௧. ஜ்வரசிகித்ஸிதம்

ஶஶிலேக வ்யாக்யா (இந்து கத)

நிதாநஸ்தாநே ஜ்வராதிக்ரமேண ப்ரதாநரோகாணாம் ஹேத்வாதிகமுக்த்வா தேஷாமேவ தேநைவ க்ரமேண ஸாத்யாநாஂ ஸதாமவஸரப்ராப்தஂ ப்ரதீகாரஂ ப்ரதர்ஶயிதுஂ சதுர்தஸ்தாநமாரப்யதே|

ஶஶிலேக வ்யாக்யா (இந்து கத)

அதேத்யாதி பூர்வவத்வ்யாக்யேயம்| இதீத்யதி ச| சிகித்ஸிதஂ ப்ரதீகாரஃ|௧|

ஶஶிலேக வ்யாக்யா (இந்து கத)

ஆமாஶயஸ்த இத்யாதிநா ப்ரகதார்தப்ரஸ்தாவநா| யத்யஸ்மாதாமாஶயஸ்தத்வாதிரூபோ தோஷோஃ துஷ்டோ வாதாதிர்ஜ்வரஂ விததாதி தஸ்மாஜ்ஜ்வரே ப்ரதமஂ லங்கநஂ குர்வீதேதி ஸம்பந்தஃ| யத்யபி லங்கநஂ த்வாதஶஸு பரிபாஷிதஂ லங்கநபஂஹணீயேऽத்ர புநருபவாஸே வர்ததே| குதஃ? தேஷாமவஸ்தாவஶாத் ப்ரயோகஃ இதி ஜேஜ்ஜடஃ| ஹேதுநிர்தேஶேநைதத் ப்ரதர்ஶ்யதே யேஷு ஜ்வரேஷ்வேவஂருபதஸம்ப்ராப்தேஸ்தத்ரைவ லங்கநஂ விதேயஂ நாऽந்யத்ர| ததா ச வக்ஷ்யதி - `ஶுத்தவாதக்ஷயாகந்துஜீர்ணஜ்வரிஷு லங்கநஂ| நேஷ்யத' இதி| அத்ர ச லங்கந ஶப்தேந ந வமநாதிகம் ஸர்வஂ லங்கநமுச்யதே; கிந்து உபவாஸ ஏவ| நநு தல்லங்கநஂ கஸ்யாமவஸ்தாயாஂ குர்வீதேத்யாஹ-ப்ராக்ரூபேஷ்வித்யாதி| ஜ்வரஸ்ய பூர்வரூபதர்ஶந ஏவ லங்கநஂ குர்வீத| யதா து ப்ராக்ரூபதர்ஶநகாலே நிதாநஸ்ய ஸாதாரணத்வாதபரிஜ்ஞாநாத்வா லங்கநவிஷயதா ஆஶங்க்யதே ததா ஜ்வராதாவபி யோஜ்யம்| ஜ்வரஸ்யாதிர்ஜ்வராதிஃ, ஜ்வரோ ப்ராரம்ப இத்யுக்தஂ ப்ராக்ரூபேஷு ஜ்வராதௌ வேதி| அந்யே புநரேவஂ வர்ணயந்தி ஜ்வரஸ்ய ப்ராக்ரூபேஷு லங்கநமவஶ்யஂ குர்வீத ஜ்வராதௌ ஜ்வரவ்யக்ததா ப்ராதுர்பாவே வா லங்கநஂ குர்வீத ;தேந ஶுத்தவாதாதிவிஷயே வ்யக்தே ஜ்வரே லங்கநஂ ந விதேயம்| பலஂ யத்நேந பாலயந்நித்யநேநைததுச்யதே- தாவல்லங்கநஂ குர்வீத யாவதா பலஹாநிர்ந பவதி| தேந லங்கிதலிஙப்ராதுர்பாவேऽபி பலபாலநாநுரோதேந லங்கநாத்விரமேத்| பலாதிஷ்டாதிநமித்யாதிநா பலபாலநே ஹேதுருச்யதே||௨||

ஶஶிலேக வ்யாக்யா (இந்து கத)

லங்கநைரித்யாதிநா ஸர்வலங்கநாநாஂ ஜ்வரவிஷயாணாஂ ஸுப்ரயுக்தாநாஂ பலநிரூபணம்| லங்கநைர்வமநாதிபிர்தோஷே தத்ஸாத்யே ஜ்வராரம்பகே க்ஷபிதே தத்க்ஷபணாச்ச பஸ்மாபநயநேநேவாக்நௌ தீப்தே லாகவே சோத்பந்நே ஸ்வாஸ்த்யாதிகஂ ஜாயதே| தோஷக்ஷபணாதூர்த்வஂ லங்கநேநாநிந்தநத்வாதக்நேர்நாஶ ஏவஂ ஸ்வாஸ்த்யாத்யபாவஶ்ச| ததா சோக்தம்- ஸஂஶோதநாஸ்ரவிஸ்ராவஸ்நேஹயோஜநலங்கநைஃ| யாத்யக்நிர்மந்ததா|| இதி| தத்ர ச பண்யதே-ஸ்வாஸ்தஂ ரோகாபாவஃ| பக்திரந்நாதீநாஂ பாகஃ||௩||

ஶஶிலேக வ்யாக்யா (இந்து கத)

நநு கிஂ ஸர்வத்ர நியமேந ஸர்வமேவ லங்கநஂ விதேயமாஹோஸ்வித் கேநசித்விஶேஷேணேத்யாஹ -தத்ரேத்யாதி| உத்கஷ்டஃ ப்ரபூதஃ| ஸமுத்க்லிஷ்டஃ ஸ்தாநாத்ஸமந்தாச்சலிதஃ| கபப்ராயஃ ஶ்லேஷ்மப்ரதாநஃ| சலோ நைகத்ர ஸ்திதிஶீலஃ| ஸஹ ஹல்லாஸாதிபிர்வர்ததே யோ மலஃ ததாவிதே மலே தோஷே வமநார்ஹஸ்ய ஸதோ ஜ்வரிதஸ்ய வமநமேவ ஶஸ்தஂ நாத்யலங்கநமிதி ஸம்பந்தஃ|ஸத்யோபுக்தஸ்ய த்வஷ்டவிதேऽபி ஜ்வரே ஸஞ்ஜாதே வமநமேவ ஶஸ்யதே|ஆகந்தாவபி போஜநஸ்யாஜாரணாதிநா தோஷாநுபந்தரக்ஷணார்தஃ| ஸாமே து ஜ்வரே ஸத்யோபுக்தஸ்ய ஸஞ்ஜாதே விஶேஷதோ வமநம்| வமநார்ஹக்ரஹணேந ப்ரதிஷித்தவமநாநாஂ கர்பிண்யாதீநாஂ வமநவிஷயேऽபி ஜ்வரே வமநஂ ப்ரதிஷித்த்யதே| தச்ச வமநமந்யதா உத்க்லிஷ்டத்வாதிலக்ஷணவிபரீதே மலே ப்ரயுக்தஂ ஶ்வாஸாதீந் ஜ்வரிதஸ்ய குர்யாத்| அநுத்க்லிஷ்டஸ்யோத்க்லேஶேந வாயோர்மார்கரோதாச்ச்வாஸஃ| ஈஷதுத்க்லிஷ்ட்ஸ்ய ஸ்யந்தநேநாக்நிநாஶாததீஸாரஃ| உபஶுஷ்கே தோஷே ஔஷதஸ்ய தைக்ஷ்ண்யாத்ஸம்மோஹஃ| ததாவித ஏவோர்த்வநயநாத் ஹத்ரோகஃ| தோஷஸ்ய ஸ்வல்பத்வாத் பஹிரநிர்ஹரணாத்தூரதூரதரஸ்ரோதஃ பூரணேந வா யதாஹேதுஃ ஸததகாதிகோ விஷமஜ்வரஃ||௪||

ஶஶிலேக வ்யாக்யா (இந்து கத)

நநு கிஂ ஸர்வத்ர நியமேந ஸர்வமேவ லங்கநஂ விதேயமாஹோஸ்வித் கேநசித்விஶேஷேணேத்யாஹ -தத்ரேத்யாதி| உத்கஷ்டஃ ப்ரபூதஃ| ஸமுத்க்லிஷ்டஃ ஸ்தாநாத்ஸமந்தாச்சலிதஃ| கபப்ராயஃ ஶ்லேஷ்மப்ரதாநஃ| சலோ நைகத்ர ஸ்திதிஶீலஃ| ஸஹ ஹல்லாஸாதிபிர்வர்ததே யோ மலஃ ததாவிதே மலே தோஷே வமநார்ஹஸ்ய ஸதோ ஜ்வரிதஸ்ய வமநமேவ ஶஸ்தஂ நாத்யலங்கநமிதி ஸம்பந்தஃ|ஸத்யோபுக்தஸ்ய த்வஷ்டவிதேऽபி ஜ்வரே ஸஞ்ஜாதே வமநமேவ ஶஸ்யதே|ஆகந்தாவபி போஜநஸ்யாஜாரணாதிநா தோஷாநுபந்தரக்ஷணார்தஃ| ஸாமே து ஜ்வரே ஸத்யோபுக்தஸ்ய ஸஞ்ஜாதே விஶேஷதோ வமநம்| வமநார்ஹக்ரஹணேந ப்ரதிஷித்தவமநாநாஂ கர்பிண்யாதீநாஂ வமநவிஷயேऽபி ஜ்வரே வமநஂ ப்ரதிஷித்த்யதே| தச்ச வமநமந்யதா உத்க்லிஷ்டத்வாதிலக்ஷணவிபரீதே மலே ப்ரயுக்தஂ ஶ்வாஸாதீந் ஜ்வரிதஸ்ய குர்யாத்| அநுத்க்லிஷ்டஸ்யோத்க்லேஶேந வாயோர்மார்கரோதாச்ச்வாஸஃ| ஈஷதுத்க்லிஷ்ட்ஸ்ய ஸ்யந்தநேநாக்நிநாஶாததீஸாரஃ| உபஶுஷ்கே தோஷே ஔஷதஸ்ய தைக்ஷ்ண்யாத்ஸம்மோஹஃ| ததாவித ஏவோர்த்வநயநாத் ஹத்ரோகஃ| தோஷஸ்ய ஸ்வல்பத்வாத் பஹிரநிர்ஹரணாத்தூரதூரதரஸ்ரோதஃ பூரணேந வா யதாஹேதுஃ ஸததகாதிகோ விஷமஜ்வரஃ||௪||

ஶஶிலேக வ்யாக்யா (இந்து கத)

பிப்பலீத்யாதிநா வமநயோகமாஹ - தோஷதேஶாத்யபேக்ஷயா யதாயோக்யஂ யோகவிகல்பஃ| காலா மதநபலம்| தாஂ காலாஂ கதாசித் பிப்பலீபிர்யுக்ததாமுஷ்ணாமாம்புநா பீத்வா வமேத்| கதாசிதிந்த்ரயவைஃ கதாசிந்மதுயஷ்ட்யா அதவா மதுநா ஸஂயுக்தமுஷ்ணாமாம்பு பீத்வா வமேத்| லவணேந வா ஸஂயுக்தமத்ர மதுநோऽப்ரயோகஃ| காலாநாஂ ஸஂயோகிநாஂ ஸமாநாஂ கோஷ்டாபேக்ஷா மாத்ரா| மதுலவணயோரௌஷதஂ யாதி யோக்யதா மாத்ரா||௫||

ஶஶிலேக வ்யாக்யா (இந்து கத)

அதவா படோலாதீநாஂ பத்ரஜலஂ பீத்வா வமேதிதி ஸம்பந்தஃ| பத்ராணாஂ ஜலஸ்ய ச ஜலஸஂஸ்காராபாதநீ மாத்ரா| பாநே து ஜலஸ்ய கோஷ்டாத்யபேக்ஷயா தப்த்யவஸாநஂ வா மாத்ரா| பேயாமண்டாதீநாமிவாத்ராபி பீத்வா வமேதிதி ஸம்பத்யதே| வமேதித்யந்குல்யாதிநோபாயேநோத்கிரேத்| மத்யஂ பூர்வபுகாஹாராபேக்ஷயா யதாயோக்யமிதி| வமநாநி பலகாலவிபாகவித் ப்ரயுஞ்ஜீத| வமநாநீதி பஹுவசநஂ கிஂ உச்யதே| ந ஸகத்யாவந்நிர்ஹததோஷ இதி ஜேஜ்ஜடஃ| தேநைததுக்தஂ வ்யாத்யௌஷதபலாநுரோதேந சாந்யதமஸ்ய வமநஸ்ய ப்ரயோக இதி||௬||

ஶஶிலேக வ்யாக்யா (இந்து கத)

அநந்தரோக்தப்ரகாரேண கதே வமநே விஶோஷணமுபாஸாதிநா குர்யாந்நது ஸம்ய்க்யோகேऽப்யவஶ்யஂ ததஹரேவ வமநவிதிப்ரதர்ஶிதப்ரகாரேண பேயாஂ ஸேவேத| ததா யத்ராபி வமநஸ்யாவிஷயத்வாத்விஷயேऽபி வா நிமித்தாந்தராத்வமநஂ ந கதஂ தத்ராபி விஶோஷணஂ குர்யாத்| தோஷாணாமித்யாதிநா யதோக்தோபஶோஷணப்ரயோஜநப்ரதர்ஶநம்||௭||

ஶஶிலேக வ்யாக்யா (இந்து கத)

ஆமேநேத்யாதிநோபவாஸாவதிப்ரதர்ஶநம்| யதா பாஹ்யேऽக்நௌ பஸ்மநா சந்நேऽந்நஂ ந விபச்யதே ஏவமாந்தரேऽப்யாமேந ச்சந்நே| தஸ்மாத்தோஷஸ்ய நிராமதோத்பத்திருபவாஸாநாமவதிஃ| உபபூர்வோ வஸிர்போஜநநிவத்தௌ வர்ததே||௮||

ஶஶிலேக வ்யாக்யா (இந்து கத)

தஸ்மிஂஶ்ச லங்கநே க்ரியமாணே தஷ்ணாகதிமாத்ராஂ தஷ்ணாமநுபவந்நேவ வாதகபஜ்வரே த்வந்த்வஸமுத்த ஏவ நேத்யாஹ| வாதே ஶ்லேஷ்மணி வா கவோஷ்ணஂ ஜலஂ ஹிதம்| தயோஃ ஸமுதிதயோரப்யுஷ்ணமவிரோதீதி ச| தச்சோஷ்ணாம்பு பீதஂ மார்காவரகஂ கபஂ விலயஂ நீத்வா தஷ்ணாஂ நிவர்தயேத்| ததா லீநாநாமநுத்க்லிஷ்டரூபாணாமபி பித்தாதீநாமநுலோமநஂ மார்கப்ரேரகஂ நித்ராதிஹரஂ ச| நித்ரா ஹ்யஸ்வாஸ்த்யஹேதுகா கஹீதா| ப்ராணாநாமவலம்பநமம்புஸந்தர்பணஸ்வபாவத்வாத்| ஏவஂ யதோக்தவிஷயே உஷ்ணாம்புநா ஏவ ப்ரயோகஃ||௯||

ஶஶிலேக வ்யாக்யா (இந்து கத)

விபரீதமித்யாதிநா தத்ரைவ ஶீதாம்புபரிஹாரே ஹேதுருச்யதே-உஷ்ணாம்புநோ குணைர்விபரீதஂ ஶீதாம்பு தோஷஸங்காதவர்த்தநஞ்ச||௧௦||

ஶஶிலேக வ்யாக்யா (இந்து கத)

உஷ்ணமித்யாதிநா கேவலபித்தாதீநாமுஷ்ணாம்புப்ரதிஷேதஂ தர்ஶயதி- உஷ்ணமநந்தரப்ரதர்ஶிதாக்ந்யுதீரணஸ்ரோதஶ்ஶோதநத்வாதிகுணஸஂயுக்தத்வேऽப்யேகாந்தபித்தலாதௌ வ்யாதாவாதுரே வா ந யுஞ்ஜ்யாத்| உத்ரிக்தமந்யதோஷாபிபாவி பித்தஂ யத்ர| தவதுஶ்சக்ஷுராதீந்த்ரியாஶ்ரயேஷு தாஹஃ| தாஹஃ ஸர்வாங்கீணஸ்தீவ்ர ஏவ| க்ரீஷ்மே தேஶாதிவிஶேஷவஶாத்வாதகபஸ்யோத்கஷ்டதா; ததா ஸ்தோகஂ ஹிதமேவ||௧௧||

ஶஶிலேக வ்யாக்யா (இந்து கத)

தத்ர ஶீதாம்புப்ரயோகஂ தர்ஶயதி- தேப்யஶ்சைகாந்தபித்தலாதிப்யோ கநாதிஸாதிதஂ ஶீதஂ தோயஂ ஹிதஂ , தத்தி பாசநஂ தட்ஜ்வராபஹஂ ச| நநு நாகரஸ்ய கடுகத்வாத் கதஂ ப்ரயோகஃ; உச்யதே - ஆமாஶயஸமுத்தத்வாஜ்ஜ்வரஸ்யேஷ்யத ஏவாந்யத்ரவ்யஸஂயுக்தஸ்ய ஜலஸஂஸ்காரர்தமாவாப ஏதி ஜேஜ்ஜடஃ| தத சாந்யே படந்தி- யச்சாஸ்ய ஶ்ருதஶீதாம்பு ஷடங்காதி ப்ரயுஜ்ஜ்யதே| கர்ஷமாத்ரம் ததோ தத்வா க்வதயேத்ப்ராஸ்திகேऽம்பஸி|| இதி||௧௨||

ஶஶிலேக வ்யாக்யா (இந்து கத)

உஷ்ணாம்புப்ரதிஷேதப்ரஸங்கே ஸர்வேஷாஂ பித்தவிருத்தாநாஂ ஜ்வரே ப்ரதிஷேத உச்யதே- உஷ்மேத்யாதி| பித்தாதிகே து ஜ்வரே பித்தவிருத்தாந்யாதிகஂ த்யஜேத்| பித்தவிருத்தஂ யத் பித்தகாரி தச்ச கபஜ்வராதௌ கிஞ்சித் த்யஜேதித்யதிகஶப்தால்ல்ப்யதே| ஸ்நநாதீஂஶ்ச ஸர்வஸ்மிந் ஜ்வரே த்யஜேத்| ததா பரிஶேஷஂ லங்கநஂ அவஸ்தாவிஶேஷவஶேநோக்தால்லங்கநாதந்யலங்கநஂ பரிஶேஷம்||௧௩||

ஶஶிலேக வ்யாக்யா (இந்து கத)

அஜீர்ண இத்யாதிநா ஸாமே ஜ்வரே ஔஷதப்ரதிஷேதப்ரதர்ஶநம்| இவேத்யாதிநா- தீவ்ரார்திரபி நாஜீர்ணீ பிபேச்சூலக்நமௌஷதம்| ஆமஸந்நோऽநலோ நாலஂ பக்துஂ தோஷௌஷதாஶநம்| நிஹந்யாதபி சைதேஷாஂ விப்ரமஃ ஸஹஸாதுரம்| இதி ஸ்மாரயதி| தீவ்ரருஜாக்ரஹணஂ ப்ரபூதோபலக்ஷணார்தம்| அல்பேத்Vவாமேऽக்நேஃ கிஞ்சிச்சக்தத்வாத் க்வாதாதிகஂ ப்ரயுஜ்யத| ஏவஂ ந கேவலஂ ஸாம ஔஷதஂ த்யஜேத் யாவத் க்ஷீரமபி த்யஜேதிதி ப்ரதர்ஶநார்தமாஹ-ஆமாபிபூதகோஷ்ட்ஸ்யேத்யாதி| யஸ்ய ஹ்யாமேநாபிபூதஃ கோஷ்டஸ்தஸ்ய தீபநத்வாதியுக்தமப்யௌஷதஂ ந யுஜ்யதே கிமுத க்ஷீரம்| அஹிதஷ்டாந்தேந விஷஸ்ய துஷ்டதா ப்ரதர்ஶிதா||௧௪||

ஶஶிலேக வ்யாக்யா (இந்து கத)

இதி ப்ரஸங்கேந ஜ்வரே பரிஹார்யதர்ஶநஂ கத்வா ஸோதர்தேத்யாதிநாऽவஸ்தாவிஶேஷேண விதேயவிஶேஷஂ நியமயதி| வாதஶ்லேஷ்மாத்மகே ஜ்வரே உதர்தாதிநா யதாஸஂபவஂ ஸஂயுக்தே ஸ்வேதாக்ய உபக்ரமஃ ஶஸ்தஃ| ஸ ஸ்வேதஃ ஸ்வேதாதீநி ப்ரவர்தயேத்| உத்ர்தோநாம கபரோகஃ ப்ரதர்ஶிதஃ| ஸ்நேஹாக்த ஆசாரவிதிருஷ்ணோதகோபசாரீ ஸ்யாதித்யாதிகஃ||௧௫||

ஶஶிலேக வ்யாக்யா (இந்து கத)

லங்கநமித்யாதிநா பூர்வோக்தஸ்யாநியமேந க்ரமநியமேந ச ப்ரதர்ஶநம்| `லங்கநாதி திக்தரஸாந்தஂ பஞ்சவிதஂ பாசநமிதி' ஜேஜ்ஜடஃ| லங்கநமுபவாஸஃ| ஸ்வேதநஂ ஸ்வேதஃ| காலஃ பரிவாஸக்ரமஃ| யவாக்வஃ பேயாஃ| திக்தோ ரஸஸ்திக்தரஸயுக்தத்ரவ்யோபயோகஃ|வமநஂ ஶோதநஂ ந து பாசநம்| யதாஸ்வமித்யுக்தவிஷயாநதிக்ரமேண மலாநாஂ பாசநாநி ஸ்யுஃ| அதவா க்ரமேண லங்கநே க்ரியமாணே தோஷஸ்ய நிவிடத்வவிநாஶாய ப்ரதமமேவ ஸ்வேதநஂ, ததஃ உபவாஸேந ஸ்வேதேந காலக்ரமேண ச தோஷே மார்தவஂ யாதே புபுக்ஷாயாஂ ஜாதாயாஂ யவாக்வஸ்ததஸ்திக்தோ ரஸோ முஸ்தாபர்படாதிஃ||௧௬||

ஶஶிலேக வ்யாக்யா (இந்து கத)

ஸாமாந்யேந நவஜ்வரே லங்கநோபக்ரமாச்சுத்தவாதாதிஜ்வராணாஂ லங்கநஸ்ய ப்ரதிஷேதஃ ஜீர்ணஜ்வரே ச லங்கநவிஷயேऽபி| தேஷு ச ஶுத்தவாதாதிஷு யஸ்மாச்சமநஂ தச்ச ஶமநஂ யந்ந கர்ஶநஂ நாப்யதிபஂஹணஂ ரோகஸ்வபாவாதித்யர்தால்லப்யதே||௧௭||

ஶஶிலேக வ்யாக்யா (இந்து கத)

தத்ரேத்யாதிநா லங்கநஸ்யாயோகஸம்யக்யோகப்ரதர்ஶநம்| ஜ்வரோபத்ரவதீக்ஷ்ணத்வாதிகஂ ஸாமஜ்வராகதிஃ| ஆகதிர்ல்லக்ஷணமிதி பர்யாயௌ||௧௮||

ஶஶிலேக வ்யாக்யா (இந்து கத)

தஞ்ச ஜ்வரிதஞ்ச ஶப்தாபிஹிதேந ஸாமஜ்வரலிங்கவிபர்யாஸேந த்விவிதோபக்ரமணீயோக்தைஶ்ச லங்கிதலிங்கைர்யுக்தஂ ஜ்ஞாத்வா பேயாபிருபாசரேத்| கிம்பூதாபிராஹ- யதாஸ்வௌஷதஸித்தாபிர்யஸ்மிந் ஜ்வரே யதேவ காஷாயகல்பநௌஷதயுக்தஂ தேநௌஷதேந ஸாதிதாபிஃ| மண்டஃ பூர்வோ யாஸாஂ தாபிஃ| லங்கநே கதே மண்டஃ ததஃ பேயா| கியத்காலமித்யாஹ- ஆதிதோ ஜ்வராரம்பதிநாத் ப்ரபதி ஷடஹஂ யாவத்| யத்ர து ஷடஹாத் பூர்வஂ லங்கிதலிங்காபாவாத் பேயா ந ப்ரயுக்தா தத்ர யதா ப்ரயுஜ்யதே ததா தாஸாஂ ஜ்வரமார்தவோத்பத்திர்யாவத் ப்ரயோகஃ| ஸுபோதம்| (அதவா யவாகூநாஂ ப்ரதி ஸ்வஂ ஸஂஸ்காரகபிப்பலீநாகராதிகமிதி ஜேஜ்ஜடஃ )|

ஶஶிலேக வ்யாக்யா (இந்து கத)

யதா பேயாநாமவஸரஸ்ததா மண்டாதநு ஸுஜரத்வால்லாஜபேயாஂ பிபேத்| ப்ராக்லாஜபேயாஂ ஸுஜராமிதி ஶ்லேஷ்மண்யேஷா ப்ரதமா| அம்லாபிலாஷீ தாமேவ தாடிமாம்லாஂ இத்யைஷா வாதே த்விதீயா| ஸஷ்டவிட் பஹுபித்தோ வேத்யேஷா ததீயா பித்தே| அத்ர நாகரஂ மதுரபாகித்வாத் பித்தேந விருத்த்யதே| ஆமபாசநார்தமிஷ்யத ஏவ| ஶேஷாணாஂ விஷயநிர்தேஶஸ்து ஶாஸ்த்ரஸ்ய கர்த்ரா கத ஏவ இதி ஜேஜ்ஜடஃ| ததஸ்தண்டுலபேயாஂ ஸைந்தவலாஜபேயாஂ வா| அம்லார்தீ க்ரஹணேந `குர்வதே ஹி ருசிர்தோஷா' இதி ஸ்மார்யதே| நத்வர்திதமாத்ரே ப்ரயோகஃ| ஸர்வாஸாஂ ச பேயாநாஂ ஸாதநஜலஸஂஸ்காரகாரீ தோஷாத்யபேக்ஷயா சௌஷதமாத்ரா| அந்யே படந்தி- யவாகூரஸயூஷேஷு ரஸாலாபாநகாதிஷு| த்ரவ்யமாத்ராஂ ப்ரயுஞ்ஜீத லோகஸித்தஂ யதார்ஹதஃ| அதவா யாவதா வ்யாப்திர்நாதி ஸ்யாத்பேஷஜேந து|| ஸுபோதம்| யவஸாதிதா யஸ்யாஂ தண்டுலா ந ப்ரவிஶந்தி| ஸயவா யத்ர ஸ்தோகஂ யவாநாம்| பரிகர்திநி கோஷ்டே கோலாதிபிஃ ஶ்ரீபலஂ பில்வம்||௨௦||

ஶஶிலேக வ்யாக்யா (இந்து கத)

மத்யோத்பவாதிகே விஷயே பேயமாசார்யா நேச்சந்தி மத்யநித்யே புருஷே| தயோரித்யநந்தரஶ்ருதயோஃ பித்தஶ்லேஷ்மணோஃ| க்ரீஷ்மகாலே வத்தயோர்வேதி ஸமுச்சயே| நேச்சதீத்யநேநாநுபயுஜ்யமாநே யுக்திவிஶேஷதைவாகமஸ்ய ப்ரதர்ஶிதா||௨௧||

ஶஶிலேக வ்யாக்யா (இந்து கத)

தேஷு து மத்யோத்பவாதிஷு பேயாப்ரஸங்கே லாஜதர்பணாந் பிபேத்| தர்பணாஃ ஸக்தவஃ கேந பிபேதாஹ- ஜ்வராபஹைர்தாடிமாதிபிஸ்தோயமதிதைர்யதாயோக்யமதவா கேவலாபிரேவாத்பிஃ| கிம்பூதாநாஹ- ஸஶர்கராக்ஷௌத்ராந்| ததா ஸுஸூக்ஷ்மரஜஸஃ வஸ்த்ரதிதஊச்சாரிதவாந்| ததஃ பீத்வா ததஹரேவ ஜீர்ணே யவாக்வாஂ வா ஸ்வவிஷயப்ரயுக்தாயாஂ ததஹரேவ தர்பணே ஜீர்ணே யவாக்வாஂ வா ஸ்வவிஷயப்ரயுக்தாயாஂ ஜீர்ணாயாஂ யதா க்ஷுத்வாந் பவதி ததா பஷ்டதண்டுலகதமோதநமத்யாத் கேநேத்யாஹ- தகலாவணிகைர்யூஷைர்வா முத்கலாவாப்யாஂ வா ரஸைஃ| இத்யநேந பேயாதிக்ரமேணாயஂ லங்கிதோத்தரஃ ஷடஹ ஆதுரேண பலஂ தேஹஸ்ய தோஷஂ ச க்ஷயவத்திதோ ரக்ஷதா நேயஃ|

ஶஶிலேக வ்யாக்யா (இந்து கத)

ததஃ பயோக்ரமாதநந்தரஂ லங்கநஸ்வேதநகாலே யவாகூபிர்தோஷேஷு ஜ்வராரம்பகேஷு பக்வேஷு தோஷஶேஷஸ்ய பாசநோ வா ஶமநோ வா கஷாயஃ பஞ்சவிதகல்பநஃ ப்ரஶஸ்யதே| கஷாய இதி பாகேநோபலப்தத்வாதௌஷதஸ்ய ஸஂஜ்ஞா- லங்கநாம்புயவாகூபிர்யதா தோஷோ ந பச்யதே| ததா தஂ முகவைரஸ்யதஷ்ணாரோசகநாஶநைஃ| கஷாயைஃ பாசநைர்ஹத்யைர்ஜ்வரக்நஂ ஸமுபாசரேத்| பாசநீயவிஷயோऽயம்| ஸஂஶமநீயவிஷயஶ்ச| மதௌ ஜ்வரே லகௌ தேஹே ப்ரசலேஷு மலேஷு ச| பக்வஂ தோஷஂ விஜாநீயாத்யதா தேயஂ ததௌஷதம்|| தஸ்மாத் ஸஂஶமநீயகாலோऽயமிதி ஜேஜ்ஜடஃ||௨௩||

ஶஶிலேக வ்யாக்யா (இந்து கத)

ஸ ச கஷாயஸ்திக்தரஸஃ பித்தே விஶேஷேண யோஜ்யஃ| விஶேஷக்ரஹணாத் கபேऽபி யோஜ்யா இதி லப்யதே| கடுகஶ்ச கப ஏவ யோஜ்யஃ| ஸ ச கஷாயஃ கஷாயோ ரஸேந பித்தஶ்லேஷ்மஹரோऽபி நவஜ்வரே ந ஶஸ்யதே|தத்ரா ஹி நவஜ்வரே கஷாயோ மலாநாஂ ஸ்தம்பாத் பஹிர்கமநபாசநாபாவேந திர்யக்கமநவிமார்ககமநாப்யாஂ யதாஸஂப்ராப்திவிஷயஜ்வராநருச்யாதீநபி கரோதி| கஷாயரஸஸ்தம்பிதா மலாஃ ந ச்யவந்தே நாப்யந்தஃ பச்யந்தே; ப்ரத்யுத திர்யக்ஸ்ரோதஸ்ஸு விபரீதஂ வா மார்கேஷு கமநாத் ஜ்வரஂ வர்தயந்தி| பத்தாமாதித்வாச்ச கஷாயோ யதாஸம்ப்ராப்திஶூலாதிகார்யபி பவதீதி திர்யக்கமநேந விமார்ககமநேந ச விஷமஜ்வரஸ்ய ஸ்வரூபஂ ப்ரதர்ஶிதஂ பவதி| நவதாயாஂ த்வதீதாயாஂ ஹரீதக்யாதேஃ ப்ரயோகோ தஷ்டஃ;,ஏவஂ ஷடஹாதௌஷதயோஜநம்||௨௪||

ஶஶிலேக வ்யாக்யா (இந்து கத)

கேசிதாசார்யாஃ ஸப்தாஹாதௌஷதமாஹுஃ| அந்யே து தஶாஹாத்| கேசித்வேவமாஹுஃ-யதா லங்கநாதநந்தரஂ யதௌஷதமுபயுஜ்யதே ததா யே லக்வந்நஂ புக்தஂ தஸ்யைவ யோஜ்யம்| பக்ஷத்ரயேऽபி ஸமாநயோஜ்யமாலோல்பணே த்வௌஷதஂ நேதி| கேவலஂ கேஷாஞ்சித் ஷடஹமாமோல்பணத்வஂ கேஷாஞ்சித்ஸப்தாஹஂ கேஷாஞ்சித்தஶாஹமிதி||௨௫||

ஶஶிலேக வ்யாக்யா (இந்து கத)

ஆமோல்பணே ந யோஜ்யமித்யத்ர ஹேதுருச்யதே யதோ யஸ்மாத்தீவ்ரஜ்வரபரீதஸ்ய தோஷவேகோதயே ஸதி ப்ரயுக்தமௌஷதமத ஏவாபச்யமாநஂ பூயோஜ்வரஂ ஜ்வலயதி| அதவா நவஜ்வரேऽதிநிசிதே தோஷே தந்த்ராஸ்தைமித்யகாரிணீ ஔஷதஂ ப்ரயுக்தஂ பூயோ ஜ்வரஂ ஜ்வலயதி||௨௬||

ஶஶிலேக வ்யாக்யா (இந்து கத)

யதா மதுஜ்வரோ தேஹஶ்ச லகுர்மலஶ்சாலிதா ந து ஸ்திமிதாஸ்ததா அசிரஜ்வரிதஸ்யாபி பேஷஜஂ யோஜயேத்| கைஸ்தைஃ ததுக்தம்| யத்யபி பக்ஷத்ரயஂ ப்ரதர்ஶிதஂ தத்ராப்யேவமேவாவகந்தவ்யம்| யஸ்ய ஜ்வரஸ்ய தீவ்ரத்வஂ ப்ராப்தஸ்ய ச லங்கநஸ்யாயோஜநாத்தோஷஸ்யாதிவத்தத்வஂ ஸாமத்வஞ்ச தத்ராவஶ்யமௌஷதஂ ந யோஜ்யம்| ஏதத்விபர்யயே து யோஜ்யமேவ ந து ஷடஹாதிகமபேக்ஷணீயமிதி||௨௭||

ஶஶிலேக வ்யாக்யா (இந்து கத)

முஸ்தயேத்யாதிநா ததேவௌஷதமுச்யதே| ஏவஂ தோஷாதிவிஶேஷாபேக்ஷயா பர்படஂ கதாசித்துராலபயா| பாடாதித்ரயஂ ஶதஂ வா ஶீதஂ வா| பூநிம்பாதிசதுஷ்டயஂ தத்வச்சதஂ வா ஶீதஂ வா| இமே ச முஸ்தாபர்படகாதயஃ கஷாயாஃ நியதாநியதகல்பநா யதாயோகஂ தோஷாத்யபேக்ஷயா யோகாநதிக்ரமேண யோஜ்யாஃ| ஏதே ச ஜ்வராதிநாஶநாஃ பாடாதயஃ ஸநாகரா ஆமாதிகஂ ஜ்வரிணோ யஜந்தி யதேச்சகல்பநாப்ரயுக்தாவாதபித்தஶ்லேஷ்மணி| யதாயோக்யமித்யத்ர ஜேஜ்ஜடஃ பாக்யஂ ஶீதகஷாயஞ்ச முஸ்தாபர்படகஂ பிபேத்| பாக்யஂ க்வாத்யஂ ஶீதகஷாயமநுத்க்வதிதமேவோஷ்ணோதகே ஸஂக்ஷுத்ய த்ரவ்யஂ யத்ராத்ரிபர்யுஷிதஂ பீயதே தத்கேவலபித்தே| பைத்திகே ச ஸ நாகரஂ பர்படகஂ மந்தாக்நிஃ| பித்தகபப்ராயே ஸதுராலபஂ பர்படகஂ துராலபபித்தஶ்லேஷ்மோபஶமநாநாமித்யாப்நாநாத்| தாஹபஹுலஂ பாடோஶீரஂ வாலகம்| ஶீதப்ராயே பூநிம்பகுடூசீமுஸ்தநாகரமிதி| அந்யே வ்யாக்யாநயந்தி - பஞ்சாப்யமீ ஸர்வயௌகிகாஃ குதஃ வ்யாதிப்ரத்யாநீகத்வாத்யதா குஷ்டே கதிரஂ க்ரஹண்யாஂ தக்ரஂ ப்ரமேஹே ஹரித்ரேதி|௨௮||

ஶஶிலேக வ்யாக்யா (இந்து கத)

துராலபாதிகஂ வாதஜ்வரே| பிப்பலீமூலாதித்ரயஂ வாதஜ்வர ஏவ| கேவலமேவ ஹ்ருஸ்வப்ஞ்சமூலகஂ வாதே| கலிங்காதித்ரயஂ ஸக்ஷௌத்ரஂ பித்தே|முஸ்தாபர்படகஂ துராலபாகிராததிக்தஸஂயுக்தஂ பித்தே|கபே வத்ஸகாத்யோ கணஃ| அதவா வஷாதயஃ| காங்கேயீ முஸ்தா|ருகாதியுக்தே வாதஶ்லேஷ்மஜ்வரே அபயாதிகஂ தச்ச தீபநஂ பாசநஂ ச||௨௯||

ஶஶிலேக வ்யாக்யா (இந்து கத)

கலிங்கதிபிஃ பஞ்சபிரர்த்தஶ்லோகைஃ பஞ்ச யதாயோக்யகல்பநாஃ கஷாயாஃ யதாஸஂக்யேந பஞ்சாநாஂ ஸந்ததாதீநாஂ ஶமநா மதா ஆசார்யாணாம்| ஏவமேவ படோலாதிபிர்யோகயோக்யகல்பநா மதுஸிதோத்கடாஃ ப்ரபூதமதுஸிதாஃ||௩௦||

ஶஶிலேக வ்யாக்யா (இந்து கத)

ஸகுடா இத்யாதிநா நவயோகா வாதஜ்வரே நியதாஃ நியமகல்பநாஃ| தத்ர ஸாரிவாதயோ ரேணுகாந்தாஃ ஸகுடாஃ| ஶதபுஷ்பாதயஃ ஸமாஂஸீமுஸ்ததாந்யகாஃ ஶர்கராமதுஸஂயுக்தாஃ| கஷ்ணாதயஃ ஸாரிவாந்தாஃ ஶாலபர்ண்யாதயஶ்சிந்நஸம்பவாந்தாஃ| ஆரக்வதாதிகஃ ஸகுடஃ| ஶதாவரீகுடூச்யோஃ ஸ்வரஸஃ ஸகுடஃ| குடூசீரஸஃ ஸகஷ்ணாஜீரகாதிஃ| கேவலஶ்ச குடூசீரஸஃ| ஸர்வத்ர ச மதுகுடஶர்கராணாஂ வ்யப்திஜநிகா மாத்ரா| பார்ங்க்யாதிகதகுடஸஂயுக்தோ வாதஜ்வரே|காங்கேயீ முஸ்தா| ஏலவாலுகமைலேயஂ ஸுகந்தி ஹரிவாலுகமிதி பர்யாயாஃ||௩௧||

ஶஶிலேக வ்யாக்யா (இந்து கத)

பித்தஜ்வரே படோலாதிகணோ குடூச்யாதிர்வா|ஸகாஶ்மர்யோऽஞ்ஜநாதிஃ| ஸஶர்கரஃ ஸாரிவாதிஃ| பஞ்சபிரர்த்தஶ்லோகைஃ ஸிதேத்யாதிநா யதாயோக்யகல்பநம்|ஸுபோதம்| ஶீதஞ்சந்தநம்| திக்தஃ கிராததிக்தஃ| கநோ முஸ்தஃ| ஶம்யாக ஆரக்வதஃ| தஸ்ய பலம்| குடூச்யாமலகயுக்தஃ பர்படஃ கேவலோ வா| திக்தாதிஜோ வா ஶீதஃ கஷாய இதி பித்தஜே ஜ்வரே| கடுகா ஶர்கராசூர்ணஞ்ச பித்தஜ்வரே||௩௨||

ஶஶிலேக வ்யாக்யா (இந்து கத)

அதிவிஷாதயோ வசாந்தாஃ ஸகுடாஃ கபே| க்ஷபா ஹரித்ரா| த்வீபிஃ சித்ரகஃ| ஸப்தச்சதாதிகஂ ஸமாக்ஷிகம்| ஸப்தச்சதஃ ஸப்தபர்ணஃ| ஸ்பூர்ஜாதஂ காகதிக்தஃ| நிஶா ஸாரிவாபரூஷநாகராத்யாஶ்சத்வாரஃ கஷயாஃ ஸமாக்ஷிகாஃ| நிஶா ஹரித்ரா| கலிங்ககஃ இந்த்ரயவஃ| வஷகஜஂ பீஜஂ ஶாகபீஜமிதி கபஜ்வரே||௩௩||

ஶஶிலேக வ்யாக்யா (இந்து கத)

ஏதே ச யோகாஃ தோஷவிஶேஷ உக்தாஸ்தே ஸதஶே தோஷே யுஜ்யந்தே| அபி த்வாந்தரே விஶேஷவச்சிந்நே ப்ரயோகாவயவஸமுதாயஶக்த்யாநுகுண்யேந| தச்ச யோகமிதி கரணவிதிஃ கர்மாப்யாஸாதய பித்யந்தே| ஏதாஂஶ்ச கஷாயாந் யயோரேவ ஸஂஸர்கஃ தயோரேவ உக்தாந் மிஶ்ரீபாவேந கல்பயேத்||௩௪||

ஶஶிலேக வ்யாக்யா (இந்து கத)

கோகண்டகாதி ஸஶர்கரஂ வாதபித்தஜே|த்ராக்ஷாத்யர்தஶ்லோகைர்வாதபித்தஜே கஷாயயோக்யே த்ரயஃ கஷாயாஃ| த்ராக்ஷாமதூகாதிநா ஸார்தேநஶ்லோகேந பாண்டஃ ஶீதகஷயோ வா மத்வாதிபிர்யுக்தோ ஜாதீபுஷ்பாதிவாஸிதஶ்சாநிலபித்தஜ்வரமூர்சாதிகஂ ஜயதி| ஹ்ரீபேரஂ வாலகம்||௩௫||

ஶஶிலேக வ்யாக்யா (இந்து கத)

வசாதயஃ ஸமஸ்தாஃ கபவாதஜ்வரே| தத்ரைவ குடூசீக்வாதஃ பிப்பலீசூர்ணேந தோஷாத்யபேக்ஷமாத்ரேண யுக்தாஃ வ்யாக்ர்யாதிக்வாதஸ்தத்வாதஶ்லேஷ்மஜ்வராதிஜித்| ஶூலஂ ஶிரஸி| பத்யாதிகோ மாக்ஷிகஹிங்குயுக்தஃ கபவாதஜ்வராதிகஂ நியச்சதி||௩௬||

ஶஶிலேக வ்யாக்யா (இந்து கத)

ஆரக்வதாதிகணோ மாக்ஷிகாயுக்தஃ கபபித்தஜ்வரே| திக்தாதிதந்வயவாஸாந்தஂ ததா ஸக்ஷௌத்ரமேவேத்யர்தஃ| வஷஸ்ய புஷ்பபத்ராப்யாஂ ரஸோ யதோக்தகுணஃ| அநந்தாதயோ ஜ்வராதிநாஶநாஃ| அநந்தா மூர்வா| தோயஂ வாலகம்| தோயதோ முஸ்தஃ தூமகாऽம்லகௌ தோஷபேதீயே ப்ரதர்ஶிதௌ||௩௭||

ஶஶிலேக வ்யாக்யா (இந்து கத)

ஸந்நிபாதஜ்வரே வ்யாக்ர்யாதிஃ கடுகாந்தாஃ| முஸ்தாத்யர்தஶ்லோகைஸ்த்ரயோ யோகா யதாயோக்யஂ ஸந்நிபாதே| நாகராதிவாதஶ்லேஷ்மோத்தரே ஹீநபித்தே ஸந்நிபாதே மதூகபுஷ்பதி ஶீதகஷாயஂ விகல்ப்ய கஸ்மிஂஶ்சித் காலே ஜ்வரே ப்ரயுக்தஂ ஸர்வஜ்வரஹரம்| தத்வதேவ ஜாத்யாதி| தத்வதுராலபா| யஸ்து ஜ்வரஂ பத்தவிட் தத்விஷயே கடுகாதீந் பிபேத்| இதி கஷாயாஃ||௩௯||

ஶஶிலேக வ்யாக்யா (இந்து கத)

அஸ்மிந்ஶ்சௌஷதே நிரந்நப்ரயுக்தே ததஹரேவ பேயாவிலேப்யாதிகமந்நமாசரேத்| கிஂ ஸர்வமித்யாஹ- ஶ்லேஷ்மவாந்ந து| அநேந பேயாத்யந்நே ப்ரதிஷேதஃ| அத்ர ஹேதுஃ பேயா கபஂ வர்தயதீத்யாதிஃ| ஏவஂ ப்ரதிஷித்தாயாஂ ஶ்லேஷ்மவதஃ பேயாயாஂ கிஂ யோஜ்யமித்யாஹ||௩௯||

ஶஶிலேக வ்யாக்யா (இந்து கத)

ஶ்லேஷ்மேத்யாதி| அபிஷ்யண்ணஶப்தேநோத்க்லிஷ்டபர்யாயேண கபே பாசநத்வேந பேயாநாஂ விதாநே விரோதஂ நிர்வர்தயதி| ப்ராகபீதி ந கேவலமௌஷதே ஜீர்ணே பேயாதிப்ரதிஷேதோ யாவத் கபாதிகே லங்கிதலிங்காதநந்தரமபி யூஷாநேவோதநேந பஷ்டதண்டுலேந ஸஹ யோஜயேத்| ரூக்ஷாநிதி விநா ஸ்நேஹேந ஸஂஸ்கதாந்| திக்தோ ரஸஃ ஜ்வரக்நாநாஂ கஷாயாணாஂ யதாயோக்யாந்யதமத்ரவ்யாஶ்ரயஃ||௪௦||

ஶஶிலேக வ்யாக்யா (இந்து கத)

ஜ்வரே சாऽந்நஂ ஜீர்ணா ரக்தாத்யாஃ ஶாலயஃ ஷஷ்டிகாஶ்ச பாடக்ரமேண ஹிதாஃ| ஶ்லேஷ்மோத்தரே து யவா அபி| தைஶ்ச ஶாலிபிர்தோஷதூஷ்யாத்யபேக்ஷயா ஜ்வரக்நாநந்தரோக்தக்வாதஸாதிதஃ ஸித்த ஓதநஃ த்வௌ வாரௌ த்ரீந் வாராந் வா ப்ரக்ஷால்ய ஸ்ருதோ யதாயதஂ ஜ்வரே ப்ரயோக்தவ்யஃ||௪௧||

ஶஶிலேக வ்யாக்யா (இந்து கத)

முத்காத்யைரித்யத்ர லகுக்ரஹணேந ராஜமாஷாதீநாஂ குரூணாஂ ப்ரதிஷேதஃ| காரவேல்லாதிபிஃ பதகதிலகுபிஶ்ச ஜாங்கலாநாஂ மாஂஸைஸ்தத்யோக்யஜ்வரே ரஸாஃ ஹிதாஃ| தே ச யூஷரஸா யதாவிஷயஂ வ்யாக்ர்யாதிபிஃ ஸிதாமதுப்யாஂ ச ஸஂஸ்கதாஃ வா ஸஂயுதா வா கதா வாऽப்யகதா வா| நாऽத்யம்லேந ச தக்ரேண ஸித்தாநி வ்யஞ்ஜநாந்யந்நேந ஸஹ யோஜயேத்| தாந்யேவ ச யூஷரஸாதீந்யநுபாநேऽபி யோஜயேத்| ஸாத்ம்யாபேக்ஷயா ச க்வதிதஶீதாதிகமப்யநுபாநே யோஜயேத்||௪௨||

ஶஶிலேக வ்யாக்யா (இந்து கத)

அஸ்மிஂஶ்ச கஷாயாந்தே லங்கநக்ரமே கதேऽபி யதி ஜ்வரோ ந ஶாந்தஸ்தத ஆதிதோ தஶாஹேऽதீதே லங்கநக்ரமேண ச கபே மந்தீபூதே வாதபித்தே ச பூர்வஂ ஸம்ப்ராப்த்யபிமுகீபூதே ஸம்ப்ரதி லங்கநே நைவாதிக்யமுபகதவிதி ஸர்பிர்தத்யாத்|தஶாஹக்ரஹணமஸ்யாஂ யதோக்தாயாஂ ஜ்வராவஸ்தாயாஂஸ்ததா ப்ராயோபவத்வாதுபலக்ஷணார்தம்| தத்பூர்வேஷ்வஹஸ்ஸு ஸர்பிஃப்ரதிஷேதார்தஂ ச| தச்ச ஸர்பிஜ்வரே தோஷேஷு பக்வேஷு ஸத்ஸூபயுக்தமமதஂ பவதி| அந்யதாऽऽமேஷ்வப்க்வேஷ்வதீதேऽபி தஶாஹே ப்ரயுக்தஂ விஷோபமஂ ஸத் ஜ்வரோபத்ரவவத்திகத் ஸ்யாத்| உபத்ரவாஃ ஶ்வாஸாதய உக்தாஃ| நநு யதி ஸர்பிரத்ர ப்ரதிஷித்தஂ கிமந்யத்யோஜ்யமித்யாஹ-லங்கநாதிக்ரமமிதி| தஸ்ய ச க்ரமஸ்ய கபஸங்க்ஷயஃ அவதிஃ||௪௩||

ஶஶிலேக வ்யாக்யா (இந்து கத)

ஸஜ்வரமித்யாதிநா ஸர்வஜ்வராவஸ்தாஸு போஜநகாலஂ நியமயதி| ஸுபோதம்| யத்ஸ்வல்பாக்நிஃ ஸ ப்ராகேவ புஞ்ஜாநஃ அஜீர்ணேந ந பீட்யதே| ப்ரதமதிநே ஏஷ கஷாயாந்தே லங்கநே க்ரமஃ ஸாமே தருண ஏவ ஜ்வரே ஸாதுஃ| இத்யத்யயஃ ஸமாப்யதே||௪௪|| இதி ஶ்ரீமந்மஹாமஹோபாத்யாயேந்துவிரசிதாயம் அஷ்டாங்கஸஂக்ரஹவ்யாக்யாயாஂ ஶஶிலேகாயாஂ சிகித்ஸிதஸ்தாநே ப்ரதமோऽத்யாயஃ