Adhikarana అధ్యాయోపక్రమః · Śloka
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
AYANAACADEMYby Dr Vijaya Dwarampudi
Open Academy navigation
౩౧. క్షుద్రరోగవిజ్ఞానీయాధ్యాయః
Adhikarana క్షుద్రరోగవిజ్ఞానీయాధ్యాయః ౧ అజగల్లికాయాః లక్షణం (౨-౧) · Śloka ౧
క్షుద్రరోగవిజ్ఞానం క్రమప్రాప్తమాచిఖ్యాసురాహ అథాతః క్షుద్రరోగవిజ్ఞానీయం వ్యాఖ్యాస్యామః| ఇతి హ స్మాహురాత్రయాదయో మహర్షయః| (గద్యసూత్రే)|2| స్నిగ్ధా సవర్ణా గ్రథితా నీరుజా ముద్గసన్నిభా| పిటికా కఫవాతాభ్యాం బాలానామజగల్లికా||1||
View original
क्षुद्ररोगविज्ञानं क्रमप्राप्तमाचिख्यासुराह अथातः क्षुद्ररोगविज्ञानीयं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रयादयो महर्षयः| (गद्यसूत्रे)|२| स्निग्धा सवर्णा ग्रथिता नीरुजा मुद्गसन्निभा| पिटिका कफवाताभ्यां बालानामजगल्लिका||१||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0 - బాలానాం కఫవాతాభ్యాం స్నిగ్ధాదిగుణయుక్తా పిటికాఽజగల్లికాఖ్యా స్యాత్|
Adhikarana ౨ . యవప్రఖ్యాయాః లక్షణం (౨) · Śloka ౨
యవప్రఖ్యా యవప్రఖ్యా తాభ్యాం మాంసాశ్రితా ఘనా| |2|
View original
यवप्रख्या यवप्रख्या ताभ्यां मांसाश्रिता घना| |२|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0- తాభ్యాం-వాతకఫాభ్యాం, యవప్రఖ్యా-యవసంజ్ఞా| సా యవప్రఖ్యా-యవాకారా, మంసాశ్రితా ఘనా కఠినా చ|
Adhikarana ౩ . అలజ్యాః లక్షణం ౪ . కచ్ఛప్యాః లక్షణం (౨-౩) · Śloka ౩
| అవక్త్రా చాలజీ వృత్తా స్తోకపూయా ఘనోన్నతా||2|| గ్రంథయః పంచ వా షడ్వా కచ్ఛపీ కచ్ఛపోన్నతాః| |3|
View original
| अवक्त्रा चालजी वृत्ता स्तोकपूया घनोन्नता||२|| ग्रन्थयः पञ्च वा षड्वा कच्छपी कच्छपोन्नताः| |३|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0 - గ్రంథయః పంచ వా షడ్వా, కింభూతాః ? అముఖాస్తథాఽలజీవ వృత్తాః-వర్తులాః, స్తోకపూయా ఘనా ఉన్నతాశ్చ కచ్ఛపీత్యుచ్యతే| సా చ కచ్ఛపోన్నతా స్యాత్|
Adhikarana ౫ . పనసికాయాః లక్షణం (౩-౪) · Śloka ౪
| కర్ణస్యోర్ధ్వం సమంతాద్వా పిటికా కఠినోగ్రరుక్||3|| శాలూకాభా పనసికా| |4|
View original
| कर्णस्योर्ध्वं समन्ताद्वा पिटिका कठिनोग्ररुक्||३|| शालूकाभा पनसिका| |४|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0-కర్ణస్యోపరిష్టాత్ పరితో వా పిటికా కఠినా తీవ్రరుజా శాలూకనిభా పనసికాసంజ్ఞా|
Adhikarana ౬ . పాషాణగర్దభస్య లక్షణం (౪) · Śloka ౪
శోఫస్త్వల్పరుజః స్థిరః| హనుసంధిసముద్భూతస్తాభ్యాం పాషాణగర్దభః||4||
View original
शोफस्त्वल्परुजः स्थिरः| हनुसन्धिसमुद्भूतस्ताभ्यां पाषाणगर्दभः||४||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0-శోఫోఽల్పరుజః స్థిరో హనుసంధిసమాశ్రితో వాతకఫాభ్యాం పాషాణగర్దభః|
Adhikarana ౭ . ముఖదూషికానాం లక్షణం (౫) · Śloka ౫
శాల్మలీకంటకాకారాః పిటికాః సరుజో ఘనాః| మేదోగర్భా ముఖే యూనాం తాభ్యాం చ ముఖదూషికాః||5||
View original
शाल्मलीकण्टकाकाराः पिटिकाः सरुजो घनाः| मेदोगर्भा मुखे यूनां ताभ्यां च मुखदूषिकाः||५||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0-వాతకఫాభ్యాం శాల్మలీకంటకసదృశాః పిటికా రుజాన్వితా ఘనా మేదోగర్భాస్తరుణానాం ముఖే స్యుః| తాశ్చ ముఖదూషికాః|
Adhikarana ౮ . పద్మకంటకానాం లక్షణం (౬) · Śloka ౬
తే పద్మకంటకా జ్ఞేయా యైః పద్మమివ కంటకైః| చీయతే నీరుజైః శ్వేతైః శరీరం కఫవాతజైః||6||
View original
ते पद्मकण्टका ज्ञेया यैः पद्ममिव कण्टकैः| चीयते नीरुजैः श्वेतैः शरीरं कफवातजैः||६||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0-పద్మకంటకసంజ్ఞాస్తే వేద్యాః, యైః కంటకైర్నీరుజైః శ్వేతవర్ణైర్వాతకఫజైః పద్మమివ శరీరం చీయతే|
Adhikarana ౯ . వివృతాయాః లక్షణం (౭) · Śloka ౭
పిత్తేన పిటికా వృత్తా పక్వోదుంబరసన్నిభా| మహాదాహజ్వరకరీ వివృతా వివృతాననా||7||
View original
पित्तेन पिटिका वृत्ता पक्वोदुम्बरसन्निभा| महादाहज्वरकरी विवृता विवृतानना||७||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0-పిత్తేన యా పిటికా వర్తులా పక్వోదుంబరఫలనిభామహాదాహజ్వరకృచ్చ, సా వివృతాఖ్యా వివృతముఖా స్యాత్|
Adhikarana ౧౦ . మసూరికానాం లక్షణం (౮) · Śloka ౮
గాత్రేష్వంతశ్చ వక్త్రస్య దాహజ్వరరుజాన్వితాః| మసూరమాత్రాస్తద్వర్ణాస్తత్సంజ్ఞాః పిటికా ఘనాః||8||
View original
गात्रेष्वन्तश्च वक्त्रस्य दाहज्वररुजान्विताः| मसूरमात्रास्तद्वर्णास्तत्संज्ञाः पिटिका घनाः||८||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0-గాత్రేషు-అవయవేషు, వక్త్రస్య చాంతరే దాహాదియుతా మసూరప్రమాణాస్తద్వర్ణాస్తత్సంజ్ఞా మసూరికా ఘనాః పిటికాః|
Adhikarana ౧౧ . విస్ఫోటానాం లక్షణం (౯) · Śloka ౯
తతః కష్టతరాః స్ఫోటా విస్ఫోటాఖ్యా మహారుజాః| |9|
View original
ततः कष्टतराः स्फोटा विस्फोटाख्या महारुजाः| |९|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0-తాభ్యో మసూరికాభ్యో దారుణతమాః స్ఫోటా మహారుజా విస్ఫోటాసంజ్ఞాః|
Adhikarana ౧౨ విద్ధాయాః లక్షణం (౯-౧౦) · Śloka ౧౦
| యా పద్మకర్ణికాకారా పిటికా పిటికాచితా||9|| సా విద్ధా వాతపిత్తాభ్యాం| |10|
View original
| या पद्मकर्णिकाकारा पिटिका पिटिकाचिता||९|| सा विद्धा वातपित्ताभ्यां| |१०|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0-పద్మకర్ణికానిభా యా పిటికా పిటకైరాచితా, సా వాతపిత్తాభ్యాం విద్ధాఖ్యా స్యాత్|
Adhikarana ౧౩ గర్దభ్యాః లక్షణం (౧౦) · Śloka ౧౦
తాభ్యామేవ చ గర్దభీ| మండలా విపులోత్సన్నా సరాగపిటికాచితా||10||
View original
ताभ्यामेव च गर्दभी| मण्डला विपुलोत्सन्ना सरागपिटिकाचिता||१०||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0-తాభ్యామేవ-వాతపిత్తాభ్యాం, గర్దభీసంజ్ఞా మండలాకారా విస్తీర్ణా తథోత్సన్నా సరాగపిటకైరాచితా|
Adhikarana ౧౪ కక్షాయాః లక్షణం (౧౧) · Śloka ౧౧
కక్షేతి కక్షాసన్నేషు ప్రాయో దేశేషు సాఽనిలాత్| పిత్తాద్భవంతి పిటికాః సూక్ష్మా లాజోపమా ఘనాః||11||
View original
कक्षेति कक्षासन्नेषु प्रायो देशेषु साऽनिलात्| पित्ताद्भवन्ति पिटिकाः सूक्ष्मा लाजोपमा घनाः||११||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0-కక్షానికటేషు ప్రదేశేషు సా గర్దభీ కక్షేత్యుచ్యతే| సా చ వాతాత్ స్యాత్| తస్యామేవ పిత్తేన సూక్ష్మాః పిటికా లాజాకారా ఘనాః కక్షాసంజ్ఞా ఏవ స్యుః|
Adhikarana ౧౫ గంధనామాయాః లక్షణం (౧౨) · Śloka ౧౨
తాదృశీ మహతీ త్వేకా గంధనామేతి కీర్తితా| |12|
View original
तादृशी महती त्वेका गन्धनामेति कीर्तिता| |१२|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0-తాదృశీ-లాజసదృశీ, మహతీ పిటికైకా గంధనామేతి స్మృతా|
Adhikarana ౧౬ రాజికానాం లక్షణం (౧౨-౧౩) · Śloka ౧౩
| ఘర్మస్వేదపరీతేఽంగే పిటికాః సరుజో ఘనాః||12|| రాజికావర్ణసంస్థానప్రమాణా రాజికాహ్వయాః| |13|
View original
| घर्मस्वेदपरीतेऽङ्गे पिटिकाः सरुजो घनाः||१२|| राजिकावर्णसंस्थानप्रमाणा राजिकाह्वयाः| |१३|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0- ఘర్మస్వేదయుక్తే శరీరే పిటికా రుజాయుతా ఘనా రాజికావర్ణా రాజికాకారా రాజికాప్రమాణా రాజికాసంజ్ఞాః|
Adhikarana ౧౭ జాలగర్దభస్య లక్షణం (౧౩-౧౪) · Śloka ౧౪
| దోషైః పిత్తోల్బణైర్మందైర్విసర్పితి విసర్పవత్||13|| శోఫోఽపాకస్తనుస్తామ్రో జ్వరకృజ్జాలగర్దభః| |14|
View original
| दोषैः पित्तोल्बणैर्मन्दैर्विसर्पिति विसर्पवत्||१३|| शोफोऽपाकस्तनुस्ताम्रो ज्वरकृज्जालगर्दभः| |१४|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0- పిత్తాధికైర్దోషైర్మందైర్యః శోఫో విసర్ప ఇవ విసర్పతి, తథాఽపాకస్తనుస్తామ్రవర్ణో జ్వరకారీ చ, స జాలగర్దభః స్యాత్|
Adhikarana ౧౮ అగ్నిరోహిణ్యా లక్షణం (౧౪-౧౫) · Śloka ౧౫
| మలైః పిత్తోల్బణైః స్ఫోటా జ్వరిణో మాంసదారణాః||14|| కక్షాభాగేషు జాయంతే యేఽగ్న్యాభాః సాఽగ్నిరోహిణీ| పంచాహాత్సప్తరాత్రాద్వా పక్షాద్వా హంతిజీవితం||15||
View original
| मलैः पित्तोल्बणैः स्फोटा ज्वरिणो मांसदारणाः||१४|| कक्षाभागेषु जायन्ते येऽग्न्याभाः साऽग्निरोहिणी| पञ्चाहात्सप्तरात्राद्वा पक्षाद्वा हन्तिजीवितम्||१५||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0-పిత్తోల్బణైర్మలైర్జ్వరవతో మాంసదారణాః స్ఫోటాః కక్షాప్రదేశేషు యేఽగ్నిసదృశా జాయంతే, సాఽగ్నిరోహిణీత్యుచ్యతే| పంచాహేన సప్తరాత్రేణ పక్షేణ వా జీవితం హంతి|
Adhikarana ౧౯ ఇరివేల్లికాయాః లక్షణం (౧౬) · Śloka ౧౬
త్రిలింగా పిటికా వృత్తా జత్రూర్ధ్వమిరివేల్లికా| |16|
View original
त्रिलिङ्गा पिटिका वृत्ता जत्रूर्ध्वमिरिवेल्लिका| |१६|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0-త్రిదోషలక్షణా పిటికా వర్తులా జత్రుణ ఊర్ధ్వమిరివేల్లికాఖ్యా|
Adhikarana ౨౦ విదార్యాః లక్షణం (౧౬) · Śloka ౧౬
| విదారీకందకఠినా విదారీ కక్షవంక్షణే||16||
View original
| विदारीकन्दकठिना विदारी कक्षवङ्क्षणे||१६||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0- విదారీకందవత్ కఠినా కక్షాయాం వంక్షణే చ విదారీ స్యాత్| కక్షా చ వంక్షణం చ కక్షావంక్షణం తస్మిన్| "పాణ్యోః"(?) ఇత్యాదినా హ్రస్వః|
Adhikarana ౨౧ శర్కరార్బుదస్య లక్షణం (౧౭-౧౯) · Śloka ౧౯
మేదోనిలకఫైర్గ్రంథిః స్నాయుమాంససిరాశ్రయైః| భిన్నో వసాజ్యమధ్వాభం స్రవేత్తత్రోల్బణోఽనిలః||17|| మాంసం విశోష్య గ్రథితాం శర్కరాముపపాదయేత్| దుర్గంధం రుధిరం క్లిన్నం నానావర్ణం తతో మలాః||18|| తాం స్రావయంతి నిచితాం విద్యాత్తచ్ఛర్కరార్బుదం| |19|
View original
मेदोनिलकफैर्ग्रन्थिः स्नायुमांससिराश्रयैः| भिन्नो वसाज्यमध्वाभं स्रवेत्तत्रोल्बणोऽनिलः||१७|| मांसं विशोष्य ग्रथितां शर्करामुपपादयेत्| दुर्गन्धं रुधिरं क्लिन्नं नानावर्णं ततो मलाः||१८|| तां स्रावयन्ति निचितां विद्यात्तच्छर्करार्बुदम्| |१९|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0-మేదఃపవనకఫైః స్నాయుమాంససిరాశ్రయైర్గ్రంథిః స్యాత్| స చ భిన్నో వసాఘృతమధునిభం స్రవేత్| తస్మిన్ పవనోఽధికో మాంసం విశోష్య గ్రథితాం శర్కరాం కుర్యాత్| తతో దోషాస్తాం-శర్కరాం, నిచితాం దుర్గంధం లోహితం క్లిన్నం వివిధవర్ణం స్రావయంతి| తత్ ఏవంవిధం, శర్కరార్బుదం విద్యాత్|
Adhikarana ౨౨ వల్మీకస్య లక్షణం (౧౯-౨౦) · Śloka ౨౦
| పాణిపాదతలే సంధౌ జత్రూర్ధ్వం వోపచీయతే||19|| వల్మీకవచ్ఛనైర్గ్రంథిస్తద్వద్బహ్వణుభిర్ముఖైః| రుగ్దాహకండూక్లేదాఢ్యైర్వల్మీకోఽసౌ సమస్తజః||20||
View original
| पाणिपादतले सन्धौ जत्रूर्ध्वं वोपचीयते||१९|| वल्मीकवच्छनैर्ग्रन्थिस्तद्वद्बह्वणुभिर्मुखैः| रुग्दाहकण्डूक्लेदाढ्यैर्वल्मीकोऽसौ समस्तजः||२०||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0- పాణితలే పాదతలే సంధౌ జత్రూర్ధ్వం వా గ్రంథిర్వల్మీక ఇవ శనైరుపచీయతే| తద్వత్వల్మీకవత్, బహూని చ తాన్యణూని చ, తైర్భూరిసూక్ష్మైర్వదనైరుపలక్షితో రుగ్దాహకండూక్లేదబహులో వల్మీకాఖ్యోఽసౌ త్రిదోషజః|
Adhikarana ౨౩ కదరస్య లక్షణం (౨౧) · Śloka ౨౧
శర్కరోన్మథితే పాదే క్షతే వా కంటకాదిభిః| గ్రంథిః కీలవదుత్సన్నో జాయతే కదరం తు తత్||21||
View original
शर्करोन्मथिते पादे क्षते वा कण्टकादिभिः| ग्रन्थिः कीलवदुत्सन्नो जायते कदरं तु तत्||२१||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0-శర్కరాదిభిరున్మథితే పాదే కంటకాదిభిర్వా క్షతే కీలసదృశో గ్రంథిరుత్సన్నో జాయతే, తత్కదరం నామ|
Adhikarana ౨౪ రుద్ధగుదస్య లక్షణం (౨౨-౨౩) · Śloka ౨౩
వేగసంధారణాద్వాయురపానోఽపానసంశ్రయం| అణూకరోతి బాహ్యాంతర్మార్గస్య తతః శకృత్||22|| కృచ్ఛ్రాన్నిర్గచ్ఛతి వ్యాధిరయం రుద్ధగుదో మతః| |23|
View original
वेगसन्धारणाद्वायुरपानोऽपानसंश्रयम्| अणूकरोति बाह्यान्तर्मार्गस्य ततः शकृत्||२२|| कृच्छ्रान्निर्गच्छति व्याधिरयं रुद्धगुदो मतः| |२३|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0- అపానాఖ్యో వాయుర్వేగసంధారణాదపానాశ్రయం మార్గం బాహ్యాంతరణూకరోతి| తతోఽస్య-ఆతురస్య, కృచ్ఛ్రేణ శకృన్నిర్యాతి| అయం రోగో రుద్ధగుదో మతః|
Adhikarana ౨౫ చిప్పస్య లక్షణం (౨౩-౨౪) · Śloka ౨౪
| కుర్యాత్పిత్తానిలం పాకం నఖమాంసే సరుగ్జ్వరం||23|| చిప్యమక్షతరోగం చ విద్యాదుపనఖం చ తం| |24|
View original
| कुर्यात्पित्तानिलं पाकं नखमांसे सरुग्ज्वरम्||२३|| चिप्यमक्षतरोगं च विद्यादुपनखं च तम्| |२४|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0-పిత్తానిలం కర్తృ నఖమాంసే సరుగ్జ్వరం పాకం కుర్యాత్| తం చిప్యం తథాఽక్షతరోగముపనఖం చ విద్యాత్|
Adhikarana ౨౬ కునఖస్య లక్షణం (౨౪) · Śloka ౨౪
| కృష్ణోఽభిఘాతాద్రూక్షశ్చ ఖరశ్చ కునఖో నఖః||24||
View original
| कृष्णोऽभिघाताद्रूक्षश्च खरश्च कुनखो नखः||२४||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0-అభిఘాతాత్ కృష్ణవర్ణో రూక్షశ్చ ఖరశ్చ నఖః కునఖాఖ్యః|
Adhikarana ౨౭ అలసస్య లక్షణం (౨౫) · Śloka ౨౫
దుష్టకర్దమసంస్పర్శాత్ కండూక్లేదాన్వితాంతరాః| అంగుల్యోఽలసమిత్యాహుః|25|
View original
दुष्टकर्दमसंस्पर्शात् कण्डूक्लेदान्वितान्तराः| अङ्गुल्योऽलसमित्याहुः|२५|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0- దుష్టకర్దమసంస్పర్శాత్ కండూక్లేదయుతాంతరా అంగుల్యోఽలసమితి వదంతి|
Adhikarana ౨౮ తిలకాలకానాం లక్షణం (౨౫-౨౬) · Śloka ౨౬
| తిలాభాంస్తిలకాలకాన్||25|| కృష్ణానవేదనాంస్త్వక్స్థాన్| |26|
View original
| तिलाभांस्तिलकालकान्||२५|| कृष्णानवेदनांस्त्वक्स्थान्| |२६|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0-తిలసదృశాన్ కృష్ణవర్ణానరుజాంస్త్వక్స్థాంస్తిలకాలకానాహుః|
Adhikarana ౨౯ మషాణాం లక్షణం (౨౬) · Śloka ౨౬
మషాంస్తానేవ చోన్నతాన్| |26|
View original
मषांस्तानेव चोन्नतान्| |२६|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0-తానేవ తిలకాలకానున్నతాన్ మషానాహుః|
Adhikarana ౩౦ చర్మకీలానాం లక్షణం (౨౬) · Śloka ౨౬
| మషేభ్యస్తూన్నతతరాంశ్చర్మకీలాన్ సితాసితాన్||26||
View original
| मषेभ्यस्तून्नततरांश्चर्मकीलान् सितासितान्||२६||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0-మషేభ్యః సకాశాదున్నతతరాన్ వర్ణతః సితాసితాన్ చర్మకీలాంస్తానాహుః|
Adhikarana ౩౧ జతుమణేః లక్షణం (౨౭) · Śloka ౨౭
తథావిధో జతుమణిః సహజో లోహితస్తు సః| |27|
View original
तथाविधो जतुमणिः सहजो लोहितस्तु सः| |२७|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0- తత్ప్రమాణో జతుమణిః సహజో లోహితవర్ణశ్చాసౌ స్యాత్|
Adhikarana ౩౨ లాంఛనస్య లక్షణం (౨౭) · Śloka ౨౭
| కృష్ణం సితం వా సహజం మండలం లాంఛనం సమం||27||
View original
| कृष्णं सितं वा सहजं मण्डलं लाञ्छनं समम्||२७||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0-శుక్లం కృష్ణం వా సహజం మండలాకారం శరీరసమం లాంఛనమాహుః|
Adhikarana ౩౩ వ్యంగస్య లక్షణం (౨౮-౩౦) · Śloka ౩౦
శోకక్రోధాదికుపితాద్వాతపిత్తాన్ముఖే తను| శ్యామలం మండలం వ్యంగం, వక్త్రాదన్యత్ర నీలికా||28|| పరుషం పరుషస్పర్శం వ్యంగం శ్యావం చ మారుతాత్| పిత్తాత్తామ్రాంతమానీలం, శ్వేతాంతం కండుమత్కఫాత్||29|| రక్తాద్రక్తాంతమాతామ్ర సౌషం చిమిచిమాయతే| |30|
View original
शोकक्रोधादिकुपिताद्वातपित्तान्मुखे तनु| श्यामलं मण्डलं व्यङ्गं, वक्त्रादन्यत्र नीलिका||२८|| परुषं परुषस्पर्शं व्यङ्गं श्यावं च मारुतात्| पित्तात्ताम्रान्तमानीलं, श्वेतान्तं कण्डुमत्कफात्||२९|| रक्ताद्रक्तान्तमाताम्र सौषं चिमिचिमायते| |३०|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0- వాతపిత్తాచ్ఛోకాదిక్రుద్ధాత్ తను శ్యామవర్ణం మండలాకారం ముఖే వ్యంగం వదంతి| ముకాదన్యత్ర నీలికా| పరుషచ్ఛవిస్తథా పరుషస్పర్శం శ్యామవర్ణం చ వ్యంగం వాతాత్ స్యాత్| పిత్తేన తామ్రాంతం కించిన్నీలం| కఫేన శ్వేతాంతం సకండు చ స్యాత్| రక్తాద్రక్తాంతం కించిత్తామ్రమోషయుతం చిమిచిమాయతే చ|
Adhikarana ౩౪ ప్రసుప్తేః లక్షణం (౩౦-౩౧) · Śloka ౩౧
| వాయునోదీరితః శ్లేష్మా త్వచం ప్రాప్య విశుష్యతి||30|| తతస్త్వగ్జాయతే పాండుః క్రమేణ చ విచేతనా| అల్పకండూరవిక్లేదా సా ప్రసుప్తిః ప్రసుప్తితః||31||
View original
| वायुनोदीरितः श्लेष्मा त्वचं प्राप्य विशुष्यति||३०|| ततस्त्वग्जायते पाण्डुः क्रमेण च विचेतना| अल्पकण्डूरविक्लेदा सा प्रसुप्तिः प्रसुप्तितः||३१||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0-పవనేన కఫః ప్రేరితస్త్వచం ప్రాప్య విశుష్యతి| అనంతరం త్వక్ పాండుః క్రమేణ చ విచేతనా అల్పకండూర్విక్లేదరహితా చ జాయతే| సా ప్రసుప్తితః ప్రసుప్తిః స్యాత్|
Adhikarana ౩౫ ఉక్తోఠస్య లక్షణం (౩౨-౩౩) · Śloka ౩౩
అసమ్యగ్వమనోదీర్ణపిత్తశ్లేష్మాన్ననిగ్రహైః| మండలాన్యతికండూని రాగవంతి బహూని చ||32|| ఉత్కోఠః| |33|
View original
असम्यग्वमनोदीर्णपित्तश्लेष्मान्ननिग्रहैः| मण्डलान्यतिकण्डूनि रागवन्ति बहूनि च||३२|| उत्कोठः| |३३|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0-అసమ్యగ్వమనేన ప్రేరితపిత్తశ్లేష్మాన్ననిగ్రహైర్మండలాన్యతిశయకండూని లోహితాని బహూని చ ఉత్కోఠః స్యాత్|
Adhikarana ౩౬ కోఠస్య లక్షణం (౩౩) · Śloka ౩౩
సోఽనుబద్ధస్తు కోఠ ఇత్యభిధీయతే| |33|
View original
सोऽनुबद्धस्तु कोठ इत्यभिधीयते| |३३|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0-స ఏవానుబద్ధః కోఠ ఇత్యుచ్యతే|
Adhikarana ఏతే షటత్రింశత్ క్షుద్రరోగాః (౩౧) · Śloka ౩౧
| ప్రోక్తాః షట్త్రింశదిత్యేతే క్షుద్రరోగా విభాగశః||33|| |యానవిజ్ఞాయ ముహ్యేత చికిత్సాయాం చికిత్సకః| ] ఇతి శ్రీవైద్యపతిసింహగుప్తసూనుశ్రీమద్వాగ్భటవిరచితాయామష్టాంగహృదయసంహితాయాం షష్ఠే ఉత్తరస్థానే క్షుద్రరోగవిజ్ఞానీయం నామైకత్రింశోఽధ్యాయః||31||
View original
| प्रोक्ताः षट्त्रिंशदित्येते क्षुद्ररोगा विभागशः||३३|| |यानविज्ञाय मुह्येत चिकित्सायां चिकित्सकः| ] इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां षष्ठे उत्तरस्थाने क्षुद्ररोगविज्ञानीयं नामैकत्रिंशोऽध्यायः||३१||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0- ఇతి-అనేన ప్రకారేణ, షట్త్రింశత్ క్షుద్రరోగా విభాగేనోక్తా ఇతి| ఇతి శ్రీమృగాంకదత్తపుత్రశ్రీమదరుణదత్తవిరచితాయామష్టాంగహృదయ టీకాయాం సర్వాంగసుందరాఖ్యాయాం షష్ఠే ఉత్తరస్థానే క్షుద్రరోగ విజ్ఞానీయం నామైకత్రింశోఽధ్యాయః సమాప్తః|| 31||