Adhikarana അധ്യായോപക്രമഃ (൧) · Śloka ൧
|൧|
View original
|१|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
വിഷപ്രക്രമാത് കീടലൂതാദിചികിത്സിതം വക്തി-
Adhikarana അധ്യായോപക്രമഃ (൧) · Śloka ൧
|൧|
|१|
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
വിഷപ്രക്രമാത് കീടലൂതാദിചികിത്സിതം വക്തി-
Adhikarana കീടലൂതാദിവിഷപ്രത്ഷേധാധ്യായഃ ------ കീടാഃ സര്പാണാം വിണ്മുത്രാദിജാഃ കീടാനാം ചതുര്വിധത്വമ് (൨-൧) · Śloka ൧
അഥാതഃ കീടലൂതാദിവിഷപ്രതിഷേധം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ| ഇതി ഹ സ്മാഹുരാത്രേയാദയോ മഹര്ഷയഃ| (ഗദ്യസൂത്രേ|൨| ) സര്പാണാമേവ വിണ്മൂത്രശുക്രാണ്ഡശവകോഥജാഃ| ദോഷൈര്വ്യസ്തൈഃ സമസ്തൈശ്ച യുക്താഃ കീടാശ്ചതുര്വിധാഃ||൧||
अथातः कीटलूतादिविषप्रतिषेधं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| (गद्यसूत्रे|२| ) सर्पाणामेव विण्मूत्रशुक्राण्डशवकोथजाः| दोषैर्व्यस्तैः समस्तैश्च युक्ताः कीटाश्चतुर्विधाः||१||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦- സര്പാണാം-പൂര്വോക്താനാം, വിണ്മൂത്രാദിജാഃ കീടാ ദോഷൈഃ പൃഥഗ്യുക്താസ്ത്രിപ്രകാരാഃ സമുദിതൈശ്ച യുക്താ ഇതി ചതുഃ പ്രകാരാഃ സ്യുഃ|
Adhikarana വായവ്യകീടദഷ്ടസ്യ ലക്ഷണമ് (൨) · Śloka ൨
ദഷ്ടസ്യ കീടൈര്വായവ്യൈര്ദംശസ്തോദരുജോല്ബണഃ| |൨|
दष्टस्य कीटैर्वायव्यैर्दंशस्तोदरुजोल्बणः| |२|
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-തേഷു മധ്യേ വായവ്യൈഃ-വാതലൈഃ കീടൈഃ, ദഷ്ടസ്യ ദംശസ്തോദരുജാധികോ ഭവേത്|
Adhikarana ആഗ്നേയകീടദഷ്ടസ്യ ലക്ഷണമ് (൨-൩) · Śloka ൩
| ആഗ്നേയൈരല്പസംസ്രാവോ ദാഹരാഗവിസര്പവാന്||൨|| പക്വപീലുഫലപ്രഖ്യഃ ഖര്ജൂരസദൃശോऽഥവാ| |൩|
| आग्नेयैरल्पसंस्रावो दाहरागविसर्पवान्||२|| पक्वपीलुफलप्रख्यः खर्जूरसदृशोऽथवा| |३|
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-ആഗ്നേയൈഃ കീടൈര്ദഷ്ടസ്യ ദംശോऽല്പസ്രാവാദിമാന് സ്യാത്| പക്വപീലുഫലനിഭഃ ഖര്ജൂരസദൃശോ വാ സ്യാത്|
Adhikarana കഫാധികകീടദഷ്ടസ്യ ലക്ഷണമ് (൩) · Śloka ൩
| കഫാധികരിമന്ദരുജഃ പക്വോദുമ്ബരസന്നിഭഃ||൩||
| कफाधिकरिमन्दरुजः पक्वोदुम्बरसन्निभः||३||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-കഫാധികൈഃ കീടൈര്ദഷ്ടസ്യ ദംശോ മന്ദരുജഃ പക്വോദുമ്ബരസദൃശഃ|
Adhikarana സാന്നിപാതികകീടദഷ്ടസ്യ ലക്ഷണമ് (൪) · Śloka ൪
സ്രാവാഢ്യഃ സര്വലിങ്ഗസ്തു വിവര്ജ്യഃ സാന്നിപാതികൈഃ| |൪|
स्रावाढ्यः सर्वलिङ्गस्तु विवर्ज्यः सान्निपातिकैः| |४|
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-സാന്നിപാതികൈഃ-ത്രിദോഷാധികൈഃ കീടൈഃ, ദഷ്ടസ്യ ദംശഃ സ്രുത്യധികഃ സര്വലിങ്ഗഃ| സ ച വര്ജ്യോ-നോപക്രമണീയഃ|
Adhikarana കീടേഷു സര്പവത് വേഗാഃ ശോഫാദിശ്ച (൪-൫) · Śloka ൫
| വേഗാശ്ച സര്പവച്ഛോഫോ വര്ധിഷ്ണുര്വിസ്രരക്തതാ||൪|| ശിരോക്ഷിഗൌരവം മൂര്ച്ഛാ ഭ്രമഃ ശ്വാസോऽതിവേദനാ| |൫|
| वेगाश्च सर्पवच्छोफो वर्धिष्णुर्विस्ररक्तता||४|| शिरोक्षिगौरवं मूर्च्छा भ्रमः श्वासोऽतिवेदना| |५|
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-വേഗാശ്ച സര്പവത്കീടേഷു സ്യുഃ| തഥാ ശ്വയഥുര്വര്ധനസ്വഭാവോ വിസ്രശോണിതത്വം ച മൂര്ധനേത്രഗുരുത്വം മൂര്ച്ഛാദ്യാശ്ച സ്യുഃ|
Adhikarana സര്വകീടകദഷ്ടാനാം സാമാന്യലക്ഷണമ് (൫) · Śloka ൫
| സര്വേഷാം കര്ണികാ ശോഫോ ജ്വരഃ കണ്ഡൂരരോചകഃ||൫||
| सर्वेषां कर्णिका शोफो ज्वरः कण्डूररोचकः||५||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-കര്ണികാദ്യാശ്ച സര്വേഷാം ദംശാനാം സ്യുഃ|
Adhikarana വൃശ്ചികദഷ്ടസ്യ ലക്ഷണമ് (൬-൭) · Śloka ൭
വൃശ്ചികസ്യ വിഷം തീക്ഷ്ണമാദൌ ദഹതി വഹ്നിവത്| ഊര്ധ്വമാരോഹതി ക്ഷിപ്രം ദംശേ പശ്ചാത്തു തിഷ്ഠതി||൬|| ദംശഃ സദ്യോऽതിരുക് ശ്യാവസ്തുദ്യതേ സ്ഫുടതീവ ച| |൭|
वृश्चिकस्य विषं तीक्ष्णमादौ दहति वह्निवत्| ऊर्ध्वमारोहति क्षिप्रं दंशे पश्चात्तु तिष्ठति||६|| दंशः सद्योऽतिरुक् श्यावस्तुद्यते स्फुटतीव च| |७|
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦- വൃശ്ചികസ്യ തീക്ഷ്ണം വിഷം ഭവതി| തച്ച പ്രഥമമഗ്നിരിവ ദഹതി| ഉപരിഷ്ടാദാശ്വേവാരോഹതി| പശ്ചാച്ച ദംശേ തിഷ്ഠതി| ദംശോ വൃശ്ചികസമ്ബന്ധീ സദ്യോऽതിരുഗാദിഃ സ്യാത്| തുദ്യതേ സ്ഫുടതീവ ച| തുദ്യത ഇതി കര്മകര്തരി തങ്|
Adhikarana വൃശ്ചികാസ്ത്രിപ്രകാരാഃ (൭-൮) · Śloka ൮
| തേ ഗവാദിശകൃത്കോഥാദ്ദിഗ്ധദഷ്ടാദികോഥതഃ||൭|| സര്പകോഥാച്ച സമ്ഭൂതാ മന്ദമധ്യമഹാവിഷാഃ| |൮|
| ते गवादिशकृत्कोथाद्दिग्धदष्टादिकोथतः||७|| सर्पकोथाच्च सम्भूता मन्दमध्यमहाविषाः| |८|
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-തേ-വൃശ്ചികാഃ, ഗവാദിശകൃത്കോഥാത് വിഷദിഗ്ധദഷ്ടാദി കോഥാത് സര്പകോഥാച്ച സമ്ഭൂതാ യഥാസങ്ഖ്യം മന്ദവിശാ മധ്യവിഷാ മഹാവിഷാശ്ച സ്യുഃ|
Adhikarana മന്ദവിഷവൃശ്ചികാനാം ലക്ഷണമ് (൮-൯) · Śloka ൯
| മന്ദാഃ പീതാഃ സിതാഃ ശ്യാവാഃ രൂക്ഷാഃ കര്ബുരമേചകാഃ||൮|| രോമശാ ബഹുപര്വാണോ ലോഹിതാഃ പാണ്ഡുരോദരാഃ| |൯|
| मन्दाः पीताः सिताः श्यावाः रूक्षाः कर्बुरमेचकाः||८|| रोमशा बहुपर्वाणो लोहिताः पाण्डुरोदराः| |९|
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦- മന്ദവിഷാഃ കീടാഃ പീതാദിഗുണാഃ| രോമശാ ഇതി "ലോമാദി" ഇത്യാദിനാ ശഃ|
Adhikarana മധ്യവിഷവൃശ്ചികാനാം ലക്ഷണമ് (൯-൧൦) · Śloka ൧൦
| ധൂമ്രോദരാസ്ത്രിപര്വാണോ മധ്യാസ്തു കപിലാരുണാഃ||൯|| പിശങ്ഗാഃ ശബലാശ്ചിത്രാഃ ശോണിതാഭാ| |൧൦|
| धूम्रोदरास्त्रिपर्वाणो मध्यास्तु कपिलारुणाः||९|| पिशङ्गाः शबलाश्चित्राः शोणिताभा| |१०|
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-മധ്യവിഷാസ്തു കപിലാദിഗുണാഃ|
Adhikarana മഹാവിഷവൃശ്ചികാനാം ലക്ഷണമ് (൧൦) · Śloka ൧൦
മഹാവിഷാഃ| അഗ്ന്യാഭാ-ദ്വ്യേകപര്വാണോ രക്താസിതസിതോദരാഃ||൧൦||
महाविषाः| अग्न्याभा-द्व्येकपर्वाणो रक्तासितसितोदराः||१०||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-മഹാവിഷാ ദര്ഭദൂര്വാസദൃശാ ദ്വിപര്വാണ ഏകപര്വാണോ വാ| രക്തോദരാഃ കേചിത്കൃഷ്ണോദരാഃ കേചിത്സിതോദരാശ്ച|
Adhikarana മഹാവിഷവൃശ്ചികദഷ്ടസ്യ ലക്ഷണമ് (൧൧-൧൨) · Śloka ൧൨
തൈര്ദഷ്ടഃ ശൂനരസനഃ സ്തബ്ധഗാത്രോ ജ്വരാര്ദിതഃ| ഖൈര്വമന് ശോണിതം കൃഷ്ണമിന്ദ്രിയാര്ഥാനസംവിദന്||൧൧|| സ്വിദ്യന് മൂര്ച്ഛന് വിശുഷ്കാസ്യോ വിഹ്വലോ വേദനാതുരഃ| വിശീര്യമാണമാംസശ്ച പ്രായശോ വിജഹാത്യസൂന്||൧൨||
तैर्दष्टः शूनरसनः स्तब्धगात्रो ज्वरार्दितः| खैर्वमन् शोणितं कृष्णमिन्द्रियार्थानसंविदन्||११|| स्विद्यन् मूर्च्छन् विशुष्कास्यो विह्वलो वेदनातुरः| विशीर्यमाणमांसश्च प्रायशो विजहात्यसून्||१२||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦- തൈഃ-മഹാവിഷൈഃ, ദഷ്ടഃ സന് ശൂനജിഹ്വാദിഃ സ്യാത്| തഥേദമിദം കുര്വന്നീദൃശഃ സന് പ്രായശോ ജീവിതം ത്യജതി|
Adhikarana ഉഷ്ട്രധൂമസ്യ ലക്ഷണമ് (൧൩-൧൪) · Śloka ൧൪
ഉച്ചിടിങ്ഗസ്തു വക്ത്രേണ ദശത്യഭ്യധികവ്യഥഃ| സാധ്യതോ വൃശ്ചികാത് സ്തമ്ഭം ശേഫസോ ഹൃഷ്ടരോമതാമ്||൧൩|| കരോതി സേകമങ്ഗാനാം ദംശഃ ശീതാമ്ബുനേവ ച| ഉഷ്ട്രധൂമഃ സ ഏവോക്തോ രാത്രിചാരാച്ച രാത്രികഃ||൧൪||
उच्चिटिङ्गस्तु वक्त्रेण दशत्यभ्यधिकव्यथः| साध्यतो वृश्चिकात् स्तम्भं शेफसो हृष्टरोमताम्||१३|| करोति सेकमङ्गानां दंशः शीताम्बुनेव च| उष्ट्रधूमः स एवोक्तो रात्रिचाराच्च रात्रिकः||१४||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-ഉച്ചിടിങ്ഗാഖ്യോ വൃശ്ചികോ വക്ത്രേണ ദശതി| സാധ്യാദ്ദൃശ്ചികാദതിരിക്തവ്യഥഃ| തഥാ സ്തമ്ഭം കരോതി മേഢ്രസ്യ| തഥാ ഹൃഷ്ടരോമതാം-രോമഹര്ഷം, കരോതി| തഥാ ദംശശ്ച ശിശിരജലേനേവ സേകമങ്ഗാനാം വിധത്തേ| സ ഏവോഷ്ട്രധൂമകഃ കഥിതഃ| രാത്രിചരണാച്ച രാത്രികഃ സ ഏവോക്തഃ|
Adhikarana കീടാദീനാം ദോഷാധികത്വമ് (൧൫) · Śloka ൧൫
വാതപിത്തോത്തരാഃ കീടാഃ, ശ്ലൈശ്മികാഃ കണഭോന്ദുരാഃ| പ്രായോ വാതോല്ബണവിഷാ വൃശ്ചികാഃ സോഷ്ട്രധൂമകാഃ||൧൫||
वातपित्तोत्तराः कीटाः, श्लैश्मिकाः कणभोन्दुराः| प्रायो वातोल्बणविषा वृश्चिकाः सोष्ट्रधूमकाः||१५||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-കീടാ വാതപിത്താധികാഃ| കണഭോന്ദുരാഃ ശ്ലേഷ്മോല്ബണാഃ| പ്രായേണ വൃശ്ചികാ വാതോല്ബണവിഷാ ഉഷ്ട്രധൂമകാശ്ച|
Adhikarana യഥാദോഷോദയം ക്രിയാ (൧൬) · Śloka ൧൬
യസ്യ യസ്യൈവ ദോഷസ്യ ലിങ്ഗാധിക്യം പ്രതര്കയേത്| തസ്യ തസ്യൌഷധൈഃ കുര്യാദ്വിപരീതഗുണൈഃ ക്രിയാമ്||൧൬||
यस्य यस्यैव दोषस्य लिङ्गाधिक्यं प्रतर्कयेत्| तस्य तस्यौषधैः कुर्याद्विपरीतगुणैः क्रियाम्||१६||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-യസ്യ യസ്യൈവ ദോഷസ്യ ലിങ്ഗാധിക്യം ജ്ഞായതേ, തസ്യ തസ്യ ദോഷസ്യ ഭേഷജൈര്വിപരീതഗുണൈഃ ക്രിയാം വിദധീത|
Adhikarana വാതികവിഷസ്യ ലക്ഷണമ് (൧൭) · Śloka ൧൭
ഹൃത്പീഡോര്ധ്വാനിലസ്തമ്ഭഃ ശിരായാമോऽസ്ഥിപര്വരുക്| ഘൂര്ണനോദ്വേഷ്ടനം ഗാത്രശ്യാവതാ വാതികേ വിഷേ||൧൭||
हृत्पीडोर्ध्वानिलस्तम्भः शिरायामोऽस्थिपर्वरुक्| घूर्णनोद्वेष्टनं गात्रश्यावता वातिके विषे||१७||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-വാതികേ വിഷേ ഹൃത്പീഡാദയഃ സ്യുഃ|
Adhikarana പൈത്തികവിഷസ്യ ലക്ഷണമ് (൧൮) · Śloka ൧൮
സംജ്ഞാനാശോഷ്ണനിശ്വാസൌ ഹൃദ്ദാഹഃ കടുകാസ്യതാ| മാംസാവദരണം ശോഫോ രക്തപീതശ്ച പൈത്തികേ||൧൮||
संज्ञानाशोष्णनिश्वासौ हृद्दाहः कटुकास्यता| मांसावदरणं शोफो रक्तपीतश्च पैत्तिके||१८||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-പിത്തോല്ബണേ സംജ്ഞാനാശാദയഃ സ്യുഃ|
Adhikarana ശ്ലൈഷ്മികവിഷസ്യ ലക്ഷണമ് (൧൯) · Śloka ൧൯
ഛര്ദ്യരോചകഹൃല്ലാസപ്രസേകോത്ക്ലേശപീനസൈഃ| സശൈത്യമുഖമാധുര്യൈര്വിദ്യാച്ഛ്ലേഷ്മാധികം വിഷമ്||൧൯||
छर्द्यरोचकहृल्लासप्रसेकोत्क्लेशपीनसैः| सशैत्यमुखमाधुर्यैर्विद्याच्छ्लेष्माधिकं विषम्||१९||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-കഫാധികം വിഷം ഛര്ദ്യാദിഭിര്ജാനീയാത്|
Adhikarana വാതികവിഷേ പിണ്യാകലേപാദി (൨൦) · Śloka ൨൦
പിണ്യാകേന വ്രണാലേപസ്തൈലാഭ്യങ്ഗശ്ച വാതികേ| സ്വേദോ നാഡീപുലാകാദ്യൈര്ബൃംഹണശ്ച വിധിര്ഹിതഃ||൨൦||
पिण्याकेन व्रणालेपस्तैलाभ्यङ्गश्च वातिके| स्वेदो नाडीपुलाकाद्यैर्बृंहणश्च विधिर्हितः||२०||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-വാതികേ വിഷേ പിണ്യാകേന വ്രണലേപോ യോജ്യഃ, തൈലാഭ്യങ്ഗശ്ച നാഡ്യാദിഭിശ്ച സ്വേദോ ബൃംഹണശ്ച വിധിഃ സ്മൃതഃ|
Adhikarana പൈത്തികവിഷേ ശീതലസേകാദി (൨൧) · Śloka ൨൧
പൈത്തികം സ്തമ്ഭയേത്സേകൈഃ പ്രദേഹൈശ്ചാതിശീതലൈഃ| |൨൧|
पैत्तिकं स्तम्भयेत्सेकैः प्रदेहैश्चातिशीतलैः| |२१|
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-പിത്താധികം വിഷം സേകാദിഭിരതിശിശിരൈഃ സ്തമ്ഭയേത്|
Adhikarana ശ്ലൈഷ്മികവിഷേ ലേഖനാദി (൨൧) · Śloka ൨൧
| ലേഖനച്ഛേദനസ്വേദവമനൈഃ ശ്ലൈഷ്മികം ജയേത്||൨൧||
| लेखनच्छेदनस्वेदवमनैः श्लैष्मिकं जयेत्||२१||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-ശ്ലൈഷ്മികം ലേഖനാദ്യൈര്ജയേത്|
Adhikarana ത്രിവിധാനാം കീടാനാം യഥാദോഷം ചികിത്സാ, സ്വേദാലേപനസേകാഃ പ്രായഃ കോഷ്ണാഃ കാര്യാഃ (൨൨-൨൩) · Śloka ൨൩
കീടാനാം ത്രിപ്രകാരാണാം ത്രൈവിധ്യേന ക്രിയാ ഹിതാ| സ്വേദാലേപനസേകാംസ്തു കോഷ്ണാന് പ്രായോऽവചാരയേത്||൨൨|| അന്യത്ര മൂര്ച്ഛിതാദ്ദംശപാകതഃ കോഥതോऽഥവാ| |൨൩|
कीटानां त्रिप्रकाराणां त्रैविध्येन क्रिया हिता| स्वेदालेपनसेकांस्तु कोष्णान् प्रायोऽवचारयेत्||२२|| अन्यत्र मूर्च्छिताद्दंशपाकतः कोथतोऽथवा| |२३|
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦- കീടാനാം ത്രിവിധാനാം യഥാസ്വം ത്രിവിധൈവ ചികിത്സാ ഹിതാ| സ്വേദാദീംശ്ച പ്രായേണ കോഷ്ണാന് കുര്യാത്| മൂര്ച്ഛിതം നരം ദംശപാകം ച വര്ജയിത്വാ തഥാ ദംശകോഥം ച ഹിത്വാ|
Adhikarana സര്വസ്യ വിഷദംശസ്യ നൃകേശാദയോ ധൂപനമ് (൨൩-൨൪) · Śloka ൨൪
| നൃകേശാഃ സര്ഷപാഃ പീതാ ഗുഡോ ജീര്ണശ്ച ധൂപനമ്||൨൩|| വിഷദംശസ്യ സര്വസ്യ കാശ്യപഃ പരമബ്രവീത്| |൨൪|
| नृकेशाः सर्षपाः पीता गुडो जीर्णश्च धूपनम्||२३|| विषदंशस्य सर्वस्य काश्यपः परमब्रवीत्| |२४|
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-നരകചാദയോ ധൂപനം സര്വസ്യ വിഷദംശസ്യ പരം ഹിതമിതി ഭഗവാന് കാശ്യപോऽവാദീത്|
Adhikarana സര്വസ്യ സര്വോ വിഷഘ്നോ വിധിഃ സംശോധനാനി ച (൨൪) · Śloka ൨൪
| വിഷഘ്നം ച വിധിം സര്വം കുര്യാത്സംശോധനാനി ച||൨൪||
| विषघ्नं च विधिं सर्वं कुर्यात्संशोधनानि च||२४||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦- തഥാ വിഷഘ്നം വിധിം സകലം വിദധ്യാത്| സംശോധനാനി ച കുര്യാത്|
Adhikarana വിഷോഗ്രകീടവൃശ്ചികദഷ്ടേഷു സര്പവത് സാധനമ് (൨൫) · Śloka ൨൫
സാധയേത്സര്പവദ്ദഷ്ടാന് വിഷോഗ്രൈഃ കീടവൃശ്ചികൈഃ| |൨൫|
साधयेत्सर्पवद्दष्टान् विषोग्रैः कीटवृश्चिकैः| |२५|
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦- വിഷോഗ്രൈഃ കീടവൃശ്ചികൈര്ദഷ്ടാന് സര്പവത്സാധയേത്|
Adhikarana കീടവിഷേഷു തന്ദുലീയലാദിപാനമ് (൨൫-൨൬) · Śloka ൨൬
| തന്ദുലീയകതുല്യാംശാം ത്രിവൃതാം സര്പിഷാ പിബേത്||൨൫|| യാതി കീടവിഷൈഃ കമ്പം ന കൈലാസ ഇവാനിലൈഃ| |൨൬|
| तन्दुलीयकतुल्यांशां त्रिवृतां सर्पिषा पिबेत्||२५|| याति कीटविषैः कम्पं न कैलास इवानिलैः| |२६|
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-ത്രിവൃതാം തന്ദുലീയകസമാം ഘൃതേന നരഃ പിബേത്| ഏവം കീടവിഷൈശ്ച കമ്പം-ക്ഷോഭം, ന യാതി| കൈലാസ ഇവ വായുഭിഃ|
Adhikarana കീടവിശേഷു ശുദ്ധേ ക്ഷീരിവൃക്ഷത്വഗാലേപഃ (൨൬) · Śloka ൨൬
| ക്ഷീരിവൃക്ഷത്വഗാലേപഃ ശുദ്ധേ കീടവിഷാപഹഃ||൨൬||
| क्षीरिवृक्षत्वगालेपः शुद्धे कीटविषापहः||२६||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦- ശുദ്ധേ സതി ക്ഷീരിവൃക്ഷത്വഗാലേപഃ കീടവിഷഘ്നഃ|
Adhikarana കീടവിശേഷു മുക്താലേപഃ ശോഫാദിഘ്നഃ (൨൭) · Śloka ൨൭
മുക്താലേപോ വരഃ ശോഫതോദദാഹജ്വരപ്രണുത്| |൨൭|
मुक्तालेपो वरः शोफतोददाहज्वरप्रणुत्| |२७|
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦- മൌക്തികലേപഃ ശ്രേഷ്ഠഃ ശോഫാദിഘ്നഃ|
Adhikarana കീടവിശേഷു ദശാങ്ഗാഗദപാനമ് (൨൭-൨൮) · Śloka ൨൮
| വചാ ഹിങ്ഗു വിഡങ്ഗാനി സൈന്ധവം ഗജപിപ്പലീ||൨൭|| പാഠാ പ്രതിവിഷാ വ്യോഷം കാശ്യപേന വിനിര്മിതമ്| ദശാങ്ഗമഗദം പീത്വാ സര്വകീടവിഷം ജയേത്||൨൮||
| वचा हिङ्गु विडङ्गानि सैन्धवं गजपिप्पली||२७|| पाठा प्रतिविषा व्योषं काश्यपेन विनिर्मितम्| दशाङ्गमगदं पीत्वा सर्वकीटविषं जयेत्||२८||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦- വചാദികദശദ്രവ്യനിര്മിതത്വാത് ദശാങ്ഗമഗദം കാശ്യപേന നിര്മിതം പീത്വാ സര്വം കീടവിഷം ഹന്തി|
Adhikarana വൃശ്ചികദംശേ ചക്രതൈലാദിനാ സേചനമ് (൨൯-൩൦) · Śloka ൩൦
സദ്യോ വൃശ്ചികജം ദംശം ചക്രതൈലേന സേചയേത്| വിദാരിഗന്ധാസിദ്ധേന കവോഷ്ണേനേതരേണ വാ||൨൯|| ലവണോത്തമയുക്തേന സര്പിഷാ വാ പുനഃ പുനഃ| സിഞ്ചേത്കോഷ്ണാരനാലേന സക്ഷീരലവണേന വാ||൩൦||
सद्यो वृश्चिकजं दंशं चक्रतैलेन सेचयेत्| विदारिगन्धासिद्धेन कवोष्णेनेतरेण वा||२९|| लवणोत्तमयुक्तेन सर्पिषा वा पुनः पुनः| सिञ्चेत्कोष्णारनालेन सक्षीरलवणेन वा||३०||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-വൃശ്ചികോത്ഥം ദംശം സദ്യ ഏവ ചക്രതൈലേന സേചയേത്| ശാലിപര്ണീസിദ്ധേന വാ ഇതരേണ-ചക്രതൈലേന, കോഷ്ണേന വാ സേചയേത്| സൈന്ധവാന്വിതേന വാऽऽജ്യേന മുഹുര്മുഹുഃ സിഞ്ചേത്| കവോഷ്ണേന കാഞ്ജികേന ദുഗ്ധസൈന്ധവാന്വിതേന വാ സിഞ്ചേത്|
Adhikarana വൃശ്ചികദംശേ അജാജീകല്കേനോപനാഹഃ (൩൧) · Śloka ൩൧
ഉപനാഹോ ഘൃതേ ഭൃഷ്ടഃ കല്കോऽജാജ്യാഃ സസൈന്ധവഃ| |൩൧|
उपनाहो घृते भृष्टः कल्कोऽजाज्याः ससैन्धवः| |३१|
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ജീരകകല്കഃ സൈന്ധവയുക്തോ ഘൃതേന ഭൃഷ്ട ഉപനാഹഃ സ്യാത്|
Adhikarana വൃശ്ചികദംശേ സ്വേദഃ പ്രച്ഛാനം രജന്യാദി ചൂര്ണൈഃ പ്രതിസാരണം ച (൩൧-൩൨) · Śloka ൩൨
| ആദംശം സ്വേദിതം ചൂര്ണൈഃ പ്രച്ഛായ പ്രതിസാരയേത്||൩൧|| രജനീസൈന്ധവവ്യോഷശിരീഷഫലപുഷ്പജൈഃ| |൩൨|
| आदंशं स्वेदितं चूर्णैः प्रच्छाय प्रतिसारयेत्||३१|| रजनीसैन्धवव्योषशिरीषफलपुष्पजैः| |३२|
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-ആ- സമന്തതോ, ദംശം സ്വേദിതം പ്രച്ഛായ ചൂര്ണൈ രജന്യാദിജൈര്ഘര്ഷയേത്|
Adhikarana വൃശ്ചികദംശേ സുരസാപുഷ്പാദിലേപാഃ (൩൨-൩൩) · Śloka ൩൩
| മാതുലുങ്ഗാമ്ലഗോമൂത്രപിഷ്ടം ച സുരസാഗ്രജമ്||൩൨|| ലേപഃ സുഖോഷ്ണശ്ച ഹിതഃ പിണ്യാകോ ഗോമയോऽപി വാ| |൩൩|
| मातुलुङ्गाम्लगोमूत्रपिष्टं च सुरसाग्रजम्||३२|| लेपः सुखोष्णश्च हितः पिण्याको गोमयोऽपि वा| |३३|
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-ബീജപൂരാമ്ലഗോമൂത്രപിഷ്ടം സുരസാപുഷ്പം ലേപഃ സ്യാത്| തഥാ സുഖോഷ്ണഃ പിണ്യാകോ ഗോമയോ വാ ലേപോ ഹിതഃ|
Adhikarana വൃശ്ചികദംശേ ഘൃതാദിപാനമ് (൩൩) · Śloka ൩൩
| പാനേ സര്പിര്മധുയുതം ക്ഷീരം വാ ഭൂരിശര്കരമ്||൩൩||
| पाने सर्पिर्मधुयुतं क्षीरं वा भूरिशर्करम्||३३||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-പാനേ ഹൈയംഗവീനം ക്ഷൌദ്രയുക്തം, ദുഗ്ധം വാ പ്രഭൂതസിതം, ഹിതമ്|
Adhikarana വൃശ്ചികദംശേ പാരാപതശകൃതാദ്യഗദഃ (൩൪) · Śloka ൩൪
പാരാപതശകൃത് പഥ്യാ തഗരം വിശ്വഭേഷജമ്| ബീജപൂരരസോന്മിശ്രഃ പരമോ വൃശ്ചികാഗദഃ||൩൪||
पारापतशकृत् पथ्या तगरं विश्वभेषजम्| बीजपूररसोन्मिश्रः परमो वृश्चिकागदः||३४||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-പാരാപതശകൃതാദിഭിഃ ഫലപൂരരസസംയുക്തഃ ശ്രേഷ്ഠോ വൃശ്ചികാഗദഃ|
Adhikarana വൃശ്ചികദംശേ ഉഷ്ട്രദംഷ്ട്രാദി (൩൫) · Śloka ൩൫
സശൈവലോഷ്ട്രദംഷ്ട്രാ ച ഹന്തി വൃശ്ചികജം വിഷമ്| |൩൫|
सशैवलोष्ट्रदंष्ट्रा च हन्ति वृश्चिकजं विषम्| |३५|
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦- കരഭദംഷ്ട്രാ ശൈവാലയുതാ വൃശ്ചികവിഷഘ്നീ| ["സസൈന്ധവോഷ്ട്രദംഷ്ട്രാ ച ഹന്തി വൃശ്ചികജം വിഷമ്| മനോഹ്വാ സൈന്ധവം ഹിങ്ഗു മാലതീ പല്ലവാനി ച|| ഗോശകൃദ്രസപിഷ്ടേയം ഗുലികാ വൃശ്ചികാര്ദിതേ| ലശുനോ മരിചം ഹിങ്ഗു സുരസം വിശ്വഭേഷജമ്|| അര്കക്ഷീരേണ ഗുടികാ വൃശ്ചികാര്ദിതശങ്കരീ|" വൃദ്ധവാഗ്ഭടാത് (സം. ഉ. അ. ൪൩)| ]
Adhikarana വൃശ്ചികദംശേ ഹിംഗ്വാദിഗുടികാ (൩൫-൩൬) · Śloka ൩൬
| ഹിങ്ഗുനാ ഹരിതാലേന മാതുലുങ്ഗരസേന ച||൩൫|| ലേപാഞ്ജനാഭ്യാം ഗുടികാ പരമം വൃശ്ചികാപഹാ| |൩൬|
| हिङ्गुना हरितालेन मातुलुङ्गरसेन च||३५|| लेपाञ्जनाभ्यां गुटिका परमं वृश्चिकापहा| |३६|
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦- ഹിങ്ഗുഹരിതാലേ സബീജപൂരരസേ ലേപാഞ്ജനാഭ്യാം ഗുലികാ പരം വൃശ്ചികവിഷഹൃത്|
Adhikarana വൃശ്ചികദംശേ കരഞ്ജാദിപുഷ്പലേപഃ (൩൬-൩൭) · Śloka ൩൭
| കരഞ്ജാര്ജുനശേലൂനാം കടഭ്യാഃ കുടജസ്യ ച||൩൬|| ശിരീഷസ്യ ച പുഷ്പാണി മസ്തുനാ ദംശലേപനമ്| |൩൭|
| करञ्जार्जुनशेलूनां कटभ्याः कुटजस्य च||३६|| शिरीषस्य च पुष्पाणि मस्तुना दंशलेपनम्| |३७|
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦- കരഞ്ജാദീനാം പുഷ്പാണി മസ്തുനാ ദംശലേപഃ|
Adhikarana വൃശ്ചികദംശേ മോഹാദിയുക്തേ പഥ്യാദിലേപഃ (൩൭-൩൮) · Śloka ൩൮
| യോ മുഹ്യതി പ്രശ്വസിതി പ്രലപത്യുഗ്രവേദനഃ||൩൭|| തസ്യ പഥ്യാനിശാകൃഷ്ണാമഞ്ജിഷ്ഠാതിവിഷോഷണമ്| സാലാബുവൃന്തം വാര്താകരസപിഷ്ടം പ്രലേപനമ്||൩൮||
| यो मुह्यति प्रश्वसिति प्रलपत्युग्रवेदनः||३७|| तस्य पथ्यानिशाकृष्णामञ्जिष्ठातिविषोषणम्| सालाबुवृन्तं वार्ताकरसपिष्टं प्रलेपनम्||३८||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-യോ നരോ മുഹ്യത്യാദീന് വിധത്തേ, തഥാ ദാരുണപീഡഃ, തസ്യ പഥ്യാദികം വാര്താകരസപിഷ്ടം പ്രലേപനം കാര്യമ്|
Adhikarana വൃശ്ചികദംശേ സുദാരുണേ ദധിസര്പിഷ്പാനാദികമ് (൩൯) · Śloka ൩൯
സര്വത്ര ചോഗ്രാലിവിഷേ പായയേദ്ദധിസര്പിഷീ| വിധ്യേത്സിരാം വിദധ്യാച്ച വമനാഞ്ജനനാവനമ്| ഉഷ്ണസ്നിഗ്ധാമ്ലമധുരം ഭോജനം ചാനിലാപഹമ്||൩൯||
सर्वत्र चोग्रालिविषे पाययेद्दधिसर्पिषी| विध्येत्सिरां विदध्याच्च वमनाञ्जननावनम्| उष्णस्निग्धाम्लमधुरं भोजनं चानिलापहम्||३९||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦- സര്വസ്മിന് സുദാരുണേ വൃശ്ചികവിഷേ ദധിസര്പിഷീ പായയേത്| സിരാം ച വിധ്യേത്| വമനാദികം ച കുര്യാത്| ഉഷ്ണഗുണാദികം ച ഭോജനം വാതഘ്നം ഹിതമ്|
Adhikarana വൃശ്ചികദംശേ നാഗരാദ്യഗദഃ (൪൦) · Śloka ൪൦
നാഗരം ഗൃഹകപോതപുരീഷം ബീജപൂരകരസോ ഹരിതാലമ്| സൈന്ധവം ച വിനിഹന്ത്യഗദോऽയം ലേപതോऽലികുലജം വിഷമാശു||൪൦||
नागरं गृहकपोतपुरीषं बीजपूरकरसो हरितालम्| सैन्धवं च विनिहन्त्यगदोऽयं लेपतोऽलिकुलजं विषमाशु||४०||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦- നാഗരാദികമയമഗദോ ലേപേന വൃശ്ചികവിഷം ശീഘ്രം പരാകരോതി| സ്വാഗതാവൃത്തമ്|
Adhikarana വൃശ്ചികദംശേ സമുദീര്ണേ വിഷേ വിഷലേപഃ (൪൧) · Śloka ൪൧
അന്തേ വൃശ്ചികദഷ്ടാനാം സമുദീര്ണേ ഭൃഷം വിഷേ| വിഷേണാലേപയേദ്ദംശമുച്ചിടിങ്ഗേऽപ്യയം വിധിഃ||൪൧||
अन्ते वृश्चिकदष्टानां समुदीर्णे भृषं विषे| विषेणालेपयेद्दंशमुच्चिटिङ्गेऽप्ययं विधिः||४१||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സം-വൃശ്ചികദഷ്ടാനാമന്തേ ഭൃശം സമുദീര്ണേ വിഷേ വിഷേണ ദംശമാലേപയേത്| ഉച്ചിടിങ്ഗസംജ്ഞേऽപ്യേഷൈവ ചികിത്സാ|
Adhikarana വൃശ്ചികദംശേ നാഗപുരീഷച്ഛത്രാദിഗുടികാ (൪൨) · Śloka ൪൨
നാഗപുരീഷച്ഛത്രം രോഹിഷമൂലം ച ശേലുതോയേന| കുര്യാദ്ഗുടികാം ലേപാദിയമലിവിഷനാശനീ ശ്രേഷ്ഠാ||൪൨||
नागपुरीषच्छत्रं रोहिषमूलं च शेलुतोयेन| कुर्याद्गुटिकां लेपादियमलिविषनाशनी श्रेष्ठा||४२||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦- ഗജപുരീഷച്ഛത്രം കത്തൃണമൂലം ച ശ്ലേഷ്മാതകജലേന ഗുടികാം വിദധീത| ഏഷാ ച ലേപേന പരം വൃശ്ചികവിഷഘ്നീ| [ആര്യാ}
Adhikarana വൃശ്ചികദംശേ ശിരീഷബീജാദ്യഗദഃ കീടാദിവിഷഘ്നഃ (൪൩) · Śloka ൪൩
അര്കസ്യ ദുഗ്ധേന ശിരീഷബീജം ത്രിര്ഭാവിതം പിപ്പലീചൂര്ണമിശ്രമ്| ഏഷോऽഗദോ ഹന്തി വിഷാണി കീടഭുജങ്ഗലൂതോന്ദുരവൃശ്ചികാനാമ്||൪൩||
अर्कस्य दुग्धेन शिरीषबीजं त्रिर्भावितं पिप्पलीचूर्णमिश्रम्| एषोऽगदो हन्ति विषाणि कीटभुजङ्गलूतोन्दुरवृश्चिकानाम्||४३||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦- അര്കക്ഷീരേണ ശിരീഷബീജം ത്രീന് വാരാന് ഭാവിതം പിപ്പലീരജോയുതമഗദഃ കീടാദീനാം വിഷാണി ഹന്തി|
Adhikarana വൃശ്ചികദംശേ ശിരീഷബീജാദ്യഗദോ രാത്രികവൃശ്ചികവിഷഘ്നഃ (൪൪) · Śloka ൪൪
ശിരീഷപുഷ്പം സകരഞ്ജബീജം കാശ്മീരജം കുഷ്ഠമനഃശിലേ ച| ഏഷോऽഗദോ രാത്രികവൃശ്ചികാനാം സംക്രാന്തികാരീ കഥിതോ ജിനേന||൪൪||
शिरीषपुष्पं सकरञ्जबीजं काश्मीरजं कुष्ठमनःशिले च| एषोऽगदो रात्रिकवृश्चिकानां संक्रान्तिकारी कथितो जिनेन||४४||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦- ശിരീഷകുസുമാദികമേഷോऽഗദോ രാത്രികവൃശ്ചികാനാം വിഷക്രാന്തികൃദ് ഭഗവതാ ജിനേനോക്തഃ| ഉപജാതിവൃത്തേ|
Adhikarana ലൂതാനാം സങ്ഖ്യാവിഷയേ മതാനി തത്ര ഹേതുശ്ച (൪൫-൪൬) · Śloka ൪൬
കീടേഭ്യോ ദാരുണ്തരാ ലൂതാഃ ഷോഡശ താ ജഗുഃ| അഷ്ടാവിംശതിരിത്യേകേ തതോऽപ്യന്യേ തു ഭൂയസീഃ||൪൫|| സഹസ്രരശ്മ്യനുചരാ വദന്ത്യന്യേ സഹസ്രശഃ| ബഹൂപദ്രവരുപാ തു ലൂതൈകൈവ വിഷാത്മികാ||൪൬||
कीटेभ्यो दारुण्तरा लूताः षोडश ता जगुः| अष्टाविंशतिरित्येके ततोऽप्यन्ये तु भूयसीः||४५|| सहस्ररश्म्यनुचरा वदन्त्यन्ये सहस्रशः| बहूपद्रवरुपा तु लूतैकैव विषात्मिका||४६||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦- കീടേഭ്യോऽപി ഘോരാ ലൂതാഃ| താശ്ച മുനയഃ ഷോഡശസംഖ്യാ അധ്യഗീഷന്| അന്യേ അഷ്ടാവിംശതിരുലൂതാ ഇത്യവോചന്| തതോऽപ്യപരേ ബഹുതരാ ആചഖ്യുഃ| അന്യേ തു രവേരനുചരാഃ സഹസ്രശോ വദന്തി| ഇതി നാനാമതമുക്ത്വാ സ്വമതം യുക്ത്യാ സര്വമതാനുഗ്രാഹി വക്തി| അനേകോപദ്രവസ്വഭാവത്വേനൈകൈവ ലൂതാ വിഷാത്മികാ|
Adhikarana ലൂതാനാം ദോഷതോ നിരുപണമ് (൪൭) · Śloka ൪൭
രൂപാണി നാമതസ്തസ്യാ ദുര്ജ്ഞേയാന്യതിസങ്കരാത്| നാസ്തി സ്ഥാനവ്യവസ്ഥാ ച ദോഷതോऽതഃ പ്രചക്ഷതേ||൪൭||
रूपाणि नामतस्तस्या दुर्ज्ञेयान्यतिसङ्करात्| नास्ति स्थानव्यवस्था च दोषतोऽतः प्रचक्षते||४७||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-നാമ്നാ യാനി രൂപാണി, താനി തസ്യാ അതിസങ്കരാദ്ധേതോര്ദുര്ജ്ഞാനാനി| സ്ഥാനവ്യവസ്ഥാऽപി നാസ്തി| തസ്മാദ്ദോഷവശേന ഭണിഷ്യതേ|
Adhikarana ലൂതാനാം സാധ്യാസാധ്യത്വമ് (൪൮) · Śloka ൪൮
കൃച്ഛ്രസാധ്യാ പൃഥഗ്ദോഷൈരസാധ്യാ നിചയേന സാ| |൪൮|
कृच्छ्रसाध्या पृथग्दोषैरसाध्या निचयेन सा| |४८|
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-പൃഥഗ്ദോഷൈര്ലൂതാ കൃച്ഛ്രസാധ്യാ, സന്നിപാതേന ചാസാധ്യാ|
Adhikarana പൈത്തികസ്യ ലൂതാദംശസ്യ ലക്ഷണമ് (൪൮-൪൯) · Śloka ൪൯
| തദ്ദംശഃ പൈത്തികോ ദാഹതൃട്സ്ഫോടജ്വരമോഹവാന്||൪൮|| ഭൃശോഷ്മാ രക്തപീതാഭഃ ക്ലേദീ ദ്രാക്ഷാഫലോപമഃ| |൪൯|
| तद्दंशः पैत्तिको दाहतृट्स्फोटज्वरमोहवान्||४८|| भृशोष्मा रक्तपीताभः क्लेदी द्राक्षाफलोपमः| |४९|
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-തസ്യാ ദംശഃ പൈത്തികോ ദാഹാദിമാന് ഭൃശോഷ്മാ പീതരക്താഭഃ ക്ലേദവാന് ദ്രാക്ഷാഫലാകാരഃ സ്യാത്|
Adhikarana ശ്ലൈഷ്മികസ്യ ലൂതാദംശസ്യ ലക്ഷണമ് (൪൯-൫൦) · Śloka ൫൦
| ശ്ലൈഷ്മികഃ കഠിനഃ പാണ്ഡുഃ പരൂഷകഫലാകൃതിഃ||൪൯|| നിദ്രാം ശീതജ്വരം കാസം കണ്ഡൂം ച കുരുതേ ഭൃശമ്| |൫൦|
| श्लैष्मिकः कठिनः पाण्डुः परूषकफलाकृतिः||४९|| निद्रां शीतज्वरं कासं कण्डूं च कुरुते भृशम्| |५०|
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦- ശ്ലൈഷ്മികോ ലൂതാദംശഃ കഠിനഃ പാണ്ഡുവര്ണഃ പരൂഷകഫലനിഭോ നിദ്രാദീനതിശയേന കരോതി|
Adhikarana വാതികസ്യ ലൂതാദംശസ്യ ലക്ഷണമ് (൫൦) · Śloka ൫൦
| വാതികഃ പരുഷഃ ശ്യാവഃ പര്വഭേദജ്വരപ്രദഃ||൫൦||
| वातिकः परुषः श्यावः पर्वभेदज्वरप्रदः||५०||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-വാതികോ ദംശഃ പരുഷസ്പര്ശഃ സ്യാവസ്തഥാ പര്വഭേദജ്വരകൃത്|
Adhikarana ദോഷലിങ്ഗൈര്യഥാസ്വം തദ്വിഭാഗഃ (൫൧) · Śloka ൫൧
തദ്വിഭാഗം യഥാസ്വം ച ദോഷലിങ്ഗൈര്വിഭാവയേത്| |൫൧|
तद्विभागं यथास्वं च दोषलिङ्गैर्विभावयेत्| |५१|
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-താസാം വിഭാഗം ദോഷാണാം ലക്ഷണൈര്യഥായോഗം ലക്ഷയേത്|
Adhikarana അസാധ്യലൂതായാഃ ലക്ഷണമ് (൫൧-൫൪) · Śloka ൫൪
| അസാധ്യായാം തു ഹൃന്മോഹശ്വാസഹിധ്മാശിരോഗ്രഹാഃ||൫൧|| ശ്വേതപീതാസിതാരക്താഃ പിടികാഃ ശ്വയഥൂദ്ഭവഃ| വേപഥുര്വമഥുര്ദാഹസ്തൃഡാന്ധ്യം വക്രനാസതാ||൫൨|| ശ്യാവൌഷ്ഠവക്ത്രദന്തത്വം പൃഷ്ഠഗ്രീവാവഭഞ്ജനമ്| പക്വജമ്ബൂസവര്ണം ച ദംശാത്സ്രവതി ശോണിതമ്||൫൩|| സര്വാऽപി സര്വജാ പ്രായോ വ്യപദേശസ്തു ഭൂയസാ| |൫൪|
| असाध्यायां तु हृन्मोहश्वासहिध्माशिरोग्रहाः||५१|| श्वेतपीतासितारक्ताः पिटिकाः श्वयथूद्भवः| वेपथुर्वमथुर्दाहस्तृडान्ध्यं वक्रनासता||५२|| श्यावौष्ठवक्त्रदन्तत्वं पृष्ठग्रीवावभञ्जनम्| पक्वजम्बूसवर्णं च दंशात्स्रवति शोणितम्||५३|| सर्वाऽपि सर्वजा प्रायो व्यपदेशस्तु भूयसा| |५४|
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-ആസാധ്യായാം ലൂതായാം ഹൃന്മോഹാദ്യാഃ സ്യുഃ| ശ്വേതാദിഗുണാഃ പിടികാസ്തഥാ ശ്വയഥ്വാദ്യാശ്ച| ദംശാദ് രക്തം പക്വജമ്ബൂനിഭം സ്രവതി| സം-സര്വാ ച ലൂതാ ത്രിദോഷജൈവ| ബാഹുല്യേന തു വ്യപദേശഃ|
Adhikarana ലൂതായാസ്ത്രിപ്രകാരത്വമ് (൫൪-൫൫) · Śloka ൫൫
| തീക്ഷ്ണമധ്യാവരത്വേന സാ ത്രിധാ ഹന്ത്യുപേക്ഷിതാ||൫൪|| സപ്താഹേന ദശാഹേന പക്ഷേണ ച പരം ക്രമാത്| |൫൫|
| तीक्ष्णमध्यावरत्वेन सा त्रिधा हन्त्युपेक्षिता||५४|| सप्ताहेन दशाहेन पक्षेण च परं क्रमात्| |५५|
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-സാ ച ലൂതാ തീക്ഷ്ണാദിഭേദേന ത്രിപ്രകാരാ| ഉപേക്ഷിതാ ച സതീ യഥാസങ്ഖ്യം ദശാഹേന പക്ഷേണ ച ഹന്തി|
Adhikarana സര്വസ്യ ലൂതാദംശസ്യ ലക്ഷണമ് (൫൫-൫൮) · Śloka ൫൮
| ലൂതാദംശശ്ച സര്വോऽപി ദദ്രുമണ്ഡലസന്നിഭഃ||൫൫|| സിതോऽസിതോऽരുണഃ പീതഃ ശ്യാവോ വാ മൃദുരുന്നതഃ| മധ്യേ കൃഷ്ണോऽഥവാ ശ്യാവഃ പര്യന്തേ ജാലകാവൃതഃ||൫൬|| വിസര്പവാംസ്ഛോഫയുതസ്തപ്യതേ ബഹുവേദനഃ| ജ്വരാശുപാകവിക്ലേദകോഥാവദരണാന്വിതഃ||൫൭|| ക്ലേദേന യത്സ്പൃശത്യങ്ഗം തത്രാപി കുരുതേ വ്രണമ്| |൫൮|
| लूतादंशश्च सर्वोऽपि दद्रुमण्डलसन्निभः||५५|| सितोऽसितोऽरुणः पीतः श्यावो वा मृदुरुन्नतः| मध्ये कृष्णोऽथवा श्यावः पर्यन्ते जालकावृतः||५६|| विसर्पवांस्छोफयुतस्तप्यते बहुवेदनः| ज्वराशुपाकविक्लेदकोथावदरणान्वितः||५७|| क्लेदेन यत्स्पृशत्यङ्गं तत्रापि कुरुते व्रणम्| |५८|
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦- സര്വശ്ച ലൂതാദംശോ ദദ്രുമണ്ഡലാകാരഃ സിതാദിവര്ണോ മൃദുരുന്നതോ മധ്യേ കൃഷ്ണവര്ണഃ ശ്യാവവര്ണോ വാ പരിതോ ജാലകവൃതോ വിസര്പാദിമാന് സ്യാത്| തഥാ തപ്യതേऽനേകരുജഃ| തഥാ ജ്വരാദിയുതഃ| തഥാ ച ദംശഃ ക്ലേദേന യദ്യദങ്ഗം സ്പൃശേത് തത്ര തത്ര ച വ്രണം വിദധാതി|
Adhikarana ലൂതായാഃ ശ്വാസാദിഭിര്വിഷോദ്വമനമ് (൫൮-൫൯) · Śloka ൫൯
| ശ്വാസദംഷ്ട്രാശകൃന്മൂത്രശുക്രലാലാനഖാര്തവൈഃ||൫൮|| അഷ്ടാഭിരുദ്വമത്യേഷാ വിഷം വക്ത്രാദ്വിശേഷതഃ| |൫൯|
| श्वासदंष्ट्राशकृन्मूत्रशुक्रलालानखार्तवैः||५८|| अष्टाभिरुद्वमत्येषा विषं वक्त्राद्विशेषतः| |५९|
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-ശ്വാസാദിഭിരഷ്ടാഭിരേഷാ ലൂതാ വിഷമുദ്വമതി| വക്ത്രേണ വിശേഷേണ|
Adhikarana ലൂതായാഃ കീടാനാം ച ദംശ സ്ഥാനമ് (൫൯-൬൦) · Śloka ൬൦
| ലൂതാ നാഭേര്ദശത്യൂര്ധ്വമൂര്ധ്വം ചാധശ്ച കീടകാഃ||൫൯|| തദ്ദൂഷിതം ച വസ്ത്രാദി ദേഹേ പൃക്തം വികാരകൃത്| |൬൦|
| लूता नाभेर्दशत्यूर्ध्वमूर्ध्वं चाधश्च कीटकाः||५९|| तद्दूषितं च वस्त्रादि देहे पृक्तं विकारकृत्| |६०|
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦- നാഭേരൂര്ധ്വം ലൂതാ ദശതി| ഊര്ധ്വമധസ്താച്ച കീടാ ദശന്തി| ദശതീതി "ദംശസഞ്ജസ്വഞ്ജാം ശപി" ഇതി നലോപഃ| തയാ-ലൂതയാ ദൂഷിതം, വസ്ത്രാസനാദി ശരീരേ ലഗ്നം വികാരകൃത്|
Adhikarana പ്രഥമേऽഹനി ലൂതാദംശസ്യ ലക്ഷണമ് (൬൦-൬൧) · Śloka ൬൧
| ദിനാര്ധം ലക്ഷ്യതേ നൈവ ദംശോ ലൂതാവിഷോദ്ഭവഃ||൬൦|| സൂചീവ്യധവദാഭാതി തതോऽസൌ പ്രഥമേऽഹനി| അവ്യക്തവര്ണഃ പ്രചലഃ കിഞ്ചിത്കണ്ഡൂരുജാന്വിതഃ||൬൧||
| दिनार्धं लक्ष्यते नैव दंशो लूताविषोद्भवः||६०|| सूचीव्यधवदाभाति ततोऽसौ प्रथमेऽहनि| अव्यक्तवर्णः प्रचलः किञ्चित्कण्डूरुजान्वितः||६१||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-ലൂതാവിഷജോ ദംശോ ദിനാര്ധം ന ലക്ഷ്യത ഏവ| തതഃ-അനന്തരം, അസൌ-ദംശഃ, പ്രഥമേ ദിനേ സൂചീവ്യധതുല്യ ആഭാതി| അവ്യക്തവര്ണഃ പ്രകര്ഷേണ ചലോ മനാക്കണ്ഡൂരുഗ്യുതശ്ച|
Adhikarana ദ്വിതീയേऽഹനി ലൂതാദംശസ്യ ലക്ഷണമ് (൬൨) · Śloka ൬൨
ദ്വിതീയേऽഭ്യുന്നതോऽന്തേഷു പിടികൈരിവ വാऽऽചിതഃ| വ്യക്തവര്ണോ നതോ മധ്യേ കണ്ഡൂമാന് ഗ്രന്ഥിസന്നിഭഃ||൬൨||
द्वितीयेऽभ्युन्नतोऽन्तेषु पिटिकैरिव वाऽऽचितः| व्यक्तवर्णो नतो मध्ये कण्डूमान् ग्रन्थिसन्निभः||६२||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ദ്വീതീയേऽഹന്യഭ്യുന്നതോऽന്തേഷു പിടികൈരിവ വാऽऽചിതോ വ്യക്തവര്ണോ മധ്യേ നതഃ സകണ്ഡൂര്ഗ്രന്ഥിനിഭഃ|
Adhikarana തൃതീയേऽഹനി ലൂതാദംശസ്യ ലക്ഷണമ് (൬൩) · Śloka ൬൩
തൃതീയേ സജ്വരോ രോമഹര്ഷകൃദ്രക്തമണ്ഡലഃ| ശരാവരൂപസ്തോദാഢ്യോ രോമകൂപേഷു സാസ്രവഃ||൬൩||
तृतीये सज्वरो रोमहर्षकृद्रक्तमण्डलः| शरावरूपस्तोदाढ्यो रोमकूपेषु सास्रवः||६३||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦- തൃതീയേऽഹനി ജ്വരാന്വിതോ രോമാഞ്ചകൃദ്രക്തമണ്ഡലഃ ശരാവാകാരോऽധികവ്യഥോ രോമകൂപേഷു സ്രാവവാന്|
Adhikarana ചതുര്ഥേऽഹനി ലൂതാദംശസ്യ ലക്ഷണമ് (൬൪) · Śloka ൬൪
മഹാംശ്ചതുര്ഥേ ശ്വയഥുസ്താപശ്വാസഭ്രമപ്രദഃ| |൬൪|
महांश्चतुर्थे श्वयथुस्तापश्वासभ्रमप्रदः| |६४|
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-ചതുര്ഥേ വാസരേ മഹാംശ്ഛോഫസ്താപാദികൃത്|
Adhikarana പഞ്ചമേऽഹനി ലൂതാദംശസ്യ ലക്ഷണമ് (൬൪) · Śloka ൬൪
| വികാരാന് കുരുതേ താംസ്താന് പഞ്ചമേ വിഷകോപജാന്||൬൪||
| विकारान् कुरुते तांस्तान् पञ्चमे विषकोपजान्||६४||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-പഞ്ചമേ ദിനേ താംസ്താന്-പൂര്വോക്താന്, വിഷകോപജാന് വികാരാന് വിധത്തേ|
Adhikarana ഷഷ്ഠേऽഹനി ലൂതാദംശസ്യ ലക്ഷണമ് (൬൫) · Śloka ൬൫
ഷഷ്ഠേ വ്യാപ്നോതി മര്മാണി| |൬൫|
षष्ठे व्याप्नोति मर्माणि| |६५|
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-ഷഷ്ഠേ ദിനേ മര്മാണ്യശ്നുതേ|
Adhikarana സപ്തമേऽഹനി ലൂതാദംശസ്യ ലക്ഷണമ് (൬൫) · Śloka ൬൫
സപ്തമേ ഹന്തി ജീവിതമ്| |൬൫|
सप्तमे हन्ति जीवितम्| |६५|
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-സപ്തമേ ദിവസേ ജീവിതം ഹന്തി|
Adhikarana ഇതി തീക്ഷ്ണവിഷസ്വരൂപമ് മധ്യം ഹീനം ചാതോ വിഭജേത് (൬൫) · Śloka ൬൫
| ഇതി തീക്ഷ്ണം വിഷം, മധ്യം ഹീനം ച വിഭജേദതഃ||൬൫||
| इति तीक्ष्णं विषं, मध्यं हीनं च विभजेदतः||६५||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦- ഇതി-ഏവംരൂപം, തീക്ഷ്ണം വിഷമ്| മധ്യം ഹീനം വാऽതോ നിരൂപ്യ ലക്ഷയേത്|
Adhikarana ഏകവിംശതിരാത്രേണ സര്വഥാ വിഷശമഃ (൬൬) · Śloka ൬൬
ഏകവിംശതിരാത്രേണ വിഷം ശാമ്യതി സര്വഥാ| |൬൬|
एकविंशतिरात्रेण विषं शाम्यति सर्वथा| |६६|
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സം-സര്വഥാ ഏകവിംശതിരാത്രേണ വിഷം ശമം യാതി|
Adhikarana ലൂതാദംശസ്യോദ്ധരണം ദാഹശ്ച (൬൬-൬൭) · Śloka ൬൭
| അഥാശു ലൂതാദഷ്ടസ്യ ശസ്ത്രേണാദംശമുദ്ധരേത്||൬൬|| ദഹേച്ച ജാമ്ബവൌഷ്ഠാദ്യൈര്ന തു പിത്തോത്തരം ദഹേത്| |൬൭|
| अथाशु लूतादष्टस्य शस्त्रेणादंशमुद्धरेत्||६६|| दहेच्च जाम्बवौष्ठाद्यैर्न तु पित्तोत्तरं दहेत्| |६७|
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സം-അഥേതി മങ്ഗലേ| കൃതമങ്ഗലസ്യ ലൂതാദഷ്ടസ്യ, ആ-സമന്താത്, ദംശം ക്ഷിപ്രം ശസ്ത്രേണോദ്ധരേത്| ജാമ്ബ്വൌഷ്ഠാദിഭിശ്ച ദഹേത്, പിത്താധികം വര്ജയിത്വാ|
Adhikarana കര്കശാദിദംശസ്യ ഛേദദാഹ നിഷേധഃ (൬൭-൬൮) · Śloka ൬൮
| കര്കശം ഭിന്നരോമാണം മര്മസന്ധ്യാദിസംശ്രിതമ്||൬൭|| പ്രസൃതം സര്വതോ ദംശം ന ഛിന്ദീത ദഹേന്ന ച| |൬൮|
| कर्कशं भिन्नरोमाणं मर्मसन्ध्यादिसंश्रितम्||६७|| प्रसृतं सर्वतो दंशं न छिन्दीत दहेन्न च| |६८|
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സം-കര്കശാദിഗുണം ദംശം ദംശം ന ഛിന്ദ്യാത് ന ച ദഹേത്|
Adhikarana ദഗ്ധദംശസ്യാഗദൈര്ലേപഃ ക്ഷീരിവൃക്ഷകഷായൈഃ സേകശ്ച (൬൮-൬൯) · Śloka ൬൯
| ലേപയേദ്ദഗ്ധമഗദൈര്മധുസൈന്ധവസംയുതൈഃ||൬൮|| സുശീതൈഃ സേചയേച്ചാനു കഷായൈഃ ക്ഷീരിവൃക്ഷജൈഃ| |൬൯|
| लेपयेद्दग्धमगदैर्मधुसैन्धवसंयुतैः||६८|| सुशीतैः सेचयेच्चानु कषायैः क्षीरिवृक्षजैः| |६९|
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-ദഗ്ധം ദംശമഗദൈര്മാക്ഷികസൈന്ധവാന്വിതൈര്ലേപയേത്| പശ്ചാത് ക്ഷീരിവൃക്ഷജൈഃ കഷായൈരതിശിശിരൈഃ സേചയേച്ച|
Adhikarana ലൂതാദംശസ്യ സര്വതോ രക്താപഹരണം, തതഃ ശീതാഃ സേകലേപാഃ (൬൯-൭൦) · Śloka ൭൦
| സര്വതോऽപഹരേദ്രക്തം ശൃങ്ഗാദ്യൈഃ സിരയാऽപി വാ||൬൯|| സേകലേപാസ്തതഃ ശീതാ ബോധിശ്ലേഷ്മാതകാക്ഷകൈഃ| |൭൦|
| सर्वतोऽपहरेद्रक्तं शृङ्गाद्यैः सिरयाऽपि वा||६९|| सेकलेपास्ततः शीता बोधिश्लेष्मातकाक्षकैः| |७०|
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦- സര്വതോ രക്തം വിസ്രാവയേച്ഛൃങ്ഗാദിഭിഃ| അനന്തരം സേകാലേപാശ്ച ശിശിരാ ഹിതാഃ പിപ്പലാദിഭിഃ|
Adhikarana സര്വലൂതാകീടേഷു പദ്മകോऽഗദഃ (൭൦-൭൧) · Śloka ൭൧
| ഫലിനീദ്വിനിശാക്ഷൌദ്രസര്പിര്ഭിഃ പദ്മകാഹ്വയഃ||൭൦|| അശേഷലൂതാകീടാനാമഗദഃ സാര്വകാര്മികഃ| |൭൧|
| फलिनीद्विनिशाक्षौद्रसर्पिर्भिः पद्मकाह्वयः||७०|| अशेषलूताकीटानामगदः सार्वकार्मिकः| |७१|
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-ഫലിന്യാദികോऽയം പദ്മകസംജ്ഞോऽഗദഃ സാര്വകാര്മികഃ| അശേഷക്രിയാസു(?) ലൂതാകീടാനാം ഹിതഃ|