Adhikarana ਅਥ ਪ੍ਰਮੇਹਨਿਦਾਨਂ ਨਾਮ ਦਸ਼ਮੋਧ੍ਯਾਯਃ |ਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞਾ (੧) · Śloka ੧
ਅਥ ਪ੍ਰਮੇਹਨਿਦਾਨਂ ਨਾਮਾਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ||੧||
अथ प्रमेहनिदानं नामाध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਉਕ੍ਤਮਧ੍ਯਾਯਾਰਮ੍ਭਪ੍ਰਯੋਜਨਮ੍|| ੧||
Adhikarana ਪ੍ਰਮੇਹਪ੍ਰਭੇਦਾਃ (੨) · Śloka ੨
ਵਿਂਸ਼ਤਿਃ ਪ੍ਰਮੇਹਾ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਤਦ੍ਯਾਥਾ-ਕਫ਼ਾਦੁਦਕੇਕ੍ਸੁਸਾਨ੍ਦ੍ਰ- ਸੁਰਾਪਿਸ੍ਟਸ਼ੁਕ੍ਰਾਸਿਕਤਾਸ਼ੀਤਸ਼ਨੈਰ੍ਲਾਲਾਪ੍ਰਮੇਹਾ ਦਸ਼| ਪਿਤ੍ਤਾ- ਤ੍ਕ੍ਸਾਰਕਾਲਨੀਲਹਾਰਿਦ੍ਰਮਾਞ੍ਚਿਸ੍ਠਸ਼ੋਣਿਤਮੇਹਾਃ ਸਟ੍| ਵਾਤਾ- ਦ੍ਵਸਾਮਜ੍ਜਹਸ੍ਤਿਮਧੁਮੇਹਾਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰਃ ਇਤਿ||੨||
विंशतिः प्रमेहा भवन्ति| तद्याथा-कफ़ादुदकेक्षुसान्द्र- सुरापिष्टशुक्रासिकताशीतशनैर्लालाप्रमेहा दश| पित्ता- त्क्षारकालनीलहारिद्रमाञ्चिष्ठशोणितमेहाः षट्| वाता- द्वसामज्जहस्तिमधुमेहाश्चत्वारः इति||२||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਵਿਂਸ਼ਤਿਃ ਪ੍ਰਮੇਹਾਃ| ਸਰ੍ਵੇਸਾਞ੍ਚਾ ਪ੍ਰਮੇਹਾਣਾਂ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਹੇਤੁਃ| ਸਰ੍ਵੇ ਚ ਰੋਗਸ੍ਵਭਾਵਾਨ੍ਨਾਵੋਤ੍ਪਨ੍ਨਾਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਪ੍ਰਮੇਹਾ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਅਤਃ ਕਫ਼ਾਦਿਕ੍ਰਮੇਣ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇ| ਦਸ਼ੋਦਕਮੇਹਾਦਯਃ ਕਫ਼ਾਦ੍ਭਵਨ੍ਤਿ| ਸਟ੍ਕ੍ਸਾਰਾਦਯਃ ਪਿਤ੍ਤਾਤ੍| ਵਸਾਦਯਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰੋ ਵਾਤਾਦਿਤਿ|| ੨||
Adhikarana ਪ੍ਰਮੇਹਨਿਦਾਨਮ੍ (੩) · Śloka ੩
ਤੇਸਾਂ ਯਤ੍ਕਿਞ੍ਚਿਦਾਹਾਰਵਿਹਾਰਜਾਤਂ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਮੇਦੋਮੂਤ੍ਰਜਨਨਂ ਸ ਹੇਤੁਃ||੩||
तेषां यत्किञ्चिदाहारविहारजातं श्लेष्ममेदोमूत्रजननं स हेतुः||३||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਤੇਸਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਪ੍ਰਮੇਹਾਣਾਂ ਨਿਦਾਨਮੁਚ੍ਯਤੇ||੩||
Adhikarana ਪ੍ਰਮੇਹਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਃ (੪) · Śloka ੪
ਤਤ੍ਰ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਮੇਦਃ ਕ੍ਲੇਦਮਾਂਸਸ਼ੁਕ੍ਰਸੈਰਨ੍ਵਿਤੋ ਬਸ੍ਤਿਗਤਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾ ਪ੍ਰਮੇਹਾਞ੍ਜਨਯਤਿ| ਤੈਃ ਕਫਸ਼ੋਣਿਤਾਭ੍ਯਾਂ ਚ ਯੁਕ੍ਤਂ ਪਿਤ੍ਤਮ੍| ਤੈਰ੍ਵਸਾਲਸੀਕਾਮਞ੍ਜੌਜੋਭਿਸ਼੍ਚ ਵਾਯੁਃ||੪||
तत्र वातपित्तमेदः क्लेदमांसशुक्रसैरन्वितो बस्तिगतः श्लेष्मा प्रमेहाञ्जनयति| तैः कफशोणिताभ्यां च युक्तं पित्तम्| तैर्वसालसीकामञ्जौजोभिश्च वायुः||४||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਤਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਃ| ਸ੍ਵਹੇਤੁਦੂਸਿਤਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾ ਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯੇਨ ਯਦਾ ਪ੍ਰਮੇਹਾਨ੍ ਜਨਯਤਿ ( ਕਰੋਤਿ ) ਤਦਾ ਵਾਤਾਦਿਭਿਰਨ੍ਵਿਤਃ ਸਨ੍ ਬਸ੍ਤਿਮਨ੍ਵੇਤਿ| ਯਦਾ ਪਿਤ੍ਤਂ ਤਦਾ ਤੈਃ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤੈਰ੍ਵਾਤਾਦਿਭੀ ਰਸਾਨ੍ਤੈਃ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤੈਃ ਕਫ਼ਸ਼ੋਣਿਤਪਿਤ੍ਤਾਨ੍ਤੈਰ੍ਵਸਾਦਿਭਿਸ਼੍ਚਾਨ੍ਵਿਤਃ|| ੪||
Adhikarana ਪ੍ਰਮੇਹੇਸੁ ਦੋਸਕੋਪਦੂਸ੍ਯਦੁਸ੍ਟਿਕ੍ਰਮਃ (੫) · Śloka ੫
ਤ੍ਰਯਾਣਾਮਪਿ ਦੋਸਾਣਾਂ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਪ੍ਰਮੇਹੇਸੁ ਪ੍ਰਾਕ੍ਪ੍ਰਕੋਪਮਾਪਦ੍ਯਤੇ| ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਧਿਸ੍ਠਾਨਤ੍ਵਾਨ੍ਮੂਤ੍ਰਸ੍ਯ| ਤਦ੍ ਵਦ੍ਧੇਰ੍ਮੇਦ ਏਵ ਚ ਤੇਨ ਪ੍ਰਥਮਂ ਦੂਸ੍ਯਤੇਤ੍ਯਨ੍ਤਸਭਾਗਤ੍ਵਾਤ੍| ਤਦਨਨ੍ਤਰਂ ਦੇਹਕ੍ਲੇਦਾਦਯਃ| ਤਤਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਦਿਕ੍ਸਯੇ ਪਿਤ੍ਤਂ ਪ੍ਰਬਲੀਭਵਚ੍ਛੋਣਿਤਮਪਿ ਦੂਸਯਤਿ| ਤਤ੍ ਕ੍ਸਯੇਪਿ ਵਾਯੁਰ੍ਵਸਾਦੀਨ੍ ਧਾਤੂਨ੍ ਸ਼ਰੀਰਸ੍ਯ ਪਰਮਸਾਰਭੂਤਾਨ੍ ਬਸ੍ਤਿਮਾਕਸ੍ਯ ਮੂਤ੍ਰੇਣ ਸਹ ਵਿਸਜਤਿ||੫||
त्रयाणामपि दोषाणां श्लेष्मप्रमेहेषु प्राक्प्रकोपमापद्यते| श्लेष्माधिष्ठानत्वान्मूत्रस्य| तद् वृद्धेर्मेद एव च तेन प्रथमं दूष्यतेऽत्यन्तसभागत्वात्| तदनन्तरं देहक्लेदादयः| ततः श्लेष्मादिक्षये पित्तं प्रबलीभवच्छोणितमपि दूषयति| तत् क्षयेऽपि वायुर्वसादीन् धातून् शरीरस्य परमसारभूतान् बस्तिमाकृष्य मूत्रेण सह विसृजति||५||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਸਰ੍ਵਮੇਹੇਸੁ ਚ ਰੋਗਸ੍ਵਭਾਵਚ੍ਛ੍ਲੇਸ੍ਮਾਪ੍ਰਕੋਪਮਾਪਦ੍ਯਤੇ| ਪਿਤ੍ਤਜੇਪਿ ਪ੍ਰਥਮਮਲ੍ਪਂ ਕੁਪਿਤਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾ ਸ੍ਵਮਲ੍ਪਂ ਲਿਙ੍ਗਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯੇਤ੍| ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਕਾਲਂ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਪ੍ਰਮੇਹੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਕਾਲਵਸ਼ਾਤ੍ ਕਫ਼ਾਦੌ ਕ੍ਸੀਣੇ ਪਿਤ੍ਤਮੇਹਤਾਂ ਪ੍ਰਤਿਪਦ੍ਯਤੇ| ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਰਕ੍ਤਪ੍ਰਵਤੇਃ| ਕਾਲੇਨ ਰਕ੍ਤਕ੍ਸਯਾਦਦ੍ਵਾਯੁਰ੍ਵਸਾਦੀਨ੍ ਦੇਹਸ੍ਯ ਸਾਰਭੂਤਾਨਾਕਸ੍ਯਾਨ੍ਤੇ ਵਾਤਪ੍ਰਮੇਹਾਨ੍ ਕਰੋਤਿ| ਏਵਂਕ੍ਰਮੇਣ ਦੋਸਾਣਾਂ ਕਾਰਣਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਥਮਮੇਵ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯੇਨੋਤ੍ਪਨ੍ਨੇਪਿ ਫ਼ਲਤਃ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਕਫ਼ਾਨ੍ਵਯਤ੍ਵਮ੍| ਸਭਾਗਤ੍ਵਂ ਸਦਸ਼ਤ੍ਵਮ੍|| ੫||
Adhikarana ਪ੍ਰਮੇਹਾਣਾਂ ਸਾਧ੍ਯਤ੍ਵਾਦਿ ਤਤ੍ਰ ਹੇਤੁਸ਼੍ਚ (੬) · Śloka ੬
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਕਫ਼ਪਿਤ੍ਤਵਾਤਜਾਃ ਕ੍ਰਮੇਣ ਸਾਧ੍ਯਯਾਪ੍ਯਾਸਾਧ੍ਯਾਃ| ਤਥਾ ਪਿਤ੍ਤਜਾਃ ਸਂਸਸ੍ਟਦੋਸਮੇਦਃ ਸ੍ਥਾਨਤ੍ਵਾਦ੍ ਵਿਰੁਦ੍ਧੋਪਕ੍ਰਮ- ਤ੍ਵਾਚ੍ਚ| ਵਾਤਜਃ ਪੁਨਃ ਕ੍ਸੀਣੇਸੁ ਧਾਤੁਸੁ ਮਹਾਤ੍ਯਯਤਯਾ ਵਿਰੁਦ੍ਧੋਪਕ੍ਰਮਤ੍ਵਾਚ੍ਚ| ਮੇਦਸਿ ਤੁ ਨਾਤਿਦੁਸ੍ਟੇ ਪਿਤ੍ਤਜਾ ਅਪਿ ਸਾਧ੍ਯਤਾਂ ਗਚ੍ਛੇਯੁਃ||੬||
तस्मात् कफ़पित्तवातजाः क्रमेण साध्ययाप्यासाध्याः| तथा पित्तजाः संसृष्टदोषमेदः स्थानत्वाद् विरुद्धोपक्रम- त्वाच्च| वातजः पुनः क्षीणेषु धातुषु महात्ययतया विरुद्धोपक्रमत्वाच्च| मेदसि तु नातिदुष्टे पित्तजा अपि साध्यतां गच्छेयुः||६||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਤਤ੍ਰ ਕਫ਼ਜਾਃ ਪ੍ਰਮੇਹਾ ਸਾਧ੍ਯਾਃ| ਤਸ੍ਮਾਦਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤਾਦ੍ਰੂਪਾਤ੍| ਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਮੇਹੇ ਤੁ ਕਫ਼ਾਨਨ੍ਤਰਜੇ ਪ੍ਰਥਮਮੇਵ ਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯੇਨੋਤ੍ਪਨ੍ਨੇ ਤਥੇਤ੍ਯਾਦ੍ਯੁਕ੍ਤਾਦ੍ਧੇਤੋਰ੍ਯਾਪ੍ਯਤ੍ਵਮ੍| ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਮੇਦਸਿ ਨਾਤਿਦੁਸ੍ਟੇ ਸਾਧ੍ਯਤ੍ਵਮੇਵ| ਵਾਤਪ੍ਰਮੇਹਾਣਾਂ ਧਾਤੁਕ੍ਸਯਂ ਵਿਨਾਨੁਤ੍ਪਤ੍ਤੈਰਵਸ਼੍ਯਂ ਸਰ੍ਵਪ੍ਰਮੇਹਾਣਾਮਨ੍ਤਰ੍ਭਾਵਃ| ਯਥੋਕ੍ਤਾਚ੍ਚ ਹੇਤੋਰਸਾਧ੍ਯਤ੍ਵਮ੍|| ੬||
Adhikarana ਸਰ੍ਵਪ੍ਰਮੇਹੇਸੁ ਸਾਧਾਰਣਂ ਲਿਙ੍ਗਮ੍ (੭) · Śloka ੭
ਧਾਤੁਸਮ੍ਪਰ੍ਕਾਤ੍ਪੁਨਃ ਸਰ੍ਵਮੇਹੇਸੁ ਮੂਤ੍ਰਮਾਵਿਲਂ ਭੂਰਿ ਚ ਭਵਤਿ||੭||
धातुसम्पर्कात्पुनः सर्वमेहेषु मूत्रमाविलं भूरि च भवति||७||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਯਤੋ ਧਾਤੁਸਮ੍ਪਰ੍ਕਃ ਸਰ੍ਵੇਸੁ ਤਦਾਵਿਲਮੂਤ੍ਰਤ੍ਵਾਦਿਸਾਧਾਰਣਂ ਲਿਙ੍ਗਮ੍||੭||
Adhikarana ਦੋਸਦੂਸ੍ਯਸਂਯੋਗਵਿਸ਼ੇਸਾਦਿਨਾ ਪ੍ਰਮੇਹਾਣਾਂ ਭੇਦਾਃ (੮) · Śloka ੮
ਦੋਸਾਣਾਂ ਦੂਸ੍ਯਾਣਾਂ ਚੋਤ੍ਕਸ੍ਟਾਪਕਸ੍ਟਸਂਯੋਗੇਨ ਮੂਤ੍ਰਵਰ੍ਣਰਸ- ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਗਨ੍ਧਵਿਸ਼ੇਸਾਦ੍ਵਰ੍ਣਾਨਾਮਿਵ ਸ਼ੁਕ੍ਲਕਸ੍ਣਾਦੀਨਾਂ ਸ਼ਬਲ- ਕਲ੍ਮਾਸਾਦਯਃ ਪ੍ਰਮੇਹਾਣਾਂ ਪ੍ਰਭੇਦਾ ਭਵਨ੍ਤਿ||੮||
दोषाणां दूष्याणां चोत्कृष्टापकृष्टसंयोगेन मूत्रवर्णरस- स्पर्शगन्धविशेषाद्वर्णानामिव शुक्लकृष्णादीनां शबल- कल्माषादयः प्रमेहाणां प्रभेदा भवन्ति||८||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਦੋਸਾਣਾਂ ਚ ਨਾਨਾਵਿਧਾਤ੍ ਸਂਯੋਗਾਨ੍ਨਾਨਾਵਿਧਵਰ੍ਣੇਤ੍ਪਤ੍ਤਿਃ|| ੮||
Adhikarana ਪ੍ਰਮੇਹਾਣਾਂ ਪੂਰ੍ਵਰੂਪਾਣਿ (੯) · Śloka ੯
ਤੇਸਾਂ ਪੂਰ੍ਵਰੂਪਾਣ੍ਯਤਿਵਦ੍ਧਿਰ੍ਨਖਦੀਨਾਮ੍| ਜਟਿਲੀਭਾਵਸ਼੍ਚ ਕੇਸ਼ਾ- ਨਾਮ੍| ਮਾਧੁਰ੍ਯ੍ਯਮਾਸ੍ਯਸ੍ਯ| ਤਾਲੁਕਣ੍ਠਸ਼ੋਸਃ ਪਿਪਾਸਾ ਮਲਾ- ਧਿਕ੍ਯਂ ਬਹਿਃ ਕਾਯੇ ਕਾਯਚ੍ਛਿਦ੍ਰੇਸੁ| ਪਾਣਿਪਾਦਦਾਹੋਤਿ- ਮਾਧੁਰ੍ਯ੍ਯਾਤ੍ ਪਿਪੀਲਿਕੋਪਸਰ੍ਪਣਮ੍| ਵਿਸ੍ਤ੍ਰਗਨ੍ਧਤਾ ਚ ਮੂਤ੍ਰ- ਸ਼ਰੀਰਯੋਃ| ਸ਼ੁਕ੍ਲਤਾ ਚ ਮੂਤ੍ਰੇ| ਸ਼੍ਵਾਸਨਿਦ੍ਰਾਤਨ੍ਦ੍ਰਾਲਸ੍ਯਪ੍ਰਕਰ੍ਸਸ਼੍ਚ||੯||
तेषां पूर्वरूपाण्यतिवृद्धिर्नखदीनाम्| जटिलीभावश्च केशा- नाम्| माधुर्य्यमास्यस्य| तालुकण्ठशोषः पिपासा मला- धिक्यं बहिः काये कायच्छिद्रेषु| पाणिपाददाहोऽति- माधुर्य्यात् पिपीलिकोपसर्पणम्| विस्त्रगन्धता च मूत्र- शरीरयोः| शुक्लता च मूत्रे| श्वासनिद्रातन्द्रालस्यप्रकर्षश्च||९||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਨਖਵਦ੍ਧਾਦੀਨਿ ਸਰ੍ਵਪ੍ਰਮੇਹਾਣਾਂ ਪੂਰ੍ਵਰੂਪਾਣਿ| ਮਲਂ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਂ ਬਹਿਃਕਾਯਭਵਮ੍|| ੯||
Adhikarana ਕਫਜਮੇਹਾਃ, ਤਤ੍ਰ ਉਦਕਮੇਹਲਕ੍ਸਣਮ੍ (੧) · Śloka ੧
ਤਤ੍ਰ ਸ਼ੀਤਂ ਸ਼੍ਵਤੇਮਗਨ੍ਧਮਚ੍ਛਮੁਦਕਮਿਵੋਦਕਮੇਹੀ ਮੇਹਤਿ|੧|
तत्र शीतं श्वतेमगन्धमच्छमुदकमिवोदकमेही मेहति|१|
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
੦੦
Adhikarana ਇਕ੍ਸੁਮੇਹਲਕ੍ਸਣਮ੍ (੧) · Śloka ੧
ਇਕ੍ਸੁਰਸਮਿਵਾਤਿਮਧੁਰਂ ਸ਼ੀਤਮੀਸਪਿਚ੍ਛਿਲਾਵਿਲਾਮਿਕ੍ਸੁਮੇਹੀ||੧||
इक्षुरसमिवाऽतिमधुरं शीतमीषपिच्छिलाविलामिक्षुमेही||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ਸਾਨ੍ਦ੍ਰਮੇਹਲਕ੍ਸਣਮ੍ (੧੦) · Śloka ੧੦
ਪਰ੍ਯ੍ਯੁਸਿਤਂ ਸਾਨ੍ਦ੍ਰਿਭਵਤ੍ ਸਾਨ੍ਦ੍ਰਮੇਹਿ||੧੦||
पर्य्युषितं सान्द्रिभवत् सान्द्रमेहि||१०||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਯਨ੍ਮੇ ਤਤ੍ ਪਰ੍ਯ੍ਯੁਸਿਤਂ ਸਤਃ ਪਰਿਵਾਸਾਤ੍ਸਾਨ੍ਦ੍ਰਂ ਘਨਂ ਭਵਤਿ||੧੦||
Adhikarana ਸੁਰਾਮੇਹਲਕ੍ਸਣਮ੍ (੧੧) · Śloka ੧੧
ਸੁਰਾਤੁਲ੍ਯਾਮੁਪਰਿ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਮਧਃ ਸਾਨ੍ਦ੍ਰਂ ਸੁਰਾਮੇਹੀ|੧੧|
सुरातुल्यामुपरि प्रसन्नमधः सान्द्रं सुरामेही|११|
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
੦੦
Adhikarana ਪਿਸ੍ਟਮੇਹਲਕ੍ਸਣਮ੍ (੧੧) · Śloka ੧੧
ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਭਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰਮਿਸ਼੍ਰਂ ਵਾ ਸ਼ੁਕ੍ਰਮੇਹੀ|੧੧|
शुक्राभं शुक्रमिश्रं वा शुक्रमेही|११|
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
੦੦
Adhikarana ਸਿਕਤਾਮੇਹਲਕ੍ਸਣਮ੍ (੧੧) · Śloka ੧੧
ਸਰੁਜਂ ਸਸਿਕਤਂ ਸਿਕਤਾਮੇਹੀ| ਪ੍ਰਾਯੋ ਮਧੁਰਮਤਿਸ਼ੀਤਂ ਸ਼ੀਤਮੇਹੀ| ਮਨ੍ਦਂ ਮਨ੍ਦਂ ਸ਼ਨੈਃ ਸ਼ਨੈਰ੍ਮੇਹੀ| ਪਿਚ੍ਛਿਲਂ ਤਨ੍ਤੁਬਦ੍ਧਮਿਵ ਲਾਲਾਮੇਹੀ||੧੧||
सरुजं ससिकतं सिकतामेही| प्रायो मधुरमतिशीतं शीतमेही| मन्दं मन्दं शनैः शनैर्मेही| पिच्छिलं तन्तुबद्धमिव लालामेही||११||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਤਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਕ੍ਰਮੇਣ ਪ੍ਰਮੇਹਾਣਾਂ ਲਕ੍ਸਣਮੁਚ੍ਯਤੇ|| ੧੧||
Adhikarana ਪਿਤ੍ਤਜਮੇਹਾਃ, ਕ੍ਸਾਰਮੇਹਲਕ੍ਸਣਮ੍ (੧੨) · Śloka ੧੨
ਵਰ੍ਣਗਨ੍ਧਰਸਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ੈਃ ਸ੍ਤ੍ਰੁਤਕ੍ਸਾਰੋਪਮਂ ਕ੍ਸਾਰਮੇਹੀ||੧੨||
वर्णगन्धरसस्पर्शैः स्त्रुतक्षारोपमं क्षारमेही||१२||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਸ੍ਤ੍ਰੁਤਕ੍ਸਾਰਃ ਕ੍ਸਾਰਜਲਮ੍|| ੧੨||
Adhikarana ਕਾਲਮੇਹਲਕ੍ਸਣਮ੍ (੧੩) · Śloka ੧੩
ਊਸ੍ਣਂ ਮਸੀਕਾਲਂ ਕਾਲਮੇਹੀ|੧੩|
ऊष्णं मषीकालं कालमेही|१३|
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
੦੦
Adhikarana ਨੀਲਮੇਹਲਕ੍ਸਣਮ੍ (੧੩) · Śloka ੧੩
ਸਫੇਨਮਚ੍ਛਮਮ੍ਲਂ ਚਾਸਪਤ੍ਰਨੀਲਂ ਨੀਲਮੇਹੀ|੧੩|
सफेनमच्छमम्लं चाषपत्रनीलं नीलमेही|१३|
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
੦੦
Adhikarana ਹਾਰਿਦ੍ਰਮੇਹਲਕ੍ਸਣਮ੍ (੧੩) · Śloka ੧੩
ਕਟੁਕਂ ਸਦਾਹਂ ਹਰਿਦ੍ਰਾਯੁਕ੍ਤਮਿਵ ਹਾਰਿਦ੍ਰਮੇਹੀ|੧੩|
कटुकं सदाहं हरिद्रायुक्तमिव हारिद्रमेही|१३|
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
੦੦
Adhikarana ਮਾਞ੍ਜਿਸ੍ਠਮੇਹਲਕ੍ਸਣਮ੍ (੧੩) · Śloka ੧੩
ਵਿਸ੍ਤ੍ਰਂ ਮਞ੍ਜਿਸ੍ਠੋਦਕਵਰ੍ਣਮਿਵ ਮਞ੍ਜਿਸ੍ਠਾਮੇਹੀ|੧੩|
विस्त्रं मञ्जिष्ठोदकवर्णमिव मञ्जिष्ठामेही|१३|
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
੦੦
Adhikarana ਸ਼ੋਣਿਤਮੇਹਲਕ੍ਸਣਮ੍ (੧੩) · Śloka ੧੩
ਵਿਸ੍ਤ੍ਰਮੁਸ੍ਣਂ ਸਲਵਣਂ ਸ਼ੋਣਿਤਸਙ੍ਕਾਸ਼ਂ ਸ਼ੋਣਿਤਮੇਹੀ|੧੩|
विस्त्रमुष्णं सलवणं शोणितसङ्काशं शोणितमेही|१३|
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
੦੦
Adhikarana ਵਾਤਜਮੇਹਾਃ, ਵਾਸਾਮੇਹਲਕ੍ਸਣਮ੍ (੧੩) · Śloka ੧੩
ਵਸਾਮਿਸ਼੍ਰਂ ਵਸਾਂ ਵਾ ਵਸਾਮੇਹੀ|੧੩|
वसामिश्रं वसां वा वसामेही|१३|
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
੦੦
Adhikarana ਮਜ੍ਜਮੇਹਲਕ੍ਸਣਮ੍ (੧੩) · Śloka ੧੩
ਮਜ੍ਜਮਿਸ਼੍ਰਂ ਮਜ੍ਜਾਨਂ ਵਾ ਮਜ੍ਜਮੇਹੀ|੧੩|
मज्जमिश्रं मज्जानं वा मज्जमेही|१३|
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
੦੦
Adhikarana ਹਸ੍ਤਿਮੇਹਲਕ੍ਸਣਮ੍ (੧੩) · Śloka ੧੩
ਸਲਸੀਕਂ ਮਧੁਰਵੇਗਂ ਲਸੀਕਯੈਵ ਚ ਵਿਬਦ੍ਧਮਨੁਬਦ੍ਧ- ਮਜਸ੍ਤ੍ਰਂ ਮਤ੍ਤ ਇਵ ਹਸ੍ਤੀ ਸ੍ਤ੍ਰਵਤਿ ਹਸ੍ਤਿਮੇਹੀ||੧੩||
सलसीकं मधुरवेगं लसीकयैव च विबद्धमनुबद्ध- मजस्त्रं मत्त इव हस्ती स्त्रवति हस्तिमेही||१३||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਲਸੀਕਾ ਵਿਲੀਨਮੇਦਃ ਪ੍ਰਾਯਮ੍||੧੩||
Adhikarana ਮਧੁਮੇਹਲਕ੍ਸਣਮ੍ (੧੪) · Śloka ੧੪
ਓਜਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਮਧੁਰਂ ਤਦ੍ਰੌਕ੍ਸ੍ਯਾਦ੍ਵਾਯੁਃ ਕਸਾਯਤ੍ਵੇਨੋਪਸਜਤਿ| ਤੇਨ ਕਸਾਯਮਧੁਰਾਨੁਯਤਂ ਮਧ੍ਵਿਵਮੇਹਤਿ ਮਧੁਮੇਹੀ||੧੪||
ओजः स्निग्धमधुरं तद्रौक्ष्याद्वायुः कषायत्वेनोपसृजति| तेन कषायमधुरानुयतं मध्विवमेहति मधुमेही||१४||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਓਜ ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਮਧੁਮੇਹਲਕ੍ਸਣਮ੍| ਓਜੋ ਨਾਮ ਪ੍ਰਧਾਨਧਾਤੁਃ| ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਂ(ਅ. ਸਂ. ਸ਼ਾ. - ੩੪੩) ਪ੍ਰਸਤਮਾਨਮ੍| ਤਤ੍ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਮਧੁਰਞ੍ਚ| ਵਾਤਸਂਯੋਗਾਤ੍ਤੁ ਕਸਾਯਮਧੁਰਂ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍||੧੪||
Adhikarana ਕੇਸਾਞ੍ਚਿਨ੍ਮਤੇਨ ਮਧੁਮੇਹਸ੍ਯ ਦ੍ਵੈਵਿਧ੍ਯਮ੍ (੧੫) · Śloka ੧੫
ਸ ਤੁ ਦ੍ਵਿਧਾ ਕੈਸ਼੍ਚਿਦਿਸ੍ਯਤੇ| ਧਾਤੁਕ੍ਸਯੇਣਾਨਿਲਕੋਪਾਦ੍ ਦੋਸਾਵਰੇਣ ਵਾ||੧੫||
स तु द्विधा कैश्चिदिष्यते| धातुक्षयेणाऽनिलकोपाद् दोषावरेण वा||१५||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਪਕ੍ਸਾਨ੍ਤਰਬੋਧਨਾਯ ਕੈਸ਼੍ਚਿਦਿਤਿ||੧੫||
Adhikarana ਦੋਸਾਵਤਵਾਤਜਮਧੁਮੇਹਸ੍ਯ ਕਚ੍ਛ੍ਰਸਾਧ੍ਯਤ੍ਵਮ੍ (੧੬) · Śloka ੧੬
ਤਦਾਵਤੋ ਹਿ ਵਾਯੁਰਾਹਾਰਪ੍ਰਸਦਮਾਦਾਯ ਮੁਹੁਰ੍ਮੁਹੁਰਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਦੋਸਲਿਙ੍ਗਾਨਿ ਵਦ੍ਧਿਕ੍ਸਯੌ ਚਾਵਿਰ੍ਭਾਵਯਨ੍ ਕਚ੍ਛ੍ਰਸਾਧ੍ਯਂ ਮਧੁਮੇਹਂ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਯਤਿ||੧੬||
तदावृतो हि वायुराहारप्रसदमादाय मुहुर्मुहुरनिमित्तं दोषलिङ्गानि वृद्धिक्षयौ चाविर्भावयन् कृच्छ्रसाध्यं मधुमेहं प्रवर्त्तयति||१६||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਤਦਾਵਤੋ ਦੋਸਾਵਤਃ| ਕਚ੍ਛ੍ਰਸਾਧ੍ਯਤ੍ਵਾਵਰਣਾਨ੍ਮਧੁਮੇਹਃ| ਧਾਤੁਕ੍ਸਯਜਨ੍ਮਾ ਤ੍ਵਸਾਧ੍ਯਃ||੧੬||
Adhikarana ਸਰ੍ਵਹਾਨਾਮੁਪੇਕ੍ਸਯਾ ਮਧੁਮੇਹਤ੍ਵਪ੍ਰਾਪ੍ਤ੍ਯਾਦਿ (੧੭) · Śloka ੧੭
ਸਰ੍ਵ ਏਵ ਚੋਪੇਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਾ ਮਧੁਮੇਹਤ੍ਵਮਾਯਾਨ੍ਤਿ| ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਸਰ੍ਵੇਪਿ ਮਧੁਮੇਹਸ਼ਬ੍ਦੇਨੋਚ੍ਯਤੇ| ਯਤਃ ਸਰ੍ਵੇਸ੍ਵਪਿ ਪ੍ਰਾਙ੍ਮਧ੍ਵਿਵ ਮਧੁਰਰਸਸ਼੍ਚਾਸ੍ਯ ਦੇਹੋ ਭਵਤੀਤਿ|੧੭|
सर्व एव चोपेक्ष्यमाणा मधुमेहत्वमायान्ति| तस्मात् सर्वेऽपि मधुमेहशब्देनोच्यते| यतः सर्वेष्वपि प्राङ्मध्विव मधुररसश्चास्य देहो भवतीति|१७|
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
੦੦
Adhikarana ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਜਪ੍ਰਮੇਹੋਪਦ੍ਰਵਾਃ (੧੭) · Śloka ੧੭
ਤਤ੍ਰ ਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਯਾਯਃ ਸ਼ਰੀਰਸ਼ੈਥਿਲ੍ਯਮਰੋਚਕਾਵਿਪਾਕੌ ਪ੍ਰਸੇਕਸ਼੍ਛਰ੍ਦਿਰ੍ਨਿਦ੍ਰਾਕਾਸਸ਼੍ਚ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਜਾਣਾਮੁਪਦ੍ਰਵਾ ਭਵਨ੍ਤਿ||੧੭||
तत्र प्रतिश्यायः शरीरशैथिल्यमरोचकाविपाकौ प्रसेकश्छर्दिर्निद्राकासश्च श्लेष्मजाणामुपद्रवा भवन्ति||१७||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਯਾਯਾਦੀਨਿ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਪ੍ਰਮੇਹੋਪਦ੍ਰਵਾਃ||੧੭||
Adhikarana ਪਿਤ੍ਤਜਪ੍ਰਮੇਹੋਪਦ੍ਰਵਾਃ (੧੮) · Śloka ੧੮
ਵਸਣਾਵਦਰਣਂ ਬਸ੍ਤਿਮੇਢ੍ਰਤੋਦੋਮ੍ਲਕਃ ਪਿਪਾਸਾਜ੍ਵਰੋ ਦਾਹੋ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਤੀਸਾਰਃ ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਸ਼੍ਚ ਪਿਤ੍ਤਜਾਨਾਮ੍||੧੮||
वृषणावदरणं बस्तिमेढ्रतोदोऽम्लकः पिपासाज्वरो दाहो मूर्च्छातीसारः पाण्डुरोगश्च पित्तजानाम्||१८||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਵਸਣਾਵਦਰਣਾਦਯਃ ਪਿਤ੍ਤਜੇ||੧੮||
Adhikarana ਵਾਤਪ੍ਰਮੇਹੋਪਦ੍ਰਵਾਃ (੧੯) · Śloka ੧੯
ਹਦ੍ਗ੍ਰਹੋ ਲੌਲ੍ਯਮਨਿਦ੍ਰਤਾਕਮ੍ਪਃ ਸ਼ੂਲਂ ਬਦ੍ਧਪੁਰੀਸਤ੍ਵਂ ਸ਼ੋਸਃ ਕਾਸਃ ਸ਼੍ਵਾਸਸ਼੍ਚ ਵਾਤਜਾਨਾਮ੍||੧੯||
हृद्ग्रहो लौल्यमनिद्रताकम्पः शूलं बद्धपुरीषत्वं शोषः कासः श्वासश्च वातजानाम्||१९||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਹਦ੍ਰੋਗਾਦਯੋ ਵਾਤਜੇ| ਲੌਲ੍ਯਂ ਵਿਸਯਗਦ੍ਧਿਃ||੧੯||
Adhikarana ਪ੍ਰਮੇਹਿਣਾਂ ਪਿਟਕਾਸਮ੍ਭਵਃ (੨੦) · Śloka ੨੦
ਅਥੈਵਮਸ੍ਯ ਮੇਦਃਕ੍ਲੇਦਾਦਿਭਿਰਭਿਸ੍ਯਣ੍ਣਦੇਹਸ੍ਯ ਦੋਸੈਰਨੁਗਤਧਾਤੋਃ ਪ੍ਰਮੇਹਾਭਿਵਦ੍ਧੌ ਮਾਂਸਲੇਸ੍ਵਵਕਾਸ਼ੇਸੁ ਸਨ੍ਧਿਮਰ੍ਮਸੁ ਚ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਵਿਸ਼ੇਸਾਸ਼੍ਰਯਤ੍ਵਾਤ੍ਪ੍ਰਾਣਾਪਹਾਰਿਣ੍ਯੋ ਭੂਯਃ ਕਸ੍ਟਤ੍ਮੋਪਦ੍ਰਵਾਃ ਦਸ਼ਪਿਟਕਾ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਸੁਤਰਾਂ ਚਾਧਃਕਾਯੇ| ਤਦਭਿਮੁਖਾ ਹਿ ਪ੍ਰਮੇਹਿਣਾਂ ਦੋਸਾਃ| ਤਦ੍ਯਥਾ-ਸ਼੍ਰਾਵਿਕਾ-ਕਚ੍ਛਪਿਕਾ-ਜਾਲਿਨੀ-ਪੁਤ੍ਰਿਣੀ-ਵਿਦਾਰਿਕਾ-ਸਰ੍ਸਪਿਕਾ-ਮਸੂਰਿਕਾ-ਲਜੀ-ਵਿਨਤਾ-ਵਿਦ੍ਰਧਿਸ਼੍ਚ||੨੦||
अथैवमस्य मेदःक्लेदादिभिरभिष्यण्णदेहस्य दोषैरनुगतधातोः प्रमेहाभिवृद्धौ मांसलेष्ववकाशेषु सन्धिमर्मसु च प्रदेशविशेषाश्रयत्वात्प्राणापहारिण्यो भूयः कष्टत्मोपद्रवाः दशपिटका जायन्ते सुतरां चाऽधःकाये| तदभिमुखा हि प्रमेहिणां दोषाः| तद्यथा-श्राविका-कच्छपिका-जालिनी-पुत्रिणी-विदारिका-सर्षपिका-मसूरिका-ऽलजी-विनता-विद्रधिश्च||२०||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਅਥੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਪ੍ਰਮੇਹਾਣਾਮੁਪਦ੍ਰਵਭੂਤਾਃ ਸ਼ਰਾਵਿਕਾਦ੍ਯਾ ਦਸ਼ ਪਿਟਕਾ ਜਾਯਨ੍ਤ ਇਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ| ਮਾਸਲੇਸ੍ਵਵਕਾਸ਼ਾਦਿਸੁ ਉਰ੍ਵਾਦਿਸੁ| ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਵਿਸ਼ੇਸਾਸ਼੍ਰਯਤ੍ਵਾਤ੍ਸੁਕੁਮਾਰਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਕ੍ਰਾਨ੍ਤੇਃ ਭੂਯਾਂਸਃ ਕਸ੍ਟਤਮਾਃ| ਉਪਦ੍ਰਵਾਃ ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ਕਾਲਭਾਵਿਨੋ ਰੋਗਾਃ ਯਾਸੁ ਤਾਸ੍ਤਥੋਕ੍ਤਾਃ| ਤਦਭਿਮੁਖਾਃ ਅਧਃਕਾਯਾਭਿਮੁਖਾਃ||੨੦||
Adhikarana ਸ਼ਰਾਵਿਕਾਲਕ੍ਸਣਮ੍ (੨੧) · Śloka ੨੧
ਤਤ੍ਰ ਸ਼੍ਯਾਵਾ ਕ੍ਲੇਦਵੇਦਨਾਯੁਕ੍ਤਾ ਨਿਮ੍ਨਮਧ੍ਯੋਨ੍ਨਤੌਸ੍ਠਾ ਸ਼ਰਾਵਸਂਸ੍ਥਾਨਪ੍ਰਮਾਣਾ ਸ਼ਰਾਵਿਕਾ||੨੧||
तत्र श्यावा क्लेदवेदनायुक्ता निम्नमध्योन्नतौष्ठा शरावसंस्थानप्रमाणा शराविका||२१||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਤਤ੍ਰ ਸ਼੍ਯਾਵੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਤਾਸਾਂ ਕ੍ਰਮੇਣਲਕ੍ਸਣਮੁਚ੍ਯਤੇ| ਸ਼ਰਾਵਿਕਾ ਸਂਜ੍ਞਾਪਿਟਕਾ ਸ਼੍ਯਾਵਾਦਿਗੁਣਯੁਕ੍ਤਾ ਭਵਤਿ| ਸ਼ਰਾਵਸ੍ਯੇਵ ਸਂਸ੍ਥਾਨਮਾਕਾਰਃਪ੍ਰਮਾਣਂ ਮਾਨਞ੍ਚ ਯਸ੍ਯਾਃ ਸੈਵਮ੍||੨੧||
Adhikarana ਕਚ੍ਛਪਿਕਾਲਕ੍ਸਣਮ੍ (੨੨) · Śloka ੨੨
ਮਹਾਮੂਲਾਵਗਾਢਾਰ੍ਤ੍ਤਿਤੋਦਾ ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਾ ਕਚ੍ਛਪਪਸ੍ਠਨਿਭਾ ਕਚ੍ਛਪਿਕਾ||੨੨||
महामूलाऽवगाढाऽर्त्तितोदा श्लक्ष्णा कच्छपपृष्ठनिभा कच्छपिका||२२||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਮਹਾਮੂਲੇਤ੍ਯਾਦਿਕਚ੍ਛਪਿਕਾਯਾ ਲਕ੍ਸਣਮ੍| ਸੁਬੋਧਮ੍| ਅਵਗਾਢੋ ਘਨਃ||੨੨||
Adhikarana ਜਾਲਿਨੀਲਕ੍ਸਣਮ੍ (੨੩) · Śloka ੨੩
ਮਹਾਸ਼ਯਾਰ੍ਤ੍ਤਿਤੋਦ ਸ੍ਤਬ੍ਧਾ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ੍ਰਾਵਿਣੀ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਚ੍ਛਿਦ੍ਰਾ ਮਾਸਸਿਰਾਜਾਲਾਵਤਾ ਜਾਲਿਨੀ|੨੩|
महाशयाऽर्त्तितोद स्तब्धा स्निग्धस्राविणी सूक्ष्मच्छिद्रा माससिराजालावृता जालिनी|२३|
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
੦੦
Adhikarana ਪੁਤ੍ਰਿਣੀਲਕ੍ਸਣਮ੍ (੨੩) · Śloka ੨੩
ਮਹਤੀ ਪਿਟਕਾਭਿਰਲ੍ਪਾਭਿਰਾਚਿਤਾ ਪੁਤ੍ਰਿਣੀ|੨੩|
महती पिटकाभिरल्पाभिराचिता पुत्रिणी|२३|
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
੦੦
Adhikarana ਵਿਦਾਰਿਕਾਲਕ੍ਸਣਮ੍ (੨੩) · Śloka ੨੩
ਕਠਿਣਾ ਵਿਦਾਰਿਕਨ੍ਦਵਦ੍ਵਤ੍ਤਾ ਵਿਦਾਰਿਕਾਃ||੨੩||
कठिणा विदारिकन्दवद्वृत्ता विदारिकाः||२३||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਵਿਦਾਰੀਕਨ੍ਦਂ ਸ਼ਗਾਲਿਕਾਕਨ੍ਦਮ੍||੨੩||
Adhikarana ਸਰ੍ਸਪਿਕਾਲਕ੍ਸਣਮ੍ (੨੪) · Śloka ੨੪
ਸ਼ੀਘ੍ਰਾ ਪਾਕਾ ਮਹਾਵੇਦਨਾ ਸਰ੍ਸਪਾਕਤਿਪ੍ਰਮਾਣਾ ਤਦ੍ਵਿਧਾਭਿਸ਼੍ਚ ਪਿਟਕਾਭਿਸ਼੍ਚਿਤਾ ਸਰ੍ਸਪਿਕਾ|੨੪|
शीघ्रा पाका महावेदना सर्षपाकृतिप्रमाणा तद्विधाभिश्च पिटकाभिश्चिता सर्षपिका|२४|
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
੦੦
Adhikarana ਮਸੂਰਿਕਾਲਕ੍ਸਣਮ੍ (੨੪) · Śloka ੨੪
ਮਸੂਰਿਕਾਰਪ੍ਰਮਾਣਾ ਮਸੂਰਿਕਾ|੨੪|
मसूरिकारप्रमाणा मसूरिका|२४|
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
੦੦
Adhikarana ਅਲਜੀਲਕ੍ਸਣਮ੍ (੨੪) · Śloka ੨੪
ਤ੍ਵਚਮੁਤ੍ਥਾਨ ਏਵ ਦਹਨ੍ਤੀ ਸ੍ਫੋਟੈਰਾਵਤਾ ਵਿਸਰ੍ਪਨ੍ਤੀ ਰਕ੍ਤਾਕਸ੍ਣਾਤਿਤਣ੍ਮੋਹਜ੍ਵਰਕਰੀ ਦਾਹਭੂਯਿਸ੍ਠਾਤਿਕਸ੍ਟਾ ਚਾਲਜੀ||੨੪||
त्वचमुत्थान एव दहन्ती स्फोटैरावृता विसर्पन्ती रक्ताकृष्णाऽतितृण्मोहज्वरकरी दाहभूयिष्ठाऽतिकष्टा चालजी||२४||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਤ੍ਵਚਮੁਤ੍ਥਾਨ ਏਵੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾਲਜੀਲਕ੍ਸਣਮ੍||੨੪||
Adhikarana ਵਿਨਤਾਲਕ੍ਸਣਮ੍ (੨੫) · Śloka ੨੫
ਮਹਤੀ ਨੀਲਾਵਗਾਢਰੁਜਾਕ੍ਲੇਦਾ-ਪਸ੍ਠੋਦਰਾਨ੍ਯਤਰਾਧਿਸ੍ਠਾਨਾਵਿਨਤਾ ਵਿਨਤਾ||੨੫||
महती नीलाऽवगाढरुजाक्लेदा-पृष्ठोदराऽन्यतराधिष्ठानाविनता विनता||२५||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਮਹਤੀਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਵਿਨਤਾਲਕ੍ਸਣਮ੍||੨੫||
Adhikarana ਵਿਦ੍ਰਧਿਲਕ੍ਸਣਮ੍ (੨੬) · Śloka ੨੬
ਵਿਦ੍ਰਧਿਸ੍ਤੁ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤੇ ( ਅ. ਸਂ. ਨਿ. - ੩੯੯-੪੧੮) ਪਥਗੇਵ||੨੬||
विद्रधिस्तु वक्ष्यते ( अ. सं. नि. - ३९९-४१८) पृथगेव||२६||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਵਿਦ੍ਰਧਿਸ੍ਤੁ ਬਹੁਵਕ੍ਤਵ੍ਯਤ੍ਵਾਤ੍||੨੬||
Adhikarana ਵਿਦਾਰਿਕਾਨ੍ਤਾਨਾਂ ਦੁਸ੍ਸਹਤ੍ਵਮ੍ (੨੭) · Śloka ੨੭
ਤਾਸਾਮਾਦ੍ਯਾਃ ਪਞ੍ਚਾਤਿਬਲਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਮੇਦਃ ਸਮ੍ਭਵੇਨ| ਮੂਲਵ੍ਯਾਧ੍ਯੇਕਰੂਪਤ੍ਵਾਤ੍ ਤਦ੍ਵਦ੍ਧਿਕਾਰਿਤਯਾ ਦੁਃਸਹਾਃ||੨੭||
तासामाद्याः पञ्चातिबलश्लेष्ममेदः सम्भवेन| मूलव्याध्येकरूपत्वात् तद्वद्धिकारितया दुःसहाः||२७||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਤਾਸਾਂ ਪਿਟਕਾਨਾਮਾਦ੍ਯਾਃ ਪਞ੍ਚ ਵਿਦਾਰਿਕਾਨ੍ਤਾ ਅਤਿਬਲਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਮੇਦਃ ਪ੍ਰਭਵਤ੍ਵਾਦਿਹੇਤੋਰ੍ਦੁਃ ਸਹਾ ਭਵਨ੍ਤਿ||੨੭||
Adhikarana ਸਰ੍ਸਪਿਕਾਦੀਨਾਂ ਸਹਤ੍ਵਮ੍ (੨੮) · Śloka ੨੮
ਨ ਤ੍ਵਿਤਰਾਃ| ਪਿਤ੍ਤੋਲ੍ਬਣਤਯਾਲ੍ਪਫਮੇਦੋਭਾਵਾਤ੍||੨੮||
न त्वितराः| पित्तोल्बणतयाऽल्पफमेदोभावात्||२८||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਇਤਰਾਃ ਸਰ੍ਸਪਿਕਾਦ੍ਯਾਃ ਪਞ੍ਚ| ਨ ਤੁ ਦੁਃਸਹਾਃ ਪਿਤ੍ਤੋਲ੍ਬਣਤ੍ਵਾਦਿਹੇਤੋਃ||੨੮||
Adhikarana ਪ੍ਰਮੇਹਾਨੁਗੁਣਂ ਪਿਟਕਾਸੁ ਦੋਸੋਦ੍ਰੇਕਃ (੨੯) · Śloka ੨੯
ਪ੍ਰਮੇਹਵਸ਼ਾਚ੍ਚ ਪਿਟਕਾਸੁ ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਦੋਸੋਦ੍ਰੇਕੋ ਭਵਤੀਤਿ||੨੯||
प्रमेहवशाच्च पिटकासु यथास्वं दोषोद्रेको भवतीति||२९||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਆਸਾਂ ਚ ਪਿਟਕਾਨਾਂ ਪ੍ਰਮੇਹਵਸ਼ਾਦ੍ਦੋਸੋਦ੍ਰੇਕੋ ਭਵਤਿ| ਯੇਨੈਵ ਪ੍ਰਮੇਹੇਣ ਸਹ ਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਤਦ੍ਦੋਸਾ ਏਵਂ ਭਵਨ੍ਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੨੯||
Adhikarana ਕੇਵਲਮੇਦਦੁਸ੍ਟ੍ਯਾਪਿ ਪਿਟਕੋਤ੍ਪਤ੍ਯਾਦਿ (੩੦) · Śloka ੩੦
ਭਵਤਿ ਚਾਤ੍ਰ ਸ਼੍ਲੋਕਃ-- ਪ੍ਰਮੇਹੇਣ ਵਿਨਾਪ੍ਯੇਤਾ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਦੁਸ੍ਟਮੇਦਸਃ||੩੦||
भवति चात्र श्लोकः-- प्रमेहेण विनाप्येता जायन्ते दुष्टमेदसः||३०||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਭਵਤਿ ਚਾਤ੍ਰੇਤਿ ਤਨ੍ਤ੍ਰਰੀਤਿਃ| ਪ੍ਰਮੇਹੇਣੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਏਤਾਃ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਾਃਪਿਟਕਾਃ| ਦੁਸ੍ਟਮੇਦਸਃ ਪੁਰੁਸਸ੍ਯ ਪ੍ਰਮੇਹੇਣ ਵਿਨਾਪਿ ਜਾਯਨ੍ਤੇ||੩੦||
Adhikarana ਪਿਟਕਾਨਾਂ ਵਸ੍ਤੁਪਰਿਗ੍ਰਹੇਣ ਲਕ੍ਸ੍ਯਤ੍ਵਮ੍ (੩੧) · Śloka ੩੧
ਤਾਵਚ੍ਚ ਨੋਪਲਕ੍ਸ੍ਯਨ੍ਤੇ ਯਾਵਦ੍ਵਸ੍ਤੁਪਰਿਗ੍ਰਹਃ||੩੧||
तावच्च नोपलक्ष्यन्ते यावद्वस्तुपरिग्रहः||३१||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਤਾਵਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਏਤਾਃ ਸ਼ਰਾਵਿਕਾਦ੍ਯਾਃ ਪਿਕਾਸਤਾਵਨ੍ਨ ਲਕ੍ਸਨ੍ਤੇ ਯਾਵਦ੍ਵਸ੍ਤੁਪਰਿਗ੍ਰਹਃ| ਏਤਦੁਕ੍ਤਂ ਭਵਤਿ-ਆਸਾਂ ਪਿਟਕਾਨਾਂ ਸ੍ਵਰੂਪਾਨੁਰੋਧਾਦ੍ ਵ੍ਰਣਵਸ੍ਤੂਨਿ ਤ੍ਵਗ੍ਰਕ੍ਤਮਾਂਸਮੇਦੋਮਜ੍ਜਾਸਿਰਾਸਿਰਾਸ੍ਨਾਯ੍ਵਾਦੀਨਿ| ਦੋਸਾਃ- ਸਨ੍ਦੂਸ੍ਯ ਉਤ੍ਤਾਨਤੋ ਗਮ੍ਭੀਰਤੋ ਵਾ ਕਰ੍ਤੁਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਃ| ਤਦਾ ਕਾਲੇਨ ਸਨ੍ਦੂਸਣਂ ਨ ਨਿਰ੍ਵਤ੍ਤਂ ਤਾਵਨ੍ਨ ਲਕ੍ਸ੍ਯਨ੍ਤੇ ਯਾਵਤਾ ਕਾਲੇਨ ਸਨ੍ਦ੍Zਊਸਣਂ ਨਿਰ੍ਵਤ੍ਤਂ ਤਦਾ ਲਕ੍ਸ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਆਸਾਞ੍ਚ ਵਸ੍ਤੁਪਰਿਗ੍ਰਹਤ੍ਵਾਤ੍ ਪੂਰ੍ਵਰੂਪਾਸਮ੍ਭਵਃ| ਵਸ੍ਤੁਪਰਿਗ੍ਰਹਃ ਕਠਿਨਾਭੋਗਗ੍ਰਹਣਮ੍| ਆਸਾਂ ਚ ਪ੍ਰਮੇਹਲਕ੍ਸਣਾਨ੍ਵਯੇਨ ਦੋਸਾਨ੍ਵਯੋਪ੍ਯੂਹਃ||੩੧||
Adhikarana ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤੇ ਪ੍ਰਮੇਹਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਨਿਰਾਸਃ (੩੨) · Śloka ੩੨
ਹਰਿਦ੍ਰਾਵਰ੍ਣਂ ਰਕ੍ਤਂ ਵਾ ਮੇਹਪ੍ਰਾਗ੍ਰੂਪਵਰ੍ਜਿਤਮ੍| ਯੋਮੂਤ੍ਰਯੇਨ੍ਨ ਤਂ ਮੇਹਂ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਂ ਤੁ ਤਂ ਵਿਦੁਃ||੩੨||
हरिद्रावर्णं रक्तं वा मेहप्राग्रूपवर्जितम्| योमूत्रयेन्न तं मेहं रक्तपित्तं तु तं विदुः||३२||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਹਾਰਿਦ੍ਰਵਰ੍ਣਮਿਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਸਮ੍ਭਵਦ੍ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਨਿਵਤ੍ਤਿਂ ਕਰੋਤਿ| ਸੁਬੋਧਮ੍||੩੨||
Adhikarana ਮਧੁਮੇਹਸ੍ਯ ਕਫਸਮ੍ਭਵਤ੍ਵਂ, ਵਾਤਸਮ੍ਭਵਤ੍ਵਞ੍ਚ (੩੩) · Śloka ੩੩
ਦਸ੍ਟ੍ਵਾ ਪ੍ਰਮੇਹ ਮਧੁਰਂ ਸਪਿਚ੍ਛਂ ਮਧੂਪਮਂ ਸ੍ਯਾਦ੍ਵਿਵਿਧੋ ਵਿਚਾਰਃ| ਸਮ੍ਪੂਣਾਚ੍ਛ੍ਲੇਸ੍ਮਸਮੁਦ੍ਭਵਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਕ੍ਸੀਣੇਸੁ ਦੋਸੇਸ੍ਵਨਿਲਾਤ੍ਮਕੋ ਵਾ||੩੩||
दृष्ट्वा प्रमेह मधुरं सपिच्छं मधूपमं स्याद्विविधो विचारः| सम्पूणाच्छ्लेष्मसमुद्भवः स्यात् क्षीणेषु दोषेष्वनिलात्मको वा||३३||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
੦੦
Adhikarana ਪ੍ਰਮੇਹੇਸੁ ਦੋਸਭੇਦੇਨ ਸਧ੍ਯਾਸਾਧ੍ਯੇ ਯਾਪ੍ਯਤ੍ਵਞ੍ਚ (੩੪-੧੦) · Śloka ੧੦
ਅਪੂਰ੍ਵਰੂਪਾਃ ਕਫਪਿਤ੍ਤਮੇਹਾਃ ਕ੍ਰਮੇਣ ਯੇ ਵਾਤਕਤਾਸ਼੍ਚ ਮੇਹਾਃ| ਸਾਧ੍ਯਾ ਨ ਤੇ ਪਿਤ੍ਤਕਤਾਸ੍ਤੁ ਯਾਪ੍ਯਾਃ ਸਧ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਮੇਦੋ ਯਦਿ ਨਾਤਿਦੁਸ੍ਟਮ੍||੩੪|| ਇਤਿ ਵੈਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਗੁਪ੍ਤਸ੍ਯ ਸੂਨੋਰ੍ਵਾਗ੍ਭਟਸ੍ਯ ਕਤੌ ਅਸ੍ਟਾਙ੍ਗਸਂਗ੍ਰਹਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਨਿਦਾਨਸ੍ਥਾਨੇ ਪ੍ਰਮੇਹਨਿਦਾਨਂ ਨਾਮ ਦਸ਼ਮੋਧ੍ਯਾਯਃ||੧੦||
अपूर्वरूपाः कफपित्तमेहाः क्रमेण ये वातकृताश्च मेहाः| साध्या न ते पित्तकृतास्तु याप्याः सध्यास्तु मेदो यदि नाऽतिदुष्टम्||३४|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतौ अष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां निदानस्थाने प्रमेहनिदानं नाम दशमोऽध्यायः||१०||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਸਰ੍ਵਮੇਹੇਸੁ ਚ ਰੋਗਸ੍ਵ੍ਭਾਵਚ੍ਛ੍ਲੇਸ੍ਮਾ ਪ੍ਰਕੋਪਮਾਦ੍ਯਤੇ| ਤਤ੍ਰ ਯਦਾਨ੍ਯਦੋਸਾਪੇਕ੍ਸਯਾ ਸ੍ਵਲ੍ਪਃ ਪ੍ਰਕੋਪੋ ਭਵਤਿ ਯਦਾ ਪ੍ਰਥਮਂ ਭਵਨ੍ਨਪਿ ਸ਼੍ਮੇਸ੍ਮਾ ਸ੍ਵਲ੍ਪਂ ਲਿਙ੍ਗਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯੇਤ੍| ਯਦਾ ਤੁ ਨ ਸ੍ਵਲ੍ਪਃ ਤਦਾ ਪ੍ਰਥਮਂ ਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣ ਏਵ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਪ੍ਰਮੇਹੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਕਾਲਵਸ਼ਾਤ੍ਕਫਾਦੌਕ੍ਸੀਣੇ ਪਿਤ੍ਤਮੇਹਤਾਂ ਦੇਹਸ੍ਯ ਸਾਰਭੂਤਾਨਾਮਸ੍ਯਾਨ੍ਤੇ ਵਾਤਪ੍ਰਮੇਹਾਨ੍ ਕਰੋਤੀਤਿ ਕ੍ਰਮੇਣੇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍||੩੪|| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਨ੍ਮਹਾਮਹੋਪਾਧ੍ਯਾਯੇਨ੍ਦੁਵਿਰਚਿਤਾਯਾਮ੍ ਅਸ੍ਟਾਙ੍ਗਸਂਗ੍ਰਹਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਖਾਯਾਂ ਨਿਦਾਨਸ੍ਥਾਨੇ ਦਸ਼ਮੋਧ੍ਯਾਯਃ