Adhikarana അഥ വിദ്രധിവൃദ്ധിഗുല്മനിദാനന്നാമൈകാദശോऽധ്യായഃ | പ്രതിജ്ഞാ (൧) · Śloka ൧
അഥാതോ വിദ്രധിവൃദ്ധിഗുല്മനിദാനം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ| ഇതി ഹ സ്മാഹുരാത്രേയാദയോ മഹര്ഷയഃ||൧||
अथातो विद्रधिवृद्धिगुल्मनिदानं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ഉക്തശേഷത്വാദ് വിദ്രധേരുത്സേധേന തത്സമാനത്വാച്ച വൃദ്ധിഗുല്മയോഃ തന്നിദാനനിര്ണയായാധ്യായാരമ്ഭഃ|| ൧||
Adhikarana വിദ്രധിനിദാനമ്, വിദ്രധേര്നിദാനമ് (൨) · Śloka ൨
ഭുക്തൈഃ പര്യ്യുഷിതാത്യുഷ്ണരൂക്ഷശുഷ്കവിദാഹിഭിഃ| ജിഹ്വാശയ്യാവിചേഷ്ടാഭിസ്തൈസ്തൈശ്ചാസൃക്പ്രദൂഷണൈഃ| ദുഷ്ടത്വങ്മാംസമേദോऽസ്ഥിസ്നാവാസൃക്കണ്ഡരാശ്രയഃ| യഃ ശോഫോ ബഹിരന്തിര്വാ മഹാമൂലോ മഹാരുജഃ| വൃത്തഃ സ്യാദായതോ യോ വാ സ്മൃതഃ ഷോഢാ സ വിദ്രധിഃ||൨||
भुक्तैः पर्य्युषितात्युष्णरूक्षशुष्कविदाहिभिः| जिह्वाशय्याविचेष्टाभिस्तैस्तैश्चासृक्प्रदूषणैः| दुष्टत्वङ्मांसमेदोऽस्थिस्नावासृक्कण्डराश्रयः| यः शोफो बहिरन्तिर्वा महामूलो महारुजः| वृत्तः स्यादायतो यो वा स्मृतः षोढा स विद्रधिः||२||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ഭുക്തൈരിത്യാദി | പര്യ്യുഷിതാഭിരഭ്യാസേന ഭുക്തൈഃ | ജിഹ്മശയ്യാദിഭിര്വാ| തൈസ്തൈശ്ച രക്തപ്രദൂഷണഹേതുഭിഃ | യഃ ശോഫഃ സ്യാത്| സ വിദ്രധിരിതി സമ്ബന്ധഃ| കിമ്ഭൂതഃ ശോഫഃ? ആഹ- ദുഷ്ടത്വഗാദ്യാശ്രയഃ| തഥാ സ ബഹിര്വാ ഭവതി അന്തര്വാ വൃത്തോ വാ ആയതോ വാ||൨||
Adhikarana സങ്ഖ്യാസമ്പ്രാപ്തിഃ (൩) · Śloka ൩
ദോഷൈഃ പൃഥക്സമുദിതൈഃ ശോണിതേന ക്ഷതേന ച||൩||
दोषैः पृथक्समुदितैः शोणितेन क्षतेन च||३||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
സ ച വിദ്രധിര്വാതാദിഭിഃ സന്നിപാതേന രക്തേന ക്ഷതേന ചേതി ഷഡ്വിധഃ|| ൩||
Adhikarana ബാഹ്യവിദ്രധിലക്ഷണമ് (൪) · Śloka ൪
ബാഹ്യോऽത്ര തത്ര തത്രാങ്ഗേ ദാരുണോ ഗ്രഥിതോന്നതഃ||൪||
बाह्योऽत्र तत्र तत्राङ्गे दारुणो ग्रथितोन्नतः||४||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
തത്ര-തത്ര നാഭ്യാദാവങ്ഗേ|| ൪||
Adhikarana അന്തര്വിദ്രധിലക്ഷണമ് (൫) · Śloka ൫
ആന്തരോ ദാരുണതരോ ഗമ്ഭീരോ ഗുല്മവദ്ധനഃ| വല്മീകവത്സമുച്ഛ്രായീ ശീഘ്രധാത്യഗ്നിശസ്ത്രവത്||൫||
आन्तरो दारुणतरो गम्भीरो गुल्मवद्धनः| वल्मीकवत्समुच्छ्रायी शीघ्रधात्यग्निशस्त्रवत्||५||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ഗമ്ഭീരോऽവഗാഢഃ|| ൫||
Adhikarana വിദ്രധേഃ സ്ഥാനാനി (൬) · Śloka ൬
നാഭിബസ്തിയകൃത്പ്ലീഹക്ലോമഹൃത്കുക്ഷിവംക്ഷണേ| സ്യാദ്ദൃക്കയോരപാനേ വാ ||൬||
नाभिबस्तियकृत्प्लीहक्लोमहृत्कुक्षिवंक्षणे| स्याद्दृक्कयोरपाने वा ||६||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
നാഭ്യാദ്യുഭയസ്യാപി വിദ്രധേഃ സ്ഥാനമ്|| ൬||
Adhikarana വാതജവിദ്രധിലക്ഷണമ് (൭) · Śloka ൭
വാതാത്തത്രാതിതീവ്രരുക്| ശ്യാവരുണാശ്ചിരോത്ഥാനപാകോ വിഷമസംസ്ഥിതിഃ| വ്യധച്ഛേദഭ്രമാനാഹസ്പന്ദസര്പണശബ്ദവാന്||൭||
वातात्तत्रातितीव्ररुक्| श्यावरुणाश्चिरोत्थानपाको विषमसंस्थितिः| व्यधच्छेदभ्रमानाहस्पन्दसर्पणशब्दवान्||७||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
വാതാത്തത്രേത്യാദി|| ൭||
Adhikarana പിത്തജവിദ്രധിലക്ഷണമ് (൮) · Śloka ൮
രക്തതാമ്രാസിതഃ പിത്താത്തൃണ്മോഹജ്വരദാഹവാന്| ക്ഷിപ്രോത്ഥാനപ്രപാകശ്ച ||൮||
रक्तताम्रासितः पित्तात्तृण्मोहज्वरदाहवान्| क्षिप्रोत्थानप्रपाकश्च ||८||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
വാതവിദ്രധിലക്ഷണമ്| രക്തതാമ്രേത്യാദിപിത്താത്|| ൮||
Adhikarana കഫജവിദ്രധിലക്ഷണമ് (൯) · Śloka ൯
പാണ്ഡുഃ കണ്ഡൂയുതഃ കഫാത്| സോത്ക്ലേശശീതകസ്തമ്ഭജൃമ്ഭാऽऽരോചകഗൌരവഃ| ചിരോത്താനവിദാഹശ്ച||൯||
पाण्डुः कण्डूयुतः कफात्| सोत्क्लेशशीतकस्तम्भजृम्भाऽऽरोचकगौरवः| चिरोत्तानविदाहश्च||९||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
പാണ്ഡുകണ്ഡ്വിത്യാദി വിദാഹാന്തം കഫാത്| വിദാഹഃ പാകാഭിമുഖത്വമ്|| ൯||
Adhikarana സന്നിപാതജവിദ്രധിലക്ഷണമ് (൧൦) · Śloka ൧൦
സങ്കീര്ണഃ സന്നിപാതതഃ||൧൦||
सङ्कीर्णः सन्निपाततः||१०||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
സന്നിപാതജോ വിദ്രധിര്ലക്ഷണൈഃ സങ്കീര്ണഃ|| ൧൦||
Adhikarana സമ്ഭവാനുരോധം ബാഹ്യാഭ്യന്തരവിദ്രധിലക്ഷണാനി വിജ്ഞേയാനി (൧൧) · Śloka ൧൧
സാമര്ഥ്യാച്ചാത്ര വിഭജേദ്വാഹ്യാഭ്യന്തരലക്ഷണമ്||൧൧||
सामर्थ्याच्चात्र विभजेद्वाह्याभ्यन्तरलक्षणम्||११||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
അസ്മാദ്യഥോക്തലക്ഷണാദ്വിദ്രധേര്ബാഹ്യാഭ്യന്തരലക്ഷണം സാമര്ഥ്യാത് സമ്ഭവാദ്വിഭജേത് വിഭക്തം കുര്യ്യാത്| അനേനൈതദുക്തം ഭവതി-യദ്യപി ബാഹ്യാഭ്യന്തരവിശേഷാऽവിവക്ഷയാ വാതാദിവിദ്രധേര്ലക്ഷണമുക്തം തഥാപി യദ്ബാഹ്യ ഉപപദ്യതേ രക്തതാമ്രത്വാദി തത്തത്രൈവ വിജ്ഞേയമ്| യത്ത്വാഭ്യന്തര ഏവോപപദ്യതേ ആനാഹമോഹാരോചകാദി തത്തത്രൈവ ലിങ്ഗമ്| യത്തു ക്ഷിപ്രോത്ഥാനപ്രപാകാദ്യുഭയത്ര സമ്ഭവതി തദുഭയത്രാപി ലിങ്ഗമിതി|| ൧൧||
Adhikarana സ്ത്രീണാം രക്തവിദ്രധേര്ലക്ഷണമ് (൧൨) · Śloka ൧൨
കൃഷ്ണസ്ഫോടാവൃതഃ ശ്യാവസ്തീവ്രദാഹരുജാജ്വരഃ| പിത്തലിങ്ഗോऽസൃജാ ബാഹ്യഃ സ്ത്രീണാമേവ തഥാന്തരഃ||൧൨||
कृष्णस्फोटावृतः श्यावस्तीव्रदाहरुजाज्वरः| पित्तलिङ्गोऽसृजा बाह्यः स्त्रीणामेव तथान्तरः||१२||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
കൃഷ്ണസ്ഫോടാവൃതത്വാദി രക്തവിദ്രധേര്ലക്ഷണമ്| സ ച ബാഹ്യോऽഭ്യന്തരോ വാ സ്ത്രീണാമേവ ഭവതി, ന തു പുരുഷാണാമിതി രക്തവിദ്രധിഃ||൧൨||
Adhikarana ക്ഷതവിദ്രര്ധേര്നിദാനാദി (൧൩) · Śloka ൧൩
ശസ്ത്രാദ്യൈരഭിഘാതേന ക്ഷതേ വാऽപഥ്യകാരിണഃ| ക്ഷതോഷ്മാ വായുവിക്ഷിപ്തഃ സരക്തം പിത്തമീരയന്| പിത്താസൃഗ്ലക്ഷണം കുര്യ്യാദ്വിദ്രധിം ഭൂര്യ്യുപദ്രവമ്||൧൩||
शस्त्राद्यैरभिघातेन क्षते वाऽपथ्यकारिणः| क्षतोष्मा वायुविक्षिप्तः सरक्तं पित्तमीरयन्| पित्तासृग्लक्षणं कुर्य्याद्विद्रधिं भूर्य्युपद्रवम्||१३||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ശസ്ത്രാദിഭിരിത്യാദി| ക്ഷതവിദ്രധേര്ലക്ഷണമ്| ഭൂരയോ ഭൂയാംസ ഉപദ്രവാഃ| പശ്ചാത്കാലഭാവിനഃ കഷ്ടാ രോഗാ യസ്മിന് സ തഥോക്തഃ||൧൩||
Adhikarana വിദ്രധേരധിഷ്ഠാനഭേദാദുപദ്രവഭേദഃ (൧൪) · Śloka ൧൪
തേഷൂപദ്രവഭേദശ്ച സ്മൃതാऽധിഷ്ഠാനഭേദതഃ||൧൪||
तेषूपद्रवभेदश्च स्मृताऽधिष्ठानभेदतः||१४||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
തേഷു ച വിദ്രധിഷ്വാശ്രയVVവിശേഷവശാദാശ്രയിവിശേഷഃ| തസ്മാദുപദ്രവവിശേഷഭേദഃ|| ൧൪||
Adhikarana വിദ്രധേഃ സ്ഥാനാനുരോധേനോപദ്രവാഃ (൧൫) · Śloka ൧൫
നാഭ്യാം ഹിധ്മാ ഭവേദ്ധസ്തൌ മൂത്രം കൃച്ഛ്രേണ പൂതി ച| ശ്വാസോ യകൃതി രോധസ്തു പ്ലീഹ്ന്യുച്ഛ്വാസസ്യ തൃട് പുനഃ| ഗലഗ്രഹശ്ച ക്ലോമ്നി സ്യാത്സര്വാങ്ഗപ്രഗ്രഹോ ഹൃദി| പ്രമേഹസ്തമകഃ കാസോ ഹൃദയോദ്ധൃട്ടനവ്യഥാ| കുക്ഷിപാര്ശ്വാന്തരാംസാര്തിഃ കുക്ഷാVവാടോപജന്മ ച| സക്ഥ്നോര്ഗ്രഹോ വംക്ഷണയോര്വൃക്കയോഃ കടിപൃഷ്ഠയോഃ| പാറ്ശ്വയോശ്ച വ്യഥാപായൌ പവനസ്യ നിരോധനമ്||൧൫||
नाभ्यां हिध्मा भवेद्धस्तौ मूत्रं कृच्छ्रेण पूति च| श्वासो यकृति रोधस्तु प्लीह्न्युच्छ्वासस्य तृट् पुनः| गलग्रहश्च क्लोम्नि स्यात्सर्वाङ्गप्रग्रहो हृदि| प्रमेहस्तमकः कासो हृदयोद्धृट्टनव्यथा| कुक्षिपार्श्वान्तरांसार्तिः कुक्षाVवाटोपजन्म च| सक्थ्नोर्ग्रहो वंक्षणयोर्वृक्कयोः कटिपृष्ठयोः| पाऱ्श्वयोश्च व्यथापायौ पवनस्य निरोधनम्||१५||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ഏതദേവ നാഭ്യാം ഹിധ്മേത്യാദിനാ ദര്ശയതി| ഹൃദ്വ്യഥാന്തം ഹൃദി|
Adhikarana ആമാദിവിദ്രധിഷു ശോഫലക്ഷണാതിദേശഃ (൧൬) · Śloka ൧൬
ആമപക്വവിദഗ്ധത്വം തേഷാം ശോഫവദാദിശേത്||൧൬||
आमपक्वविदग्धत्वं तेषां शोफवदादिशेत्||१६||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
തേഷാം വിദ്രധീനാമാമത്വം പക്വത്വം വിദഗ്ധത്വം ച സൂത്രോക്തൈഃ ശോഫസ്യാऽऽമാദിലിങ്ഗൈരാദിശേത്| ശോഫോऽല്പോഷ്ണരുഗിത്യാദിനാ (അ. സം. സൂ. - ൩൮)| വിദഗ്ധത്വം പാകാഭിമുഖത്വമ്|| ൧൬||
Adhikarana സ്ഥാനഭേദേന വിദ്രധീനാം പ്രസ്രാവമാര്ഗാഃ (൧൭) · Śloka ൧൭
നാഭേരുര്ധ്വം മുഖാത്പക്വാഃ പ്രസ്രവന്ത്യധരേ ഗുദാത്| ഗദാऽऽസ്യാന്നാഭിജോ ||൧൭||
नाभेरुर्ध्वं मुखात्पक्वाः प्रस्रवन्त्यधरे गुदात्| गदाऽऽस्यान्नाभिजो ||१७||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
നാഭേരുര്ധ്വം യേ വിദ്രധയസ്തേ പക്വാഃ സന്തോ മുഖാദ്ദോഷം സ്രവന്തി| നാഭേശ്ച യേऽധരാസ്തേ ദോഷം ഗുദാത് സ്രവന്തി| നാഭിജോ മധ്യസ്ഥത്വാന്മുഖാച്ച ഗുദാച്ച ദോഷം സ്രവതി|| ൧൭||
Adhikarana വിദ്രധൌ ക്ലേദാദ്ദോഷജ്ഞാനായ വ്രണക്ലേദലക്ഷണാതിദേശഃ (൧൮) · Śloka ൧൮
വിദ്യാദ്ദോഷം ക്ലേദാച്ച വിദ്രധൌ| യഥാസ്വം വ്രണവത് ||൧൮||
विद्याद्दोषं क्लेदाच्च विद्रधौ| यथास्वं व्रणवत् ||१८||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
അസ്മിന് വിദ്രധൌ വാതാദികം ദോഷമനുദ്ധാരം ക്ലേദാത് കോഥാത് വിദ്യാത്| യഥാസ്വം വ്രണവത്|| ൧൮||
Adhikarana അസാധ്യവിദ്രധയഃ (൧൯) · Śloka ൧൯
തത്ര വിവര്ജ്യഃ സന്നിപാതജഃ| പക്വോ ഹൃന്നാഭിബസ്തിസ്ഥോ ഭിന്നോऽന്തര്ബഹിരേവ വാ| പക്വശ്ചാന്തഃസ്രവന് വക്ത്രാത്ക്ഷീണസ്യോപദ്രവാന്വിതഃ||൧൯||
तत्र विवर्ज्यः सन्निपातजः| पक्वो हृन्नाभिबस्तिस्थो भिन्नोऽन्तर्बहिरेव वा| पक्वश्चान्तःस्रवन् वक्त्रात्क्षीणस्योपद्रवान्वितः||१९||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
വ്രണേ യഥാ ക്ലേദസ്രുതിവിശേഷേണ വാതാദ്യന്വയോऽനുമീയതേ ഏവമത്രാപി| വ്രണേ ച വക്ഷ്യതി (അ. സം. ഉ. - ൨൯) - മസ്തുമാംസപുലകാമ്ബുതുല്യതന്വല്പസംസ്രുതീത്യാദി| ക്ഷീണസ്യോപദ്രവാന്വിത ഇത്യേവമന്തേ ഗ്രന്ഥേ വിവര്ജ്യ ഇത്യനുവര്ത്തതേ|| ൧൯||
Adhikarana സ്തനവിദ്രധിഃ (൨൦) · Śloka ൨൦
ഏവമേവ സ്തനസിരാവിവൃതാഃ പ്രാപ്യ യോഷിതാമ്| സൂതാനാം ഗര്ഭിണീനാം വാ സമ്ഭവേച്ഛ്വയഥുര്ഘനഃ| സ്തനേ സദുഗ്ധേऽദുഗ്ധേ വാ ബാഹ്യവിദ്രധിലക്ഷണഃ| നാഡീനാം സൂക്ഷ്മവക്രത്വാത്കന്യാനാന്തു ന ജായതേ||൨൦||
एवमेव स्तनसिराविवृताः प्राप्य योषिताम्| सूतानां गर्भिणीनां वा सम्भवेच्छ्वयथुर्घनः| स्तने सदुग्धेऽदुग्धे वा बाह्यविद्रधिलक्षणः| नाडीनां सूक्ष्मवक्रत्वात्कन्यानान्तु न जायते||२०||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ഏവമേവേത്യാദി| സ്ത്രീണാം സ്തനവിദ്രധിലക്ഷണമ്| സ ബാഹ്യവിദ്രധിലക്ഷണോ ഭവതി| കന്യകാനാം നൈവ ജായതേ| താസാം നാഡ്യഃ സൂക്ഷ്മമുഖാ ഭവന്തി| ഇത്യുക്താ വിദ്രധയഃ|| ൨൦||
Adhikarana വൃദ്ധിനിദാനമ്, വൃദ്ധേഃ സമ്പ്രാപ്തിഃ (൨൧) · Śloka ൨൧
ക്രുദ്ധോ രുദ്ധഗതിര്വായുഃ ശോഫശൂലകരശ്ചരന്| മുഷ്കൌ വംക്ഷണതഃ പ്രാപ്യ ഫലകോശാഭിവാഹിനീഃ| പ്രപീഡ്യ ധമനീര്വൃദ്ധിം കരോതി ഫലകോശയോഃ||൨൧||
क्रुद्धो रुद्धगतिर्वायुः शोफशूलकरश्चरन्| मुष्कौ वंक्षणतः प्राप्य फलकोशाभिवाहिनीः| प्रपीड्य धमनीर्वृद्धिं करोति फलकोशयोः||२१||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ക്രുദ്ധ ഇത്യാദിനാ വൃദ്ധേര്ലക്ഷണമുച്യതേ| സ്വകാരണാത് ക്രുദ്ധഃ സന് കാരണാന്തരേണ രുദ്ധഗതിഃ| മുഷ്കൌ വൃഷണൌ ഫലകോശൌ|| ൨൧||
Adhikarana വൃദ്ധിപ്രഭേദാഃ (൨൨) · Śloka ൨൨
ദോഷാസ്രമേദോമൂത്രാന്ത്രൈഃ സ വൃദ്ധിഃ സപ്തധാ ഗദഃ| മൂത്രാന്ത്രജാവപ്യനിലാദ്ധേതുഭേദസ്തു കേവലമ്||൨൨||
दोषास्रमेदोमूत्रान्त्रैः स वृद्धिः सप्तधा गदः| मूत्रान्त्रजावप्यनिलाद्धेतुभेदस्तु केवलम्||२२||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
വൃദ്ധിര്നാമ ഗദോ വാതാദിഭിരന്ത്രാത്യൈഃ സപ്തധാ ഭവതി| സുബോധമ്|
Adhikarana വാതജവൃദ്ധിലക്ഷണമ് (൨൩) · Śloka ൨൩
വാതപൂര്ണദൃതിസ്പര്ശോ രൂക്ഷോ വാതാദഹേതുരുക്||൨൩||
वातपूर्णदृतिस्पर्शो रूक्षो वातादहेतुरुक्||२३||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
വാതപൂര്ണദൃതീത്യാദി വാതാത്| ദൃതിര്ഭസ്ത്രാ| അഹേതുരുക് ബാഹ്യേന ഹേതുനാ വിനാ അകസ്മാദ് രുഗ്യത്ര|| ൨൩||
Adhikarana പിത്തജവൃദ്ധിലക്ഷണമ് (൨൪) · Śloka ൨൪
പക്വോദുമ്ബരസങ്കാശഃ പിത്താദ്ദാഹോഷ്മപാകവാന്||൨൪||
पक्वोदुम्बरसङ्काशः पित्ताद्दाहोष्मपाकवान्||२४||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
പക്വോദുമ്ബരസങ്കകാശ ഇത്യാദി പിത്താത്|| ൨൪||
Adhikarana കഫജവൃദ്ധിലക്ഷണമ് (൨൫) · Śloka ൨൫
കഫാച്ഛീതോ ഗുരുസ്നിഗ്ധഃകണ്ഡൂമാങ്കഠിനോऽല്പരുക്||൨൫||
कफाच्छीतो गुरुस्निग्धःकण्डूमाङ्कठिनोऽल्परुक्||२५||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ശീത ഇത്യാദി കഫാത്|| ൨൫||
Adhikarana രക്തജവൃദ്ധിലക്ഷണമ് (൨൬) · Śloka ൨൬
കൃഷ്ണസ്ഫോടാവൃതഃ പിത്തവൃദ്ധിലിങ്ഗശ്ച രക്തതഃ||൨൬||
कृष्णस्फोटावृतः पित्तवृद्धिलिङ्गश्च रक्ततः||२६||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
കൃഷ്ണേത്യാദി രക്താത്|| ൨൬||
Adhikarana മേദോജവൃദ്ധിലക്ഷണമ് (൨൭) · Śloka ൨൭
കഫവന്മേദസാ വൃദ്ധിര്മൃദുസ്താലഫലോപമഃ||൨൭||
कफवन्मेदसा वृद्धिर्मृदुस्तालफलोपमः||२७||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
കഫവദിത്യാദി മേദസഃ|| ൨൭||
Adhikarana മൂത്രജവൃദ്ധിലക്ഷണമ് (൨൮) · Śloka ൨൮
മൂത്രധാരണശീലസ്യ മൂത്രജഃ സ തു ഗച്ഛതഃ| അമ്ഭോഭിഃ പൂര്ണദൃതിവത്ക്ഷോഭം യാതി സരുങ്മൃദുഃ| മൂത്രകൃച്ഛ്രമധഃ സ്യാച്ച വലയഃ ഫലകോശയോഃ||൨൮||
मूत्रधारणशीलस्य मूत्रजः स तु गच्छतः| अम्भोभिः पूर्णदृतिवत्क्षोभं याति सरुङ्मृदुः| मूत्रकृच्छ्रमधः स्याच्च वलयः फलकोशयोः||२८||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
മൂത്രധാരണശീലസ്യേത്യാദി മൂത്രവൃദ്ധേര്ലക്ഷണമ്|| ൨൮||
Adhikarana ആന്ത്രവൃദ്ധേര്നിദാനാദി (൨൯) · Śloka ൨൯
വാതകോപിഭിരാഹാരൈഃ ശീതതോയാവഗാഹനൈഃ| ധാരണേരണഭാരാധ്വവിഷമാങ്ഗപ്രവര്തനൈഃ| ക്ഷോഭണൈഃ ക്ഷുഭിതോऽന്യൈശ്ച ക്ഷുദ്രാന്ത്രാവയവം യദാ| പവനോ വിഗുണീകൃത്യ സ്വനിവേശാദധോ നയേത്| കുര്യ്യാദ്വംക്ഷണസന്ധിസ്ഥോ ഗ്രന്ഥ്യാഭം ശ്വയഥുന്തദാ||൨൯||
वातकोपिभिराहारैः शीततोयावगाहनैः| धारणेरणभाराध्वविषमाङ्गप्रवर्तनैः| क्षोभणैः क्षुभितोऽन्यैश्च क्षुद्रान्त्रावयवं यदा| पवनो विगुणीकृत्य स्वनिवेशादधो नयेत्| कुर्य्याद्वंक्षणसन्धिस्थो ग्रन्थ्याभं श्वयथुन्तदा||२९||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
വാതകോപിഭിരിത്യാദ്യാന്ത്രവൃദ്ധേര്ലക്ഷണമ്| ധാരണേ രണേ വായോരേവ| സുബോധമന്യത്|| ൨൯||
Adhikarana ആന്ത്രവൃദ്ധേരുപേക്ഷായാം സമ്ഭാവ്യമസാധ്യത്വഞ്ച (൩൦) · Śloka ൩൦
ഉപേക്ഷമാണസ്യ ച മുഷ്കവൃദ്ധി മാധ്യമാനരുക്സ്തമ്ഭവതീ സ വായുഃ| പ്രപീഡിതോऽന്തഃസ്വനവാന് പ്രയാതി പ്രധ്മാപയന്നേതി പുനശ്ച മുക്തഃ| ആന്ത്രവൃദ്ധിരസാധ്യോऽയം വാതവൃദ്ധിസമാകൃതിഃ| രൂക്ഷകൃഷ്ണാരുണസിരാ തന്തുജാലഗവാക്ഷിതഃ||൩൦||
उपेक्षमाणस्य च मुष्कवृद्धि माध्यमानरुक्स्तम्भवती स वायुः| प्रपीडितोऽन्तःस्वनवान् प्रयाति प्रध्मापयन्नेति पुनश्च मुक्तः| आन्त्रवृद्धिरसाध्योऽयं वातवृद्धिसमाकृतिः| रूक्षकृष्णारुणसिरा तन्तुजालगवाक्षितः||३०||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ഉപേക്ഷമാണസ്യാചികിത്സ്യമാനസ്യാധ്മാനാദിമതീം മുഷ്കവൃദ്ധിം കുര്യ്യാദിതി സമ്ബന്ധഃ| ഉക്തോ വൃദ്ധിഃ|| ൩൦||
Adhikarana ഗുല്മനിദാനമ്, ഗുല്മാനാം സങ്ഖ്യാ (൩൧) · Śloka ൩൧
ഗുല്മോऽഷ്ടധാ പൃഥഗ്ദോഷൈഃ സംസൃഷ്ടൈര്നിയചം ഗതൈഃ| ആര്ത്തവസ്യ ച ദോഷേണ നാരീണാം ജായതേऽഷ്ടമഃ||൩൧||
गुल्मोऽष्टधा पृथग्दोषैः संसृष्टैर्नियचं गतैः| आर्त्तवस्य च दोषेण नारीणां जायतेऽष्टमः||३१||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
അനന്തരം ശോഫാസാമാന്യാദ്ഗുല്മ ഉച്യതേ| ഗുല്മോऽഷ്ടധേത്യാദി സങ്ഖ്യാരൂപാ സമ്പ്രാപ്തിഃ| തദേവാഷ്ടധാത്വം ദര്ശയതി-പൃഥഗ്ദോഷൈരിത്യാദിനാ| സ ച വാതാദിഭേദേന സപ്തവിധഃ| സ്ത്രീണാമേവാര്ത്തവസ്യ രജസോ ദോഷേണാഷ്ടമഃ|| ൩൧||
Adhikarana ഗുല്മനിദാനസമ്പ്രാപ്ത്യാദി (൩൨) · Śloka ൩൨
അഥ യോ ജ്വരാതിസാരാദിഭിര്വമനാദിഭിര്വാ കര്മഭിഃ കര്ശിതോ വാതലാന്യാഹാരയത്യാഹാരാഭിലാഷീ വാ ശീതമുദകം പിബ- ത്യന്നപാനാനന്തരം വാ ലങ്ഘനപ്ലവനവ്യവായയാനയാനാദീന് ദേഹവിക്ഷോണീഭിണഃ സേവതേऽനുദീര്ണാം വാ ഛര്ദിമുദീരയത്യു- ദീര്ണാന് വാ വാതാദീന് നിഃശ്വാസോച്ഛ്വാസൌ വാ നിഗൃഹ്ണാത്യ- സ്നേഹപൂര്വം വാ വമനവിരേചനേ കരോതി| തഥാശോധിത ഏവ വാऽതിവിദാഹിനോऽഭിഷ്യന്ദിനോ വാ നിഷേവതേ| തസ്യ യഥാസ്വം വാതപ്രധാനാഃ കുപിതാ ദോഷാഃ പൃഥക് സംസൃഷ്ടാ സമസ്താഃ സരക്താ വാ മഹാസ്രോതോऽനുപ്രവിശ്യാऽऽവൃത്യോര്ധ്വമധശ്ച മാര്ഗ- മവശ്യം ശൂലമുപജനയന്തോ ഗുല്മമഭിനിര്വര്തയന്തി| യതശ്ച തസ്മിന് ശൂലവിദ്ധ ഇവ വ്യഥതേ തീവ്രവേദനാര്ദിതഃ കൃച്ഛ്രോ- ച്ഛ്വാസഃ തസ്മാച്ഛൂലമിത്യുച്യതേ||൩൨||
अथ यो ज्वरातिसारादिभिर्वमनादिभिर्वा कर्मभिः कर्शितो वातलान्याहारयत्याहाराभिलाषी वा शीतमुदकं पिब- त्यन्नपानानन्तरं वा लङ्घनप्लवनव्यवाययानयानादीन् देहविक्षोणीभिणः सेवतेऽनुदीर्णां वा छर्दिमुदीरयत्यु- दीर्णान् वा वातादीन् निःश्वासोच्छ्वासौ वा निगृह्णात्य- स्नेहपूर्वं वा वमनविरेचने करोति| तथाशोधित एव वाऽतिविदाहिनोऽभिष्यन्दिनो वा निषेवते| तस्य यथास्वं वातप्रधानाः कुपिता दोषाः पृथक् संसृष्टा समस्ताः सरक्ता वा महास्रोतोऽनुप्रविश्याऽऽवृत्योर्ध्वमधश्च मार्ग- मवश्यं शूलमुपजनयन्तो गुल्ममभिनिर्वर्तयन्ति| यतश्च तस्मिन् शूलविद्ध इव व्यथते तीव्रवेदनार्दितः कृच्छ्रो- च्छ्वासः तस्माच्छूलमित्युच्यते||३२||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
അഥേത്യാദിനാ ഗുല്മാനാം വിസ്തരേണ നിദാനം സമ്പ്രാപ്തിശ്ചോയതേ| യ ഏവം കരോതി തസ്യ വാതപ്രധാനാ ദോഷാ ഗുല്മമഭിനിര്വര്തയന്തി| സ ച ഗുല്മോ നാമ്നാ ശൂലമിത്യുച്യതേ| കുതഃ? ആഹ-യതശ്ചേത്യാദി|| ൩൨||
Adhikarana ഗുല്മസാമാന്യസ്വരൂപവിവരണമ് (൩൩) · Śloka ൩൩
തത്രാതികര്ശനാത് കഫപിത്താഭ്യാം വാ മാര്ഗനിരോധാല്ലബ്ധാ- ശ്രയോ വായുരുത്പ്ലുതോ രൌക്ഷ്യാത് കഠിനീഭൂതഃ സ്വാശ്രയേ സ്വതന്ത്രഃ പരതന്ത്രോ വാ പിത്തശ്ലേഷ്മാശ്രയേ സ്പര്ശോപലഭ്യഃ പിണ്ഡിതത്വാദമൂര്തോऽപി മുര്ത്തതാമിവോപഗതോ ഗ്രന്ഥിരൂപേണാവതിഷ്ഠമാനോ ഗുല്മസംജ്ഞാ ലഭതേ||൩൩||
तत्रातिकर्शनात् कफपित्ताभ्यां वा मार्गनिरोधाल्लब्धा- श्रयो वायुरुत्प्लुतो रौक्ष्यात् कठिनीभूतः स्वाश्रये स्वतन्त्रः परतन्त्रो वा पित्तश्लेष्माश्रये स्पर्शोपलभ्यः पिण्डितत्वादमूर्तोऽपि मुर्त्ततामिवोपगतो ग्रन्थिरूपेणावतिष्ठमानो गुल्मसंज्ञा लभते||३३||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
അഥ കോऽസൌ ഗുല്മഃ യമഭിനിര്വര്തയന്തി ദോഷാ ഇത്യാഹ-തത്രാതികര്ശനാദിത്യാദി| ദ്വൌ ഹി ഹേതൂ വാതസ്യ, കര്ശനം മാര്ഗരോധശ്ച|| ൩൩||
Adhikarana ഗുല്മസ്യ സ്ഥാനാനി (൩൪) · Śloka ൩൪
തസ്യ പഞ്ച സ്ഥാനാനി ബസ്തിര്നാഭിഃ പാര്ശ്വേ ഹൃദയഞ്ച||൩൪||
तस्य पञ्च स्थानानि बस्तिर्नाभिः पार्श्वे हृदयञ्च||३४||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
തസ്യ ഗുല്മസ്യ ബസ്ത്യാദീനി പഞ്ചാശ്രയാഃ|| ൩൪||
Adhikarana ഗുല്മപൂര്വരൂപാണി (൩൫) · Śloka ൩൫
അഥാസ്യ പൂര്വരൂപാണി-സദനമഗ്നിശരീരയോരരുചിഃ സൌഹിത്യാऽസഹിഷ്ണുതാകുക്ഷിശൂലമാധ്മാനമുദ്ഗിരണം ബഹുശോ വിദഗ്ധേऽന്നേ ഛര്ദിരാടോപോ മലസ്യ പ്രാദുര്ഭാവോऽപ്രവൃത്തിശ്ച||൩൫||
अथास्य पूर्वरूपाणि-सदनमग्निशरीरयोररुचिः सौहित्याऽसहिष्णुताकुक्षिशूलमाध्मानमुद्गिरणं बहुशो विदग्धेऽन्ने छर्दिराटोपो मलस्य प्रादुर्भावोऽप्रवृत्तिश्च||३५||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
സദനാദീനി സാമാന്യേന പൂര്വരൂപാണി| സൌഹിത്യം തൃപ്തിഃ തദസഹിഷ്ണുത്വമ്| ഉദ്ഗിരണം ഛര്ദനമ്| മലസ്യ പുരീഷസ്യ| പ്രാദുര്ഭാവോ ബഹിരപ്രവൃത്തിശ്ച|| ൩൫||
Adhikarana വാതഗുല്മലക്ഷണമ് (൩൭) · Śloka ൩൭
തത്ര വാതാത് സൂച്യേവ ച ശങ്കുനേവ ച വ്യധോമന്യാശിരഃ- ശങ്ഖശൂലജ്വരാങ്ഗമര്ദപ്ലീഹാടോപാന്ത്രകൂജോദാവര്തോച്ഛ്വാസോപ- രോധമുഖശോഷസ്തബ്ധഗാത്രതാ വായുകാലേഷൂപദ്രവവൃദ്ധിര്വിഷ- മാഗ്നിതാ കൃഷ്ണാരുണപരുഷത്വങ്നഖാദിത്വം ഗുല്മസ്യ ചലത്വാ- ദ്വായോര്നിയതസ്ഥാനസംസ്ഥാനോദയപ്രലയാല്പമഹാരുജഃ| പിപീ- ലികാപരിഗത ഇവ തോദസ്ഫുരണബഹുലോ വിസ്താരയതീവ സ്വ- ദേശേ ചര്മ കദാചിത്കദാചിത് സങ്കോചയതീവ ഹര്ഷയതി രോമാണി വേദനാതിപ്രവൃതൌ തു സര്വസ്മിന്നപി ദേഹേ പ്രായോ ബസ്ത്യാശ്രയശ്ച ഭവതി||൩൭||
तत्र वातात् सूच्येव च शङ्कुनेव च व्यधोमन्याशिरः- शङ्खशूलज्वराङ्गमर्दप्लीहाटोपान्त्रकूजोदावर्तोच्छ्वासोप- रोधमुखशोषस्तब्धगात्रता वायुकालेषूपद्रववृद्धिर्विष- माग्निता कृष्णारुणपरुषत्वङ्नखादित्वं गुल्मस्य चलत्वा- द्वायोर्नियतस्थानसंस्थानोदयप्रलयाल्पमहारुजः| पिपी- लिकापरिगत इव तोदस्फुरणबहुलो विस्तारयतीव स्व- देशे चर्म कदाचित्कदाचित् सङ्कोचयतीव हर्षयति रोमाणि वेदनातिप्रवृतौ तु सर्वस्मिन्नपि देहे प्रायो बस्त्याश्रयश्च भवति||३७||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
൦൦
Adhikarana പിത്തഗുല്മലക്ഷണമ് (൩൮) · Śloka ൩൮
പിത്തദ്ദാഹോ ധൂമകോऽമ്ലകസ്തൃഷ്ണാ ജ്വരഃ സ്വേദോ വിഡ്ഭേദോ മൂര്ച്ഛാ ശീതോപശയതാ ഹരിതഹാരിദ്രത്വഗാദിത്വം ഗുല്മശ്ചാസ്യ തപ്തായഃപിണ്ഡ ഇവ തമവകാശം ദഹതി ദൂയതേ ധൂമായത ഊഷ്മായതേ ശിഥില ഇവ വ്രണ ഇവാസ്പര്ശസഹോ നിര്ലോമാ പ്രായോ നാഭ്യാശ്രയശ്ച||൩൮||
पित्तद्दाहो धूमकोऽम्लकस्तृष्णा ज्वरः स्वेदो विड्भेदो मूर्च्छा शीतोपशयता हरितहारिद्रत्वगादित्वं गुल्मश्चास्य तप्तायःपिण्ड इव तमवकाशं दहति दूयते धूमायत ऊष्मायते शिथिल इव व्रण इवास्पर्शसहो निर्लोमा प्रायो नाभ्याश्रयश्च||३८||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ദാഹാദി പിത്താദ്ഗുല്മേ ലിങ്ഗമ്| ധൂമകോ ധൂമായനമ്| ധൂമകാऽമ്ലകയോര്ലക്ഷണമുക്തം (അംസംസൂം - ൨൦) ദോഷഭേദീയേ| ത്വങ്നഖാദിഷു ഹരിതഹാരിദ്രോ വര്ണഃ സ്യാത്|| ൩൮||
Adhikarana കഫഗുല്മലക്ഷണമ് (൩൯) · Śloka ൩൯
കഫാത്സ്തൈമിത്യമരോചകാവിപാകൌ ഹൃദയോപലേപഃ ശീത- ജ്വരസ്തൃപ്തിഃ സദനം കാസോ ഹൃല്ലാസഃ പീനസോ നിദ്രാऽമ്ലസ്യം നഖാദിശുക്ലതാ| ഗുല്മശ്ച സുപ്തസ്ഥിരഗുരുകഠിനോऽവ- ഗാഢോऽല്പരുക്പ്രായോ ഹൃത്പാര്ശ്വാശ്രയശ്ച||൩൯||
कफात्स्तैमित्यमरोचकाविपाकौ हृदयोपलेपः शीत- ज्वरस्तृप्तिः सदनं कासो हृल्लासः पीनसो निद्राऽम्लस्यं नखादिशुक्लता| गुल्मश्च सुप्तस्थिरगुरुकठिनोऽव- गाढोऽल्परुक्प्रायो हृत्पार्श्वाश्रयश्च||३९||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
കഫാദ്ഗുല്മേ സ്തൈമിത്യാദികം ലിങ്ഗമ്| അവഗാഢോ ഘനഃ|| ൩൯||
Adhikarana സംസര്ഗസന്നിപാതഗുല്മേ (൪൦) · Śloka ൪൦
സംസൃഷ്ടലിങ്ഗഃ സംസര്ഗാത്| സ ത്രിവിധഃ||൪൦||
संसृष्टलिङ्गः संसर्गात्| स त्रिविधः||४०||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
സംസര്ഗജേഷു ത്രിഷു ഗുല്മേഷു യഥാസ്വം സംസര്ഗലക്ഷണാനി ഭവന്തി|
Adhikarana നിചയഗുല്മലക്ഷണമ് (൪൧) · Śloka ൪൧
സര്വലിങ്ഗനിചയേ നിചയഗുല്മഃ സോऽസാധ്യഃ||൪൧||
सर्वलिङ्गनिचये निचयगुल्मः सोऽसाध्यः||४१||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
സര്വലിങ്ഗമിശ്രീഭാവേ നിചയഗുല്മഃ സോऽസാധ്യഃ|| ൪൧||
Adhikarana സ്ത്രിയാ ഏവ രക്തഗുല്മസമ്ഭവേ ഹേതുഃ (൪൨) · Śloka ൪൨
രക്തഗുല്മസ്തു ഗര്ഭകോഷ്ഠാര്ത്തവാഗമനവൈശേഷ്യാത്പാരതന്ത്ര്യാ- ദവൈശാരദ്യാദുപചാരാനുരോധാച്ച സ്ത്രിയാ ഏവ ഭവതി||൪൨||
रक्तगुल्मस्तु गर्भकोष्ठार्त्तवागमनवैशेष्यात्पारतन्त्र्या- दवैशारद्यादुपचारानुरोधाच्च स्त्रिया एव भवति||४२||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
രക്തഗുല്മസ്തു ഗര്ഭകോഷ്ഠാര്ത്തവാഗമനാദിഹേതോഃ സ്ത്രിയാ ഏവ ഭവതി, ന പുരുഷസ്യ| യഥോക്തവിപര്യയാദവൈശാരദ്യാദി തത്ര സാതിശയം വിദ്യതേ| ഗര്ഭകോഷ്ഠേ ത്വാര്ത്തവാഗമനവൈശേഷ്യേണ| വിശാരദാ വ്യുത്പന്നബുദ്ധിഃ||൪൨||
Adhikarana രക്തഗുല്മനിദാനാദി (൪൩) · Śloka ൪൩
തത്ര യദാ സാ ഋതുമതീ നവപ്രസൂതാ യോനിരോഗിണീ വാ വാതലാന്യാऽऽസേവേത തദാऽസ്യാ വായുഃ പ്രകുപിതോ യോന്യാ മുഖമനുപ്രവിശ്യാര്ത്തവമുപരുണദ്ധി| തദുപരുധ്യമാനം മാസേ മാസേ കുക്ഷിമഭിനിര്വര്തയതി| ഗര്ഭലിങ്ഗാനി ച ഹൃല്ലാസതന്ദ്രാങ്ഗ- സാദദൌഹൃദസ്തന്യദര്ശനാദീനി| വായുസംസര്ഗാത് പുനഃ പിത്തൈക- പ്രകോപതയാ ച വാതപിത്തഗുല്മരൂപാണി ക്രമാച്ഛൂലസ്തമ്ഭ- ദാഹാതീസാരാദീനി ഗര്ഭാശയേ ച സുതരാം ശൂലം തഥാ യോന്യാ ദൌര്ഗന്ധ്യമാസ്രാവഞ്ച കരോതി| ഗുല്മശ്ച ന ഗര്ഭ ഇവാങ്ഗൈഃ പിണ്ഡിത ഏവ തു ചിരേണ സശൂലം സ്പന്ദതേ| ഗുല്മ ഏവ വര്ദ്ധതേ ന കുക്ഷിഃ||൪൩||
तत्र यदा सा ऋतुमती नवप्रसूता योनिरोगिणी वा वातलान्याऽऽसेवेत तदाऽस्या वायुः प्रकुपितो योन्या मुखमनुप्रविश्यार्त्तवमुपरुणद्धि| तदुपरुध्यमानं मासे मासे कुक्षिमभिनिर्वर्तयति| गर्भलिङ्गानि च हृल्लासतन्द्राङ्ग- साददौहृदस्तन्यदर्शनादीनि| वायुसंसर्गात् पुनः पित्तैक- प्रकोपतया च वातपित्तगुल्मरूपाणि क्रमाच्छूलस्तम्भ- दाहातीसारादीनि गर्भाशये च सुतरां शूलं तथा योन्या दौर्गन्ध्यमास्रावञ्च करोति| गुल्मश्च न गर्भ इवाङ्गैः पिण्डित एव तु चिरेण सशूलं स्पन्दते| गुल्म एव वर्द्धते न कुक्षिः||४३||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
തത്രേത്യാദിനാ നിദാനം സമ്പ്രാപ്തിശ്ചോച്യതേ| ഏവം കുപിതോ വായുഃഗര്ഭലിങ്ഗം കുക്ഷിമഭിനിര്വര്തയതീതി സമ്ബന്ധഃ| ഗര്ഭലിങ്ഗാനി ഹൃല്ലാസാദീനി ചാഭിനിര്വര്തയതി വാതസ്യ സംസര്ഗാത്പിത്തകോപതയാ ച| തച്ഛോണിതം ക്രമാദ്വാതപിത്തജാനി ശൂലാദീനി കരോതി| ഗര്ഭശയേ സുതരാം ശൂലമയോന്യാഃ സ്രാവാദി ച കുരുതേ| അസ്യാഗുല്മഃ ഗര്ഭ ഇവാങ്ഗൈര്ന സ്ഫുരതി| പിണ്ഡീഭൂതഃ ശൂലവാശ്ച ചിരേണ സ്പന്ദതേ| അസ്യാഃ കുക്ഷിര്ന വര്ദ്ധതേ| ഗുല്മസ്തു വര്ദ്ധത ഏവ|| ൪൩||
Adhikarana ഗുല്മവിദ്രധ്യോര്ഭേദകലക്ഷണമ് (൪൪) · Śloka ൪൪
സ്വദോഷാധിഷ്ഠാനശ്ച സര്വോ ഭവതി ഗുല്മഃ| തസ്മാച്ചിരേണ നൈവ വാ പാകമേതി| ഭൃശം ദുഷ്ടരക്താശ്രയത്വാത്തു വിദ്രധിഃ ശീഘ്രപാകോ ഭവതീതി||൪൪||
स्वदोषाधिष्ठानश्च सर्वो भवति गुल्मः| तस्माच्चिरेण नैव वा पाकमेति| भृशं दुष्टरक्ताश्रयत्वात्तु विद्रधिः शीघ्रपाको भवतीति||४४||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
യതഃ സര്വോ ഗുല്മഃ സ്വദോഷാധിഷ്ഠാനഃ സ്വദോഷാശ്രയോ ഭവതി തസ്മാച്ചിരേണ പാകമേതി ഭജതേ ന വാ പാകം ഭജതേ| സപാകോ ഭവത്യപാക ഏവ വാ| വിദ്രധിരനന്യദോഷാരബ്ധോऽപി ദുഷ്ടരക്താശ്രയോ ഭവതി| അതഃ ശീഘ്രം പച്യതേ| ശീഘ്രവിദാഹിത്വാദേവ ച വിദ്രധിരിത്യഭിധീയതേ| വിദാഹശ്ച പാകഃ| ഭൃശഗ്രഹണം ഗുല്മേ വിദ്രധ്യപേക്ഷയാ സ്വല്പരക്തകോപപ്രദര്ശനാര്ഥമ്|| ൪൪||
Adhikarana അന്തര്ഗുല്മലക്ഷണമ് (൪൫) · Śloka ൪൫
ഭവതി ചാത്ര- ഗുല്മേऽന്തരാശ്രയേ ബസ്തികുക്ഷിഹൃത്പാര്ശ്വവേദനാഃ| അഗ്നിവര്ണബലഭ്രംശോ വേഗാനാംഞ്ചാऽപ്രവര്തനമ്||൪൫||
भवति चात्र- गुल्मेऽन्तराश्रये बस्तिकुक्षिहृत्पार्श्ववेदनाः| अग्निवर्णबलभ्रंशो वेगानांञ्चाऽप्रवर्तनम्||४५||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ബസ്തിവേദനാദ്യന്തരാശ്രയലിങ്ഗമ|| ൪൫||
Adhikarana ബാഹ്യഗുല്മലക്ഷണമ് (൪൬) · Śloka ൪൬
അതോ വിപര്യ്യയോ ബാഹ്യേ കോഷ്ഠാങ്ഗേഷു തു നാऽതിരുക്| വൈവര്ണ്യമവകാശസ്യ ബഹിരുന്നതതാധികമ്||൪൬||
अतो विपर्य्ययो बाह्ये कोष्ठाङ्गेषु तु नाऽतिरुक्| वैवर्ण्यमवकाशस्य बहिरुन्नतताधिकम्||४६||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ഏതദ്വിപര്യ്യയാത് കോഷ്ഠരുഗാദിഭിര്ബാഹ്യം വിദ്യാത്|| ൪൬||
Adhikarana ആനാഹലക്ഷണമ് (൪൭) · Śloka ൪൭
സാടോപമത്യുഗ്രരുജമാധ്മാനമുദരേ ഭൃശമ്| ഊര്ധ്വാധോ വാതരോധേന തമാനാഹം പ്രചക്ഷതേ||൪൭||
साटोपमत्युग्ररुजमाध्मानमुदरे भृशम्| ऊर्ध्वाधो वातरोधेन तमानाहं प्रचक्षते||४७||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
സടോപമിത്യാദിനാഗുല്മപ്രായോ ഭവതീത്യാऽऽനാഹസ്യ ലക്ഷണമുച്യതേ| ആടോപോ നാഭേരധോ മന്ദസഞ്ചാരവായുതാ|| ൪൭||
Adhikarana അഷ്ഠീലാ-പ്രത്യഷ്ഠീലയോര്ലക്ഷണമ് (൪൮) · Śloka ൪൮
ഘനോऽഷ്ഠീലോപമോ ഗ്രന്ഥിരഷ്ഠീലോര്ധ്വം സമുന്നതഃ| ആനാഹലിങ്ഗസ്തിര്യ്യക്തു പ്രത്യഷ്ഠീലാ തദാകൃതിഃ||൪൮||
घनोऽष्ठीलोपमो ग्रन्थिरष्ठीलोर्ध्वं समुन्नतः| आनाहलिङ्गस्तिर्य्यक्तु प्रत्यष्ठीला तदाकृतिः||४८||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ഘന ഇത്യാദിനാ ഗുല്മസാദൃശ്യാദഷ്ഠീലാ-പ്രത്യഷ്ഠീലയോര്ലക്ഷണമ്||൪൮||
Adhikarana തൂനീപ്രതൂന്യോര്ലക്ഷണമ് (൪൯-൧൧) · Śloka ൧൧
പക്വാശയാദ്ഗുദോപസ്ഥം വായുസ്തീവ്രരുജശ്ചരന്| തൂനീ പ്രതൂനീ തു ഭവേത്സ ഏവാതോ വിപര്യ്യയേ||൪൯|| ഇതി വൈദ്യപതിസിംഹഗുപ്തസ്യ സൂനോര്വാഗ്ഭടസ്യ കൃതാവഷ്ടാങ്ഗ- ഗുല്മനിദാനം നാമൈകാദശോऽധ്യായഃ||൧൧||
पक्वाशयाद्गुदोपस्थं वायुस्तीव्ररुजश्चरन्| तूनी प्रतूनी तु भवेत्स एवातो विपर्य्यये||४९|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतावष्टाङ्ग- गुल्मनिदानं नामैकादशोऽध्यायः||११||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
പക്വാശയാദിത്യാദി തൂനീ-പ്രതൂന്യോഃ| സ ഏവേതി വായുഃ| അതഏവ പക്വാശയാത് ഗുദോപസ്ഥഗമനാത്| വൈപരീത്യേന ഗുദോപസ്ഥാത്പക്വാശയം പ്രയാതീതി|| ൪൯|| ഇതി ശ്രീമന്മഹാമഹോപാധ്യായേന്ദുവിരചിതായാമ് അഷ്ടാങ്ഗസംഗ്രഹവ്യാഖ്യായാം ശശിലേഖായാം നിദാനസ്ഥാനേ ഏകാദശോऽധ്യായഃ