೩೨. ಕ್ಷುದ್ರರೋಗಪ್ರತಿಷೇಧಾಧ್ಯಯಃ

Adhikarana ಕ್ಷುದ್ರರೋಗಪ್ರತಿಷೇಧಾಧ್ಯಾಯಃ ----- ಅಜಗಲ್ಲಿಕಾಯಾಮಪಕ್ವಾಯಾಂ ಜಲೌಕೋಭಿರ್ವಿಸ್ರಾವಃ (೨-೧) · Śloka ೧

ಅಥೈಷಾಂ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ವಿವಕ್ಷುರಾಹ ಅಥಾತಃ ಕ್ಷುದ್ರರೋಗಪ್ರತಿಷೇಧಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ| (ಗದ್ಯಸೂತ್ರೇ)|೨| ವಿಸ್ರಾವಯೇಜ್ಜಲೌಕಾಭಿರಪಕ್ವಾಮಜಗಲ್ಲಿಕಾಮ್| |೧|

Adhikarana ಯವಪ್ರಖ್ಯಾಯಾಂ ಸ್ವೇದೋ ದಾರ್ವಾದಿಭಿಃ ಪ್ರಲೇಪಶ್ಚ (೧-೨) · Śloka ೨

| ಸ್ವೇದಯಿತ್ವಾ ಯವಪ್ರಖ್ಯಾಂ ವಿಲಯಾಯ ಪ್ರಲೇಪಯೇತ್||೧|| ದಾರುಕುಷ್ಠಮನೋಹ್ವಾಲೈರ್| |೨|

Adhikarana ಅಲಜೀಕಚ್ಛಪೀಪನಸಿಕಾಪಾಷಾಣಗರ್ದಭೇಷು ಏಷ ವಿಧಿಃ, ಜಗಲ್ಲಿಕೇಷ್ವೇತೇಷು ಪಕ್ವೇಷು ವ್ರಣವತ್ ವಿಧಿಃ (೨) · Śloka ೨

ಇತ್ಯಾಪಾಷಾಣಗರ್ದಭಾತ್| ವಿಧಿಸ್ತಾಂಶ್ಚಾಚರೇತ್ಪಕ್ವಾನ್ ವ್ರಣವತ್ಸಾಜಗಲ್ಲಿಕಾನ್||೨||

Adhikarana ಮುಖದೂಷಿಕೇ ರೋಧ್ರಾದಿಪ್ರಲೇಪಃ, ನಾರಿಕೇಲಶುಕ್ತಿಪ್ರಲೇಪಃ, ಅಶಾನ್ತೌ ವಮನಂ ನಸ್ಯಂ ಚ, ಅಶಾನ್ತೌ ಲಲಾಟೇ ಸಿರಾವ್ಯಧಃ (೩-೪) · Śloka ೪

ರೋಧ್ರಕುಸ್ತುಮ್ಬರುವಚಾಃ ಪ್ರಲೇಪೋ ಮುಖದೂಷಿಕೇ| ವಟಪಲ್ಲವಯುಕ್ತಾ ವಾ ನಾರಿಕೇಲೋತ್ಥಶುಕ್ತಯಃ||೩|| ಅಶಾನ್ತೌ ವಮನಂ ನಸ್ಯಂ ಲಲಾಟೇ ಚ ಸಿರಾವ್ಯಧಃ| |೪|

Adhikarana ಪದ್ಮಕಣ್ಟಕೇ ವಮನಂ ನಿಮ್ಬಘೃತಪಾನಂ, ನಿಮ್ಬಾದಿಲೇಪಶ್ಚ (೪-೫) · Śloka ೫

| ನಿಮ್ಬಾಮ್ಬುವಾನ್ತೋ ನಿಮ್ಬಾಮ್ಬುಸಾಧಿತಂ ಪದ್ಮಕಣ್ಟಕೇ||೪|| ಪಿಬೇತ್ಕ್ಷೌದ್ರಾನ್ವಿತಂ ಸರ್ಪಿರ್ನಿಮ್ಬಾರಗ್ವಧಲೇಪನಮ್| |೫|

Adhikarana ವಿವೃತಾಮಸೂರಿಕಾವಿಸ್ಫೋಟವಿದ್ಧಾಗರ್ದಭೀಕಕ್ಷಾಗನ್ಧನಾಮಾರಾಜಿಕಾಜಾಲಗರ್ದಭೇರಿವೇಲ್ಲಿಕಾಸು ಪಿತ್ತವೀಸರ್ಪವತ್, ಅಗ್ನಿರೋಹಿಣ್ಯಾಂ ಪ್ರತ್ಯಾಖ್ಯಾಯ ಪಿತ್ತವೀಸರ್ಪವತ್ (೫) · Śloka ೫

ವಿವೃತಾದೀಂಸ್ತು ಜಾಲಾನ್ತಾಂಶ್ಚಿಕಿತ್ಸೇತ್ಸೇರಿವೇಲ್ಲಿಕಾನ್| ಪಿತ್ತವೀಸರ್ಪವತ್ತದ್ವತ್ ಪ್ರತ್ಯಾಖ್ಯಾಯಾಗ್ನಿರೋಹಿಣೀಮ್||೫||

Adhikarana ಜಾಲಗರ್ದಭೇ ಲಙ್ಘನಾದಿ ಸದಾಕುರ್ಯಾತ್ (೬) · Śloka ೬

ವಿಲಙ್ಘನಂ ರಕ್ತವಿಮೋಕ್ಷಣಂ ಚ ವಿರೂಕ್ಷಣಂ ಕಾಯವಿಶೋಧನಂ ಚ| ಧಾತ್ರೀಪ್ರಯೋಗಾನ್ ಶಿಶಿರಪ್ರದೇಹಾನ್ ಕುರ್ಯಾತ್ಸದಾ ಜಾಲಕಗರ್ದಭಸ್ಯ||೬||

Adhikarana ವಿದಾರಿಕಾಯಾಂ ರಕ್ತೇ ಹೃತೇ ಶ್ಲೇಷ್ಮಗ್ರನ್ಥಿವತ್ (೭) · Śloka ೭

ವಿದಾರಿಕಾಂ ಹೃತೇ ರಕ್ತೇ ಶ್ಲೇಷ್ಮಗ್ರನ್ಥಿವದಾಚರೇತ್| |೭|

Adhikarana ಶರ್ಕರಾರ್ಬುದೇ ಮೇದೋರ್ಬುದಕ್ರಿಯಾ (೭) · Śloka ೭

| ಮೇದೋರ್ಬುದಕ್ರಿಯಾಂ ಕುರ್ಯಾತ್ಸುತರಾಂ ಶರ್ಕರಾರ್ಬುದೇ||೭||

Adhikarana ವಲ್ಮೀಕೇ ಪ್ರವೃದ್ಧತ್ವಾದಿಯುಕ್ತೇ ವರ್ಜನೀಯತ್ವಮ್ (೮) · Śloka ೮

ಪ್ರವೃದ್ಧಂ ಸುಬಹುಚ್ಛಿದ್ರಂ ಸಶೋಫಂ ಮರ್ಮಣಿ ಸ್ಥಿತಮ್| ವಲ್ಮೀಕಂ ಹಸ್ತಪಾದೇ ಚ ವರ್ಜಯೇದ್|೮|

Adhikarana ವಲ್ಮೀಕೇ ಇತರಸ್ಮಿನ್ ರಕ್ತಸ್ತ್ರಾವಃ ಶ್ಯಾಮಾದಿಭಿರ್ಲೇಪಶ್ಚ (೮-೯) · Śloka ೯

| ಇತರತ್ಪುನಃ||೮|| ಶುದ್ಧಸ್ಯಾಸ್ರೇ ಹೃತೇ ಲಿಮ್ಪೇತ್ ಸಪಟ್ವಾರೇವತಾಮೃತೈಃ| ಶ್ಯಾಮಾಕುಲತ್ಥಿಕಾಮೂಲದನ್ತೀಪಲಲಸಕ್ತುಭಿಃ||೯||

Adhikarana ವಲ್ಮೀಕೇ ಪಕ್ವೇ ದುಷ್ಟಮಾಂಸಶೋಧನಾದಿ (೧೦) · Śloka ೧೦

ಪಕ್ವೇ ತು ದುಷ್ಟಮಾಂಸಾನಿ ಗತೀಃ ಸರ್ವಾಶ್ಚ ಶೋಧಯೇತ್| ಶಸ್ತ್ರೇಣ ಸಮ್ಯಗನು ಚ ಕ್ಷಾರೇಣ ಜ್ವಲನೇನ ವಾ||೧೦||

Adhikarana ಕದರೇ ಉತ್ಕೃತ್ಯ ದಹನಮ್ (೧೧) · Śloka ೧೧

ಶಸ್ತ್ರೇಣೋತ್ಕೃತ್ಯ ನಿಃಶೇಷಂ ಸ್ನೇಹೇನ ಕದರಂ ದಹೇತ್| |೧೧|

Adhikarana ರುದ್ಧಗುದೇ ನಿರುದ್ಧಮಣಿವತ್ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಮ್ (೧೧) · Śloka ೧೧

| ನಿರುದ್ಧಮಣಿವತ್ಕಾರ್ಯಂ ರುದ್ಧಪಾಯೋಶ್ಚಿಕಿತ್ಸಿತಮ್||೧೧||

Adhikarana ಚಿಪ್ಪೇ ಶುದ್ಧಿಪೂರ್ವಕಂ ಶಸ್ತ್ರಕರ್ಮ (೧೨) · Śloka ೧೨

ಚಿಪ್ಯಂ ಶುದ್ಧ್ಯಾ ಜಿತೋಷ್ಮಾಣಂ ಸಾಧಯೇಚ್ಛಸ್ತ್ರಕರ್ಮಣಾ| |೧೨|

Adhikarana ಕುನಖೇಽಪ್ಯೇವಮೇವ (೧೨) · Śloka ೧೨

| ದುಷ್ಟಂ ಕುನಖಮಪ್ಯೇವಂ|೧೨|

Adhikarana ಅಲಸೇ ಚರಣಯೋಃ ಕಾಸೀಸಾದಿಲೇಪಃ (೧೨-೧೩) · Śloka ೧೩

| ಚರಣಾವಲಸೇ ಪುನಃ||೧೨|| ಧಾನ್ಯಾಮ್ಲಸಿಕ್ತೌ ಕಾಸೀಸಪಟೋಲೀರೋಚನಾತಿಲೈಃ| ಸನಿಮ್ಬಪತ್ರೈರಾಲಿಮ್ಪೇದ್|೧೩|

Adhikarana ತಿಲಕಾಲಕೇಷು ಮಷೇಷು ಚ ಸೂರ್ಯಂಕಾನ್ತಾದಿನಾ ದಹನಮ್ (೧೩-೧೪) · Śloka ೧೪

| ದಹೇತ್ತು ತಿಲಕಾಲಕಾನ್||೧೩|| ಮಷಾಂಶ್ಚ ಸೂರ್ಯಕಾನ್ತೇನ ಕ್ಷಾರೇಣ ಯದಿ ವಾಽಗ್ನಿನಾ| |೧೪|

Adhikarana ಚರ್ಮಕೀಲಜತೂಮಣ್ಯೋರುತ್ಕೃತ್ಯ ತದ್ವದ್ದಹೇತ್ (೧೪) · Śloka ೧೪

| ತದ್ವದುತ್ಕೃತ್ಯ ಶಸ್ತ್ರೇಣ ಚರ್ಮಕೀಲಜತೂಮಣೀ||೧೪||

Adhikarana ಲಾಞ್ಛನ ವ್ಯಙ್ಗನೀಲಿಕಾಸು ಯಥಾಸನ್ನಂ ಸಿರಾವ್ಯಧೋ ಕ್ಷೀರಿವೃಕ್ಷತ್ವಗಾದಿಲೇಪಶ್ಚ (೧೫) · Śloka ೧೫

ಲಾಞ್ಛನಾದಿತ್ರಯೇ ಕುರ್ಯಾದ್ಯಥಾಸನ್ನಂ ಸಿರಾವ್ಯಧಮ್| ಲೇಪಯೇತ್ಕ್ಷೀರಪಿಷ್ಟೈಶ್ಚ ಕ್ಷೀರಿವೃಕ್ಷತ್ವಗಙ್ಕುರೈಃ||೧೫||

Adhikarana ವ್ಯಙ್ಗೇಷು ಅರ್ಜುನತ್ವಗಾದಿಲೇಪಾಃ (೧೬) · Śloka ೧೬

ವ್ಯಙ್ಗೇಷು ಚಾರ್ಜುನತ್ವಗ್ವಾ ಮಞ್ಜಿಷ್ಠಾ ವಾ ಸಮಾಕ್ಷಿಕಾ| ಲೇಪಃ ಸನವನೀತಾ ವಾ ಶ್ವೇತಾಶ್ವಖುರಜಾ ಮಷೀ||೧೬||

Adhikarana ವ್ಯಙ್ಗೇಷು ರಕ್ತಚನ್ದನಾದಿಲೇಪಾಃ (೧೭) · Śloka ೧೭

ರಕ್ತಚನ್ದನಮಞ್ಜಿಷ್ಠಾಕುಷ್ಠರೋಧ್ರಪ್ರಿಯಙ್ಗವಃ ವಟಾಙ್ಕುರಾ ಮಸೂರಾಶ್ಚ ವ್ಯಙ್ಗಘ್ನಾ ಮುಖಕಾನ್ತಿದಾಃ||೧೭||

Adhikarana ವ್ಯಙ್ಗೇಷು ದ್ವಿಜೀರಕಾದಿಲೇಪಃ, ಮಸೂರಾದಿಲೇಪಃ, ಕೋಲಮಜ್ಜಾದಿಲೇಪಃ, ಕುಷ್ಠಾದಿಲೇಪಃ, ಮೌಶಲೀಜಟಾಲೇಪಃ, ಗವ್ಯಾಸ್ಥಿಲೇಪಃ (೧೮-೨೧) · Śloka ೨೧

ದ್ವೇ ಜೀರಕೇ ಕೃಷ್ಣತಿಲಾಃ ಸರ್ಷಪಾಃ ಪಯಸಾ ಸಹ| ಪಿಷ್ಟಾಃ ಕುರ್ವನ್ತಿ ವಕ್ತ್ರೇನ್ದುಮಪಾಸ್ತವ್ಯಙ್ಗಲಾಞ್ಛನಮ್||೧೮|| ಕ್ಷೀರಪಿಷ್ಟಾ ಘೃತಕ್ಷೌದ್ರಯುಕ್ತಾ ವಾ ಭೃಷ್ಟನಿಸ್ತುಷಾಃ| ಮಸೂರಾಃ ಕ್ಷೀರಪಿಷ್ಟಾ ವಾ ತೀಕ್ಷ್ಣಾಃ ಶಾಲ್ಮಲಿಕಣ್ಟಕಾಃ||೧೯|| ಸಗುಡಃ ಕೋಲಮಜ್ಜಾ ವಾ ಶಶಾಸೃಕ್ಷೌದ್ರಕಲ್ಕಿತಃ| ಸಪ್ತಾಹಂ ಮಾತುಲುಙ್ಗಸ್ಥಂ ಕುಷ್ಠಂ ವಾ ಮಧುನಾಽನ್ವಿತಮ್||೨೦|| ಪಿಷ್ಟಾ ವಾ ಛಾಗಪಯಸಾ ಸಕ್ಷೌದ್ರಾ ಮೌಶಲೀ ಜಟಾ| ಗೋರಸ್ಥಿ ಮುಶಲೀಮೂಲಯುಕ್ತಂ ವಾ ಸಾಜ್ಯಮಾಕ್ಷಿಕಮ್||೨೧||

Adhikarana ವ್ಯಙ್ಗೇಷು ಸವರ್ಣಕೃತ್ ಜಮ್ಬ್ವಾಮ್ರಪಲ್ಲವಾದಿಕೋ ಲೇಪಃ (೨೨) · Śloka ೨೨

ಜಮ್ಬ್ವಾಮ್ರಪಲ್ಲವಾ ಮಸ್ತು ಹರಿದ್ರೇ ದ್ವೇ ನವೋ ಗುಡಃ| ಲೇಪಃ ಸವರ್ಣಕೃತ್ ಪಿಷ್ಟಂ ಸ್ವರಸೇನ ಚ ತಿನ್ದುಕಮ್||೨೨||

Adhikarana ವ್ಯಙ್ಗೇಷು ಉತ್ಪಲಾದಿಕಮುದ್ವರ್ತನಮ್ (೨೩) · Śloka ೨೩

ಉತ್ಪಲಮುತ್ಪಲಕುಷ್ಠಂ ಪ್ರಿಯಙ್ಗುಕಾಲೀಯಕಂ ಬದರಮಜ್ಜಾ| ಇದಮುದ್ವರ್ತನಮಾಸ್ಯಂ ಕರೋತಿ ಶತಪತ್ರಸಂಕಾಶಮ್||೨೩||

Adhikarana ವ್ಯಙ್ಗೇಷು ಏಭಿರೇವೌಷಧೈಃ ಸಿದ್ಧಃ ಸ್ನೇಹೋ ಮುಖಾಭ್ಯಙ್ಗಾಯ (೨೪) · Śloka ೨೪

ಏಭಿರೇವೌಷಧೈಃ ಪಿಷ್ಟೈರ್ಮುಖಾಭ್ಯಙ್ಗಾಯ ಸಾಧಯೇತ್| ಯಥಾದೋಷರ್ತುಕಾನ್ ಸ್ನೇಹಾನ್ ಮಧುಕಕ್ವಾಥಸಂಯುತೈಃ||೨೪||

Adhikarana ವ್ಯಙ್ಗೇಷು ಯವಾದ್ಯಭ್ಯಙ್ಗಃ (೨೫-೨೬) · Śloka ೨೬

ಯವಾನ್ ಸರ್ಜರಸಂ ರೋಧ್ರಮುಶೀರಂ ಮದನಂ ಮಧು| ಘೃತಂ ಗುಡಂ ಚ ಗೋಮೂತ್ರೇ ಪಚೇದಾದರ್ವಿಲೇಪನಾತ್||೨೫|| ತದಭ್ಯಙ್ಗಾನ್ನಿಹನ್ತ್ಯಾಶು ನೀಲಿಕಾವ್ಯಙ್ಗದೂಷಿಕಾನ್| ಮುಖಂ ಕರೋತಿ ಪದ್ಮಾಭಂ ಪಾದೌ ಪದ್ಮದಲೋಪಮೌ||೨೬||

Adhikarana ವ್ಯಙ್ಗೇಷು ಕುಙ್ಕುಮಾದಿತೈಲನಸ್ಯಂ ನೀಲಿಕಾದಿಘ್ನಮ್ (೨೭-೩೦) · Śloka ೩೦

ಕುಙ್ಕುಮೋಶೀರಕಾಲೀಯಲಾಕ್ಷಾಯಷ್ಟ್ಯಾಹ್ವಚನ್ದನಮ್| ನ್ಯಗ್ರೋಧಪಾದಾಂಸ್ತರುಣಾನ್ ಪದ್ಮಕಂ ಪದ್ಮಕೇಸರಮ್||೨೭|| ಸನೀಲೋತ್ಪಲಮಞ್ಜಿಷ್ಠಂ ಪಾಲಿಕಂ ಸಸಿಲಾಢಕೇ| ಪಕ್ತ್ವಾ ಪಾದಾವಶೇಷೇಣ ತೇನ ಪಿಷ್ಟೈಶ್ಚ ಕಾರ್ಷಿಕೈಃ||೨೮|| ಲಾಕ್ಷಾಪತ್ತಙ್ಗಮಞ್ಜಿಷ್ಠಾಯಷ್ಟೀಮಧುಕಕುಙ್ಕುಮೈಃ| ಅಜಾಕ್ಷೀರಂ ದ್ವಿಗುಣಿತಂ ತೈಲಸ್ಯ ಕುಡವಂ ಪಚೇತ್||೨೯|| ನೀಲಿಕಾಪಲಿತವ್ಯಙ್ಗವಲೀತಿಲಕದೂಷಿಕಾನ್| ಹನ್ತಿ ತನ್ನಸ್ಯಮಭ್ಯಸ್ತಂ ಮುಖೋಪಚಯವರ್ಣಕೃತ್||೩೦||

Adhikarana ವ್ಯಙ್ಗೇಷು ಮಞ್ಜಿಷ್ಠಾದಿಕಮ್ (೩೧-೩೨) · Śloka ೩೨

ಮಞ್ಜಿಷ್ಠಾ ಶಬರೋದ್ಭವಸ್ತುವರಿಕಾ ಲಾಕ್ಷಾ ಹರಿದ್ರಾದ್ವಯಂ ನೇಪಾಲೀ ಹರಿತಾಲಕುಙ್ಕುಮಗದಾ ಗೋರೋಚನಾ ಗೈರಿಕಮ್| ಪತ್ರಂ ಪಾಣ್ಡು ವಟಸ್ಯ ಚನ್ದನಯುಗಂ ಕಾಲೀಯಕಂ ಪಾರದಂ ಪತಙ್ಗಂ ಕನಕತ್ವಚಂ ಕಮಲಜಂ ಬೀಜಂ ತಥಾ ಕೇಸರಮ್||೩೧|| ಸಿಕ್ಥಂ ತುತ್ಥಂ ಪದ್ಮಕಾದ್ಯೋ ವಸಾಽಽಜ್ಯಂ ಮಜ್ಜಾ ಕ್ಷೀರಂ ಕ್ಷೀರಿವೃಕ್ಷಾಮ್ಬು ಚಾಗ್ನೌ| ಸಿದ್ಧಂ ಸಿದ್ಧಂ ವ್ಯಙ್ಗನೀಲ್ಯಾದಿನಾಶೇ ವಕ್ತ್ರೇ ಛಾಯಾಮೈನ್ದವೀಂ ಚಾಶು ಧತ್ತೇ||೩೨||

Adhikarana ವ್ಯಙ್ಗೇಷು ಮಾರ್ಕವಸ್ವರಸಾದಿನಾವನಮ್ (೩೩) · Śloka ೩೩

ಮಾರ್ಕವಸ್ವರಸಕ್ಷೀರತೋಯಾನೀಷ್ಟಾನಿ ನಾವನೇ| |೩೩|

Adhikarana ಪ್ರಸುಪ್ತೌ ವಾತಕುಷ್ಠೋಕ್ತಂ ವಹ್ನಿದಾಹಶ್ಚ (೩೩) · Śloka ೩೩

| ಪ್ರಸುಪ್ತೌ ವಾತಕುಷ್ಠೋಕ್ತಂ ಕುರ್ಯಾದ್ದಾಹಂ ಚ ವಹ್ನಿನಾ||೩೩||

Adhikarana ಉತ್ಕೋಠೇ ಕಫಪಿತ್ತೋಕ್ತಮ್ (೩೪) · Śloka ೩೪

ಉತ್ಕೋಠೇ ಕಫಪಿತ್ತೋಕ್ತಂ| ||೩೪||

Adhikarana ಕೋಠೇ ಸರ್ವಂ ಕುಷ್ಠೋಕ್ತಮ್ (೩೨) · Śloka ೩೨

ಕೋಠೇ ಸರ್ವಂ ಚ ಕೌಷ್ಠಿಕಮ್| ೩೩ ೧/೨| ಇತಿ ಶ್ರೀವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸೂನುಶ್ರೀಮದ್ವಾಗ್ಭಟವಿರಚಿತಾಯಾಮಷ್ಟಾಙ್ಗಹೃದಯಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಷಷ್ಠೇ ಉತ್ತರಸ್ಥಾನೇ ಕ್ಷುದ್ರರೋಗಪ್ರತಿಷೇಧೋ ನಾಮ ದ್ವಾತ್ರಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೩೨||