Adhikarana ஸர்வாக்ஷிரோகவிஜ்ஞாநீயாத்யாயஃ||௧௫|| (௨) · Śloka ௨
அதுநா க்ரமப்ராப்தஂ ஸர்வாக்ஷிரோகவிஜ்ஞாநஂ வக்தி அதாதஃ ஸர்வாக்ஷிரோகவிஜ்ஞாநீயஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ|
இதி ஹ ஸ்மாஹுராத்ரேயாதயோ மஹர்ஷயஃ|
(கத்யஸூத்ரே)|௨|
View original
अधुना क्रमप्राप्तं सर्वाक्षिरोगविज्ञानं वक्ति अथातः सर्वाक्षिरोगविज्ञानीयं व्याख्यास्यामः|
इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः|
(गद्यसूत्रे)|२|
Adhikarana ௧ வாதாபிஷ்யந்தஸ்ய லக்ஷணம் (௧-௩) · Śloka ௩
வாதேந நேத்ரேऽபிஷ்யண்ணே நாஸாநாஹோऽல்பஶோபதா|
ஶங்காக்ஷிப்ரூலலாடஸ்ய தோதஸ்புரணபேதநம்||௧||
ஶுஷ்கால்பா தூஷிகா ஶீதமச்சஂ சாஶ்ரு சலா ருஜஃ|
நிமேஷோந்மேஷணஂ கச்ச்ராஜ்ஜந்தூநாமிவ ஸர்பணம்||௨||
அக்ஷ்யாத்மாதமிவாபாதி ஸூக்ஷ்மைஃ ஶல்யைரிவாசிதம்|
ஸ்நிக்தோஷ்ணைஶ்சோபஶமநஂ ஸோऽபிஷ்யந்தஃ|௩|
View original
वातेन नेत्रेऽभिष्यण्णे नासानाहोऽल्पशोफता|
शङ्खाक्षिभ्रूललाटस्य तोदस्फुरणभेदनम्||१||
शुष्काल्पा दूषिका शीतमच्छं चाश्रु चला रुजः|
निमेषोन्मेषणं कृच्छ्राज्जन्तूनामिव सर्पणम्||२||
अक्ष्याध्मातमिवाभाति सूक्ष्मैः शल्यैरिवाचितम्|
स्निग्धोष्णैश्चोपशमनं सोऽभिष्यन्दः|३|
Hide commentary
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-நேத்ரே வாதேநாபிஷ்யண்ணே நாஸாநாஹ இத்யாதிநா லிங்காநிர்தேஶஃ| ஸ்நிக்தோஷ்ணைஶ்சோபஶமநஂ-ஸுகம், இத்யுபஶயநிர்தேஶஃ|
Adhikarana ௨ வாதாதிமந்தஸ்ய லக்ஷணம் (௩-௪) · Śloka ௪
|
உபேக்ஷிதஃ||௩||
அதிமந்தோ பவேத்தத்ர கர்ணயோர்நதநஂ ப்ரமஃ|
அரண்யேவ ச மத்யந்தே லலாடாக்ஷிப்ருவாதயஃ||௪||
View original
|
उपेक्षितः||३||
अधिमन्थो भवेत्तत्र कर्णयोर्नदनं भ्रमः|
अरण्येव च मथ्यन्ते ललाटाक्षिभ्रुवादयः||४||
Hide commentary
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-வாதபிஷ்யந்தோ மோஹாதுபேக்ஷிதோऽதிமந்தோ பவேத்| தத்ராதிமந்தே, கர்ணநாதாதிகஂ ஸ்யாத்| அரணிஶப்தஃ புஂஸ்த்ரீலிங்கஃ|
Adhikarana ௩ ஹதாதிமந்தஸ்ய லக்ஷணம் (௫) · Śloka ௫
ஹதாதிமந்தஃ ஸோऽபி ஸ்யாத் ப்ரமாதாத்தேந வேதநாஃ|
அநேகரூபா ஜாயந்தே வ்ரணோ தஷ்டௌ ச தஷ்டிஹா||௫||
View original
हताधिमन्थः सोऽपि स्यात् प्रमादात्तेन वेदनाः|
अनेकरूपा जायन्ते व्रणो दृष्टौ च दृष्टिहा||५||
Hide commentary
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-அதிமந்தோऽபி ப்ரமாதாதுபேக்ஷிதோ ஹதாதிமந்தோ பவேத்| தேந-ஹதாதிமந்தேந, அநேகரூபா ருஜா ஜாயந்தே| வ்ரணஶ்ச தஷ்டௌ தஷ்டிஹா ஸ்யாத்|
Adhikarana ௪அந்யதோவாதஸ்ய லக்ஷணம் (௬-௭) · Śloka ௭
மந்யாக்ஷிஶங்கதோ வாயுரந்யதோ வா ப்ரவர்தயந்|
வ்யதாஂ தீவ்ராமபைச்சில்யராகஶோபஂ விலோசநம்||௬||
ஸங்கோசயதி பர்யஶ்ரு ஸோऽந்யதோவாதஸஂஜ்ஞிதஃ|
|௭|
View original
मन्याक्षिशङ्ख़तो वायुरन्यतो वा प्रवर्तयन्|
व्यथां तीव्रामपैच्छिल्यरागशोफं विलोचनम्||६||
सङ्कोचयति पर्यश्रु सोऽन्यतोवातसंज्ञितः|
|७|
Hide commentary
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸஂ-மந்யாதிப்யோ வாயுரந்யதோ வா தீவ்ராஂ வ்யதாஂ ப்ரவர்தயேத் (யந்) நயநஂ ஸங்கோசயதி| கிம்பூதம் ? பைச்சில்யராகஶோபரஹிதம்| ததா பர்யஶ்ரு| ஸ அந்யதோவாதஸஂஜ்ஞிதஃ|
Adhikarana ௫ வாதபர்யயஸ்ய லக்ஷணம் (௭) · Śloka ௭
|
தத்வஜ்ஜிஹ்மஂ பவேந்நேத்ரமூநஂ வா வாதபர்யயே||௭||
View original
|
तद्वज्जिह्मं भवेन्नेत्रमूनं वा वातपर्यये||७||
Hide commentary
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-தத்வத்-அந்யதோவாத இவ, ஜிஹ்மஂ நேத்ரமூநஂ-ஹீநஂ வா, வாதபர்யயே ஸ்யாத்|
Adhikarana ௬ பித்தாபிஷ்யந்தஸ்ய லக்ஷணம் (௮-௯) · Śloka ௯
தாஹோ தூமாயநஂ ஶோபஃ ஶ்யாவதா வர்த்மநோ பஹிஃ|
அந்தஃ க்லேதோऽஶ்ரு பீதோஷ்ணஂ ராகஃ பீதாபதர்ஶநம்||௮||
க்ஷாரோக்ஷிதக்ஷதாக்ஷித்வஂ பித்தாபிஷ்யந்தலக்ஷணம்|
|௯|
View original
दाहो धूमायनं शोफः श्यावता वर्त्मनो बहिः|
अन्तः क्लेदोऽश्रु पीतोष्णं रागः पीताभदर्शनम्||८||
क्षारोक्षितक्षताक्षित्वं पित्ताभिष्यन्दलक्षणम्|
|९|
Hide commentary
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸஂ-தாஹ இத்யாதி பித்தாபிஷ்யந்தலக்ஷணம்|
Adhikarana ௭பித்தாதிமந்தஸ்ய லக்ஷணம் (௯-௧௦) · Śloka ௧௦
|
ஜ்வலதங்காரகீர்ணாபஂ யகத்பிண்டஸமப்ரபம்||௯||
அதிமந்தே பவேந்நேத்ரஂ|
|௧௦|
View original
|
ज्वलदङ्गारकीर्णाभं यकृत्पिण्डसमप्रभम्||९||
अधिमन्थे भवेन्नेत्रं|
|१०|
Hide commentary
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸஂ-அதிமந்தே ஜ்வலதங்காரகீர்ணாபஂ யகத்பிண்டதுல்யாபஂ நேத்ரஂ பவேத்|
Adhikarana ௮ கபாபிஷ்யந்தஸ்ய லக்ஷணம் (௧௦-௧௧) · Śloka ௧௧
ஸ்யந்தே து கபஸம்பவே|
ஜாட்யஂ ஶோபோ மஹாந் கண்டூர்நித்ராऽந்நாநபிநந்தநம்||௧௦||
ஸாந்த்ரஸ்நிக்தபஹுஶ்வேதபிச்சாவத்தூஷிகாஶ்ருதா|
|௧௧|
View original
स्यन्दे तु कफसम्भवे|
जाड्यं शोफो महान् कण्डूर्निद्राऽन्नानभिनन्दनम्||१०||
सान्द्रस्निग्धबहुश्वेतपिच्छावद्दूषिकाश्रुता|
|११|
Hide commentary
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-கபஜே து ஸ்யந்தே ஜாட்யாதிகஂ ஸ்யாத்|
Adhikarana ௯ கபாதிமந்தஸ்ய லக்ஷணம் (௧௧-௧௨) · Śloka ௧௨
|
அதிமந்தே நதஂ கஷ்ணமுந்நதஂ ஶுக்லமண்டலம்||௧௧||
ப்ரஸேகோ நாஸிகாத்மாநஂ பாஂஶுபூர்ணமிவேக்ஷணம்|
|௧௨|
View original
|
अधिमन्थे नतं कृष्णमुन्नतं शुक्लमण्डलम्||११||
प्रसेको नासिकाध्मानं पांशुपूर्णमिवेक्षणम्|
|१२|
Hide commentary
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-அதிமந்தே கஷ்ணமண்டலஂ நதஂ ஶுக்லமண்டலஂ சோந்நதஂ ப்ரஸேகாதி ச ஸ்யாத்|
Adhikarana ௧௦ ரக்தாபிஷ்யந்தஸ்ய லக்ஷணம் (௧௨-௧௩) · Śloka ௧௩
|
ரக்தாஶ்ருராஜீதூஷீகாரக்தமண்டலதர்ஶநம்||௧௨||
ரக்தஸ்யந்தேந நயநஂ ஸபித்தஸ்யந்தலக்ஷணம்|
|௧௩|
View original
|
रक्ताश्रुराजीदूषीकारक्तमण्डलदर्शनम्||१२||
रक्तस्यन्देन नयनं सपित्तस्यन्दलक्षणम्|
|१३|
Hide commentary
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-ரக்தஸ்யந்தேந ரக்தாஶ்ருராஜ்யாதிகஂ நயநஂ ஸ்யாத்| பித்தஸ்யந்தலக்ஷணஂ ச|
Adhikarana ௧௧ ரக்தாதிமந்தஸ்ய லக்ஷணம் (௧௩-௧௪) · Śloka ௧௪
|
மந்தேऽக்ஷி தாம்ரபர்யந்தமுத்பாடநஸமாநருக்||௧௩||
ரோகேண பந்தூகநிபஂ தாம்யதி ஸ்பர்ஶநாக்ஷமம்|
அஸங்நிமக்நாரிஷ்டாபஂ கஷ்ணமக்ந்யாபதர்ஶநம்||௧௪||
View original
|
मन्थेऽक्षि ताम्रपर्यन्तमुत्पाटनसमानरुक्||१३||
रोगेण बन्धूकनिभं ताम्यति स्पर्शनाक्षमम्|
असृङ्निमग्नारिष्टाभं कृष्णमग्न्याभदर्शनम्||१४||
Hide commentary
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-மந்தே ஸதி தாம்ரபர்யந்தஂ ததோத்பாடநேந ஸமாநா ருக் யஸ்ய ததேவஂபூதஂ நயநஂ ஸ்யாத்| பந்தூகபுஷ்பதுல்யராகம்| ததா தாம்யதி ஸ்பர்ஶநாக்ஷமஂ லோஹிதநிமக்நநிம்பாபஂ கஷ்ணஂ பாவகஸதஶஂ ச தர்ஶநஂ ஸ்யாத்|
Adhikarana ஸர்வாதிமந்தாநாஂ ஸாமாந்யலக்ஷணம் (௧௫) · Śloka ௧௫
அதிமந்தா யதாஸ்வஂ ச ஸர்வே ஸ்யாந்தாதிகவ்யதாஃ|
ஶங்கதந்தகபோலேஶு கபாலே சாதிருக்கராஃ||௧௫||
View original
अधिमन्था यथास्वं च सर्वे स्यान्दाधिकव्यथाः|
शङ्कदन्तकपोलेशु कपाले चातिरुक्कराः||१५||
Hide commentary
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-அதிமந்தாஶ்ச யதாஸ்வஂ ஸர்வே ஸ்யந்தாதிகவ்யதாஃ, ததா ஶங்காதிஷ்வதிஶயேந ருக்கராஃ ஸ்யுஃ|
Adhikarana ௧௨ ஶுஷ்காக்ஷிபாகஸ்ய லக்ஷணம் (௧௬-௧௭) · Śloka ௧௭
வாதபித்தாதுரஂ கார்ஷதோதபேதோபதேஹவத்|
ரூக்ஷதாருணவர்த்மாக்ஷி கச்ச்ரோந்மீலநிமீலநம்||௧௬||
விகூணநவிஶுஷ்கத்வஶீதேச்சாஶூலபாகவத்|
உக்தஃ ஶுஷ்காக்ஷிபாகோऽயஂ|௧௭|
View original
वातपित्तातुरं घार्षतोदभेदोपदेहवत्|
रूक्षदारुणवर्त्माक्षि कृच्छ्रोन्मीलनिमीलनम्||१६||
विकूणनविशुष्कत्वशीतेच्छाशूलपाकवत्|
उक्तः शुष्काक्षिपाकोऽयं|१७|
Hide commentary
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-வாதபித்தோத்தரஂ நேத்ரஂ கர்ஷாதிமத் ஸ்யாத்| ததா ரூக்ஷே தாருணே ச வர்த்மநீ யஸ்மிஸ்ததா கச்ச்ராதுந்மீலநிமீலநே யஸ்மிஂஸ்ததாऽக்ஷிஸங்கோசநேந விஶுஷ்கத்வஂ ததா ஶீதேச்சா ஶூலபாகேந ச யுதமக்ஷி ஸ்யாத்| அயஂ ஶுஷ்காக்ஷிபாகோ நாம உக்தஃ|
Adhikarana ௧௩ ஸஶோபஸ்ய லக்ஷணம் (௧௭-௧௯) · Śloka ௧௯
|
ஸஶோபஃ ஸ்யாத்த்ரிபிர்மலைஃ||௧௭||
ஸரக்தைஸ்தத்ர ஶோபோऽதிருக்தாஹஷ்டீவநாதிமாந்|
பக்வோதும்பரஸங்காஶஂ ஜாயதே ஶுக்லமண்டலம்||௧௮||
அஶ்ரூஷ்ணஶீதவிஶதபிச்சிலாச்சகநஂ முஹுஃ|
|௧௯|
View original
|
सशोफः स्यात्त्रिभिर्मलैः||१७||
सरक्तैस्तत्र शोफोऽतिरुग्दाहष्ठीवनादिमान्|
पक्वोदुम्बरसङ्काशं जायते शुक्लमण्डलम्||१८||
अश्रूष्णशीतविशदपिच्छिलाच्छघनं मुहुः|
|१९|
Hide commentary
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-த்ரிபிர்மலைஃ-தோஷைர்வாதாதிபிஃ, ஸரக்தைஃ ஸஶோபோ நாம நேத்ரரோகோ பவேத்| தத்ர-ஸஶோபே, ஶோபோऽதிருக் தாஹஷ்டீவநாதிமாந் பவேத்| ததா ஶுக்லமண்டலஂ பக்வோதும்பரஸங்காஶஂ ஜாயதே| அஶ்ரு ச முஹுருஷ்ணஂ முஹுஃ ஶீதமித்யாதி கநஂ ச|
Adhikarana ௧௪ அல்பஶோபஸ்ய லக்ஷணம் ௧௫அக்ஷிபாகாத்யயஸ்ய லக்ஷணம் (௧௯-௨௧) · Śloka ௨௧
|
அல்பஶோபேऽல்பஶோபஸ்து பாகோऽந்யைர்லக்ஷணைஸ்ததா||௧௯||
அக்ஷிபாகாத்யயே ஶோபஃ ஸஂரம்பஃ கலுஷாஶ்ருதா|
கபோபதிக்தமஸிதஂ ஸிதஂ ப்ரக்லேதராகவத்||௨௦||
தாஹோ தர்ஶநஸஂரோதோ வேதநாஶ்சாநவஸ்திதாஃ|
|௨௧|
View original
|
अल्पशोफेऽल्पशोफस्तु पाकोऽन्यैर्लक्षणैस्तथा||१९||
अक्षिपाकात्यये शोफः संरम्भः कलुषाश्रुता|
कफोपदिग्धमसितं सितं प्रक्लेदरागवत्||२०||
दाहो दर्शनसंरोधो वेदनाश्चानवस्थिताः|
|२१|
Hide commentary
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-பாக இதி பாகஶப்தேநாக்ஷிபாகாத்யய உபலக்ஷ்யதே| ஆத்யந்தலோபாக்யயா தந்த்ரயுக்த்யா
Adhikarana ௧௬ அம்லோஷிதஸ்ய லக்ஷணம் (௨௧-௨௩) · Śloka ௨௩
|
அந்நஸாரோऽம்லதாஂ நீதஃ பித்தரக்தோல்பணைர்மலைஃ||௨௧||
ஶிராபிர்நேத்ரமாரூடஃ கரோதி ஶ்யாவலோஹிதம்|
ஸஶோபதாஹபாகாஶ்ரு பஶஂ சாவிலதர்ஶநம்||௨௨||
அம்லோஷிதோऽயம்|
|௨௩|
View original
|
अन्नसारोऽम्लतां नीतः पित्तरक्तोल्बणैर्मलैः||२१||
शिराभिर्नेत्रमारूढः करोति श्यावलोहितम्|
सशोफदाहपाकाश्रु भृशं चाविलदर्शनम्||२२||
अम्लोषितोऽयम्|
|२३|
Hide commentary
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-பித்தரக்தோல்பணைர்தோஷைரந்நஸாரோऽம்லத்வஂ நீதஃ ஶிராபிர்நேத்ரமாரூடஃ ஸந் ஶ்யாவலோஹிதஂ நயநஂ கரோதி| ததா ஶோபாதியுதம்| பஶஂ சாஸ்பஷ்டதர்ஶநம்| இத்யயமம்லோஷிதஃ|
Adhikarana இதி ஸர்வகாஃ ஷோடஶரோகாஃ (௨௩) · Śloka ௨௩
இத்யுக்தா கதாஃ ஷோடஶ ஸர்வகாஃ|
|௨௩|
View original
इत्युक्ता गदाः षोडश सर्वगाः|
|२३|
Hide commentary
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-இத்யேவஂ ஷோடஶ ஸர்வகா ரோகா உக்தாஃ| ப்ரகதத்வாத் ஸர்வநேத்ரகா இதி கம்யதே|
Adhikarana ஏதேஷாஂ ஸாத்யாஸாத்யத்வம் (௨௩) · Śloka ௨௩
|
ஹதாதிமந்தமேதேஷு ஸாக்ஷிபாகாத்யயஂ த்யஜேத்||௨௩||
View original
|
हताधिमन्थमेतेषु साक्षिपाकात्ययं त्यजेत्||२३||
Hide commentary
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-ஏதேஷு ரோகேஷு மத்யே ஸாக்ஷிபாகாத்யயஂ ஹதாதிமந்தஂ த்யஜேத்|
Adhikarana ஏதேஷாஂ தஷ்டிஹநநே காலமர்யாதா (௧௫) · Śloka ௨௫
வாதோத்பூதஃ பஞ்சராத்ரேண தஷ்டிஂ ஸப்தாஹேந ஶ்லேஷ்மஜாதோऽதிமந்தஃ|
ரக்தோத்பந்நோ ஹந்தி தத்வத்த்ரிராத்ராத் மித்யாசாராத் பைத்திகஃ ஸத்ய ஏவ||௨௪||
இதி ஶ்ரீவைத்யபதிஸிஂஹகுப்தஸூநுஶ்ரீமத்வாக்படவிர- சிதாயாமஷ்டாங்கஹதயஸஂஹிதாயாஂ ஷஷ்டே உத்தர- ஸ்தாநே ஸர்வாக்ஷிரோகவிஜ்ஞாநீயோ நாம பஞ்சதஶோऽத்யாயஃ||௨௫||
View original
वातोद्भूतः पञ्चरात्रेण दृष्टिं सप्ताहेन श्लेष्मजातोऽधिमन्थः|
रक्तोत्पन्नो हन्ति तद्वत्त्रिरात्रात् मिथ्याचारात् पैत्तिकः सद्य एव||२४||
इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविर- चितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां षष्ठे उत्तर- स्थाने सर्वाक्षिरोगविज्ञानीयो नाम पञ्चदशोऽध्यायः||२५||
Hide commentary
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-வாதஜோऽதிமந்தஃ பஞ்சராத்ரேண தஷ்டிஂ ஹந்தி| மித்யாசாராதிதி ஸர்வத்ராநுவர்ததே| ஶ்லேஷ்மஜோऽதிமந்தஃ ஸப்தராத்ரேண தஷ்டிஂ ஹந்தி| ரக்தஜஶ்சாதிமந்தஸ்த்ரிராத்ரேண தஷ்டிஂ ஹந்தி| பைத்திகஶ்சாதிமந்தோ மித்யோபசாராத் ஸத்ய ஏவ தஷ்டிஂ ஹந்தி| ஶாலிநீவத்தம்| இதி ஶ்ரீமகாங்கதத்தபுத்ரஶ்ரீமதருணதத்தவிரசிதாயாமஷ்டாங்கஹதயடீ- காயாஂ ஸர்வாங்கஸுந்தராக்யாயாஂ ஷஷ்டே உத்தரஸ்தாநே ஸர்வாக்ஷிரோகவி- ஜ்ஞாநீயோ நாம பஞ்சதஶோऽத்யாயஃ ஸமாப்தஃ|| ௧௫||