ ਸਪ੍ਤਵਿਧਃ ਸ੍ਵਪ੍ਨਃ) (੨੭) · Śloka ੨੭
ਸ੍ਵਪ੍ਨਸ੍ਤੁ ਸ੍ਵਯਮਨ੍ਯੇਨ ਵਾ ਦਸ੍ਟਃ ਸ਼ੁਭਾਸ਼ੁਭਹੇਤੁਃ ਸਪ੍ਤ- ਵਿਧੋ ਦਸ੍ਟਃ ਸ਼੍ਰੁਤੋਨੁਭੂਤਃ ਪ੍ਰਾਰ੍ਥਿਤਃ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਿਤੋ ਭਾਵਿਕੋ ਦੋਸਜਸ਼੍ਛ||੨੭||
View original
स्वप्नस्तु स्वयमन्येन वा दृष्टः शुभाशुभहेतुः सप्त- विधो दृष्टः श्रुतोऽनुभूतः प्रार्थितः सङ्कल्पितो भाविको दोषजश्छ||२७||
Hide commentary
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਸਾਮਾਨ੍ਯੇਨਾਦਸ੍ਟਪੂਰ੍ਵਦਰ੍ਸ਼ਨਃ ਸ੍ਵਪ੍ਨਸ਼੍ਛ ਸ਼ੁਭਾਸ਼ੁਭਹੇਤੁਃ| ਸ੍ਵਯਂ ਦਸ੍ਟ ਉਪਭੋਕ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਯੇਨ ਵਾ| ਤਮੁਦ੍ਦਿਸ਼੍ਯ ਦਸ੍ਟਃ| ਸ ਚ ਦਸ੍ਟਾਦਿਭੇਦੇਨ ਸਪ੍ਤਵਿਧਃ| ਦਸ੍ਟਸ਼੍ਛ ਕ੍ਸੁਸਾ ਗਹੀਤਸ੍ਯ ਸ੍ਵਾਪੇ ਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍| ਸ਼੍ਰੁਤਸ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯਿਕਾਰੂਪੇਣ ਸ੍ਵਾਪੇ ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤਃ| ਅਨੁਭੂਤਃ ਸ੍ਵਸਂਵੇਦਨਾਦਿਨਾ| ਪ੍ਰਾਰ੍ਥਿਤ ਆਕਾਙ੍ਕ੍ਸਿਤਃ| ਇਦਂ ਕਥਂ ਨੁ ਮੇ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਇਤਿ ਕਲ੍ਪਿਤਃ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਿਤਃ | ਇਦਂ ਮਯਾਵਸ਼੍ਯਕਰ੍ਤ੍ਤਵ੍ਯਮਿਤ੍ਯਸ੍ਯ ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਭਾਵਿਕਃ| ਸ੍ਵਭਾਵਾਦਾਗਤਃ| ਦੋਸਜੋ ਵਾਤਾਦਿਸਾਮਰ੍ਥ੍ਯਾਨ੍ਨਭੋਗਮਨਾਦਿਃ|| ੨੭||
Adhikarana ਅਫਲਾਃ ਸਫਲਾ ਅਲ੍ਪਫਲਾਸ਼੍ਛ ਸ੍ਵਪ੍ਨਾਃ (੨੮) · Śloka ੨੮
ਤਤ੍ਰਾਦ੍ਯਃ ਪਞ੍ਚਵਿਧੋਫਲਃ|
ਯਥਾ ਯਥਾਸ੍ਵਪ੍ਰਕਤਿਃ ਵਿਸ੍ਮਤੋ ਦਿਵਾਤਿਹ੍ਰਸ੍ਵੋਤਿਦੀਰ੍ਘੋ ਨਾਤਿਸੁਪ੍ਤਦਸ੍ਟਸ਼੍ਛ||੨੮||
View original
तत्राद्यः पञ्चविधोऽफलः|
यथा यथास्वप्रकृतिः विस्मृतो दिवाऽतिह्रस्वोऽतिदीर्घो नाऽतिसुप्तदृष्टश्छ||२८||
Hide commentary
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਤਤ੍ਰਾਦ੍ਯਾਃ-ਦਸ੍ਟਸ਼੍ਰੁਤਾਨੁਭੂਤਪ੍ਰਾਰ੍ਥਿਤਸਙ੍ਕਲ੍ਪਿਤਾਃ ਪਞ੍ਚ ਅਫਲਾਃ| ਭਾਵਿਕਦੋਸਜੋਉ ਸਫਲੋਉ| ਦੋਸਜੋਪਿ ਯਥਾ ਸ੍ਵਪ੍ਰਕਤਿਰ੍ਨਿਸ੍ਫਲਃ| ਯਥਾ ਵਾਤਪ੍ਰਕਤੇਰ੍ਕਤਜਃ| ਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਕਤੇਃ ਪਿਤ੍ਤਜਃ| ਏਵਂ ਕਫੇਪਿ ਵਾਚ੍ਯਮ੍| ਤਥਾ ਦਿਵਾ ਦਸ੍ਟਸ਼੍ਛ ਨਿਸ੍ਫਲਃ| ਵਿਸ੍ਮਤਾਦਿਰੂਪੋਪਿ ਨਿਸ੍ਫਲਃ| ਵਿਸ੍ਮਤੋ ਯਃ ਸਾਧੁ ਨ ਸ੍ਮਰ੍ਯ੍ਯਤੇ|| ੨੮||
Adhikarana ਰਾਤ੍ਰੇਃ ਪੂਰ੍ਵਪਰਭਾਗਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਫਲਵਿਸ਼ੇਸਃ (੨੯) · Śloka ੨੯
ਪੂਰ੍ਵਰਾਤ੍ਰੇਲ੍ਪਂ ਚਿਰਾਚ੍ਚ ਫਲਂ ਕਰੋਤਿ|
ਗੋਸਰ੍ਗੇ ਮਹਤ੍ਸ- ਦ੍ਯਸ਼੍ਛ||੨੯||
View original
पूर्वरात्रेऽल्पं चिराच्च फलं करोति|
गोसर्गे महत्स- द्यश्छ||२९||
Hide commentary
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਨਿਸ਼ਾਦੋਉ ਦਸ੍ਟਃ ਸਫਲੋਪਿ ਸ਼ੁਭਾਸ਼ੁਭਸ਼੍ਛਿਰਾਤ੍ਫਲਮਲ੍ਪਂ ਚ ਕਰੋਤਿ| ਗੋਸਰ੍ਗੋ ਰਾਤ੍ਰੇਃ ਕ੍ਸਯਃ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਸਦ੍ਯਃ ਫਲਂ ਮਹਾਫਲਂ ਚ|| ੨੯||
Adhikarana ਮਹਤ੍ਫਲਜਨਕਸ੍ਵਪ੍ਨੋਪਾਯਾਃ (੩੦) · Śloka ੩੦
ਨਿਦ੍ਰਯਾ ਚ ਪੁਨਰਨੁਪਹਤਃ ਪ੍ਰਤੀਪੈਰ੍ਵਾ ਵਚੋਭਿਰ੍ਦਾਨਯਮਨਿਯਮਾਦਿਭਿਰ੍ਵਾ||੩੦||
View original
निद्रया च पुनरनुपहतः प्रतीपैर्वा वचोभिर्दानयमनियमादिभिर्वा||३०||
Hide commentary
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਸ਼ੁਭਸ਼੍ਛ ਸ੍ਵਪ੍ਨਃ ਸ੍ਵਪ੍ਨਾਦਨਨ੍ਤਰਂ ਨਿਦ੍ਰਯਾਨੁਪਹਤੋ ਮਹਤ੍ਫਲਂ ਦਦਾਤਿ ਸਦ੍ਯਸ਼੍ਛ| ਤਥਾ ਪ੍ਰਤੀਪੈਰ੍ਦਸ੍ਟਸ੍ਵਪ੍ਨਪ੍ਰਤਿਕੂਲੈਰ੍ਵਚੋਭਿਰ੍ਨੋਪਹਤਃ| ਅਥਵਾ ਸ ਸਰ੍ਵਂ ਸ੍ਵਪ੍ਨੋ ਦਾਨਾਦਿਭਿਰ੍ਮਹਤ੍ ਸਦ੍ਯਸ਼੍ਛ ਫਲਂ ਦਦਾਤਿ| ਯਮਃ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਾਂ ਵਿਸਯੇਭ੍ਯੋ ਨਿਵਤ੍ਤਿਃ| ਨਿਯਮਃ ਸਦ੍ਦਤ੍ਤਮ੍| ਆਦਿਗ੍ਰਹਣੇਨ ਮਣਿਮਨ੍ਤ੍ਰਾਦੀਨਾਂ ਗ੍ਰਹਣਮ੍|| ੩੦||
Adhikarana ਤਤ੍ਰ ਜ੍ਵਰਾਦਿਸਮ੍ਭਵੇ ਮਰਣ ਸੂਚਕਾਃ ਸ੍ਵਪ੍ਨਾਃ (੧) · Śloka ੧
ਤਤ੍ਰ ਯਃ ਪ੍ਰੇਤੈਃ ਸਹ ਮਦ੍ਯਂ ਪਿਬਨ੍ ਸ਼ੁਨਾਕਸ੍ਯਤੇ ਸ ਹਨ੍ਯਤੇ ਜ੍ਵਰੇਣ||੧||
View original
तत्र यः प्रेतैः सह मद्यं पिबन् शुनाऽऽकृष्यते स हन्यते ज्वरेण||१||
Hide commentary
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
Adhikarana ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤੇ ਸ੍ਵਪ੍ਨਃ (੨) · Śloka ੨
ਯੋ ਲਾਕ੍ਸਾਰਕ੍ਤਾਭਮਮ੍ਬਰਂ ਪਸ਼੍ਯਤਿ|
ਯੋ ਵਾ ਰਕ੍ਤ- ਦੇਹਮਾਲ੍ਯਵਸ੍ਤ੍ਰੋ ਹਸਨ੍ਨਾਰ੍ਯ੍ਯਾ ਹ੍ਨੀਯਤੇ, ਸ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤੇਨ||੨||
View original
यो लाक्षारक्ताऽऽभमम्बरं पश्यति|
यो वा रक्त- देहमाल्यवस्त्रो हसन्नार्य्या ह्नीयते, स रक्तपित्तेन||२||
Adhikarana ਯਕ੍ਸ੍ਮਣਿ ਸ੍ਵਪ੍ਨਃ (੧) · Śloka ੧
ਯੋ ਯਾਮ੍ਯਾਂ ਦਿਸ਼ਂ ਖਰੋਸ੍ਟ੍ਰਮਹਿਸਵਰਾਹਾਨ੍ਯਤਮੇਨ ਸ ਯਕ੍ਸ੍ਮਣਾ|੧|
View original
यो याम्यां दिशं खरोष्ट्रमहिषवराहान्यतमेन स यक्ष्मणा|१|
Adhikarana ਗੁਲ੍ਮੇ ਸ੍ਵਪ੍ਨਃ (੧) · Śloka ੧
ਯਸ੍ਯ ਕਣ੍ਟਕਿਨੀ ਲਤਾ ਵਂਸ਼ਸ੍ਤਾਲੋ ਵਾ ਹਦਿ ਜਾਯਤੇ ਸ ਗੁਲ੍ਮੇਨ|੧|
View original
यस्य कण्टकिनी लता वंशस्तालो वा हृदि जायते स गुल्मेन|१|
Adhikarana ਸ਼ਿਰਚ੍ਛੇਦੇ ਸ੍ਵਪ੍ਨਃ (੧) · Śloka ੧
ਯਸ੍ਯ ਸ਼ਿਰਸਿ ਸ ਸ਼ਿਰੋਰੋਗੇਣ ਵਾ ਸ਼ਿਰਚ੍ਛੇਦੇਨ|੧|
View original
यस्य शिरसि स शिरोरोगेण वा शिरच्छेदेन|१|
Adhikarana ਕੁਸ੍ਠੇ ਸ੍ਵਪ੍ਨਃ (੧) · Śloka ੧
ਯਸ੍ਯ ਨਗ੍ਨਸ੍ਯਾਜ੍ਯਾਵਸਿਕ੍ਤਸ੍ਯਾਗ੍ਨਿਮਨਰ੍ਚਿਸਂ ਜੁਹ੍ਵਤੋ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਪਦ੍ਮਾਨ੍ਯੁਰਸਿ ਸ ਕੁਸ੍ਠੇਨ|੧|
View original
यस्य नग्नस्याज्यावसिक्तस्याग्निमनर्चिषं जुह्वतो जायन्ते पद्मान्युरसि स कुष्ठेन|१|
Adhikarana ਪ੍ਰਮੇਹੇ ਸ੍ਵਪ੍ਨਃ (੧) · Śloka ੧
ਯਸ਼੍ਛਣ੍ਡਾਲੈਃ ਸਹ ਸ੍ਨੇਹਂ ਪਿਬਤਿ ਸ ਪ੍ਰਮੇਹੇਣ|੧|
View original
यश्छण्डालैः सह स्नेहं पिबति स प्रमेहेण|१|
Adhikarana ਉਨ੍ਮਾਦੇ ਸ੍ਵਪ੍ਨਃ (੧) · Śloka ੧
ਯੋ ਰਕ੍ਸੋਭਿਃ ਸਹ ਨਤ੍ਯਨ੍ਨਪ੍ਸੁ ਨਿਮਿਜ੍ਜਤਿ ਸ ਉਨ੍ਮਾਦੇਨ|੧|
View original
यो रक्षोभिः सह नृत्यन्नप्सु निमिज्जति स उन्मादेन|१|
Adhikarana ਅਪਸ੍ਮਾਰੇ ਸ੍ਵਪ੍ਨਃ (੧) · Śloka ੧
ਯੋ ਮਤ੍ਤਃ ਸੋਪਸ੍ਮਾਰੇਣ|੧|
View original
यो मत्तः सोऽपस्मारेण|१|
Adhikarana ਨੇਤ੍ਰਰੋਗਜਨਕਃ ਸ੍ਵਪ੍ਨਃ (੧) · Śloka ੧
ਯਸ਼੍ਛਨ੍ਦ੍ਰਸੂਰ੍ਯ੍ਯਯੋਰੁਪਰਾਗਂ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਤਸ੍ਯ ਨੇਤ੍ਰਰੋਗ ਉਪਜਾਯਤੇ||੧||
View original
यश्छन्द्रसूर्य्ययोरुपरागं पश्यति तस्य नेत्ररोग उपजायते||१||
Adhikarana ਨੇਤ੍ਰਵਿਨਾਸ਼ਜਨਕਃ ਸ੍ਵਪ੍ਨਃ (੩੧) · Śloka ੩੧
ਯਸ੍ਤਯੋਃ ਪਤਨਂ ਤਸ੍ਯ ਨੇਤ੍ਰਵਿਨਾਸ਼ਃ||੩੧||
View original
यस्तयोः पतनं तस्य नेत्रविनाशः||३१||
Hide commentary
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਤਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਸ੍ਵਪ੍ਨਵਿਸ਼ੇਸਾਨ੍ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ| ਸੁਬੋਧਮ੍| ਪ੍ਰੇਤਾ ਨਿਕਸ੍ਟ ਭੂਤਵਿਸ਼ੇਸਾਃ| ਯਸ੍ਯ ਹਦਿ ਕਣ੍ਟਕੀਲਤਾਦਿਕਂ ਜਾਯਤੇ ਸ ਗੁਲ੍ਮੇਨ ਹਨ੍ਯਤ ਇਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਯਸ੍ਯ ਪੁਨਃ ਕਣ੍ਟਕੀਲਤਾਦਿਕਂ ਸ਼ਿਰਸਿ ਜਾਯਤੇ ਸ ਸ਼ਿਰੋਰੋਗੇਣ ਹਨ੍ਯਤੇ| ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਕਰ੍ਤ੍ਰਾ ਸ਼ਿਰਃਚ੍ਛੇਦੇਨ ਕਰਣਭੂਤੇਨ ਹਨ੍ਯਤੇ| ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਤਤੀਯਾਨ੍ਤਂ ਹਨ੍ਯਤ ਇਤਿ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ| ਉਪਰਾਗੋ ਰਾਹੁਚ੍ਛਾਯਯਾ| ਤਯੋਰਿਤਿ ਚਨ੍ਦ੍ਰਸੂਰ੍ਯ੍ਯਯੋਃ|| ੩੧||
Adhikarana ਵ੍ਯਾਧਿਤਸ੍ਯ ਮਾਰਕਾਃ ਸ੍ਵਸ੍ਥਸ੍ਯ ਜੀਵਿਤਸਨ੍ਦੇਹਕਰਾਃ ਸ੍ਵਪ੍ਨਾਃ ਛਰ੍ਦਿਜਨਕਸ਼੍ਛ ਸ੍ਵਪ੍ਨਃ (੩੨) · Śloka ੩੨
ਯਃ ਸ਼ਸ੍ਕੁਲੀਰਪੂਪਾਨ੍ਵਾਭ੍ਯਵਹਤ੍ਯ ਪ੍ਰਤਿਬੁਦ੍ਧਸ਼੍ਛਰ੍ਦਯਤਿ||੩੨||
View original
यः शष्कुलीरपूपान्वाऽभ्यवहृत्य प्रतिबुद्धश्छर्दयति||३२||
Hide commentary
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਸ਼ੁਸ੍ਕੁਲੀ ਤਿਲਕਤਾ ਛਰ੍ਦਯਤਿ| ਤਦੇਵ ਯਤ੍ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਜਗ੍ਧਮ੍|| ੩੨||
Adhikarana ਸ੍ਵਸ੍ਥਾਤੁਰਯੋਰਿਸ੍ਟਫਲਾਃ ਸ੍ਵਪ੍ਨਾਃ (੩੩) · Śloka ੩੩
ਯਸ੍ਯ ਸ਼ਿਰਸਿ ਲਤਾਦਯੋ ਜਾਯਨ੍ਤੇ|
ਵਯਾਂਸਿ ਚ ਨਿਲੀਯਨ੍ਤੇ|
ਮੋਉਢ੍ਯਂ ਵਾ ਭਵਤਿ|
ਯੋ ਗਧ੍ਰੋਲੂਕਕਾਕਾਦ੍ਯੈਃ ਪ੍ਰੇਤਪਿਸ਼ਾਚਰਕ੍ਸੋਦ੍ਰਵਿਡਾਨ੍ਧ੍ਰਸ੍ਤ੍ਰੀਚਨ੍ਡਾਲਾਦ੍ਯੈਰ੍ਵਾ ਪਰਿਵਾਰ੍ਯ੍ਯਤੇ|
ਦਕ੍ਸਿਣਾਭੁਮੁਖਂ ਵਾ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਾ ਨਤ੍ਯਨ੍ਨਾਕਸ੍ਯਤੇ|
ਅਨ੍ਤਾਵਸਾਯਿਭਿਰ੍ਵਾ ਸ੍ਵਯਂ ਵਾ ਦਿਗ੍ਵਾਸਾ ਯਾਤਿ ਸ਼ੂਨ੍ਯਾਟਵੀਮ੍ ਵਾ|
ਕਪਿਰਥੇਨ ਪ੍ਰੇਤੈਃ ਪ੍ਰਵ੍ਰਜਿਤੈਰ੍ਵਾ ਪਰਿਸ੍ਵਜ੍ਯਤੇ|
ਨਗ੍ਨੋ ਵਾ ਰਕ੍ਤਾਂ ਸ੍ਰਜਂ ਧਾਰਯਤਿ|
ਪਙ੍ਕਦਿਗ੍ਧੋ ਹਸਤਿ ਨਤ੍ਯਤਿ ਵਾ|
ਵੇਤ੍ਰਵਂਸ਼ਕਣ੍ਟਕਤਣਗਹਨੇ ਸਂਸਜ੍ਯਤੇ ਪਤਤਿ ਵਾ|
ਪਾਂਸੂਪਧਾਨਾਯਾਂ ਭੁਵਿ ਵਲ੍ਮੀਕਭਸ੍ਮਸ਼੍ਮਸ਼ਾਨਸ਼੍ਵਭ੍ਰਾਯਤਨੇਸੁ|
ਪਙ੍ਕਕੂਪਕਲੁਸੋਦਕੇਸੁ ਵਾ ਮਜ੍ਜਤਿ|
ਸ੍ਰੋਤਸਾ ਵਾ ਹ੍ਨਿਯਤੇ|
ਰਕ੍ਤਕੁਸੁਮਵਨਾਂ ਭੂਮਿਂ ਗੁਹਾਮਨ੍ਧਕਾਰਾਚਿਤਾਂ ਪਾਪਕਰ੍ਮਾਲਯਂ ਸਮ੍ਬਾਧਂ ਜਨਨੀਂ ਵਾ ਪ੍ਰਵਿਸ਼ਤਿ|
ਮਤ੍ਸ੍ਯੇਨ ਵਾ ਗ੍ਰਸ੍ਯਤੇ|
ਸ਼੍ਮਸ਼੍ਰੁਕਰ੍ਮ ਚ ਯੋ ਗਾਤ੍ਰਵਦ੍ਧਿਂ ਵਿਵਾਹਂ ਚਾਨੁਭਵਤਿ|
ਸ਼ੈਲਾਸਾਦਾਗ੍ਰਾਤ੍ ਪਤਤ੍ਯਾਰੋਹਤਿ ਵਾ ਯੂਪਪੁਸ੍ਪਾਢ੍ਯਸ਼ਾਲ੍ਮਲੀਕੋਵਿਦਾਰਕਿਂਸ਼ੁਕਪਾਰਿਭਦ੍ਰਕਾਨ੍|
ਯੋ ਵਾ ਪਰਾਜੀਯਤੇ ਬਧ੍ਯਤੇ ਛਰ੍ਦਯਤਿ ਵਿਰਿਚ੍ਯਤੇ ਹਸ੍ਯਤਿ ਲਭਤੇ ਵਾ ਹਿਰਣ੍ਯਲੋਹਲਵਣਤੈਲਪਿਣ੍ਯਾਕਕਾਰ੍ਪਾਸਾਨ੍|
ਅਸ਼੍ਨਾਤਿ ਪਕ੍ਵਾਨ੍ਨਮ੍|
ਪਿਬਤਿ ਮਦ੍ਯਮ੍|
ਸ੍ਨੇਹਂ ਵਾਭ੍ਯਜ੍ਯਤਿ|
ਨਿਰ੍ਭਰ੍ਤ੍ਸ੍ਯਤੇ ਵਾ ਕੁਪਿਤੈਃ ਪਿਤਭਿਃ|
ਚਨ੍ਦ੍ਰਾਰ੍ਕਤਾਰਾਦੀਪਦੇਵਤਾਨੇਤ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਨਾਨ੍ਯਨੁਪਤਤੋ ਨ ਸ਼੍ਯਤੋ ਵਾ ਪਸ਼੍ਯਤਿ|
ਵਕ੍ਰਂ ਵਾ ਬਾਹੁਮਙ੍ਗਂ ਵਾ ਵਿਭਿਦ੍ਯਮਾਨਮ੍|
ਪੁਰੁਸਾਣ੍ ਵਾ ਨਗ੍ਨਾਨ੍ ਕਸਾਯਵਾਸਸੋਸੌਮ੍ਯਾਨ੍ ਦਣ੍ਡਪਾਸ਼ਹਸ੍ਤਾਨ੍ ਕਸ੍ਣਾਨ੍ਰਕ੍ਤਾਕ੍ਸਾਣ੍|
ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਂ ਵਾ ਕਸ੍ਣਸ਼ੁਕ੍ਲਦਰ੍ਸ਼ਨਾਂ ਦੀਰ੍ਘਕੇਸ਼ਸ੍ਤਨੀਂ ਕਾਲਰਾਤ੍ਰਿਰੂਪਾਮ੍|
ਤੇ ਵ੍ਯਾਧਿਤਾਃ ਪਞ੍ਚਤਾਮਾਪ੍ਨੁਵਨ੍ਤਿ|
ਸ੍ਵਸ੍ਥਾਸ੍ਤੁ ਜੀਵਿਤਸਨ੍ਦੇਹਮਿਤਿ||੩੩||
View original
यस्य शिरसि लतादयो जायन्ते|
वयांसि च निलीयन्ते|
मोउढ्यं वा भवति|
यो गृध्रोलूककाकाद्यैः प्रेतपिशाचरक्षोद्रविडान्ध्रस्त्रीचन्डालाद्यैर्वा परिवार्य्यते|
दक्षिणाभुमुखं वा स्त्रिया नृत्यन्नाकृष्यते|
अन्तावसायिभिर्वा स्वयं वा दिग्वासा याति शून्याटवीम् वा|
कपिरथेन प्रेतैः प्रव्रजितैर्वा परिष्वज्यते|
नग्नो वा रक्तां स्रजं धारयति|
पङ्कदिग्धो हसति नृत्यति वा|
वेत्रवंशकण्टकतृणगहने संसृज्यते पतति वा|
पांसूपधानायां भुवि वल्मीकभस्मश्मशानश्वभ्रायतनेषु|
पङ्ककूपकलुषोदकेषु वा मज्जति|
स्रोतसा वा ह्नियते|
रक्तकुसुमवनां भूमिं गुहामन्धकाराचितां पापकर्मालयं सम्बाधं जननीं वा प्रविशति|
मत्स्येन वा ग्रस्यते|
श्मश्रुकर्म च यो गात्रवृद्धिं विवाहं चानुभवति|
शैलासादाग्रात् पतत्याऽऽरोहति वा यूपपुष्पाढ्यशाल्मलीकोविदारकिंशुकपारिभद्रकान्|
यो वा पराजीयते बध्यते छर्दयति विरिच्यते हृष्यति लभते वा हिरण्यलोहलवणतैलपिण्याककार्पासान्|
अश्नाति पक्वान्नम्|
पिबति मद्यम्|
स्नेहं वाऽभ्यज्यति|
निर्भर्त्स्यते वा कुपितैः पितृभिः|
चन्द्राऽर्कतारादीपदेवतानेत्रदर्शनान्यनुपततो न श्यतो वा पश्यति|
वक्रं वा बाहुमङ्गं वा विभिद्यमानम्|
पुरुषाण् वा नग्नान् कषायवाससोऽसौम्यान् दण्डपाशहस्तान् कृष्णान्रक्ताक्षाण्|
स्त्रियं वा कृष्णशुक्लदर्शनां दीर्घकेशस्तनीं कालरात्रिरूपाम्|
ते व्याधिताः पञ्चतामाप्नुवन्ति|
स्वस्थास्तु जीवितसन्देहमिति||३३||
Hide commentary
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਲਤਾਦਯੋ ਲਤਾਵਂਸ਼ਤਾਲਃ| ਵਯਾਂਸਿ ਪਕ੍ਸਿਣਃ| ਗਧ੍ਰਾਦਿਭਿਃ ਪਰਿਵਾਰਣਮ੍| ਆਨ੍ਧ੍ਰਦ੍ਰਵਿਡੋਉ ਦਾਕ੍ਸਿਣਾਤ੍ਯਜਨਪਦਨਾਮਨੀ| ਅਨ੍ਤਾਵਸਾਯਿਨਸ਼੍ਛਣ੍ਡਾਲਾਦਯਃ| ਵੇਤ੍ਰਂ ਕਾਸ੍ਠਵਿਸ਼ੇਸਃ| ਵਲ੍ਮੀਕਾਦਿਸੁ ਵਾ ਪਤਤਿ| ਵਲ੍ਮੀਕਂ ਪਿਪੀਲਿਕਾਸ੍ਥਾਨਮ੍| ਸਮ੍ਬਾਧਂ ਸਙ੍ਕਟਮ੍| ਜਨਨੀ ਮਾਤਾ| ਵਯੋਵਦ੍ਧਿਰ੍ਯਥਾ ਬਾਲ੍ਯੇ ਯੋਉਵਨਂ ਵਾਰ੍ਧਕਂ ਵਾ| ਯੂਪਾਦੀਨ੍ ਵਾ ਆਰੋਹਤਿ| ਚਨ੍ਦ੍ਰਾਦੀਨ੍ ਪਤਤੋ ਨਸ਼੍ਯਤੋ ਵਾ ਯਃ ਪਸ਼੍ਯਤਿ| ਏਵਮੇਤਚ੍ਛਾਸ੍ਕੁਲ੍ਯਪੂਪਾਦਿਕਂ ਦਸ੍ਟ੍ਵਾ ਵ੍ਯਾਧਿਤਾ ਨਿਸ਼੍ਛਿਤਂ ਪਞ੍ਚਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੁਵਨ੍ਤਿ| ਸ੍ਵਸ੍ਥਾਸ੍ਤੁ ਜੀਵਿਤਸਨ੍ਦੇਹਮਿਤਿ|| ੩੩||
Adhikarana ਦਾਰੁਣਸ੍ਵਪ੍ਨਸਮ੍ਭਵਹੇਤੁਃ (੨) · Śloka ੨
ਭਵਨ੍ਤਿ ਚਾਤ੍ਰ- ਮਨੋਵਹਾਨਾਂ ਪੂਰ੍ਣਤ੍ਵਾਤ੍ ਸ੍ਰੋਤਸਾਂ ਪ੍ਰਬਲੈਰ੍ਮਲੈਃ|
ਦਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇ ਦਾਰੁਣਾਃ ਸ੍ਵਪ੍ਨਾ ਵਿਨਾਸ਼ਾਭਿਮੁਖਾਤ੍ਮਭਿਃ|੨|
View original
भवन्ति चात्र- मनोवहानां पूर्णत्वात् स्रोतसां प्रबलैर्मलैः|
दृश्यन्ते दारुणाः स्वप्ना विनाशाभिमुखात्मभिः|२|
Adhikarana ਸ਼ੁਭਫਲਪ੍ਰਦਃ ਸ੍ਵਪ੍ਨਃ (੨) · Śloka ੨
ਅਕਲ੍ਯਾਣਮਪਿ ਸ੍ਵਪ੍ਨਂ ਦਸ੍ਟ੍ਵਾ ਤਤ੍ਰੈਵ ਯਃ ਪੁਨਃ|
ਪਸ਼੍ਯੇਤ੍ਸੌਮ੍ਯਂ ਸ਼ੁਭਂ ਤਸ੍ਯ ਸ਼ੁਭਮੇਵ ਫਲਂ ਭਵੇਤ੍||੨||
View original
अकल्याणमपि स्वप्नं दृष्ट्वा तत्रैव यः पुनः|
पश्येत्सौम्यं शुभं तस्य शुभमेव फलं भवेत्||२||
Adhikarana ਆਯੁਰਾਰੋਗ੍ਯਾਦਿਦਾਯਕਾਃ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਾਃ ਸ੍ਵਪ੍ਨਾਃ (੩੪) · Śloka ੩੪
ਦੇਵਾਨ੍ ਦ੍ਵਿਜਾਨ੍ ਗੋਵਸਭਾਨ੍ ਜੀਵਤਃ ਸੁਹਦੋ ਨਪਾਨ੍|
ਸਾਧੂਨ੍ ਯਸ਼ਸ੍ਵਿਨੋ ਵਹ੍ਨਿਮਿਦ੍ਧਂਸ੍ਵਚ੍ਛਾਞ੍ਜਲਾਸ਼ਯਾਨ੍|
ਕਨ੍ਯਾਃ ਕੁਮਾਰਕਾਨ੍ ਗੋਉਰਾਨ੍ ਸ਼ੁਕ੍ਲਵਸ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ ਸੁਤੇਜਸਃ|
ਨਰਾਸ਼ਨਂ ਦੀਪ੍ਤਤਨੁਂ ਸਮਨ੍ਤਾਦ੍ ਰੁਧਿਰੋਕ੍ਸਿਤਮ੍|
ਯਃ ਪਸ਼੍ਯੇਲ੍ਲਭਤੇ ਯੋ ਵਾ ਛਤ੍ਰਾਦਰ੍ਸ਼ਵਿਸਾਮਿਸਮ੍|
ਸ਼ੁਕ੍ਲਾਃ ਸੁਮਨਸੋ ਵਸ੍ਤ੍ਰਮਮੇਧ੍ਯਾਲੇਪਨਂ ਫਲਮ੍|
ਸ਼ੈਲਂ ਪ੍ਰਾਸਾਦਾਸਫਲਵਕ੍ਸਸਿਂਹਨਰਦ੍ਵਿਪਾਨ੍|
ਆਰੋਹੇਦ੍ ਗੋਸ਼੍ਵਯਾਨਞ੍ਚ ਤਰੇਨ੍ਨਦਹ੍ਰਦੋਦਧੀਨ੍|
ਪੂਰ੍ਵੋਤ੍ਤਰੇਣ ਗਮਨਮਗਮ੍ਯਾਗਮਨਂ ਮਤਿਃ|
ਸਮ੍ਬਾਧਾਨ੍ਨਿਸ੍ਸਤਿਃ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾਸ੍ਤਾਰਕਾਚਲਭਾਸ੍ਵਤਾਮ੍|
ਰੋਦਨਂ ਪਤਿਤੋਤ੍ਤਾਨਂ ਦ੍ਵਿਸਤਾਂ ਚਾਵਮਰ੍ਦਨਮ੍|
ਯਸ੍ਯ ਸ੍ਯਾਦਾਯੁਰਾਰੋਗ੍ਯਂ ਵਿਤ੍ਤਂ ਸ ਬਹੁਸ਼ੋਸ਼੍ਨੁਤੇ||੩੪||
View original
देवान् द्विजान् गोवृषभान् जीवतः सुहृदो नृपान्|
साधून् यशस्विनो वह्निमिद्धंस्वच्छाञ्जलाशयान्|
कन्याः कुमारकान् गोउरान् शुक्लवस्त्रान् सुतेजसः|
नराशनं दीप्ततनुं समन्ताद् रुधिरोक्षितम्|
यः पश्येल्लभते यो वा छत्रादर्शविषामिषम्|
शुक्लाः सुमनसो वस्त्रममेध्याऽऽलेपनं फलम्|
शैलं प्रासादासफलवृक्षसिंहनरद्विपान्|
आरोहेद् गोऽश्वयानञ्च तरेन्नदह्रदोदधीन्|
पूर्वोत्तरेण गमनमगम्यागमनं मृतिः|
सम्बाधान्निस्सृतिः स्पर्शास्तारकाऽऽचलभास्वताम्|
रोदनं पतितोत्तानं द्विषतां चावमर्दनम्|
यस्य स्यादायुरारोग्यं वित्तं स बहुशोऽश्नुते||३४||
Hide commentary
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਭਵਨ੍ਤਿ ਚਾਤ੍ਰੇਤਿ ਪਦ੍ਯਾਰਮ੍ਭੇ ਤਨ੍ਤ੍ਰਰੀਤਿਃ| ਮਨੋਵਹਾਨਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ ਸੁਬੋਧਮ੍| ਦੇਵਾਨਿਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਸ਼ੁਭਾਃ ਸ੍ਵਪ੍ਨਾ ਉਚ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਦੇਵਾਨਿਤ੍ਯਾਦੇਰ੍ਯਃ ਪਸ਼੍ਯੇਦਿਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ ਤਥਾ ਛਤ੍ਰਾਦੀਨਿ ਯੋ ਲਭਤੇ| ਸ਼ੈਲਾਦੀਂਸ਼੍ਚਰੋਹੇਤ੍| ਨਦ੍ਯਾਦੀਂਸ਼੍ਚ ਤਰੇਤ੍| ਪੂਰ੍ਵੋਤ੍ਤਰਗਮਨਾਦਿਕਞ੍ਚ ਯਸ੍ਯ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਸ ਆਯੁਰਾਦਿਕਮਸ਼੍ਨੁਤੇ| ਨਰਾਸ਼ਨੋ ਰਾਕ੍ਸਸਃ ਪੁਸ੍ਪਾਣਿ ਉਕ੍ਸਿਤਂ ਸਿਕ੍ਥਮ੍| ਸੁਮਨਸਃ ਹਦੋ ਗਮ੍ਭੀਰਃ| ਅਗਮ੍ਯਾਃ ਸਕੁਲ੍ਯਾਨ੍ਤ੍ਯਜਾਤਿਸ਼੍ਚ| ਮਤਿਰ੍ਮਰਣਮ੍||੩੪||
Adhikarana ਅਸ਼ੁਭਃ ਸ੍ਵਪ੍ਨਃ (੨) · Śloka ੨
ਪਿਤਦੇਵਦ੍ਵਿਜਾਤੀਨਾਂ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧਭੀਤਕਸ਼ਾਤ੍ਮਨਾਮ੍|
ਮਲਿਨਾਮ੍ਬਰਪੁਸ੍ਪਾਣਾਂ ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਨ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਤੇ|੨|
View original
पितृदेवद्विजातीनां क्रुद्धभीतकृशात्मनाम्|
मलिनाम्बरपुष्पाणां दर्शनं न प्रशस्यते|२|
Adhikarana ਸ਼ੁਭਃ ਸ੍ਵਪ੍ਨਃ (੨) · Śloka ੨
ਤੇਸਾਮੇਵ ਤੁ ਤੁਸ੍ਟਾਨਾਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਪੁਸ੍ਪਾਮ੍ਬਰਾਤ੍ਮਨਾਮ੍|
ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਤੈਸ਼੍ਚ ਸਮ੍ਭਾਸਣਂ ਸ਼ੁਭਮ੍||੨||
View original
तेषामेव तु तुष्टानां शुद्धपुष्पाम्बरात्मनाम्|
दर्शनं शस्यते स्वप्ने तैश्च सम्भाषणं शुभम्||२||
Adhikarana ਸ੍ਵਪ੍ਨਦਰ੍ਸ਼ਨੋਤ੍ਤਰਮਨੁਸ੍ਠਾਨਮ੍ (੩੫) · Śloka ੩੫
ਦਸ੍ਟ੍ਵਾ ਸ੍ਵਪ੍ਨਾਨ੍ ਦਾਰੁਣਾਨ੍ ਸ਼ੋਭਨਾਨ੍ ਵਾ|
ਪ੍ਰਾਤਃ ਸ੍ਨਾਤਃ ਸਰ੍ਸਪਾਨਗ੍ਨਿਵਰ੍ਣਾਨ੍|
ਹਤ੍ਵਾ ਸਾਵਿਤ੍ਰ੍ਯਾ ਸਰ੍ਪਿਸਾਕ੍ਤਾਂਸ੍ਤਿਲਾਨ੍ ਵਾ|
ਪੂਤਃ ਪਾਪੈਰ੍ਮੁਚ੍ਯਤੇ ਵ੍ਯਾਧਿਭਿਸ਼੍ਚ||੩੫||
View original
दृष्ट्वा स्वप्नान् दारुणान् शोभनान् वा|
प्रातः स्नातः सर्षपानग्निवर्णान्|
हृत्वा सावित्र्या सर्पिषाक्तांस्तिलान् वा|
पूतः पापैर्मुच्यते व्याधिभिश्च||३५||
Hide commentary
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਪਿਤਪ੍ਰਭਤੀਨਾਂ ਸ਼ੁਭਾਨਾਮਪਿ ਕਦ੍ਧਾਦ੍ਯਾਤ੍ਮਨਾਂ ਸਤਾਂ ਮਲਿਨਾਮ੍ਬਰਪੁਸ੍ਪਧਾਰਿਣਾਂ ਚ ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਨੇਸ੍ਯਤੇ| ਤੇਸਾਮੇਵ ਪਿਤ੍ਰਾਦੀਨਾਂ ਤੁਸ੍ਟਾਦਿਗੁਣਾਨਾਂ ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਸ਼ਸ੍ਯਤ ਇਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਤੈਰਤਿਤੁਸ੍ਟਾਦਿਗੁਣੈਃ ਪਿਤ੍ਰਾਦਿਭਿਃ|
Adhikarana ਆਤੁਰਸ੍ਯਾਰੋਗ੍ਯਲਕ੍ਸਣਮ੍ (੩੬) · Śloka ੩੬
ਮਙ੍ਗਲਾਚਾਰਸਮ੍ਪਨ੍ਨਃ ਪਰਿਵਾਰਸ੍ਤਥਾਤੁਰਃ|
ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਧਾਨੋਨੁਕੂਲਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਭੂਤਦ੍ਰਵ੍ਯਸਂਗ੍ਰਹਃ|
ਸਤ੍ਵਲਕ੍ਸਣਸਂਯੋਗੋ ਭਕ੍ਤਿਰ੍ਵੈਦ੍ਯਦ੍ਵਿਜਾਤਿਸੁ|
ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਯਾਮਨਿਰ੍ਵੇਦਸ੍ਤਦਾਰੋਗਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਮ੍||੩੬||
View original
मङ्गलाचारसम्पन्नः परिवारस्तथाऽऽतुरः|
श्रद्धधानोऽनुकूलश्च प्रभूतद्रव्यसंग्रहः|
सत्वलक्षणसंयोगो भक्तिर्वैद्यद्विजातिषु|
चिकित्सायामनिर्वेदस्तदाऽऽरोगस्य लक्षणम्||३६||
Hide commentary
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਮਙ੍ਗਲਾਚਾਰਸਮ੍ਪਨ੍ਨਾਦਿਕਮਾਰੋਗ੍ਯਲਕ੍ਸਣਮ੍| ਪ੍ਰਭੂਤਾਨਾਂ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਾਂ ਸਂਗ੍ਰਹਸ੍ਤਥੋਕ੍ਤਃ| ਸਤ੍ਤ੍ਵਲਕ੍ਸਣਾਨਿ ਸ਼ੌਚਾਸ੍ਤਿਕ੍ਯਾਦੀਨਿ||੩੬||
Adhikarana ਸ਼ਾਰੀਰਸ੍ਥਾਨਨਾਮਨਿਰੂਪਣਮ੍ (੩੭-੩੮) · Śloka ੩੮
ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ਜਨ੍ਮਮਰਣਂ ਯਤਃ ਸਮ੍ਯਗੁਦਾਹਤਮ੍|
ਸ਼ਰੀਰਸ੍ਯ ਤਤਃ ਸ੍ਥਾਨਂ ਸ਼ਾਰੀਰਮਿਦਮੁਚ੍ਯਤੇ||੩੭||
ਇਤਿ ਵੈਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਗੁਪ੍ਤਸ੍ਯ ਸੂਨੋਰ੍ਵਾਗ੍ਭਟਸ੍ਯ ਕਤੌ ਅਸ੍ਟਾਙ੍ਗਸਂਗ੍ਰਹਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਸ਼ਾਰੀਰਸ੍ਥਾਨੇ ਦੂਤਾਦਿਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯੋ ਨਾਮ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ||੩੮||
View original
इत्यत्र जन्ममरणं यतः सम्यगुदाहृतम्|
शरीरस्य ततः स्थानं शारीरमिदमुच्यते||३७||
इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतौ अष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां शारीरस्थाने दूतादिविज्ञानीयो नाम द्वादशोऽध्यायः||३८||
Hide commentary
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਸ੍ਥਾਨਨਾਮ ਨਿਰੂਪ੍ਯਤੇ| ਅਸ੍ਮਿਨ੍ ਸ੍ਥਾਨੇ ਸ਼ਰੀਰਸ੍ਯ ਜਨ੍ਮਨਃ ਪ੍ਰਭਤਿਮਰਣਂ ਯਾਵਦ੍ਯਤਃ ਸਮ੍ਯਗੁਦਾਹਤਂ ਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਿਤਮ੍| ਅਤਃ ਸ੍ਥਾਨਂ ਸ਼ਾਰੀਰਮੁਚ੍ਯਤ ਇਤਿ||੩੭|| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਨ੍ਮਹਾਮਹੋਪਾਧ੍ਯਾਯੇਨ੍ਦੁਵਿਰਚਿਤਾਯਾਂ ਅਸ੍ਟਾਙ੍ਗਸਂਗ੍ਰਹਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਖਾਯਾਂ ਸ਼ਾਰੀਰਸ੍ਥਾਨੇ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ