Adhikarana ਕਰ੍ਣਰੋਗਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯਾਧ੍ਯਾਯਃ||੧੭|| ੧ ਵਾਤਜਸ੍ਯ ਕਰ੍ਣਸ਼ੂਲਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਮ੍ (੨-੩) · Śloka ੩
ਅਥਾਤਃ ਕਰ੍ਣਰੋਗਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ|
ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ|
(ਗਦ੍ਯਸੂਤ੍ਰੇ||੨||
) ਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਯਾਯਜਲਕ੍ਰੀਡਾਕਰ੍ਣਕਣ੍ਡੂਯਨੈਰ੍ਮਰੁਤ੍|
ਮਿਥ੍ਯਾਯੋਗੇਨ ਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਯ ਕੁਪਿਤੋਨ੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਕੋਪਨੈਃ||੧||
ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਸਿਰਾਃ ਕੁਰ੍ਯਾਚ੍ਛੂਲਂ ਸ੍ਰੋਤਸਿ ਵੇਗਵਤ੍|
ਅਰ੍ਧਾਵਭੇਦਕਂ ਸ੍ਤਮ੍ਭਂ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰਾਨਭਿਨਨ੍ਦਨਮ੍||੨||
ਚਿਰਾਚ੍ਚ ਪਾਕਂ ਪਕ੍ਵਂ ਤੁ ਲਸੀਕਾਮਲ੍ਪਸ਼ਃ ਸ੍ਰਵੇਤ੍|
ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਂ ਸ਼ੂਨ੍ਯਮਕਸ੍ਮਾਚ੍ਚ ਸ੍ਯਾਤ੍ਸਞ੍ਚਾਰਵਿਚਾਰਵਤ੍||੩||
View original
अथातः कर्णरोगविज्ञानीयं व्याख्यास्यामः|
इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः|
(गद्यसूत्रे||२||
) प्रतिश्यायजलक्रीडाकर्णकण्डूयनैर्मरुत्|
मिथ्यायोगेन शब्दस्य कुपितोऽन्यैश्च कोपनैः||१||
प्राप्य श्रोत्रसिराः कुर्याच्छूलं स्रोतसि वेगवत्|
अर्धावभेदकं स्तम्भं शिशिरानभिनन्दनम्||२||
चिराच्च पाकं पक्वं तु लसीकामल्पशः स्रवेत्|
श्रोत्रं शून्यमकस्माच्च स्यात्सञ्चारविचारवत्||३||
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਨਯਨਾਮਯਾਦਨਨ੍ਤਰਂ ਦੂਰਗ੍ਰਹਣਸਾਧਰ੍ਮ੍ਯੇਣ ਕਰ੍ਣਰੋਗਾਨਾਹ| ਯਥਾ ਹਿ ਚਕ੍ਸੁਰ੍ਦੂਰਦੇਸ਼ਸ੍ਥਮਪਿ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਤਥਾ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਂ ਦੂਰਸ੍ਥਮਪਿ ਸ਼ਣੋਤੀਤ੍ਯਾਹ- ਸ੦-ਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਯਾਯੇਤ੍ਯਾਦਿਭਿਃ ਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਯ ਚ ਮਿਥ੍ਯਾਭਿਯੋਗੇਨ ਪਵਨਃ ਕੁਪਿਤੋਪਰੈਰਪਿ ਸਰ੍ਵਨਿਦਾਨੈਃ ਕੁਪਿਤਃ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਸਿਰਾਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਸ੍ਰੋਤਸਿ-ਕਰ੍ਣਵਿਵਰੇ, ਸ਼ੂਲਂ ਵੇਗਵਤ੍ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਤਥਾਰ੍ਧਾਵਭੇਦਕਂ ਸ਼ਿਰੋਰੋਗਂ ਸ੍ਤਮ੍ਭਂ ਕਰ੍ਣਸ੍ਯੈਵ, ਤਥਾ ਸ਼ੀਤਸ੍ਯਾਨਭਿਨਨ੍ਦਨਂ ਚਿਰੇਣ ਚ ਪਾਕਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਪਕ੍ਵਂ ਤੁ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਮਲ੍ਪਸ਼ੋ ਲਸੀਕਾਂ ਸ੍ਰਵੇਤ੍| ਅਕਸ੍ਮਾਚ੍ਚ ਸ਼ੂਨ੍ਯਂ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਸਞ੍ਚਾਰਵਿਚਾਰਵਚ੍ਚ-ਸ੍ਥਗਿਤਾਸ੍ਥਗਿਤਂ ਚ ਯਥਾ, ਸ੍ਯਾਤ੍|
Adhikarana ੨ਪਿਤ੍ਤਜਸ੍ਯ ਕਰ੍ਣਸ਼ੂਲਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਮ੍ (੪-੫) · Śloka ੫
ਸ਼ੂਲਂ ਪਿਤ੍ਤਾਤ੍ ਸਦਾਹੋਸਾਸ਼ੀਤੇਚ੍ਛਾਸ਼੍ਵਯਥੁਜ੍ਵਰਮ੍|
ਆਸ਼ੁਪਾਕਂ ਪ੍ਰਪਕ੍ਵਂ ਚ ਸਪੀਤਲਸਿਕਾਸ੍ਰੁਤਿ||੪||
ਸਾ ਲਸੀਕਾ ਸ੍ਪਸ਼ੇਦ੍ਯਦ੍ਯਤ੍ਤਤ੍ਤਤ੍ਪਾਕਮੁਪੈਤਿ ਚ|
|੫|
View original
शूलं पित्तात् सदाहोषाशीतेच्छाश्वयथुज्वरम्|
आशुपाकं प्रपक्वं च सपीतलसिकास्रुति||४||
सा लसीका स्पृशेद्यद्यत्तत्तत्पाकमुपैति च|
|५|
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਪਿਤ੍ਤੇਨ ਸ਼ੂਲਂ ਦਾਹਾਦ੍ਯਨ੍ਵਿਤਂ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਤਤ੍ਰ ਊਸਾ-ਪ੍ਰਾਦੇਸ਼ਿਕਃ ਸਨ੍ਤਾਪਃ| ਦਾਹਃ-ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗੀਣਸ੍ਤੀਵ੍ਰੋਸ੍ਮਾ ਸਦਾਰਤਿਮਾਨ੍| ਤਥਾਸ਼ੁ ਪਾਕੋ ਯਸ੍ਮਿਂਸ੍ਤਦੇਵਮ੍| ਤਥਾ ਪ੍ਰਪਕ੍ਵਂ ਚ ਸਪੀਤਲਸਿਕਾਸ੍ਰੁਤਿ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਸਾ ਚ ਲਸੀਕਾ ਯਦ੍ਯਦਙ੍ਗਂ ਸ੍ਪਸ਼ੇਤ੍ ਤਤ੍ ਤਤ੍ ਪਾਕਂ ਗਚ੍ਛਤਿ|
Adhikarana ੩ ਕਫਜਸ੍ਯ ਕਰ੍ਣਸ਼ੂਲਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਮ੍ (੫-੬) · Śloka ੬
|
ਕਫਾਚ੍ਛਿਰੋਹਨੁਗ੍ਰੀਵਾਗੌਰਵਂ ਮਨ੍ਦਤਾ ਰੁਜਃ||੫||
ਕਣ੍ਡੂਃ ਸ਼੍ਵਯਥੁਰੁਸ੍ਣੇਚ੍ਛਾ ਪਾਕਾਚ੍ਛ੍ਵੇਤਘਨਸ੍ਰੁਤਿਃ|
|੬|
View original
|
कफाच्छिरोहनुग्रीवागौरवं मन्दता रुजः||५||
कण्डूः श्वयथुरुष्णेच्छा पाकाच्छ्वेतघनस्रुतिः|
|६|
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਕਫਾਚ੍ਛਿਰਾਦਿਗੌਰਵਂ ਜਾਯਤੇ| ਰੁਜੋ ਮਨ੍ਦਤ੍ਵਂ ਕਣ੍ਡ੍ਵਾਦਿ ਚ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਪਾਕਾਚ੍ਛ੍ਵੇਤਾ ਘਨਾ ਚ ਸ੍ਰੁਤਿਃ ਸ੍ਯਾਤ੍|
Adhikarana ੪ ਰਕ੍ਤਜਸ੍ਯ ਕਰ੍ਣਸ਼ੂਲਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਮ੍ (੬-੭) · Śloka ੭
|
ਕਰੋਤਿ ਸ਼੍ਰਵਣੇ ਸ਼ੂਲਮਭਿਘਾਤਾਦਿਦੂਸਿਤਮ੍||੬||
ਰਕ੍ਤਂ ਪਿਤ੍ਤਸਮਾਨਾਰ੍ਤਿ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ਵਾਧਿਕਲਕ੍ਸਣਮ੍|
|੭|
View original
|
करोति श्रवणे शूलमभिघातादिदूषितम्||६||
रक्तं पित्तसमानार्ति किञ्चिद्वाऽधिकलक्षणम्|
|७|
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਰਕ੍ਤਮਭਿਘਾਤਾਦਿਦੂਸਿਤਂ ਕਰ੍ਣੇ ਸ਼ੂਲਂ ਕਰੋਤਿ| ਕਿਮ੍ਭੂਤਂ ਰਕ੍ਤਮ੍ ? ਪਿਤ੍ਤੇਨ ਸਮਾ ਪੀਡਾ ਯਸ੍ਮਿਂਸ੍ਤਦੇਵਮ੍| ਕਿਞ੍ਚਿਚ੍ਚਾਧਿਕਲਕ੍ਸਣਮ੍|
Adhikarana ੫ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਜਸ੍ਯ ਕਰ੍ਣਸ਼ੂਲਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਮ੍ (੭-੮) · Śloka ੮
|
ਸ਼ੂਲਂ ਸਮੁਦਿਤੈਰ੍ਦੋਸੈਃ ਸਸ਼ੋਫਜ੍ਵਰਤੀਵ੍ਰਰੁਕ੍||੭||
ਪਰ੍ਯਾਯਾਦੁਸ੍ਣਸ਼ੀਤੇਚ੍ਛਂ ਜਾਯਤੇ ਸ਼੍ਰੁਤਿਜਾਡ੍ਯਵਤ੍|
ਪਕ੍ਵਂ ਸਿਤਾਸਿਤਾਰਕ੍ਤਘਨਪੂਯਪ੍ਰਵਾਹਿ ਚ||੮||
View original
|
शूलं समुदितैर्दोषैः सशोफज्वरतीव्ररुक्||७||
पर्यायादुष्णशीतेच्छं जायते श्रुतिजाड्यवत्|
पक्वं सितासितारक्तघनपूयप्रवाहि च||८||
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਸਮੁਦਿਤੈਃ-ਸਨ੍ਨਿਪਤਿਤੈਰ੍ਦੋਸੈਃ, ਸ਼ੂਲਂ ਸ਼ੋਫਾਦਿਯੁਤਂ ਜਾਯਤੇ| ਤਥਾ ਪਰ੍ਯਾਯੇਣੋਸ੍ਣਸ਼ੀਤੇਚ੍ਛਂ ਸ਼੍ਰੁਤਿਜਾਡ੍ਯਯੁਕ੍ਤਂ ਚ| ਪਕ੍ਵਂ ਸਿਤਾਸਿਤਾਰਕ੍ਤਘਨਂ ਪੂਯਂ ਪ੍ਰਵਹਤਿ|
Adhikarana ੬ ਕਰ੍ਣਨਾਦਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਮ੍ (੯) · Śloka ੯
ਸ਼ਬ੍ਦਵਾਹਿਸਿਰਾਸਂਸ੍ਥੇ ਸ਼ਣੋਤਿ ਪਵਨੇ ਮੁਹੁਃ|
ਨਾਦਾਨਕਸ੍ਮਾਦ੍ਵਿਵਿਧਾਨ੍ ਕਰ੍ਣਨਾਦਂ ਵਦਨ੍ਤਿ ਤਮ੍||੯||
View original
शब्दवाहिसिरासंस्थे शृणोति पवने मुहुः|
नादानकस्माद्विविधान् कर्णनादं वदन्ति तम्||९||
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਸ਼ਬ੍ਦਵਾਹਿਨੀਸੁ ਸਿਰਾਸੁ ਗਤੇ ਵਾਤੇ ਮੁਹੁਃ ਸ਼ਬ੍ਦਾਨ੍ ਵਿਵਿਧਾਨਕਸ੍ਮਾਚ੍ਛਣੋਤਿ| ਤਂ ਕਰ੍ਣਨਾਦਂ ਵਦਨ੍ਤਿ|
Adhikarana ੭ ਬਧਿਰਤ੍ਵਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਮ੍ (੧੦) · Śloka ੧੦
ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਾਨੁਗਤੋ ਵਾਯੁਰ੍ਨਾਦੋ ਵਾ ਸਮੁਪੇਕ੍ਸਿਤਃ|
ਉਚ੍ਚੈਃ ਕਚ੍ਛ੍ਰਾਚ੍ਛ੍ਰੁਤਿਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਬਧਿਰਤ੍ਵਂ ਕ੍ਰਮੇਣ ਚ||੧੦||
View original
श्लेष्मणाऽनुगतो वायुर्नादो वा समुपेक्षितः|
उच्चैः कृच्छ्राच्छ्रुतिं कुर्याद्बधिरत्वं क्रमेण च||१०||
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਵਾਯੁਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਾਨੁਗਤਃ ਕਰ੍ਣਨਾਦੋ ਵਾ ਸਮੁਪੇਕ੍ਸਿਤਃ-ਅਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਃ, ਕਰ੍ਣੇ-ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰੇ, ਉਚ੍ਚੈਃ ਕਚ੍ਛ੍ਰਾਚ੍ਛ੍ਰੁਤਿਂ-ਸ਼੍ਰਵਣਂ, ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਕ੍ਰਮੇਣ ਬਧਿਰਤ੍ਵਂ-ਬਾਧਿਰ੍ਯਂ ਚ, ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍|
Adhikarana ੮ਪ੍ਰਤੀਨਾਹਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਮ੍ (੧੧) · Śloka ੧੧
ਵਾਤੇਨ ਸ਼ੋਸਿਤਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾ ਸ਼੍ਰੋਤੋ ਲਿਮ੍ਪੇਤ੍ਤਤੋ ਭਵੇਤ੍|
ਰੁਗ੍ਗੌਰਵਂ ਪਿਧਾਨਂ ਚ ਸ ਪ੍ਰਤੀਨਾਹਸਂਜ੍ਞਿਤਃ||੧੧||
View original
वातेन शोषितः श्लेष्मा श्रोतो लिम्पेत्ततो भवेत्|
रुग्गौरवं पिधानं च स प्रतीनाहसंज्ञितः||११||
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਵਾਤੇਨ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾ ਸ਼ੋਸਿਤਃ ਸ਼੍ਰੋਤੋ ਲਿਮ੍ਪੇਤ੍| ਤਤੋ ਰੁਗ੍ਗੌਰਵਂ ਤਸ੍ਯ ਸ੍ਰੋਤਸੋ ਗੁਰੁਤ੍ਵਂ ਸ੍ਯਾਤ੍, ਸ੍ਥਗਨਂ ਚ| ਸ ਪ੍ਰਤੀਨਾਹਸਂਜ੍ਞਕੋ ਗਦਃ|
Adhikarana ੯ ਕਣ੍ਡੂਕਰ੍ਣਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਮ੍ ੧੦ਸ਼ੋਫਕਰ੍ਣਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਮ੍ (੧੨) · Śloka ੧੨
ਕਣ੍ਡੂਸ਼ੋਫੌ ਕਫਾਚ੍ਛ੍ਰੋਤ੍ਰੇ ਸ੍ਥਿਰੌ ਤਤ੍ਸਂਜ੍ਞਯਾ ਸ੍ਮਤੌ|
|੧੨|
View original
कण्डूशोफौ कफाच्छ्रोत्रे स्थिरौ तत्संज्ञया स्मृतौ|
|१२|
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਕਫਾਤ੍ ਕਣ੍ਡੂਸ਼ੋਫੌ ਕਰ੍ਣੇ ਸ੍ਥਿਰੌ ਤਤ੍ਸਂਜ੍ਞੌ ਕਣ੍ਡੂਸ਼ੋਫਾਖ੍ਯੌ ਭਵਤਃ|
Adhikarana ੧੧ਪੂਤਿਕਰ੍ਣਕਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਮ੍ (੧੨-੧੩) · Śloka ੧੩
|
ਕਫੋ ਵਿਦਗ੍ਧਃ ਪਿਤ੍ਤੇਨ ਸਰੁਜਂ ਨੀਰੁਜਂ ਤ੍ਵਪਿ||੧੨||
ਘਨਪੂਤਿਬਹੁਕ੍ਲੇਦਂ ਕੁਰੁਤੇ ਪੂਤਿਕਰ੍ਣਕਮ੍|
|੧੩|
View original
|
कफो विदग्धः पित्तेन सरुजं नीरुजं त्वपि||१२||
घनपूतिबहुक्लेदं कुरुते पूतिकर्णकम्|
|१३|
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਕਫਃ ਪਿਤ੍ਤੇਨ ਵਿਦਗ੍ਧਃ ਸਰੁਜਂ ਨੀਰੁਜਂ ਵਾ ਘਨਪੂਤਿਬਹੁਕ੍ਲੇਦਂ ਪੂਤਿਕਰ੍ਣਕਮਨੁਗਤਾਰ੍ਥਂ ਕੁਰੁਤੇ|
Adhikarana ੧੨ ਕਮਿਕਰ੍ਣਕਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਮ੍ (੧੩-੧੪) · Śloka ੧੪
|
ਵਾਤਾਦਿਦੂਸਿਤਂ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਂ ਮਾਂਸਾਸਕ੍ਕ੍ਲੇਦਜਾ ਰੁਜਮ੍||੧੩||
ਖਾਦਨ੍ਤੋ ਜਨ੍ਤਵਃ ਕੁਰ੍ਯੁਸ੍ਤੀਵ੍ਰਾਂ ਸ ਕਮਿਕਰ੍ਣਕਃ|
|੧੪|
View original
|
वातादिदूषितं श्रोत्रं मांसासृक्क्लेदजा रुजम्||१३||
खादन्तो जन्तवः कुर्युस्तीव्रां स कृमिकर्णकः|
|१४|
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਵਾਤਾਦਿਭਿਃ ਦੂਸਿਤਂ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਂ ਜਨ੍ਤਵੋ ਭਕ੍ਸਯਨ੍ਤੋ ਮਾਂਸਾਦਿਕ੍ਲੇਦਜਾਂ ਤੀਵ੍ਰਾਂ ਰੁਜਂ ਕੁਰ੍ਯੁਃ| ਸ ਕਮਿਕਰ੍ਣਕਾਖ੍ਯਃ|
Adhikarana ੧੩ ਕਰ੍ਣਵਿਦ੍ਰਧੇਃ ਲਕ੍ਸਣਮ੍ (੧੪-੧੫) · Śloka ੧੫
|
ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਕਣ੍ਡੂਯਨਾਜ੍ਜਾਤੇ ਕ੍ਸਤੇ ਸ੍ਯਾਤ੍ਪੂਰ੍ਵਲਕ੍ਸਣਃ||੧੪||
ਵਿਦ੍ਰਧਿਃ, ਪੂਰ੍ਵਵਚ੍ਚਾਨ੍ਯਃ|
|੧੫|
View original
|
श्रोत्रकण्डूयनाज्जाते क्षते स्यात्पूर्वलक्षणः||१४||
विद्रधिः, पूर्ववच्चान्यः|
|१५|
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਕਣ੍ਡੂਯਨਾਜ੍ਜਾਤੇ ਕ੍ਸਤੇ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਲਕ੍ਸਣੋ ਵਿਦ੍ਰਧਿਃ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਨਿਦਾਨੇ ਹ੍ਯੇਵਮੁਕ੍ਤਮ੍ (ਹ. ਨਿ. ਅ. ੧੧| ੨)- "ਯਃ ਸ਼ੋਫੋ ਬਹਿਰਨ੍ਤਰ੍ਵਾ ਮਹਾਮੂਲੋ ਮਹਾਰੁਜਃ| ਵਤ੍ਤਃ ਸ੍ਯਾਦਾਯਤੋ ਯੋ ਵਾ ਸ੍ਮਤਃ ਸੋਢਾ ਸ ਵਿਦ੍ਰਧਿਃ||" ਇਤਿ| ਤਦ੍ਵਦਿਹ ਵਿਦ੍ਰਧਿਸਾਮਾਨ੍ਯਾਤ੍ ਕਰ੍ਣਵਿਦ੍ਰਧਿਰੇਕ ਏਵੋਕ੍ਤਃ|
Adhikarana ੧੪ ਕਰ੍ਣਾਰ੍ਸ਼ਸਃ ਲਕ੍ਸਣਮ੍ ੧੫ਕਰ੍ਣਾਰ੍ਬੁਦਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਮ੍ (੧੫) · Śloka ੧੫
ਸ਼ੋਫੋਰ੍ਸ਼ੋਰ੍ਬੁਦਮੀਰਿਤਮ੍|
ਤੇਸੁ ਰੁਕ੍ ਪੂਤਿਕਰ੍ਣਤ੍ਵਂ ਬਧਿਰਤ੍ਵਂ ਚ ਬਾਧਤੇ||੧੫||
View original
शोफोऽर्शोऽर्बुदमीरितम्|
तेषु रुक् पूतिकर्णत्वं बधिरत्वं च बाधते||१५||
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਅਰ੍ਸ਼ੋਰ੍ਬੁਦਂ ਚ ਤਦੀਰਿਤਮਿਤਿ ਕਰ੍ਣਾਰ੍ਸ਼ਃ ਕਰ੍ਣਾਰ੍ਬੁਦਮਿਤਿ| ਤਤ੍ਰ ਹ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍ (ਹ. ਉ. ਅ. ੮|੧੩)- "ਅਰ੍ਸ਼ੋਧਿਮਾਂਸਂ ਵਰ੍ਤ੍ਮਾਨ੍ਤਃ ਸ੍ਤਬ੍ਧਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਸਦਾਹਰੁਕ੍| ਰਕ੍ਤਂ ਰਕ੍ਤੇਨ ਤਤ੍ਸ੍ਰਾਵਿ ਛਿਨ੍ਨਂ ਛਿਨ੍ਨਂ ਵਿਵਰ੍ਧਤੇ||" ਇਤਿ| ਅਰ੍ਬੁਦਸ੍ਯ ਤੁ ਲਕ੍ਸਣਮ੍ (ਹ. ਉ. ਅ. ੮|੨੪)- "ਵਰ੍ਤ੍ਮਾਨ੍ਤਰ੍ਮਾਂਸਪਿਣ੍ਡਾਭਃ ਸ਼੍ਵਯਥੁਰ੍ਗ੍ਰਥਿਤੋਰੁਜਃ| ਸਾਸ੍ਰੈਃ ਸ੍ਯਾਦਰ੍ਬੁਦੋ ਦੋਸੈਰ੍ਵਿਸਮੋ ਬਾਹ੍ਯਤਸ਼੍ਚਲਃ||" ਇਤਿ| ਤੇਸੁ-ਅਰ੍ਸ਼ੋਰ੍ਬੁਦੇਸੁ, ਰੁਗ੍ ਬਾਧਤੇ ਪੂਤਿਕਰ੍ਣਤ੍ਵਂ ਬਧਿਰਤ੍ਵਂ ਚ|
Adhikarana ੧੬ ਕੁਚਿਕਰ੍ਣਕਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਮ੍ (੧੬) · Śloka ੧੬
ਗਰ੍ਭੇਨਿਲਾਤ੍ਸਙ੍ਕੁਚਿਤਾ ਸ਼ਸ੍ਕੁਲੀ ਕੁਚਿਕਰ੍ਣਕਃ|
|੧੬|
View original
गर्भेऽनिलात्सङ्कुचिता शष्कुली कुचिकर्णकः|
|१६|
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਵਾਤਾਦ੍ਗਰ੍ਭੇ-ਅਭ੍ਯਨ੍ਤਰੇ, ਸਙ੍ਕੁਚਿਤਾ ਸ਼ਸ੍ਕੁਲੀ ਕੁਚਿਕਰ੍ਣਸਂਜ੍ਞਃ|
Adhikarana ੧੭ ਪਿਪ੍ਪਲੀਕਰ੍ਣਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਮ੍ (੧੬-੧੭) · Śloka ੧੭
|
ਏਕੋ ਨੀਰੁਗਨੇਕੋ ਵਾ ਗਰ੍ਭੇ ਮਾਂਸਾਙ੍ਕੁਰਃ ਸ੍ਥਿਰਃ||੧੬||
ਪਿਪ੍ਪਲੀ ਪਿਪ੍ਪਲੀਮਾਨਃ|
|੧੭|
View original
|
एको नीरुगनेको वा गर्भे मांसाङ्कुरः स्थिरः||१६||
पिप्पली पिप्पलीमानः|
|१७|
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਮਾਂਸਾਂਙ੍ਕੁਰੋ ਗਰ੍ਭੇ ਸ੍ਥਿਰ ਏਕੋਨੇਕੋ ਵਾ ਨੀਰੁਜਃ ਪਿਪ੍ਪਲੀਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ, ਕਰ੍ਣਪਿਪ੍ਪਲੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸ ਚ ਮਾਂਸਾਂਙ੍ਕੁਰਃ ਪਿਪ੍ਪਲੀਮਾਨਃ|
Adhikarana ੧੮ ਵਿਦਾਰਿਕਾਯਾਃ ਲਕ੍ਸਣਮ੍ (੧੭-੧੮) · Śloka ੧੮
ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਾਦ੍ਵਿਦਾਰਿਕਾ|
ਸਵਰ੍ਣਃ ਸਰੁਜਃ ਸ੍ਤਬ੍ਧਃ ਸ਼੍ਵਯਥੁਃ, ਸ ਉਪੇਕ੍ਸਿਤਃ||੧੭||
ਕਟੁਤੈਲਨਿਭਂ ਪਕ੍ਵਃ ਸ੍ਰਵੇਤ੍ ਕਚ੍ਛ੍ਰੇਣ ਰੋਹਤਿ|
ਸਙ੍ਕੋਚਯਤਿ ਰੂਢਾ ਚ ਸਾ ਧ੍ਰੁਵਂ ਕਰ੍ਣਸ਼ਸ੍ਕੁਲੀਮ੍||੧੮||
View original
सन्निपाताद्विदारिका|
सवर्णः सरुजः स्तब्धः श्वयथुः, स उपेक्षितः||१७||
कटुतैलनिभं पक्वः स्रवेत् कृच्छ्रेण रोहति|
सङ्कोचयति रूढा च सा ध्रुवं कर्णशष्कुलीम्||१८||
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਸਨ੍ਨਿਪਾਤੇਨ ਵਿਦਾਰਿਕਾਖ੍ਯਃ ਸ਼੍ਵਯਥੁਃ ਸ੍ਤਬ੍ਧਸ੍ਤਥਾ ਸਵਰ੍ਣਃ ਸਰੁਜਃ| ਸ ਉਪੇਕ੍ਸਿਤਃ ਸਨ੍ ਕਟੁਤੈਲਨਿਭਂ ਸ੍ਰਵੇਤ੍| ਕਚ੍ਛ੍ਰੇਣ ਰੋਹਤਿ| ਸਾ ਚ ਵਿਦਾਰਿਕਾ ਰੂਢਾ ਸਤੀ ਨਿਸ਼੍ਚਿਤਂ ਕਰ੍ਣਸ਼ਸ੍ਕੁਲੀਂ ਸਙ੍ਕੋਚਯਤਿ|
Adhikarana ੧੯ ਪਾਲੀਸ਼ੋਸਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਮ੍ (੧੯) · Śloka ੧੯
ਸਿਰਾਸ੍ਥਃ ਕੁਰੁਤੇ ਵਾਯੁਃ ਪਾਲੀਸ਼ੋਸਂ ਤਦਾਹ੍ਵਯਮ੍|
|੧੯|
View original
सिरास्थः कुरुते वायुः पालीशोषं तदाह्वयम्|
|१९|
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਸਿਰਾਸ੍ਥੋ ਵਾਯੁਃ ਪਾਲੀਸ਼ੋਸਂ ਤਦਾਹ੍ਵਯਂ-ਪਾਲੀਸ਼ੋਸਸਂਜ੍ਞਂ, ਕੁਰੁਤੇ|
Adhikarana ੨੦ ਤਨ੍ਤ੍ਰਿਕਾਯਾਃ ਲਕ੍ਸਣਮ੍ ੨੧ਪਰਿਪੋਟਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਮ੍ (੧੯-੨੧) · Śloka ੨੧
|
ਕਸ਼ਾ ਦਢਾ ਚ ਤਨ੍ਤ੍ਰੀਵਤ੍ ਪਾਲੀ ਵਾਤੇਨ ਤਨ੍ਤ੍ਰਿਕਾ||੧੯||
ਸੁਕੁਮਾਰੇ ਚਿਰੋਤ੍ਸਰ੍ਗਾਤ੍ਸਹਸੈਵ ਪ੍ਰਵਰ੍ਧਿਤੇ|
ਕਰ੍ਣੇ ਸ਼ੋਫਃ ਸਰੁਕ੍ ਪਾਲ੍ਯਾਮਰੁਣਃ ਪਰਿਪੋਟਵਾਨ੍||੨੦||
ਪਰਿਪੋਟਃ ਸ ਪਵਨਾਤ੍|
|੨੧|
View original
|
कृशा दृढा च तन्त्रीवत् पाली वातेन तन्त्रिका||१९||
सुकुमारे चिरोत्सर्गात्सहसैव प्रवर्धिते|
कर्णे शोफः सरुक् पाल्यामरुणः परिपोटवान्||२०||
परिपोटः स पवनात्|
|२१|
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਵਾਤੇਨ ਪਾਲੀ ਕਸ਼ਾ ਦਢਾ ਚ ਤਨ੍ਤ੍ਰੀਵ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਸਾ ਤਨ੍ਤ੍ਰੀਕੇਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ| ਸ੦-ਸੁਕੁਮਾਰੇ ਕਰ੍ਣੇ ਚਿਰੋਤ੍ਸਰ੍ਗਾਤ੍ ਸਹਸੈਵ-ਨ ਤੁ ਸ਼ਨੈਃ, ਪ੍ਰਵਰ੍ਧਿਤੇ ਸ਼੍ਵਯਥੁਃ ਪਾਲ੍ਯਾਂ ਸਰੁਕ੍ ਤਥਾ ਲੋਹਿਤਃ ਪਰਿਪੋਟਵਾਂਸ਼੍ਚ| ਪਰਿਪੋਟਃ-ਸ੍ਫੁਟਨਮ੍| ਸ ਵਾਤਾਤ੍ ਪਰਿਪੋਟਸਂਜ੍ਞਃ ਸ੍ਯਾਤ੍|
Adhikarana ੨੨ ਉਤ੍ਪਾਤਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਮ੍ (੨੧-੨੨) · Śloka ੨੨
ਉਤ੍ਪਾਤਃ ਪਿਤ੍ਤਸ਼ੋਣਿਤਾਤ੍|
ਗੁਰ੍ਵਾਭਰਣਭਾਰਾਦ੍ਯੈਃ ਸ਼੍ਯਾਵੋ ਰੁਗ੍ਦਾਹਪਾਕਵਾਨ੍||੨੧||
ਸ਼੍ਵਯਥੁਃ ਸ੍ਫੋਟਪਿਟਿਕਾਰਾਗੋਸਾਕ੍ਲੇਦਸਂਯੁਤਃ|
|੨੨|
View original
उत्पातः पित्तशोणितात्|
गुर्वाभरणभाराद्यैः श्यावो रुग्दाहपाकवान्||२१||
श्वयथुः स्फोटपिटिकारागोषाक्लेदसंयुतः|
|२२|
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਪਿਤ੍ਤਸ਼ੋਣਿਤਾਤ੍ ਸ ਏਵੋਤ੍ਪਾਤਸਂਜ੍ਞਃ| ਗੁਰ੍ਵਾਭਰਣਭਾਰਾਦਿਭਿਰ੍ਹੇਤੁਭੂਤੈਃ ਪ੍ਰਕੁਪਿਤਾਤ੍ ਪਿਤ੍ਤਸ਼ੋਣਿਤਾਤ੍ ਸ਼ੋਫੋ ਰੁਗਾਦਿਮਾਨ੍ ਸ੍ਫੋਟਾਦਿਸਂਯੁਤਃ| ਸ਼੍ਯਾਵੋਨੁਗਤਾਰ੍ਥਃ|
Adhikarana ੨੩ ਉਨ੍ਮਨ੍ਥਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਮ੍ (੨੨-੨੩) · Śloka ੨੩
|
ਪਾਲ੍ਯਾਂ ਸ਼ੋਫੋਨਿਲਕਫਾਤ੍ਸਰ੍ਵਤੋ ਨਿਰ੍ਵ੍ਯਥਃ ਸ੍ਥਿਰਃ||੨੨||
ਸ੍ਤਬ੍ਧਃ ਸਵਰ੍ਣਃ ਕਣ੍ਡੂਮਾਨੁਨ੍ਮਨ੍ਥੋ ਗਲ੍ਲਿਰਸ਼੍ਚ ਸਃ|
|੨੩|
View original
|
पाल्यां शोफोऽनिलकफात्सर्वतो निर्व्यथः स्थिरः||२२||
स्तब्धः सवर्णः कण्डूमानुन्मन्थो गल्लिरश्च सः|
|२३|
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਵਾਤਕਫਾਤ੍ ਪਾਲ੍ਯਾਂ ਸ਼ੋਫਃ ਸਰ੍ਵਤੋ ਨਿਰ੍ਵ੍ਯਥਃ ਸ੍ਥਿਰਃ ਸ੍ਤਬ੍ਧਃ ਸਮਾਨਵਰ੍ਣਃ ਕਣ੍ਡੂਯੁਤ ਉਨ੍ਮਨ੍ਥ ਉਚ੍ਯਤੇ| ਸ ਏਵ ਗਲ੍ਲਿਰਾਖ੍ਯਃ|
Adhikarana ੨੪ ਦੁਃਖਵਰ੍ਧਨਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਮ੍ (੨੩-੨੪) · Śloka ੨੪
|
ਦੁਰ੍ਵਿਦ੍ਧੇ ਵਰ੍ਧਿਤੇ ਕਰ੍ਣੇ ਸਕਣ੍ਡੂਦਾਹਪਾਕਰੁਕ੍||੨੩||
ਸ਼੍ਵਯਥ੍ ਉਃ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤੋਤ੍ਥਃ ਸ ਨਾਮ੍ਨਾ ਦੁਃਖਵਰ੍ਧਨਃ|
|੨੪|
View original
|
दुर्विद्धे वर्धिते कर्णे सकण्डूदाहपाकरुक्||२३||
श्वयथ् उः सन्निपातोत्थः स नाम्ना दुःखवर्धनः|
|२४|
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਕਰ੍ਣੇ ਦੁਰ੍ਵਿਦ੍ਧੇ ਸਤਿ ਕਣ੍ਡ੍ਵਾਦਿਸਂਯੁਤਃ ਸ਼ੋਫਃ ਸਨ੍ਨਿ ਪ੍ਪਾਤਾਤ੍ਮਕੋ ਦੁਃਖਵਰ੍ਧਨਸਂਜ੍ਞਃ|
Adhikarana ੨੫ ਲੇਹ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯਾਃ ਲਕ੍ਸਣਮ੍ (੨੪-੨੫) · Śloka ੨੫
|
ਕਫਾਸਕ੍ਕਮਿਜਾਃ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਾਃ ਸਕਣ੍ਡੂਕ੍ਲੇਦਵੇਦਨਾਃ||੨੪||
ਲੇਹ੍ਯਾਖ੍ਯਾਃ ਪਿਟਿਕਾਸ੍ਤਾ ਹਿ ਲਿਹ੍ਯੁਃ ਪਾਲੀਮੁਪੇਕ੍ਸਿਤਾਃ|
|੨੫|
View original
|
कफासृक्ऽऽकृमिजाः सूक्ष्माः सकण्डूक्लेदवेदनाः||२४||
लेह्याख्याः पिटिकास्ता हि लिह्युः पालीमुपेक्षिताः|
|२५|
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਕਫਰਕ੍ਤਜਕਮਿਜਾਃ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਾਃ ਕਣ੍ਡ੍ਵਾਦਿਯੁਤਾ ਲੇਹ੍ਯਾਖ੍ਯਾਃ ਪਿਟਿਕਾਃ| ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਤਾ ਉਪੇਕ੍ਸਿਤਾਃ ਪਾਲੀਂ ਲਿਹ੍ਯੁਃ|
Adhikarana ਏਤੇਸਾਂ ਪਞ੍ਚਵਿਂਸ਼ਤਿਰੋਗਾਣਾਂ ਸਾਧ੍ਯਾਸਾਧ੍ਯਤ੍ਵਮ੍ (੧੭) · Śloka ੧੭
|
ਪਿਪ੍ਪਲੀ ਸਰ੍ਵਜਂ ਸ਼ੂਲਂ ਵਿਦਾਰੀ ਕੁਚਿਕਰ੍ਣਕਃ||੨੫||
ਏਸਾਮਸਾਧ੍ਯਾਃ, ਯਾਪ੍ਯੈਕਾ ਤਨ੍ਤ੍ਰਿਕਾਨ੍ਯਾਂਸ੍ਤੁ ਸਾਧਯੇਤ੍|
ਪਞ੍ਚਵਿਂਸ਼ਤਿਰਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤਾਃ ਕਰ੍ਣਰੋਗਾ ਵਿਭਾਗਤਃ||੨੬||
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਵੈਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਗੁਪ੍ਤਸੂਨੁਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਗ੍ਭਟਵਿਰਚਿਤਾਯਾਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਹਦਯਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਸਸ੍ਠੇ ਉਤ੍ਤਰਸ੍ਥਾਨੇ ਕਰ੍ਣਰੋਗਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯੋ ਨਾਮ ਸਪ੍ਤਦਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ||੧੭||
View original
|
पिप्पली सर्वजं शूलं विदारी कुचिकर्णकः||२५||
एषामसाध्याः, याप्यैका तन्त्रिकाऽन्यांस्तु साधयेत्|
पञ्चविंशतिरित्युक्ताः कर्णरोगा विभागतः||२६||
इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां षष्ठे उत्तरस्थाने कर्णरोगविज्ञानीयो नाम सप्तदशोऽध्यायः||१७||
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਾਦਯਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰੋ ਰੋਗਾ ਏਸਾਂ ਮਧ੍ਯੇਸਾਧ੍ਯਾਃ| ਤਨ੍ਤ੍ਰਿਕਾ ਯਾਪ੍ਯਾ| ਅਨ੍ਯਾਂਸ੍ਤੁ ਵਿਂਸ਼ਤਿਰੋਗਾਨ੍ ਸਾਧਯੇਤ੍| ਇਤਿ-ਏਵਂ ਪ੍ਰਾਗੁਕ੍ਤੇਨ ਪ੍ਰਕਾਰੇਣ, ਪਞ੍ਚਵਿਂਸ਼ਤਿਰਾਮਯਾ ਵਿਭਾਗੇਨੋਕ੍ਤਾਃ| ਅਨੇਨਾਨ੍ਯਤਨ੍ਤ੍ਰਕਤਾਂ ਸਙ੍ਕੀਰ੍ਣਕਰ੍ਣਰੋਗਕਥਨਂ ਸੂਚਯਤਿ| ਸਙ੍ਖ੍ਯਾਨਂ ਚ ਸੁਖਸ੍ਮਰਣਾਰ੍ਥਮਤ੍ਰ ਕਤਮਿਤਿ| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਗਾਙ੍ਕਦਤ੍ਤਪੁਤ੍ਰਸ਼੍ਰੀਮਦਰੁਣਦਤ੍ਤਵਿਰਚਿਤਾਯਾਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਹਦਯਟੀਕਾਯਾਂ ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਸਸ੍ਠੇ ਉਤ੍ਤਰਸ੍ਥਾਨੇ ਕਰ੍ਣਰੋਗਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯੋ ਨਾਮ ਸਪ੍ਤਦਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ ਸਮਾਪ੍ਤਃ|| ੧੭||