Adhikarana സന്ധിസിതാസിതരോഗവിജ്ഞാനീയാധ്യായഃ||൧൦|| (൨-൩) · Śloka ൩
യഥോദ്ദേശസ്തഥാ നിര്ദേശ ഇതി താനേവ താവത്സന്ധിരോഗനാഹ അഥാതഃ സന്ധിസിതാസിതരോഗവിജ്ഞാനീയം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ|
ഇതി ഹ സ്മാഹുരാത്രേയാദയോ മഹര്ഷയഃ|
(ഗദ്യസൂത്രേ|൨|
)||൩||
View original
यथोद्देशस्तथा निर्देश इति तानेव तावत्सन्धिरोगनाह अथातः सन्धिसितासितरोगविज्ञानीयं व्याख्यास्यामः|
इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः|
(गद्यसूत्रे|२|
)||३||
Hide commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
വര്ത്മരോഗപ്രതിഷേധാദനന്തരം സ്ഥാനാനുപൂര്വ്യാ സന്ധിസിതാസിതരോഗവിജ്ഞാനമാരഭ്യതേ- സം-സന്ധീ ച സിതാസിതൌ ച സന്ധിസിതാസിതാഃ, തേഷു രോഗാഃ, തേഷാം വിജ്ഞാനമ്| ശേഷം പൂര്വവത്|
Adhikarana സന്ധിരോഗാ നവ| ൧ ജലാസ്രവസ്യ ലക്ഷണമ് (൧-൨) · Śloka ൨
വായുഃക്രുദ്ധഃ സിരാഃ പ്രാപ്യ ജലാഭം ജലവാഹിനീഃ|
അശ്രു സ്രാവയതേ വര്ത്മശുക്ലസന്ധേഃ കനീനകാത്||൧||
തേന നേത്രം സരുഗ്രാഗശോഫം സ്യാത്സ ജലാസ്രവഃ|
|൨|
View original
वायुःक्रुद्धः सिराः प्राप्य जलाभं जलवाहिनीः|
अश्रु स्रावयते वर्त्मशुक्लसन्धेः कनीनकात्||१||
तेन नेत्रं सरुग्रागशोफं स्यात्स जलास्रवः|
|२|
Hide commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-പവനഃ കുപിതോ ജലവാഹിനീഃ സിരാഃ പ്രാപ്യ ജലാകൃതി അശ്രു സ്രാവയതേ| കുതഃ ? വര്ത്മശുക്ലസന്ധേ കനീനകാത്| തേന-ജലാഭസ്രാവേണ, നയനം സരുക് സരാഗം സശോഫം ച സ്യാത്| സ ച ജലാസ്രവാഖ്യോ രോഗഃ|
Adhikarana ൨ കഫാസ്രവസ്യ ലക്ഷണമ് (൨) · Śloka ൨
|
കഫാത് കഫാസ്രവേ ശ്വേതം പിച്ഛിലം ബഹലം സ്രവേത്||൨||
View original
|
कफात् कफास्रवे श्वेतं पिच्छिलं बहलं स्रवेत्||२||
Hide commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-കഫാത് കഫാസ്രവേ സതി ശ്വേതം പിച്ഛിലം ബഹലം ച സ്രവേത്|
Adhikarana ൩ ഉപനാഹസ്യ ലക്ഷണമ് (൩-൪) · Śloka ൪
കഫേന ശോഫസ്തീക്ഷ്ണാഗ്രഃ ക്ഷാരബുദ്ബുദകോപമഃ|
പൃഥുമൂലബലഃ സ്നിഗ്ധഃ സവര്ണോ മൃദുപിച്ഛിലഃ||൩||
മഹാനപാകഃ കണ്ഡൂമാനുപനാഹഃ സ നീരുജഃ|
|൪|
View original
कफेन शोफस्तीक्ष्णाग्रः क्षारबुद्बुदकोपमः|
पृथुमूलबलः स्निग्धः सवर्णो मृदुपिच्छिलः||३||
महानपाकः कण्डूमानुपनाहः स नीरुजः|
|४|
Hide commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-ശ്ലേഷ്മണാ ശോഫസ്തീക്ഷ്ണാഗ്രാദിഗുണഃ| സ ഉപനാഹാഖ്യോ നീരുജഃ സ്യാത്|
Adhikarana ൪ രക്താസ്രവസ്യ ലക്ഷണമ് (൪) · Śloka ൪
|
രക്താദ് രക്താസ്രവേ താമ്രം ബഹൂഷ്ണം ചാശ്രു സംസ്രവേത്||൪||
View original
|
रक्ताद् रक्तास्रवे ताम्रं बहूष्णं चाश्रु संस्रवेत्||४||
Hide commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-രക്തേന രക്താസ്രവോ ഭവതി| തസ്മിംശ്ച താമ്രവര്ണമുഷ്ണം ചാശ്രു സംസ്രവേത്|
Adhikarana ൫ പര്വണ്യാഃ ലക്ഷണമ് (൫) · Śloka ൫
വര്ത്മസന്ധ്യാശ്രയാ ശുക്ലേ പിടികാ ദാഹശൂലിനീ|
താമ്രാ മുദ്ഗോപമാ ഭിന്നാ രക്തം സ്രവതി പര്വണീ||൫||
View original
वर्त्मसन्ध्याश्रया शुक्ले पिटिका दाहशूलिनी|
ताम्रा मुद्गोपमा भिन्ना रक्तं स्रवति पर्वणी||५||
Hide commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-വര്ത്മസന്ധിരാശ്രയോ യസ്യാഃ സാ വര്ത്മസന്ധ്യാശ്രയാ, ശുക്ലേ പിടികാ ശൂലദാഹവതീ താമ്രവര്ണാ മുദ്ഗസദൃൗശീ പര്വണീ ഭണ്യതേ| സാ ച ഭിന്നാ സതീ രക്തം സ്രവതി| ഏഷാ ച രക്തസമുത്ഥൈവ വേദ്യാ, രക്താസ്രവാദനന്തരമസ്യാഃ പാഠാത് രക്തസ്രാവിത്വാച്ച|
Adhikarana ൬ പൂയാസ്രവസ്യ ലക്ഷണമ് (൬) · Śloka ൬
പൂയാസ്രവേ മലാഃ സാസ്രാ വര്ത്മസന്ധേഃ കനീനകാത്|
സ്രാവയന്തി മുഹുഃ പൂയം സാസ്രം ത്വങ്മാംസപാകതഃ||൬||
View original
पूयास्रवे मलाः सास्रा वर्त्मसन्धेः कनीनकात्|
स्रावयन्ति मुहुः पूयं सास्रं त्वङ्मांसपाकतः||६||
Hide commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-പൂയാസ്രവാഖ്യേ ദോഷാ രക്തസഹിതാ വര്ത്മസന്ധേഃ കനീനകാത് പുനഃ പുനഃ പൂയം സാസ്രം ത്വങ്മാംസപാകാദ്ധേതോഃ സ്രാവയന്തി|
Adhikarana ൭ പൂയാലസസ്യ ലക്ഷണമ് (൭) · Śloka ൭
പൂയാലസോ വ്രണഃ സൂക്ഷ്മഃ ശോഫസംരമ്ഭപൂര്വകഃ|
കനീനസന്ധാവാധ്മായീ പൂയാസ്രാവീ സവേദനഃ||൭||
View original
पूयालसो व्रणः सूक्ष्मः शोफसंरम्भपूर्वकः|
कनीनसन्धावाध्मायी पूयास्रावी सवेदनः||७||
Hide commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-പൂയാലസോ വ്രണ ഉച്യതേ| കീദൃക് ? സൂക്ഷ്മഃ തഥാ ശോഫസംരമ്ഭപൂര്വകഃ| ക്വാസൌ സ്യാത് ? കനീനസന്ധൌ| തഥാऽऽധ്മായീആനാഹവാന്, പൂയാസ്രാവീ സരുക് ച സ്യാത്|
Adhikarana ൮ അലജ്യാഃ ലക്ഷണമ് (൮) · Śloka ൮
കനീനസ്യാന്തരലജീ ശോഫോ രുക്തോദദാഹവാന്|
|൮|
View original
कनीनस्यान्तरलजी शोफो रुक्तोददाहवान्|
|८|
Hide commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-കനീനസ്യാന്തഃ ശോഫോ രുക്തോദദാഹവാന് അലജീത്യുച്യതേ|
Adhikarana ൯ കൃമിഗ്രന്ഥേ ലക്ഷണമ് (൮-൯) · Śloka ൯
|
അപാങ്ഗേ വാ കനീനേ വാ കണ്ഡൂഷാപക്ഷ്മപോടവാന്||൮||
പൂയാസ്രാവീ കൃമിഗ്രന്ഥിര്ഗ്രന്ഥിഃ കൃമിയുതോऽര്തിമാന്|
|൯|
View original
|
अपाङ्गे वा कनीने वा कण्डूषापक्ष्मपोटवान्||८||
पूयास्रावी कृमिग्रन्थिर्ग्रन्थिः कृमियुतोऽर्तिमान्|
|९|
Hide commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-അപാങ്ഗേ കനീനേ വാ കണ്ഡ്വാദിമാംസ്തഥാ പൂയാസ്രാവീ ഗ്രന്ഥിരേവ കൃമിയുക്തോऽര്തിമാന് കൃമിഗ്രന്ഥിരുച്യതേ|
Adhikarana സന്ധിരോഗാണാമേതേഷാം സാധ്യാധ്യത്വമ് (൯-൧൦) · Śloka ൧൦
|
ഉപനാഹകൃമിഗ്രന്ഥിപൂയാലസകപര്വണീഃ||൯||
ശസ്ത്രേണ സാധയേത്പഞ്ച സാലജീനാസ്രവാംസ്ത്യജേത്|
|൧൦|
View original
|
उपनाहकृमिग्रन्थिपूयालसकपर्वणीः||९||
शस्त्रेण साधयेत्पञ्च सालजीनास्रवांस्त्यजेत्|
|१०|
Hide commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-ഉപനാഹാദീംശ്ച്തുരഃ ശസ്ത്രേണ സാധയേത്| ആസ്രവാന്-ജലാസ്രവാദീംശ്ചതുരഃ, അലജീം ചേതി പഞ്ച ത്യജേത്|
Adhikarana സിതരോഗാസ്ത്രയോദശ| ൧ശുക്തികായാ ലക്ഷണമ് (൧൦-൧൧) · Śloka ൧൧
ഏവം സന്ധിഗതാന്നവ രോഗാനാഖ്യായ സിതഭാഗസ്ഥാന് രോഗാനാഹ |
പിത്തം കുര്യാത്സിതേ ബിന്ദൂനസിതശ്യാവപീതകാന്||൧൦||
മലാക്താദര്ശതുല്യം വാ സര്വം ശുക്ലം സദാഹരുക്|
രോഗോऽയം ശുക്തികസംജ്ഞഃ സശകൃദ്ഭേദതൃഡ്ജ്വരഃ||൧൧||
View original
एवं सन्धिगतान्नव रोगानाख्याय सितभागस्थान् रोगानाह |
पित्तं कुर्यात्सिते बिन्दूनसितश्यावपीतकान्||१०||
मलाक्तादर्शतुल्यं वा सर्वं शुक्लं सदाहरुक्|
रोगोऽयं शुक्तिकसंज्ञः सशकृद्भेदतृड्ज्वरः||११||
Hide commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-സിതേ നേത്രദേശേ പിത്തം കര്തൃ ബിന്ദൂന് കൃഷ്ണശ്യാവപീതാന് കുര്യാത്| മലലേപദിഗ്ധദര്പണസമാനം വാ സര്വമ് ശുക്ലമ്| ഏവമുഭയപ്രകാരോऽപ്യയം സദാഹരുക് ശുക്തികസംജ്ഞോ രോഗഃ, ശകൃദ്ഭേദേന തൃഷാ ജ്വരേണ ച യുക്തഃ|
Adhikarana ൨ ശുക്ലാര്മണഃ ലക്ഷണമ് (൧൨) · Śloka ൧൨
കഫാച്ഛുക്ലേ സമം ശ്വേതം ചിരവൃദ്ധ്യധിമാംസകമ്|
ശുക്ലാര്മ|൧൨|
View original
कफाच्छुक्ले समं श्वेतं चिरवृद्ध्यधिमांसकम्|
शुक्लार्म|१२|
Hide commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-കഫാച്ഛുക്ലഭാഗേ സമം-ന തു വിഷമമ്, തഥാ ശ്വേതവര്ണമധിമാംസകം ചിരവൃദ്ധി, തത് ശുക്ലാര്മ|
Adhikarana ൩ ബലാസഗ്രഥിതസ്യ ലക്ഷണമ് (൧൨-൧൩) · Śloka ൧൩
|
ശോഫസ്ത്വരുജഃ സവര്ണോ ബഹലോऽമൃദുഃ||൧൨||
ഗുരുഃ സ്നിഗ്ധോऽമ്ബുബിന്ദ്വാഭോ ബലാസഗ്രഥിതമ് സ്മൃതമ്|
|൧൩|
View original
|
शोफस्त्वरुजः सवर्णो बहलोऽमृदुः||१२||
गुरुः स्निग्धोऽम्बुबिन्द्वाभो बलासग्रथितम् स्मृतम्|
|१३|
Hide commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-ശോഫസ്തു നീരുജഃ സമാനവര്ണോ ബഹലാദിസ്തഥാ ജലബിന്ദുസമോ ബലാസഗ്രഥിതം സ്മൃതമ്|
Adhikarana ൪ പിഷ്ടകസ്യ ലക്ഷണമ് (൧൩) · Śloka ൧൩
|
ബിന്ദുഭിഃ പിഷ്ടധവലൈരുത്സന്നൈഃ പിഷ്ടകം വദേത്||൧൩||
View original
|
बिन्दुभिः पिष्टधवलैरुत्सन्नैः पिष्टकं वदेत्||१३||
Hide commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-ബിന്ദുഭിഃ പിഷ്ടവത്സിതൈരുത്സന്നൈഃ പിഷ്ടകം നാമാര്മ വദേത്
Adhikarana ൫ സിരോത്പാതസ്യ ലക്ഷണമ് (൧൪) · Śloka ൧൪
രക്തരാജീതതം ശുക്ലമുഷ്യതേ യത്സവേദനമ്|
അശോഫാശ്രൂപദേഹം ച സിരോത്പാ തഃ സ ശോണിതാത്||൧൪||
View original
रक्तराजीततं शुक्लमुष्यते यत्सवेदनम्|
अशोफाश्रूपदेहं च सिरोत्पा तः स शोणितात्||१४||
Hide commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-രക്തരാജീതതം ശുക്ലം-ശുക്ലഭാഗം, ഉഷ്യതേ| യത്സവേദനം ശോഫാശ്രൂപലേപരഹിതം സ ശോണിതാത് സിരോത്പാതഃ|
Adhikarana ൬ സിരാഹര്ഷസ്യ ലക്ഷണമ് (൧൫) · Śloka ൧൫
ഉപേക്ഷിതഃ സിരോത്പാതോ രാജീസ്താ ഏവ വര്ധയന്|
കുര്യാത്സാസ്രം സിരാഹര്ഷം തേനാക്ഷ്യുദ്വീക്ഷണാക്ഷമമ്||൧൫||
View original
उपेक्षितः सिरोत्पातो राजीस्ता एव वर्धयन्|
कुर्यात्सास्रं सिराहर्षं तेनाक्ष्युद्वीक्षणाक्षमम्||१५||
Hide commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-സിരോത്പാതോऽചികിത്സിതസ്താ ഏവ-രക്താ ഏവ, രാജീര്വര്ധയന് സിരാഹര്ഷം സാസ്രം കുര്യാത്| തേന-സിരാഹര്ഷേണ, ലോചനം വീക്ഷണാക്ഷമം സ്യാത്|
Adhikarana ൭ സിരാജാലസ്യ ലക്ഷണമ് (൧൬) · Śloka ൧൬
സിരാജാലേ സിരാജാലം ബൂഹദ്രക്തം ഘനോന്നതമ്|
|൧൬|
View original
सिराजाले सिराजालं बूहद्रक्तं घनोन्नतम्|
|१६|
Hide commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-സിരാജാലേ ബൃഹത്തഥാ രക്തം ഘനമുന്നതം ച യദ് ഭവതി, തത്സിരാജാലം നാമ|
Adhikarana ൮ ശോണിതാര്മണഃ ലക്ഷണമ് (൧൬) · Śloka ൧൬
|
ശോണിതാര്മ സമം ശ്ലക്ഷ്ണം പദ്മാഭമധിമാംസകമ്||൧൬||
View original
|
शोणितार्म समं श्लक्ष्णं पद्माभमधिमांसकम्||१६||
Hide commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-സമം-നതു വിഷമം, തഥാ ശ്ലക്ഷ്ണം യദധിമാംസകം തച്ഛോണിതാര്മ|
Adhikarana ൯ അര്ജുനസ്യ ലക്ഷണമ് (൧൭) · Śloka ൧൭
നീരുക് ശ്ലക്ഷ്ണോऽര്ജുനം ബിന്ദുഃ ശശലോഹിതലോഹിതഃ|
|൧൭|
View original
नीरुक् श्लक्ष्णोऽर्जुनं बिन्दुः शशलोहितलोहितः|
|१७|
Hide commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-നീരുജഃ ശ്ലക്ഷ്ണോ ബിന്ദുഃ ശശലോഹിതതാമ്രോऽര്ജുനം നാമ|
Adhikarana ൧൦ പ്രസ്താര്യര്മണഃ ലക്ഷണമ് (൧൭-൧൮) · Śloka ൧൮
|
മൃദ്വാശുവൃദ്ധ്യരുഡ്മാംസം പ്രസ്താരി ശ്യാവലോഹിതമ്||൧൭||
പ്രസ്താര്യര്മ മലൈഃ സാസ്രൈഃ|
|൧൮|
View original
|
मृद्वाशुवृद्ध्यरुड्मांसं प्रस्तारि श्यावलोहितम्||१७||
प्रस्तार्यर्म मलैः सास्रैः|
|१८|
Hide commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-മാംസം പ്രസ്താരിതം തഥാ മൃദു തഥാ ആശുവൃദ്ധി തഥാ നീരുക് ശ്യാവലോഹിതം പ്രസ്താര്യര്മേത്യുച്യതേ| തച്ച ത്രിഭിര്ദോഷൈഃ സശോണിതൈഃ സ്യാത്|
Adhikarana ൧൧ സ്നാവാര്മണഃ ലക്ഷണമ് (൧൮) · Śloka ൧൮
സ്നാവാര്മ സ്നാവസന്നിഭമ്|
|൧൮|
View original
स्नावार्म स्नावसन्निभम्|
|१८|
Hide commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-സ്നാവസദൃശം തു സ്നാവാര്മേത്യുച്യതേ|
Adhikarana ൧൨ അധിമാംസാര്മണഃ ലക്ഷണമ് (൧൮-൧൯) · Śloka ൧൯
|
ശുഷ്കസൃക്പിണ്ഡവച്ഛ്യാവം യന്മാംസം ബഹലം പൃഥു||൧൮||
അധിമാംസാര്മ തദ്|
|൧൯|
View original
|
शुष्कसृक्पिण्डवच्छ्यावं यन्मांसं बहलं पृथु||१८||
अधिमांसार्म तद्|
|१९|
Hide commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-ശുഷ്കരക്തപിണ്ഡവച്ഛ്യാവം യന്മാംസം തഥാ ബഹലം പൃഥു ച സ്യാത്, തദധിമാംസാര്മ ഭണ്യതേ|
Adhikarana ൧൩ സിരാസംജ്ഞാനാം ലക്ഷണമ് (൧൯) · Śloka ൧൯
ദാഹഘര്ഷവത്യഃ സിരാവൃതാഃ|
കൃഷ്ണാസന്നാഃ സിരാസംജ്ഞാഃ പിടികാഃ സര്ഷപോപമാഃ||൧൯||
View original
दाहघर्षवत्यः सिरावृताः|
कृष्णासन्नाः सिरासंज्ञाः पिटिकाः सर्षपोपमाः||१९||
Hide commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-പിടികാ ദാഹാദിമത്യസ്തഥാ സിരാചിതാഃ കൃഷ്ണഭാഗാസന്നാഃ സര്ഷപസംസ്ഥാനാഃ സിരാസംജ്ഞാഃ|
Adhikarana സിതരോഗാണാമേതേഷാം സാധ്യാസാധ്യത്വമ് (൨൦-൨൧) · Śloka ൨൧
സിതഭാഗോത്ഥാനാമേഷാം ത്രയോദശാനാം സാധനം സൂത്രയതി ശുക്തിഹര്ഷസിരോത്പാതപിഷ്ടകഗ്രഥിതാര്ജുനമ്|
സാധയൈദൌഷധൈഃ ഷട്കം ശേഷം ശസ്ത്രേണ സപ്തകമ്||൨൦||
നവോത്ഥം തദപി ദ്രവ്യൈഃ|
|൨൧|
View original
सितभागोत्थानामेषां त्रयोदशानां साधनं सूत्रयति शुक्तिहर्षसिरोत्पातपिष्टकग्रथितार्जुनम्|
साधयैदौषधैः षट्कं शेषं शस्त्रेण सप्तकम्||२०||
नवोत्थं तदपि द्रव्यैः|
|२१|
Hide commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-ശുക്ത്യാദീന് ഷഡൌഷധൈഃ സാധയേത്| ശേഷാന് സപ്ത ശസ്ത്രേണ സാധയേത്| നവോത്ഥിതാനേതാനപി ഭേഷജൈരുപക്രമേത് ന കേവലം പൂര്വോക്തം ഷട്കമിത്യര്ഥഃ|
Adhikarana കൃഷ്ണരോഗാഃ പഞ്ച| (൨൧-൨൨) · Śloka ൨൨
അര്മോക്തം യച്ച പഞ്ചധാ|
തച്ഛേദ്യമസിതപ്രാപ്തം മാംസസ്നവസിരാവൃതമ്||൨൧||
ചര്മോദ്ദാലവദുച്ഛ്രായി ദൃഷ്ടിപ്രാപ്തം ച വര്ജയേത്|
|൨൨|
View original
अर्मोक्तं यच्च पञ्चधा|
तच्छेद्यमसितप्राप्तं मांसस्नवसिरावृतम्||२१||
चर्मोद्दालवदुच्छ्रायि दृष्टिप्राप्तं च वर्जयेत्|
|२२|
Hide commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-യച്ച പഞ്ചപ്രകാരമര്മോക്തം-ശുക്ലാര്മ ശോണിതാര്മ പ്രസ്താര്യര്മ സ്നാവാര്മാധിമാംസാര്മ, ഏതച്ഛേദനാര്ഹമ്| യത് കൃഷ്ണഭാഗപ്രാപ്തം മാംസസ്നാവസിരാവൃതം ചര്മോദ്ദാലവദുച്ഛ്രായി തദ്വര്ജയേത്-ന ചികിത്സേത്| യച്ച ദൃഷ്ടിപ്രാപ്തം തദപി വര്ജയേത്|
Adhikarana ൧ ക്ഷതശുക്രസ്യ ത്രിവിധം ലക്ഷണമ് (൨൨-൨൫) · Śloka ൨൫
അഥ കൃഷ്ണരോഗാനാഹ |
പിത്തം കൃഷ്ണേऽഥവ ദൃഷ്ടൌ ശുക്രം തോദാശ്രുരാഗവത്||൨൨||
ഛിത്വാ ത്വചം ജനയതി തേന സ്യാത്കൃഷ്ണമണ്ഡലമ്|
പക്വജമ്ബൂനിഭം കിഞ്ചിന്നിമ്നം ച ക്ഷതശുക്രകമ്||൨൩||
തത്കൃച്ഛ്രസാധ്യം, യാപ്യം തു ദ്വിതീയപടലവ്യധാത്|
തത്ര തോദാദിബാഹുല്യം സൂചീവിദ്ധാഭകൃഷ്ണതാ||൨൪||
തൃതീയപടലച്ഛേദാദസാധ്യം നിചിതം വ്രണൈഃ|
|൨൫|
View original
अथ कृष्णरोगानाह |
पित्तं कृष्णेऽथव दृष्टौ शुक्रं तोदाश्रुरागवत्||२२||
छित्वा त्वचं जनयति तेन स्यात्कृष्णमण्डलम्|
पक्वजम्बूनिभं किञ्चिन्निम्नं च क्षतशुक्रकम्||२३||
तत्कृच्छ्रसाध्यं, याप्यं तु द्वितीयपटलव्यधात्|
तत्र तोदादिबाहुल्यं सूचीविद्धाभकृष्णता||२४||
तृतीयपटलच्छेदादसाध्यं निचितं व्रणैः|
|२५|
Hide commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-പിത്തം കര്തൃ കൃഷ്ണഭാഗേ ദൃഷ്ടൌ വാ ശുക്രം ജനയതി| കിമ്ഭൂതമ് ? തോദാശ്രുരാഗയുക്തമ്| കിം കൃത്വാ ? ത്വചം-പ്രഥമം പടലം ഛിത്ത്വാ, തേന കൃഷ്ണമണ്ഡലം പക്വജമ്ബൂസദൃശം നിമ്രം ച ക്ഷതശുക്രകം സ്യാത്| തച്ച കൃച്ഛ്രസാധ്യമ്| ദ്വിതീയപടലവ്യധാത്തു യാപ്യം സ്യാത്| തത്ര-ദ്വീതീയപടലവ്യധേ, തോദാദീനാം ബാഹുല്യം തഥാ സൂചീവിദ്ധോപമകൃഷ്ണമണ്ഡലത്വം ച| തോദാദിഭൂയസ്ത്വേന സേവനീവിദ്ധോപമകൃഷ്ണമണ്ഡലതയാ ച ദ്വിതീയപടലവ്യധോऽനുമീയത ഇത്യര്ഥഃ| തൃതീയപടലച്ഛേദാത് വ്രണൈര്നിചിതമസാധ്യം ക്ഷതശുക്രകമ്| ഏവം ക്ഷതശുക്രകം ത്രിധാऽഭിധായ ശുദ്ധശുക്രമാചഷ്ടേ|
Adhikarana ൨ ശുദ്ധശുക്രസ്യ ലക്ഷണമ് (൨൫) · Śloka ൨൫
|
ശങ്ഖശുക്ലം കഫാത്സാധ്യം നാതിരുക് ശുദ്ധശുക്രകമ്||൨൫||
View original
|
शङ्खशुक्लं कफात्साध्यं नातिरुक् शुद्धशुक्रकम्||२५||
Hide commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-ശങ്ഖവച്ഛുക്ലം ശുദ്ധശുക്രകമ്| തച്ച കഫാജ്ജായതേ| ന ചാതിവേദനമ്|
Adhikarana ൩ അജകായാഃ ലക്ഷണമ് (൨൬) · Śloka ൨൬
ആതാമ്രപിച്ഛിലാസ്രസ്രുദാതാമ്രപിടികാऽതിരുക്|
അജാവിട്സദൃശോച്ഛ്രായകാര്ഷ്ണ്യാ വര്ജ്യാऽസൃജാऽജകാ||൨൬||
View original
आताम्रपिच्छिलास्रस्रुदाताम्रपिटिकाऽतिरुक्|
अजाविट्सदृशोच्छ्रायकार्ष्ण्या वर्ज्याऽसृजाऽजका||२६||
Hide commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-ആതാമ്രം-ഈഷത്താമ്രവര്ണം, പിച്ഛിലം ചാസ്രം സ്രവതി യാऽസൌ ആതാമ്രപിച്ഛിലാസ്രസ്രുത്| തഥാ ആതാമ്രപിടികാ തഥാऽതിപീഡാവതീ തഥാऽജാവിട്സദൃശേ ഉച്ഛ്രായകാര്ഷ്ണ്യേ യസ്യാഃ സൈവമ്| അജകാഖ്യാ രക്തേന സ്യാത്| സാ ച വര്ജ്യാऽസാധ്യത്വാത്|
Adhikarana ൪ സിരാശുക്രസ്യ ലക്ഷണമ് (൨൭-൨൮) · Śloka ൨൮
സിരാശുക്രം മലൈഃ സാസ്രൈസ്തജ്ജുഷ്ടം കൃഷ്ണമണ്ഡലമ്|
സതോദദാഹതാമ്രാഭിഃ സിരാഭിരവതന്യതേ||൨൭||
അനിമിത്തോഷ്ണശീതാച്ഛഘനാസ്രസ്രുച്ച തത്ത്യജേത്|
|൨൮|
View original
सिराशुक्रं मलैः सास्रैस्तज्जुष्टं कृष्णमण्डलम्|
सतोददाहताम्राभिः सिराभिरवतन्यते||२७||
अनिमित्तोष्णशीताच्छघनास्रस्रुच्च तत्त्यजेत्|
|२८|
Hide commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-സരക്തൈര്മലൈഃ സിരാശുക്രം സ്യാത്| തേന സിരാശുക്രേണ ജുഷ്ടം കൃഷ്ണമണ്ഡലം സിരാഭിരവതന്യതേ| കിമ്ഭൂതാഭിഃ ? സതോദദാഹതാമ്രാഭിഃ| അനിമിത്തം-അകസ്മാത്, അസ്മിന് കദാചിദുഷ്ണമച്ഛം ഘനം വാऽസ്രം സ്രവതി| തച്ച ത്യജേദസാധ്യത്വാത്|
Adhikarana ൫ തീവ്രവേദനസ്യ ലക്ഷണമ് (൨൮-൩൦) · Śloka ൩൦
|
ദോഷൈഃ സാസ്രൈഃ സകൃത്കൃഷ്ണം നീയതേ ശുക്ലരൂപതാമ്||൨൮||
ധവലാഭ്രോപലിപ്താഭം നിഷ്പാവര്ധദലാകൃതി|
അതിതീവ്രരുജാരാഗദാഹശ്വയഥുപീഡിതമ്||൨൯||
പാകാത്യയേന തച്ഛുക്രം വര്ജയേത്തീവ്രവേദനമ്|
|൩൦|
View original
|
दोषैः सास्रैः सकृत्कृष्णं नीयते शुक्लरूपताम्||२८||
धवलाभ्रोपलिप्ताभं निष्पावर्धदलाकृति|
अतितीव्ररुजारागदाहश्वयथुपीडितम्||२९||
पाकात्ययेन तच्छुक्रं वर्जयेत्तीव्रवेदनम्|
|३०|
Hide commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-ദോഷൈഃ സരക്തൈഃ സകൃത്-ഏകഹേലയൈവ, കൃഷ്ണമണ്ഡലം ശുക്ലരൂപതാം നീയതേ| കിമ്ഭൂതമ് ? ധവലാഭ്രോപലിപ്താഭമ്| തഥാ നിഷ്പാവാര്ധദലസ്യേവാകൃതിര്യസ്യ തദേവമ്| തഥാ തീവ്രവേദനാരാഗദാഹശ്വയഥുഭിഃ പീഡിതമ്| തച്ച ശുക്രം പാകാത്യയേന തീവ്രരുജം വര്ജയേത്-നോപക്രമേത്|
Adhikarana കൃഷ്ണരോഗാണാമേതേഷാം സാധ്യാസാധ്യത്വമ് (൧൦) · Śloka ൧൦
|
യസ്യ വാ ലിങ്ഗനാശോऽന്തഃ ശ്യാവം യദ്വാ സലോഹിതമ്||൩൦||
അത്യുത്സേധാവഗാഢം വാ സാശ്രു നാഡീവ്രണാവൃതമ്|
പുരാണം വിഷമം മധ്യേ വിച്ഛിന്നം യച്ച ശുക്രകമ്||൩൧||
പഞ്ചേത്യുക്താ ഗദാഃ കൃഷ്ണേ സാധ്യാസാധ്യവിഭാഗതഃ|
൩൧ ൧/൨|
ഇതി ശ്രീവൈദ്യപതിസിംഹഗുപ്തസൂനുശ്രീമദ്വാഗ്ഭടവിരചി- തായാമഷ്ടാങ്ഗഹൃദയസംഹിതായാം ഷഷ്ഠേ ഉത്തരസ്ഥാനേ സന്ധിസിതാസിതരോഗവിജ്ഞ്ഹാനീയോ നാമ ദശമോऽധ്യായഃ||൧൦||
View original
|
यस्य वा लिङ्गनाशोऽन्तः श्यावं यद्वा सलोहितम्||३०||
अत्युत्सेधावगाढं वा साश्रु नाडीव्रणावृतम्|
पुराणं विषमं मध्ये विच्छिन्नं यच्च शुक्रकम्||३१||
पञ्चेत्युक्ता गदाः कृष्णे साध्यासाध्यविभागतः|
३१ १/२|
इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचि- तायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां षष्ठे उत्तरस्थाने सन्धिसितासितरोगविज्ञ्हानीयो नाम दशमोऽध्यायः||१०||
Hide commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-യസ്യ ച ശുക്രസ്യ ലിങ്ഗനാശഃ-അന്തര്ദൃഷ്ടിവിനാശ ഇത്യര്ഥഃ, യച്ച ശ്യാവമന്തഃ, യച്ച കിഞ്ചില്ലോഹിതമ്, തഥാऽത്യുന്നതമവഗാഢം വാ, സാശ്രുനാഡീവ്രണാവൃതം വാ, തഥാ പുരാണം-വത്സരാതീതമ് തഥാ വിഷമസംസ്ഥാനമ്, തഥാ മധ്യേ വിച്ഛിന്നം യച്ച ശുക്രകം, തത്സര്വം വര്ജയേത്| സ൦-കൃഷ്ണമണ്ഡലേ ഇതി-പൂര്വോക്തേന പ്രകാരേണ, പഞ്ച രോഗാഃ സാധ്യാസാധ്യവിഭാഗേനോക്താഃ| സുഖഗ്രഹണധാരണാര്ഥം സങ്ഖ്യോപാദാനമിതി| ഇതി ശ്രീമൃഗാങ്കദത്തപുത്രശ്രീമദരുണദത്തവിരചിതായാമഷ്ടാങ്ഗ- ഹൃദയടീകായാം സര്വാങ്ഗസുന്ദരാഖ്യായാം ഷഷ്ഠേ ഉത്തര- സ്ഥാനേ സന്ധിസിതാസിരതോഗവിജ്ഞാനീയോ നാമ ദശമോऽധ്യായഃ സമാപ്തഃ|| ൧൦||