Adhikarana અધ્યાયોપક્રમઃ (૧) · Śloka ૧
|૧|
View original
|१|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
વિષપ્રક્રમાત્ કીટલૂતાદિચિકિત્સિતં વક્તિ-
AYANAACADEMYby Dr Vijaya Dwarampudi
Open Academy navigation
૩૭. કીટાલૂતાદિવિષપ્રતિષેધાધ્યાયઃ
Adhikarana કીટલૂતાદિવિષપ્રત્ષેધાધ્યાયઃ ------ કીટાઃ સર્પાણાં વિણ્મુત્રાદિજાઃ કીટાનાં ચતુર્વિધત્વમ્ (૨-૧) · Śloka ૧
અથાતઃ કીટલૂતાદિવિષપ્રતિષેધં વ્યાખ્યાસ્યામઃ| ઇતિ હ સ્માહુરાત્રેયાદયો મહર્ષયઃ| (ગદ્યસૂત્રે|૨| ) સર્પાણામેવ વિણ્મૂત્રશુક્રાણ્ડશવકોથજાઃ| દોષૈર્વ્યસ્તૈઃ સમસ્તૈશ્ચ યુક્તાઃ કીટાશ્ચતુર્વિધાઃ||૧||
View original
अथातः कीटलूतादिविषप्रतिषेधं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| (गद्यसूत्रे|२| ) सर्पाणामेव विण्मूत्रशुक्राण्डशवकोथजाः| दोषैर्व्यस्तैः समस्तैश्च युक्ताः कीटाश्चतुर्विधाः||१||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦- સર્પાણાં-પૂર્વોક્તાનાં, વિણ્મૂત્રાદિજાઃ કીટા દોષૈઃ પૃથગ્યુક્તાસ્ત્રિપ્રકારાઃ સમુદિતૈશ્ચ યુક્તા ઇતિ ચતુઃ પ્રકારાઃ સ્યુઃ|
Adhikarana વાયવ્યકીટદષ્ટસ્ય લક્ષણમ્ (૨) · Śloka ૨
દષ્ટસ્ય કીટૈર્વાયવ્યૈર્દંશસ્તોદરુજોલ્બણઃ| |૨|
View original
दष्टस्य कीटैर्वायव्यैर्दंशस्तोदरुजोल्बणः| |२|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-તેષુ મધ્યે વાયવ્યૈઃ-વાતલૈઃ કીટૈઃ, દષ્ટસ્ય દંશસ્તોદરુજાધિકો ભવેત્|
Adhikarana આગ્નેયકીટદષ્ટસ્ય લક્ષણમ્ (૨-૩) · Śloka ૩
| આગ્નેયૈરલ્પસંસ્રાવો દાહરાગવિસર્પવાન્||૨|| પક્વપીલુફલપ્રખ્યઃ ખર્જૂરસદૃશોઽથવા| |૩|
View original
| आग्नेयैरल्पसंस्रावो दाहरागविसर्पवान्||२|| पक्वपीलुफलप्रख्यः खर्जूरसदृशोऽथवा| |३|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-આગ્નેયૈઃ કીટૈર્દષ્ટસ્ય દંશોઽલ્પસ્રાવાદિમાન્ સ્યાત્| પક્વપીલુફલનિભઃ ખર્જૂરસદૃશો વા સ્યાત્|
Adhikarana કફાધિકકીટદષ્ટસ્ય લક્ષણમ્ (૩) · Śloka ૩
| કફાધિકરિમન્દરુજઃ પક્વોદુમ્બરસન્નિભઃ||૩||
View original
| कफाधिकरिमन्दरुजः पक्वोदुम्बरसन्निभः||३||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-કફાધિકૈઃ કીટૈર્દષ્ટસ્ય દંશો મન્દરુજઃ પક્વોદુમ્બરસદૃશઃ|
Adhikarana સાન્નિપાતિકકીટદષ્ટસ્ય લક્ષણમ્ (૪) · Śloka ૪
સ્રાવાઢ્યઃ સર્વલિઙ્ગસ્તુ વિવર્જ્યઃ સાન્નિપાતિકૈઃ| |૪|
View original
स्रावाढ्यः सर्वलिङ्गस्तु विवर्ज्यः सान्निपातिकैः| |४|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-સાન્નિપાતિકૈઃ-ત્રિદોષાધિકૈઃ કીટૈઃ, દષ્ટસ્ય દંશઃ સ્રુત્યધિકઃ સર્વલિઙ્ગઃ| સ ચ વર્જ્યો-નોપક્રમણીયઃ|
Adhikarana કીટેષુ સર્પવત્ વેગાઃ શોફાદિશ્ચ (૪-૫) · Śloka ૫
| વેગાશ્ચ સર્પવચ્છોફો વર્ધિષ્ણુર્વિસ્રરક્તતા||૪|| શિરોક્ષિગૌરવં મૂર્ચ્છા ભ્રમઃ શ્વાસોઽતિવેદના| |૫|
View original
| वेगाश्च सर्पवच्छोफो वर्धिष्णुर्विस्ररक्तता||४|| शिरोक्षिगौरवं मूर्च्छा भ्रमः श्वासोऽतिवेदना| |५|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-વેગાશ્ચ સર્પવત્કીટેષુ સ્યુઃ| તથા શ્વયથુર્વર્ધનસ્વભાવો વિસ્રશોણિતત્વં ચ મૂર્ધનેત્રગુરુત્વં મૂર્ચ્છાદ્યાશ્ચ સ્યુઃ|
Adhikarana સર્વકીટકદષ્ટાનાં સામાન્યલક્ષણમ્ (૫) · Śloka ૫
| સર્વેષાં કર્ણિકા શોફો જ્વરઃ કણ્ડૂરરોચકઃ||૫||
View original
| सर्वेषां कर्णिका शोफो ज्वरः कण्डूररोचकः||५||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-કર્ણિકાદ્યાશ્ચ સર્વેષાં દંશાનાં સ્યુઃ|
Adhikarana વૃશ્ચિકદષ્ટસ્ય લક્ષણમ્ (૬-૭) · Śloka ૭
વૃશ્ચિકસ્ય વિષં તીક્ષ્ણમાદૌ દહતિ વહ્નિવત્| ઊર્ધ્વમારોહતિ ક્ષિપ્રં દંશે પશ્ચાત્તુ તિષ્ઠતિ||૬|| દંશઃ સદ્યોઽતિરુક્ શ્યાવસ્તુદ્યતે સ્ફુટતીવ ચ| |૭|
View original
वृश्चिकस्य विषं तीक्ष्णमादौ दहति वह्निवत्| ऊर्ध्वमारोहति क्षिप्रं दंशे पश्चात्तु तिष्ठति||६|| दंशः सद्योऽतिरुक् श्यावस्तुद्यते स्फुटतीव च| |७|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦- વૃશ્ચિકસ્ય તીક્ષ્ણં વિષં ભવતિ| તચ્ચ પ્રથમમગ્નિરિવ દહતિ| ઉપરિષ્ટાદાશ્વેવારોહતિ| પશ્ચાચ્ચ દંશે તિષ્ઠતિ| દંશો વૃશ્ચિકસમ્બન્ધી સદ્યોઽતિરુગાદિઃ સ્યાત્| તુદ્યતે સ્ફુટતીવ ચ| તુદ્યત ઇતિ કર્મકર્તરિ તઙ્|
Adhikarana વૃશ્ચિકાસ્ત્રિપ્રકારાઃ (૭-૮) · Śloka ૮
| તે ગવાદિશકૃત્કોથાદ્દિગ્ધદષ્ટાદિકોથતઃ||૭|| સર્પકોથાચ્ચ સમ્ભૂતા મન્દમધ્યમહાવિષાઃ| |૮|
View original
| ते गवादिशकृत्कोथाद्दिग्धदष्टादिकोथतः||७|| सर्पकोथाच्च सम्भूता मन्दमध्यमहाविषाः| |८|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-તે-વૃશ્ચિકાઃ, ગવાદિશકૃત્કોથાત્ વિષદિગ્ધદષ્ટાદિ કોથાત્ સર્પકોથાચ્ચ સમ્ભૂતા યથાસઙ્ખ્યં મન્દવિશા મધ્યવિષા મહાવિષાશ્ચ સ્યુઃ|
Adhikarana મન્દવિષવૃશ્ચિકાનાં લક્ષણમ્ (૮-૯) · Śloka ૯
| મન્દાઃ પીતાઃ સિતાઃ શ્યાવાઃ રૂક્ષાઃ કર્બુરમેચકાઃ||૮|| રોમશા બહુપર્વાણો લોહિતાઃ પાણ્ડુરોદરાઃ| |૯|
View original
| मन्दाः पीताः सिताः श्यावाः रूक्षाः कर्बुरमेचकाः||८|| रोमशा बहुपर्वाणो लोहिताः पाण्डुरोदराः| |९|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦- મન્દવિષાઃ કીટાઃ પીતાદિગુણાઃ| રોમશા ઇતિ "લોમાદિ" ઇત્યાદિના શઃ|
Adhikarana મધ્યવિષવૃશ્ચિકાનાં લક્ષણમ્ (૯-૧૦) · Śloka ૧૦
| ધૂમ્રોદરાસ્ત્રિપર્વાણો મધ્યાસ્તુ કપિલારુણાઃ||૯|| પિશઙ્ગાઃ શબલાશ્ચિત્રાઃ શોણિતાભા| |૧૦|
View original
| धूम्रोदरास्त्रिपर्वाणो मध्यास्तु कपिलारुणाः||९|| पिशङ्गाः शबलाश्चित्राः शोणिताभा| |१०|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-મધ્યવિષાસ્તુ કપિલાદિગુણાઃ|
Adhikarana મહાવિષવૃશ્ચિકાનાં લક્ષણમ્ (૧૦) · Śloka ૧૦
મહાવિષાઃ| અગ્ન્યાભા-દ્વ્યેકપર્વાણો રક્તાસિતસિતોદરાઃ||૧૦||
View original
महाविषाः| अग्न्याभा-द्व्येकपर्वाणो रक्तासितसितोदराः||१०||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-મહાવિષા દર્ભદૂર્વાસદૃશા દ્વિપર્વાણ એકપર્વાણો વા| રક્તોદરાઃ કેચિત્કૃષ્ણોદરાઃ કેચિત્સિતોદરાશ્ચ|
Adhikarana મહાવિષવૃશ્ચિકદષ્ટસ્ય લક્ષણમ્ (૧૧-૧૨) · Śloka ૧૨
તૈર્દષ્ટઃ શૂનરસનઃ સ્તબ્ધગાત્રો જ્વરાર્દિતઃ| ખૈર્વમન્ શોણિતં કૃષ્ણમિન્દ્રિયાર્થાનસંવિદન્||૧૧|| સ્વિદ્યન્ મૂર્ચ્છન્ વિશુષ્કાસ્યો વિહ્વલો વેદનાતુરઃ| વિશીર્યમાણમાંસશ્ચ પ્રાયશો વિજહાત્યસૂન્||૧૨||
View original
तैर्दष्टः शूनरसनः स्तब्धगात्रो ज्वरार्दितः| खैर्वमन् शोणितं कृष्णमिन्द्रियार्थानसंविदन्||११|| स्विद्यन् मूर्च्छन् विशुष्कास्यो विह्वलो वेदनातुरः| विशीर्यमाणमांसश्च प्रायशो विजहात्यसून्||१२||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦- તૈઃ-મહાવિષૈઃ, દષ્ટઃ સન્ શૂનજિહ્વાદિઃ સ્યાત્| તથેદમિદં કુર્વન્નીદૃશઃ સન્ પ્રાયશો જીવિતં ત્યજતિ|
Adhikarana ઉષ્ટ્રધૂમસ્ય લક્ષણમ્ (૧૩-૧૪) · Śloka ૧૪
ઉચ્ચિટિઙ્ગસ્તુ વક્ત્રેણ દશત્યભ્યધિકવ્યથઃ| સાધ્યતો વૃશ્ચિકાત્ સ્તમ્ભં શેફસો હૃષ્ટરોમતામ્||૧૩|| કરોતિ સેકમઙ્ગાનાં દંશઃ શીતામ્બુનેવ ચ| ઉષ્ટ્રધૂમઃ સ એવોક્તો રાત્રિચારાચ્ચ રાત્રિકઃ||૧૪||
View original
उच्चिटिङ्गस्तु वक्त्रेण दशत्यभ्यधिकव्यथः| साध्यतो वृश्चिकात् स्तम्भं शेफसो हृष्टरोमताम्||१३|| करोति सेकमङ्गानां दंशः शीताम्बुनेव च| उष्ट्रधूमः स एवोक्तो रात्रिचाराच्च रात्रिकः||१४||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-ઉચ્ચિટિઙ્ગાખ્યો વૃશ્ચિકો વક્ત્રેણ દશતિ| સાધ્યાદ્દૃશ્ચિકાદતિરિક્તવ્યથઃ| તથા સ્તમ્ભં કરોતિ મેઢ્રસ્ય| તથા હૃષ્ટરોમતાં-રોમહર્ષં, કરોતિ| તથા દંશશ્ચ શિશિરજલેનેવ સેકમઙ્ગાનાં વિધત્તે| સ એવોષ્ટ્રધૂમકઃ કથિતઃ| રાત્રિચરણાચ્ચ રાત્રિકઃ સ એવોક્તઃ|
Adhikarana કીટાદીનાં દોષાધિકત્વમ્ (૧૫) · Śloka ૧૫
વાતપિત્તોત્તરાઃ કીટાઃ, શ્લૈશ્મિકાઃ કણભોન્દુરાઃ| પ્રાયો વાતોલ્બણવિષા વૃશ્ચિકાઃ સોષ્ટ્રધૂમકાઃ||૧૫||
View original
वातपित्तोत्तराः कीटाः, श्लैश्मिकाः कणभोन्दुराः| प्रायो वातोल्बणविषा वृश्चिकाः सोष्ट्रधूमकाः||१५||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-કીટા વાતપિત્તાધિકાઃ| કણભોન્દુરાઃ શ્લેષ્મોલ્બણાઃ| પ્રાયેણ વૃશ્ચિકા વાતોલ્બણવિષા ઉષ્ટ્રધૂમકાશ્ચ|
Adhikarana યથાદોષોદયં ક્રિયા (૧૬) · Śloka ૧૬
યસ્ય યસ્યૈવ દોષસ્ય લિઙ્ગાધિક્યં પ્રતર્કયેત્| તસ્ય તસ્યૌષધૈઃ કુર્યાદ્વિપરીતગુણૈઃ ક્રિયામ્||૧૬||
View original
यस्य यस्यैव दोषस्य लिङ्गाधिक्यं प्रतर्कयेत्| तस्य तस्यौषधैः कुर्याद्विपरीतगुणैः क्रियाम्||१६||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-યસ્ય યસ્યૈવ દોષસ્ય લિઙ્ગાધિક્યં જ્ઞાયતે, તસ્ય તસ્ય દોષસ્ય ભેષજૈર્વિપરીતગુણૈઃ ક્રિયાં વિદધીત|
Adhikarana વાતિકવિષસ્ય લક્ષણમ્ (૧૭) · Śloka ૧૭
હૃત્પીડોર્ધ્વાનિલસ્તમ્ભઃ શિરાયામોઽસ્થિપર્વરુક્| ઘૂર્ણનોદ્વેષ્ટનં ગાત્રશ્યાવતા વાતિકે વિષે||૧૭||
View original
हृत्पीडोर्ध्वानिलस्तम्भः शिरायामोऽस्थिपर्वरुक्| घूर्णनोद्वेष्टनं गात्रश्यावता वातिके विषे||१७||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-વાતિકે વિષે હૃત્પીડાદયઃ સ્યુઃ|
Adhikarana પૈત્તિકવિષસ્ય લક્ષણમ્ (૧૮) · Śloka ૧૮
સંજ્ઞાનાશોષ્ણનિશ્વાસૌ હૃદ્દાહઃ કટુકાસ્યતા| માંસાવદરણં શોફો રક્તપીતશ્ચ પૈત્તિકે||૧૮||
View original
संज्ञानाशोष्णनिश्वासौ हृद्दाहः कटुकास्यता| मांसावदरणं शोफो रक्तपीतश्च पैत्तिके||१८||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-પિત્તોલ્બણે સંજ્ઞાનાશાદયઃ સ્યુઃ|
Adhikarana શ્લૈષ્મિકવિષસ્ય લક્ષણમ્ (૧૯) · Śloka ૧૯
છર્દ્યરોચકહૃલ્લાસપ્રસેકોત્ક્લેશપીનસૈઃ| સશૈત્યમુખમાધુર્યૈર્વિદ્યાચ્છ્લેષ્માધિકં વિષમ્||૧૯||
View original
छर्द्यरोचकहृल्लासप्रसेकोत्क्लेशपीनसैः| सशैत्यमुखमाधुर्यैर्विद्याच्छ्लेष्माधिकं विषम्||१९||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-કફાધિકં વિષં છર્દ્યાદિભિર્જાનીયાત્|
Adhikarana વાતિકવિષે પિણ્યાકલેપાદિ (૨૦) · Śloka ૨૦
પિણ્યાકેન વ્રણાલેપસ્તૈલાભ્યઙ્ગશ્ચ વાતિકે| સ્વેદો નાડીપુલાકાદ્યૈર્બૃંહણશ્ચ વિધિર્હિતઃ||૨૦||
View original
पिण्याकेन व्रणालेपस्तैलाभ्यङ्गश्च वातिके| स्वेदो नाडीपुलाकाद्यैर्बृंहणश्च विधिर्हितः||२०||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-વાતિકે વિષે પિણ્યાકેન વ્રણલેપો યોજ્યઃ, તૈલાભ્યઙ્ગશ્ચ નાડ્યાદિભિશ્ચ સ્વેદો બૃંહણશ્ચ વિધિઃ સ્મૃતઃ|
Adhikarana પૈત્તિકવિષે શીતલસેકાદિ (૨૧) · Śloka ૨૧
પૈત્તિકં સ્તમ્ભયેત્સેકૈઃ પ્રદેહૈશ્ચાતિશીતલૈઃ| |૨૧|
View original
पैत्तिकं स्तम्भयेत्सेकैः प्रदेहैश्चातिशीतलैः| |२१|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-પિત્તાધિકં વિષં સેકાદિભિરતિશિશિરૈઃ સ્તમ્ભયેત્|
Adhikarana શ્લૈષ્મિકવિષે લેખનાદિ (૨૧) · Śloka ૨૧
| લેખનચ્છેદનસ્વેદવમનૈઃ શ્લૈષ્મિકં જયેત્||૨૧||
View original
| लेखनच्छेदनस्वेदवमनैः श्लैष्मिकं जयेत्||२१||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-શ્લૈષ્મિકં લેખનાદ્યૈર્જયેત્|
Adhikarana ત્રિવિધાનાં કીટાનાં યથાદોષં ચિકિત્સા, સ્વેદાલેપનસેકાઃ પ્રાયઃ કોષ્ણાઃ કાર્યાઃ (૨૨-૨૩) · Śloka ૨૩
કીટાનાં ત્રિપ્રકારાણાં ત્રૈવિધ્યેન ક્રિયા હિતા| સ્વેદાલેપનસેકાંસ્તુ કોષ્ણાન્ પ્રાયોઽવચારયેત્||૨૨|| અન્યત્ર મૂર્ચ્છિતાદ્દંશપાકતઃ કોથતોઽથવા| |૨૩|
View original
कीटानां त्रिप्रकाराणां त्रैविध्येन क्रिया हिता| स्वेदालेपनसेकांस्तु कोष्णान् प्रायोऽवचारयेत्||२२|| अन्यत्र मूर्च्छिताद्दंशपाकतः कोथतोऽथवा| |२३|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦- કીટાનાં ત્રિવિધાનાં યથાસ્વં ત્રિવિધૈવ ચિકિત્સા હિતા| સ્વેદાદીંશ્ચ પ્રાયેણ કોષ્ણાન્ કુર્યાત્| મૂર્ચ્છિતં નરં દંશપાકં ચ વર્જયિત્વા તથા દંશકોથં ચ હિત્વા|
Adhikarana સર્વસ્ય વિષદંશસ્ય નૃકેશાદયો ધૂપનમ્ (૨૩-૨૪) · Śloka ૨૪
| નૃકેશાઃ સર્ષપાઃ પીતા ગુડો જીર્ણશ્ચ ધૂપનમ્||૨૩|| વિષદંશસ્ય સર્વસ્ય કાશ્યપઃ પરમબ્રવીત્| |૨૪|
View original
| नृकेशाः सर्षपाः पीता गुडो जीर्णश्च धूपनम्||२३|| विषदंशस्य सर्वस्य काश्यपः परमब्रवीत्| |२४|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-નરકચાદયો ધૂપનં સર્વસ્ય વિષદંશસ્ય પરં હિતમિતિ ભગવાન્ કાશ્યપોઽવાદીત્|
Adhikarana સર્વસ્ય સર્વો વિષઘ્નો વિધિઃ સંશોધનાનિ ચ (૨૪) · Śloka ૨૪
| વિષઘ્નં ચ વિધિં સર્વં કુર્યાત્સંશોધનાનિ ચ||૨૪||
View original
| विषघ्नं च विधिं सर्वं कुर्यात्संशोधनानि च||२४||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦- તથા વિષઘ્નં વિધિં સકલં વિદધ્યાત્| સંશોધનાનિ ચ કુર્યાત્|
Adhikarana વિષોગ્રકીટવૃશ્ચિકદષ્ટેષુ સર્પવત્ સાધનમ્ (૨૫) · Śloka ૨૫
સાધયેત્સર્પવદ્દષ્ટાન્ વિષોગ્રૈઃ કીટવૃશ્ચિકૈઃ| |૨૫|
View original
साधयेत्सर्पवद्दष्टान् विषोग्रैः कीटवृश्चिकैः| |२५|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦- વિષોગ્રૈઃ કીટવૃશ્ચિકૈર્દષ્ટાન્ સર્પવત્સાધયેત્|
Adhikarana કીટવિષેષુ તન્દુલીયલાદિપાનમ્ (૨૫-૨૬) · Śloka ૨૬
| તન્દુલીયકતુલ્યાંશાં ત્રિવૃતાં સર્પિષા પિબેત્||૨૫|| યાતિ કીટવિષૈઃ કમ્પં ન કૈલાસ ઇવાનિલૈઃ| |૨૬|
View original
| तन्दुलीयकतुल्यांशां त्रिवृतां सर्पिषा पिबेत्||२५|| याति कीटविषैः कम्पं न कैलास इवानिलैः| |२६|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-ત્રિવૃતાં તન્દુલીયકસમાં ઘૃતેન નરઃ પિબેત્| એવં કીટવિષૈશ્ચ કમ્પં-ક્ષોભં, ન યાતિ| કૈલાસ ઇવ વાયુભિઃ|
Adhikarana કીટવિશેષુ શુદ્ધે ક્ષીરિવૃક્ષત્વગાલેપઃ (૨૬) · Śloka ૨૬
| ક્ષીરિવૃક્ષત્વગાલેપઃ શુદ્ધે કીટવિષાપહઃ||૨૬||
View original
| क्षीरिवृक्षत्वगालेपः शुद्धे कीटविषापहः||२६||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦- શુદ્ધે સતિ ક્ષીરિવૃક્ષત્વગાલેપઃ કીટવિષઘ્નઃ|
Adhikarana કીટવિશેષુ મુક્તાલેપઃ શોફાદિઘ્નઃ (૨૭) · Śloka ૨૭
મુક્તાલેપો વરઃ શોફતોદદાહજ્વરપ્રણુત્| |૨૭|
View original
मुक्तालेपो वरः शोफतोददाहज्वरप्रणुत्| |२७|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦- મૌક્તિકલેપઃ શ્રેષ્ઠઃ શોફાદિઘ્નઃ|
Adhikarana કીટવિશેષુ દશાઙ્ગાગદપાનમ્ (૨૭-૨૮) · Śloka ૨૮
| વચા હિઙ્ગુ વિડઙ્ગાનિ સૈન્ધવં ગજપિપ્પલી||૨૭|| પાઠા પ્રતિવિષા વ્યોષં કાશ્યપેન વિનિર્મિતમ્| દશાઙ્ગમગદં પીત્વા સર્વકીટવિષં જયેત્||૨૮||
View original
| वचा हिङ्गु विडङ्गानि सैन्धवं गजपिप्पली||२७|| पाठा प्रतिविषा व्योषं काश्यपेन विनिर्मितम्| दशाङ्गमगदं पीत्वा सर्वकीटविषं जयेत्||२८||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦- વચાદિકદશદ્રવ્યનિર્મિતત્વાત્ દશાઙ્ગમગદં કાશ્યપેન નિર્મિતં પીત્વા સર્વં કીટવિષં હન્તિ|
Adhikarana વૃશ્ચિકદંશે ચક્રતૈલાદિના સેચનમ્ (૨૯-૩૦) · Śloka ૩૦
સદ્યો વૃશ્ચિકજં દંશં ચક્રતૈલેન સેચયેત્| વિદારિગન્ધાસિદ્ધેન કવોષ્ણેનેતરેણ વા||૨૯|| લવણોત્તમયુક્તેન સર્પિષા વા પુનઃ પુનઃ| સિઞ્ચેત્કોષ્ણારનાલેન સક્ષીરલવણેન વા||૩૦||
View original
सद्यो वृश्चिकजं दंशं चक्रतैलेन सेचयेत्| विदारिगन्धासिद्धेन कवोष्णेनेतरेण वा||२९|| लवणोत्तमयुक्तेन सर्पिषा वा पुनः पुनः| सिञ्चेत्कोष्णारनालेन सक्षीरलवणेन वा||३०||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-વૃશ્ચિકોત્થં દંશં સદ્ય એવ ચક્રતૈલેન સેચયેત્| શાલિપર્ણીસિદ્ધેન વા ઇતરેણ-ચક્રતૈલેન, કોષ્ણેન વા સેચયેત્| સૈન્ધવાન્વિતેન વાઽઽજ્યેન મુહુર્મુહુઃ સિઞ્ચેત્| કવોષ્ણેન કાઞ્જિકેન દુગ્ધસૈન્ધવાન્વિતેન વા સિઞ્ચેત્|
Adhikarana વૃશ્ચિકદંશે અજાજીકલ્કેનોપનાહઃ (૩૧) · Śloka ૩૧
ઉપનાહો ઘૃતે ભૃષ્ટઃ કલ્કોઽજાજ્યાઃ સસૈન્ધવઃ| |૩૧|
View original
उपनाहो घृते भृष्टः कल्कोऽजाज्याः ससैन्धवः| |३१|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
જીરકકલ્કઃ સૈન્ધવયુક્તો ઘૃતેન ભૃષ્ટ ઉપનાહઃ સ્યાત્|
Adhikarana વૃશ્ચિકદંશે સ્વેદઃ પ્રચ્છાનં રજન્યાદિ ચૂર્ણૈઃ પ્રતિસારણં ચ (૩૧-૩૨) · Śloka ૩૨
| આદંશં સ્વેદિતં ચૂર્ણૈઃ પ્રચ્છાય પ્રતિસારયેત્||૩૧|| રજનીસૈન્ધવવ્યોષશિરીષફલપુષ્પજૈઃ| |૩૨|
View original
| आदंशं स्वेदितं चूर्णैः प्रच्छाय प्रतिसारयेत्||३१|| रजनीसैन्धवव्योषशिरीषफलपुष्पजैः| |३२|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-આ- સમન્તતો, દંશં સ્વેદિતં પ્રચ્છાય ચૂર્ણૈ રજન્યાદિજૈર્ઘર્ષયેત્|
Adhikarana વૃશ્ચિકદંશે સુરસાપુષ્પાદિલેપાઃ (૩૨-૩૩) · Śloka ૩૩
| માતુલુઙ્ગામ્લગોમૂત્રપિષ્ટં ચ સુરસાગ્રજમ્||૩૨|| લેપઃ સુખોષ્ણશ્ચ હિતઃ પિણ્યાકો ગોમયોઽપિ વા| |૩૩|
View original
| मातुलुङ्गाम्लगोमूत्रपिष्टं च सुरसाग्रजम्||३२|| लेपः सुखोष्णश्च हितः पिण्याको गोमयोऽपि वा| |३३|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-બીજપૂરામ્લગોમૂત્રપિષ્ટં સુરસાપુષ્પં લેપઃ સ્યાત્| તથા સુખોષ્ણઃ પિણ્યાકો ગોમયો વા લેપો હિતઃ|
Adhikarana વૃશ્ચિકદંશે ઘૃતાદિપાનમ્ (૩૩) · Śloka ૩૩
| પાને સર્પિર્મધુયુતં ક્ષીરં વા ભૂરિશર્કરમ્||૩૩||
View original
| पाने सर्पिर्मधुयुतं क्षीरं वा भूरिशर्करम्||३३||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-પાને હૈયંગવીનં ક્ષૌદ્રયુક્તં, દુગ્ધં વા પ્રભૂતસિતં, હિતમ્|
Adhikarana વૃશ્ચિકદંશે પારાપતશકૃતાદ્યગદઃ (૩૪) · Śloka ૩૪
પારાપતશકૃત્ પથ્યા તગરં વિશ્વભેષજમ્| બીજપૂરરસોન્મિશ્રઃ પરમો વૃશ્ચિકાગદઃ||૩૪||
View original
पारापतशकृत् पथ्या तगरं विश्वभेषजम्| बीजपूररसोन्मिश्रः परमो वृश्चिकागदः||३४||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-પારાપતશકૃતાદિભિઃ ફલપૂરરસસંયુક્તઃ શ્રેષ્ઠો વૃશ્ચિકાગદઃ|
Adhikarana વૃશ્ચિકદંશે ઉષ્ટ્રદંષ્ટ્રાદિ (૩૫) · Śloka ૩૫
સશૈવલોષ્ટ્રદંષ્ટ્રા ચ હન્તિ વૃશ્ચિકજં વિષમ્| |૩૫|
View original
सशैवलोष्ट्रदंष्ट्रा च हन्ति वृश्चिकजं विषम्| |३५|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦- કરભદંષ્ટ્રા શૈવાલયુતા વૃશ્ચિકવિષઘ્ની| ["સસૈન્ધવોષ્ટ્રદંષ્ટ્રા ચ હન્તિ વૃશ્ચિકજં વિષમ્| મનોહ્વા સૈન્ધવં હિઙ્ગુ માલતી પલ્લવાનિ ચ|| ગોશકૃદ્રસપિષ્ટેયં ગુલિકા વૃશ્ચિકાર્દિતે| લશુનો મરિચં હિઙ્ગુ સુરસં વિશ્વભેષજમ્|| અર્કક્ષીરેણ ગુટિકા વૃશ્ચિકાર્દિતશઙ્કરી|" વૃદ્ધવાગ્ભટાત્ (સં. ઉ. અ. ૪૩)| ]
Adhikarana વૃશ્ચિકદંશે હિંગ્વાદિગુટિકા (૩૫-૩૬) · Śloka ૩૬
| હિઙ્ગુના હરિતાલેન માતુલુઙ્ગરસેન ચ||૩૫|| લેપાઞ્જનાભ્યાં ગુટિકા પરમં વૃશ્ચિકાપહા| |૩૬|
View original
| हिङ्गुना हरितालेन मातुलुङ्गरसेन च||३५|| लेपाञ्जनाभ्यां गुटिका परमं वृश्चिकापहा| |३६|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦- હિઙ્ગુહરિતાલે સબીજપૂરરસે લેપાઞ્જનાભ્યાં ગુલિકા પરં વૃશ્ચિકવિષહૃત્|
Adhikarana વૃશ્ચિકદંશે કરઞ્જાદિપુષ્પલેપઃ (૩૬-૩૭) · Śloka ૩૭
| કરઞ્જાર્જુનશેલૂનાં કટભ્યાઃ કુટજસ્ય ચ||૩૬|| શિરીષસ્ય ચ પુષ્પાણિ મસ્તુના દંશલેપનમ્| |૩૭|
View original
| करञ्जार्जुनशेलूनां कटभ्याः कुटजस्य च||३६|| शिरीषस्य च पुष्पाणि मस्तुना दंशलेपनम्| |३७|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦- કરઞ્જાદીનાં પુષ્પાણિ મસ્તુના દંશલેપઃ|
Adhikarana વૃશ્ચિકદંશે મોહાદિયુક્તે પથ્યાદિલેપઃ (૩૭-૩૮) · Śloka ૩૮
| યો મુહ્યતિ પ્રશ્વસિતિ પ્રલપત્યુગ્રવેદનઃ||૩૭|| તસ્ય પથ્યાનિશાકૃષ્ણામઞ્જિષ્ઠાતિવિષોષણમ્| સાલાબુવૃન્તં વાર્તાકરસપિષ્ટં પ્રલેપનમ્||૩૮||
View original
| यो मुह्यति प्रश्वसिति प्रलपत्युग्रवेदनः||३७|| तस्य पथ्यानिशाकृष्णामञ्जिष्ठातिविषोषणम्| सालाबुवृन्तं वार्ताकरसपिष्टं प्रलेपनम्||३८||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-યો નરો મુહ્યત્યાદીન્ વિધત્તે, તથા દારુણપીડઃ, તસ્ય પથ્યાદિકં વાર્તાકરસપિષ્ટં પ્રલેપનં કાર્યમ્|
Adhikarana વૃશ્ચિકદંશે સુદારુણે દધિસર્પિષ્પાનાદિકમ્ (૩૯) · Śloka ૩૯
સર્વત્ર ચોગ્રાલિવિષે પાયયેદ્દધિસર્પિષી| વિધ્યેત્સિરાં વિદધ્યાચ્ચ વમનાઞ્જનનાવનમ્| ઉષ્ણસ્નિગ્ધામ્લમધુરં ભોજનં ચાનિલાપહમ્||૩૯||
View original
सर्वत्र चोग्रालिविषे पाययेद्दधिसर्पिषी| विध्येत्सिरां विदध्याच्च वमनाञ्जननावनम्| उष्णस्निग्धाम्लमधुरं भोजनं चानिलापहम्||३९||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦- સર્વસ્મિન્ સુદારુણે વૃશ્ચિકવિષે દધિસર્પિષી પાયયેત્| સિરાં ચ વિધ્યેત્| વમનાદિકં ચ કુર્યાત્| ઉષ્ણગુણાદિકં ચ ભોજનં વાતઘ્નં હિતમ્|
Adhikarana વૃશ્ચિકદંશે નાગરાદ્યગદઃ (૪૦) · Śloka ૪૦
નાગરં ગૃહકપોતપુરીષં બીજપૂરકરસો હરિતાલમ્| સૈન્ધવં ચ વિનિહન્ત્યગદોઽયં લેપતોઽલિકુલજં વિષમાશુ||૪૦||
View original
नागरं गृहकपोतपुरीषं बीजपूरकरसो हरितालम्| सैन्धवं च विनिहन्त्यगदोऽयं लेपतोऽलिकुलजं विषमाशु||४०||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦- નાગરાદિકમયમગદો લેપેન વૃશ્ચિકવિષં શીઘ્રં પરાકરોતિ| સ્વાગતાવૃત્તમ્|
Adhikarana વૃશ્ચિકદંશે સમુદીર્ણે વિષે વિષલેપઃ (૪૧) · Śloka ૪૧
અન્તે વૃશ્ચિકદષ્ટાનાં સમુદીર્ણે ભૃષં વિષે| વિષેણાલેપયેદ્દંશમુચ્ચિટિઙ્ગેઽપ્યયં વિધિઃ||૪૧||
View original
अन्ते वृश्चिकदष्टानां समुदीर्णे भृषं विषे| विषेणालेपयेद्दंशमुच्चिटिङ्गेऽप्ययं विधिः||४१||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સં-વૃશ્ચિકદષ્ટાનામન્તે ભૃશં સમુદીર્ણે વિષે વિષેણ દંશમાલેપયેત્| ઉચ્ચિટિઙ્ગસંજ્ઞેઽપ્યેષૈવ ચિકિત્સા|
Adhikarana વૃશ્ચિકદંશે નાગપુરીષચ્છત્રાદિગુટિકા (૪૨) · Śloka ૪૨
નાગપુરીષચ્છત્રં રોહિષમૂલં ચ શેલુતોયેન| કુર્યાદ્ગુટિકાં લેપાદિયમલિવિષનાશની શ્રેષ્ઠા||૪૨||
View original
नागपुरीषच्छत्रं रोहिषमूलं च शेलुतोयेन| कुर्याद्गुटिकां लेपादियमलिविषनाशनी श्रेष्ठा||४२||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦- ગજપુરીષચ્છત્રં કત્તૃણમૂલં ચ શ્લેષ્માતકજલેન ગુટિકાં વિદધીત| એષા ચ લેપેન પરં વૃશ્ચિકવિષઘ્ની| [આર્યા}
Adhikarana વૃશ્ચિકદંશે શિરીષબીજાદ્યગદઃ કીટાદિવિષઘ્નઃ (૪૩) · Śloka ૪૩
અર્કસ્ય દુગ્ધેન શિરીષબીજં ત્રિર્ભાવિતં પિપ્પલીચૂર્ણમિશ્રમ્| એષોઽગદો હન્તિ વિષાણિ કીટભુજઙ્ગલૂતોન્દુરવૃશ્ચિકાનામ્||૪૩||
View original
अर्कस्य दुग्धेन शिरीषबीजं त्रिर्भावितं पिप्पलीचूर्णमिश्रम्| एषोऽगदो हन्ति विषाणि कीटभुजङ्गलूतोन्दुरवृश्चिकानाम्||४३||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦- અર્કક્ષીરેણ શિરીષબીજં ત્રીન્ વારાન્ ભાવિતં પિપ્પલીરજોયુતમગદઃ કીટાદીનાં વિષાણિ હન્તિ|
Adhikarana વૃશ્ચિકદંશે શિરીષબીજાદ્યગદો રાત્રિકવૃશ્ચિકવિષઘ્નઃ (૪૪) · Śloka ૪૪
શિરીષપુષ્પં સકરઞ્જબીજં કાશ્મીરજં કુષ્ઠમનઃશિલે ચ| એષોઽગદો રાત્રિકવૃશ્ચિકાનાં સંક્રાન્તિકારી કથિતો જિનેન||૪૪||
View original
शिरीषपुष्पं सकरञ्जबीजं काश्मीरजं कुष्ठमनःशिले च| एषोऽगदो रात्रिकवृश्चिकानां संक्रान्तिकारी कथितो जिनेन||४४||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦- શિરીષકુસુમાદિકમેષોઽગદો રાત્રિકવૃશ્ચિકાનાં વિષક્રાન્તિકૃદ્ ભગવતા જિનેનોક્તઃ| ઉપજાતિવૃત્તે|
Adhikarana લૂતાનાં સઙ્ખ્યાવિષયે મતાનિ તત્ર હેતુશ્ચ (૪૫-૪૬) · Śloka ૪૬
કીટેભ્યો દારુણ્તરા લૂતાઃ ષોડશ તા જગુઃ| અષ્ટાવિંશતિરિત્યેકે તતોઽપ્યન્યે તુ ભૂયસીઃ||૪૫|| સહસ્રરશ્મ્યનુચરા વદન્ત્યન્યે સહસ્રશઃ| બહૂપદ્રવરુપા તુ લૂતૈકૈવ વિષાત્મિકા||૪૬||
View original
कीटेभ्यो दारुण्तरा लूताः षोडश ता जगुः| अष्टाविंशतिरित्येके ततोऽप्यन्ये तु भूयसीः||४५|| सहस्ररश्म्यनुचरा वदन्त्यन्ये सहस्रशः| बहूपद्रवरुपा तु लूतैकैव विषात्मिका||४६||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦- કીટેભ્યોઽપિ ઘોરા લૂતાઃ| તાશ્ચ મુનયઃ ષોડશસંખ્યા અધ્યગીષન્| અન્યે અષ્ટાવિંશતિરુલૂતા ઇત્યવોચન્| તતોઽપ્યપરે બહુતરા આચખ્યુઃ| અન્યે તુ રવેરનુચરાઃ સહસ્રશો વદન્તિ| ઇતિ નાનામતમુક્ત્વા સ્વમતં યુક્ત્યા સર્વમતાનુગ્રાહિ વક્તિ| અનેકોપદ્રવસ્વભાવત્વેનૈકૈવ લૂતા વિષાત્મિકા|
Adhikarana લૂતાનાં દોષતો નિરુપણમ્ (૪૭) · Śloka ૪૭
રૂપાણિ નામતસ્તસ્યા દુર્જ્ઞેયાન્યતિસઙ્કરાત્| નાસ્તિ સ્થાનવ્યવસ્થા ચ દોષતોઽતઃ પ્રચક્ષતે||૪૭||
View original
रूपाणि नामतस्तस्या दुर्ज्ञेयान्यतिसङ्करात्| नास्ति स्थानव्यवस्था च दोषतोऽतः प्रचक्षते||४७||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-નામ્ના યાનિ રૂપાણિ, તાનિ તસ્યા અતિસઙ્કરાદ્ધેતોર્દુર્જ્ઞાનાનિ| સ્થાનવ્યવસ્થાઽપિ નાસ્તિ| તસ્માદ્દોષવશેન ભણિષ્યતે|
Adhikarana લૂતાનાં સાધ્યાસાધ્યત્વમ્ (૪૮) · Śloka ૪૮
કૃચ્છ્રસાધ્યા પૃથગ્દોષૈરસાધ્યા નિચયેન સા| |૪૮|
View original
कृच्छ्रसाध्या पृथग्दोषैरसाध्या निचयेन सा| |४८|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-પૃથગ્દોષૈર્લૂતા કૃચ્છ્રસાધ્યા, સન્નિપાતેન ચાસાધ્યા|
Adhikarana પૈત્તિકસ્ય લૂતાદંશસ્ય લક્ષણમ્ (૪૮-૪૯) · Śloka ૪૯
| તદ્દંશઃ પૈત્તિકો દાહતૃટ્સ્ફોટજ્વરમોહવાન્||૪૮|| ભૃશોષ્મા રક્તપીતાભઃ ક્લેદી દ્રાક્ષાફલોપમઃ| |૪૯|
View original
| तद्दंशः पैत्तिको दाहतृट्स्फोटज्वरमोहवान्||४८|| भृशोष्मा रक्तपीताभः क्लेदी द्राक्षाफलोपमः| |४९|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-તસ્યા દંશઃ પૈત્તિકો દાહાદિમાન્ ભૃશોષ્મા પીતરક્તાભઃ ક્લેદવાન્ દ્રાક્ષાફલાકારઃ સ્યાત્|
Adhikarana શ્લૈષ્મિકસ્ય લૂતાદંશસ્ય લક્ષણમ્ (૪૯-૫૦) · Śloka ૫૦
| શ્લૈષ્મિકઃ કઠિનઃ પાણ્ડુઃ પરૂષકફલાકૃતિઃ||૪૯|| નિદ્રાં શીતજ્વરં કાસં કણ્ડૂં ચ કુરુતે ભૃશમ્| |૫૦|
View original
| श्लैष्मिकः कठिनः पाण्डुः परूषकफलाकृतिः||४९|| निद्रां शीतज्वरं कासं कण्डूं च कुरुते भृशम्| |५०|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦- શ્લૈષ્મિકો લૂતાદંશઃ કઠિનઃ પાણ્ડુવર્ણઃ પરૂષકફલનિભો નિદ્રાદીનતિશયેન કરોતિ|
Adhikarana વાતિકસ્ય લૂતાદંશસ્ય લક્ષણમ્ (૫૦) · Śloka ૫૦
| વાતિકઃ પરુષઃ શ્યાવઃ પર્વભેદજ્વરપ્રદઃ||૫૦||
View original
| वातिकः परुषः श्यावः पर्वभेदज्वरप्रदः||५०||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-વાતિકો દંશઃ પરુષસ્પર્શઃ સ્યાવસ્તથા પર્વભેદજ્વરકૃત્|
Adhikarana દોષલિઙ્ગૈર્યથાસ્વં તદ્વિભાગઃ (૫૧) · Śloka ૫૧
તદ્વિભાગં યથાસ્વં ચ દોષલિઙ્ગૈર્વિભાવયેત્| |૫૧|
View original
तद्विभागं यथास्वं च दोषलिङ्गैर्विभावयेत्| |५१|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-તાસાં વિભાગં દોષાણાં લક્ષણૈર્યથાયોગં લક્ષયેત્|
Adhikarana અસાધ્યલૂતાયાઃ લક્ષણમ્ (૫૧-૫૪) · Śloka ૫૪
| અસાધ્યાયાં તુ હૃન્મોહશ્વાસહિધ્માશિરોગ્રહાઃ||૫૧|| શ્વેતપીતાસિતારક્તાઃ પિટિકાઃ શ્વયથૂદ્ભવઃ| વેપથુર્વમથુર્દાહસ્તૃડાન્ધ્યં વક્રનાસતા||૫૨|| શ્યાવૌષ્ઠવક્ત્રદન્તત્વં પૃષ્ઠગ્રીવાવભઞ્જનમ્| પક્વજમ્બૂસવર્ણં ચ દંશાત્સ્રવતિ શોણિતમ્||૫૩|| સર્વાઽપિ સર્વજા પ્રાયો વ્યપદેશસ્તુ ભૂયસા| |૫૪|
View original
| असाध्यायां तु हृन्मोहश्वासहिध्माशिरोग्रहाः||५१|| श्वेतपीतासितारक्ताः पिटिकाः श्वयथूद्भवः| वेपथुर्वमथुर्दाहस्तृडान्ध्यं वक्रनासता||५२|| श्यावौष्ठवक्त्रदन्तत्वं पृष्ठग्रीवावभञ्जनम्| पक्वजम्बूसवर्णं च दंशात्स्रवति शोणितम्||५३|| सर्वाऽपि सर्वजा प्रायो व्यपदेशस्तु भूयसा| |५४|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-આસાધ્યાયાં લૂતાયાં હૃન્મોહાદ્યાઃ સ્યુઃ| શ્વેતાદિગુણાઃ પિટિકાસ્તથા શ્વયથ્વાદ્યાશ્ચ| દંશાદ્ રક્તં પક્વજમ્બૂનિભં સ્રવતિ| સં-સર્વા ચ લૂતા ત્રિદોષજૈવ| બાહુલ્યેન તુ વ્યપદેશઃ|
Adhikarana લૂતાયાસ્ત્રિપ્રકારત્વમ્ (૫૪-૫૫) · Śloka ૫૫
| તીક્ષ્ણમધ્યાવરત્વેન સા ત્રિધા હન્ત્યુપેક્ષિતા||૫૪|| સપ્તાહેન દશાહેન પક્ષેણ ચ પરં ક્રમાત્| |૫૫|
View original
| तीक्ष्णमध्यावरत्वेन सा त्रिधा हन्त्युपेक्षिता||५४|| सप्ताहेन दशाहेन पक्षेण च परं क्रमात्| |५५|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-સા ચ લૂતા તીક્ષ્ણાદિભેદેન ત્રિપ્રકારા| ઉપેક્ષિતા ચ સતી યથાસઙ્ખ્યં દશાહેન પક્ષેણ ચ હન્તિ|
Adhikarana સર્વસ્ય લૂતાદંશસ્ય લક્ષણમ્ (૫૫-૫૮) · Śloka ૫૮
| લૂતાદંશશ્ચ સર્વોઽપિ દદ્રુમણ્ડલસન્નિભઃ||૫૫|| સિતોઽસિતોઽરુણઃ પીતઃ શ્યાવો વા મૃદુરુન્નતઃ| મધ્યે કૃષ્ણોઽથવા શ્યાવઃ પર્યન્તે જાલકાવૃતઃ||૫૬|| વિસર્પવાંસ્છોફયુતસ્તપ્યતે બહુવેદનઃ| જ્વરાશુપાકવિક્લેદકોથાવદરણાન્વિતઃ||૫૭|| ક્લેદેન યત્સ્પૃશત્યઙ્ગં તત્રાપિ કુરુતે વ્રણમ્| |૫૮|
View original
| लूतादंशश्च सर्वोऽपि दद्रुमण्डलसन्निभः||५५|| सितोऽसितोऽरुणः पीतः श्यावो वा मृदुरुन्नतः| मध्ये कृष्णोऽथवा श्यावः पर्यन्ते जालकावृतः||५६|| विसर्पवांस्छोफयुतस्तप्यते बहुवेदनः| ज्वराशुपाकविक्लेदकोथावदरणान्वितः||५७|| क्लेदेन यत्स्पृशत्यङ्गं तत्रापि कुरुते व्रणम्| |५८|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦- સર્વશ્ચ લૂતાદંશો દદ્રુમણ્ડલાકારઃ સિતાદિવર્ણો મૃદુરુન્નતો મધ્યે કૃષ્ણવર્ણઃ શ્યાવવર્ણો વા પરિતો જાલકવૃતો વિસર્પાદિમાન્ સ્યાત્| તથા તપ્યતેઽનેકરુજઃ| તથા જ્વરાદિયુતઃ| તથા ચ દંશઃ ક્લેદેન યદ્યદઙ્ગં સ્પૃશેત્ તત્ર તત્ર ચ વ્રણં વિદધાતિ|
Adhikarana લૂતાયાઃ શ્વાસાદિભિર્વિષોદ્વમનમ્ (૫૮-૫૯) · Śloka ૫૯
| શ્વાસદંષ્ટ્રાશકૃન્મૂત્રશુક્રલાલાનખાર્તવૈઃ||૫૮|| અષ્ટાભિરુદ્વમત્યેષા વિષં વક્ત્રાદ્વિશેષતઃ| |૫૯|
View original
| श्वासदंष्ट्राशकृन्मूत्रशुक्रलालानखार्तवैः||५८|| अष्टाभिरुद्वमत्येषा विषं वक्त्राद्विशेषतः| |५९|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-શ્વાસાદિભિરષ્ટાભિરેષા લૂતા વિષમુદ્વમતિ| વક્ત્રેણ વિશેષેણ|
Adhikarana લૂતાયાઃ કીટાનાં ચ દંશ સ્થાનમ્ (૫૯-૬૦) · Śloka ૬૦
| લૂતા નાભેર્દશત્યૂર્ધ્વમૂર્ધ્વં ચાધશ્ચ કીટકાઃ||૫૯|| તદ્દૂષિતં ચ વસ્ત્રાદિ દેહે પૃક્તં વિકારકૃત્| |૬૦|
View original
| लूता नाभेर्दशत्यूर्ध्वमूर्ध्वं चाधश्च कीटकाः||५९|| तद्दूषितं च वस्त्रादि देहे पृक्तं विकारकृत्| |६०|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦- નાભેરૂર્ધ્વં લૂતા દશતિ| ઊર્ધ્વમધસ્તાચ્ચ કીટા દશન્તિ| દશતીતિ "દંશસઞ્જસ્વઞ્જાં શપિ" ઇતિ નલોપઃ| તયા-લૂતયા દૂષિતં, વસ્ત્રાસનાદિ શરીરે લગ્નં વિકારકૃત્|
Adhikarana પ્રથમેઽહનિ લૂતાદંશસ્ય લક્ષણમ્ (૬૦-૬૧) · Śloka ૬૧
| દિનાર્ધં લક્ષ્યતે નૈવ દંશો લૂતાવિષોદ્ભવઃ||૬૦|| સૂચીવ્યધવદાભાતિ તતોઽસૌ પ્રથમેઽહનિ| અવ્યક્તવર્ણઃ પ્રચલઃ કિઞ્ચિત્કણ્ડૂરુજાન્વિતઃ||૬૧||
View original
| दिनार्धं लक्ष्यते नैव दंशो लूताविषोद्भवः||६०|| सूचीव्यधवदाभाति ततोऽसौ प्रथमेऽहनि| अव्यक्तवर्णः प्रचलः किञ्चित्कण्डूरुजान्वितः||६१||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-લૂતાવિષજો દંશો દિનાર્ધં ન લક્ષ્યત એવ| તતઃ-અનન્તરં, અસૌ-દંશઃ, પ્રથમે દિને સૂચીવ્યધતુલ્ય આભાતિ| અવ્યક્તવર્ણઃ પ્રકર્ષેણ ચલો મનાક્કણ્ડૂરુગ્યુતશ્ચ|
Adhikarana દ્વિતીયેઽહનિ લૂતાદંશસ્ય લક્ષણમ્ (૬૨) · Śloka ૬૨
દ્વિતીયેઽભ્યુન્નતોઽન્તેષુ પિટિકૈરિવ વાઽઽચિતઃ| વ્યક્તવર્ણો નતો મધ્યે કણ્ડૂમાન્ ગ્રન્થિસન્નિભઃ||૬૨||
View original
द्वितीयेऽभ्युन्नतोऽन्तेषु पिटिकैरिव वाऽऽचितः| व्यक्तवर्णो नतो मध्ये कण्डूमान् ग्रन्थिसन्निभः||६२||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
દ્વીતીયેઽહન્યભ્યુન્નતોઽન્તેષુ પિટિકૈરિવ વાઽઽચિતો વ્યક્તવર્ણો મધ્યે નતઃ સકણ્ડૂર્ગ્રન્થિનિભઃ|
Adhikarana તૃતીયેઽહનિ લૂતાદંશસ્ય લક્ષણમ્ (૬૩) · Śloka ૬૩
તૃતીયે સજ્વરો રોમહર્ષકૃદ્રક્તમણ્ડલઃ| શરાવરૂપસ્તોદાઢ્યો રોમકૂપેષુ સાસ્રવઃ||૬૩||
View original
तृतीये सज्वरो रोमहर्षकृद्रक्तमण्डलः| शरावरूपस्तोदाढ्यो रोमकूपेषु सास्रवः||६३||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦- તૃતીયેઽહનિ જ્વરાન્વિતો રોમાઞ્ચકૃદ્રક્તમણ્ડલઃ શરાવાકારોઽધિકવ્યથો રોમકૂપેષુ સ્રાવવાન્|
Adhikarana ચતુર્થેઽહનિ લૂતાદંશસ્ય લક્ષણમ્ (૬૪) · Śloka ૬૪
મહાંશ્ચતુર્થે શ્વયથુસ્તાપશ્વાસભ્રમપ્રદઃ| |૬૪|
View original
महांश्चतुर्थे श्वयथुस्तापश्वासभ्रमप्रदः| |६४|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-ચતુર્થે વાસરે મહાંશ્છોફસ્તાપાદિકૃત્|
Adhikarana પઞ્ચમેઽહનિ લૂતાદંશસ્ય લક્ષણમ્ (૬૪) · Śloka ૬૪
| વિકારાન્ કુરુતે તાંસ્તાન્ પઞ્ચમે વિષકોપજાન્||૬૪||
View original
| विकारान् कुरुते तांस्तान् पञ्चमे विषकोपजान्||६४||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-પઞ્ચમે દિને તાંસ્તાન્-પૂર્વોક્તાન્, વિષકોપજાન્ વિકારાન્ વિધત્તે|
Adhikarana ષષ્ઠેઽહનિ લૂતાદંશસ્ય લક્ષણમ્ (૬૫) · Śloka ૬૫
ષષ્ઠે વ્યાપ્નોતિ મર્માણિ| |૬૫|
View original
षष्ठे व्याप्नोति मर्माणि| |६५|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-ષષ્ઠે દિને મર્માણ્યશ્નુતે|
Adhikarana સપ્તમેઽહનિ લૂતાદંશસ્ય લક્ષણમ્ (૬૫) · Śloka ૬૫
સપ્તમે હન્તિ જીવિતમ્| |૬૫|
View original
सप्तमे हन्ति जीवितम्| |६५|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-સપ્તમે દિવસે જીવિતં હન્તિ|
Adhikarana ઇતિ તીક્ષ્ણવિષસ્વરૂપમ્ મધ્યં હીનં ચાતો વિભજેત્ (૬૫) · Śloka ૬૫
| ઇતિ તીક્ષ્ણં વિષં, મધ્યં હીનં ચ વિભજેદતઃ||૬૫||
View original
| इति तीक्ष्णं विषं, मध्यं हीनं च विभजेदतः||६५||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦- ઇતિ-એવંરૂપં, તીક્ષ્ણં વિષમ્| મધ્યં હીનં વાઽતો નિરૂપ્ય લક્ષયેત્|
Adhikarana એકવિંશતિરાત્રેણ સર્વથા વિષશમઃ (૬૬) · Śloka ૬૬
એકવિંશતિરાત્રેણ વિષં શામ્યતિ સર્વથા| |૬૬|
View original
एकविंशतिरात्रेण विषं शाम्यति सर्वथा| |६६|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સં-સર્વથા એકવિંશતિરાત્રેણ વિષં શમં યાતિ|
Adhikarana લૂતાદંશસ્યોદ્ધરણં દાહશ્ચ (૬૬-૬૭) · Śloka ૬૭
| અથાશુ લૂતાદષ્ટસ્ય શસ્ત્રેણાદંશમુદ્ધરેત્||૬૬|| દહેચ્ચ જામ્બવૌષ્ઠાદ્યૈર્ન તુ પિત્તોત્તરં દહેત્| |૬૭|
View original
| अथाशु लूतादष्टस्य शस्त्रेणादंशमुद्धरेत्||६६|| दहेच्च जाम्बवौष्ठाद्यैर्न तु पित्तोत्तरं दहेत्| |६७|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સં-અથેતિ મઙ્ગલે| કૃતમઙ્ગલસ્ય લૂતાદષ્ટસ્ય, આ-સમન્તાત્, દંશં ક્ષિપ્રં શસ્ત્રેણોદ્ધરેત્| જામ્બ્વૌષ્ઠાદિભિશ્ચ દહેત્, પિત્તાધિકં વર્જયિત્વા|
Adhikarana કર્કશાદિદંશસ્ય છેદદાહ નિષેધઃ (૬૭-૬૮) · Śloka ૬૮
| કર્કશં ભિન્નરોમાણં મર્મસન્ધ્યાદિસંશ્રિતમ્||૬૭|| પ્રસૃતં સર્વતો દંશં ન છિન્દીત દહેન્ન ચ| |૬૮|
View original
| कर्कशं भिन्नरोमाणं मर्मसन्ध्यादिसंश्रितम्||६७|| प्रसृतं सर्वतो दंशं न छिन्दीत दहेन्न च| |६८|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સં-કર્કશાદિગુણં દંશં દંશં ન છિન્દ્યાત્ ન ચ દહેત્|
Adhikarana દગ્ધદંશસ્યાગદૈર્લેપઃ ક્ષીરિવૃક્ષકષાયૈઃ સેકશ્ચ (૬૮-૬૯) · Śloka ૬૯
| લેપયેદ્દગ્ધમગદૈર્મધુસૈન્ધવસંયુતૈઃ||૬૮|| સુશીતૈઃ સેચયેચ્ચાનુ કષાયૈઃ ક્ષીરિવૃક્ષજૈઃ| |૬૯|
View original
| लेपयेद्दग्धमगदैर्मधुसैन्धवसंयुतैः||६८|| सुशीतैः सेचयेच्चानु कषायैः क्षीरिवृक्षजैः| |६९|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-દગ્ધં દંશમગદૈર્માક્ષિકસૈન્ધવાન્વિતૈર્લેપયેત્| પશ્ચાત્ ક્ષીરિવૃક્ષજૈઃ કષાયૈરતિશિશિરૈઃ સેચયેચ્ચ|
Adhikarana લૂતાદંશસ્ય સર્વતો રક્તાપહરણં, તતઃ શીતાઃ સેકલેપાઃ (૬૯-૭૦) · Śloka ૭૦
| સર્વતોઽપહરેદ્રક્તં શૃઙ્ગાદ્યૈઃ સિરયાઽપિ વા||૬૯|| સેકલેપાસ્તતઃ શીતા બોધિશ્લેષ્માતકાક્ષકૈઃ| |૭૦|
View original
| सर्वतोऽपहरेद्रक्तं शृङ्गाद्यैः सिरयाऽपि वा||६९|| सेकलेपास्ततः शीता बोधिश्लेष्मातकाक्षकैः| |७०|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦- સર્વતો રક્તં વિસ્રાવયેચ્છૃઙ્ગાદિભિઃ| અનન્તરં સેકાલેપાશ્ચ શિશિરા હિતાઃ પિપ્પલાદિભિઃ|
Adhikarana સર્વલૂતાકીટેષુ પદ્મકોઽગદઃ (૭૦-૭૧) · Śloka ૭૧
| ફલિનીદ્વિનિશાક્ષૌદ્રસર્પિર્ભિઃ પદ્મકાહ્વયઃ||૭૦|| અશેષલૂતાકીટાનામગદઃ સાર્વકાર્મિકઃ| |૭૧|
View original
| फलिनीद्विनिशाक्षौद्रसर्पिर्भिः पद्मकाह्वयः||७०|| अशेषलूताकीटानामगदः सार्वकार्मिकः| |७१|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-ફલિન્યાદિકોઽયં પદ્મકસંજ્ઞોઽગદઃ સાર્વકાર્મિકઃ| અશેષક્રિયાસુ(?) લૂતાકીટાનાં હિતઃ|