௨௫. யந்த்ரவிதிரத்யாயஃ

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

அதேதாநீஂ பஞ்சவிஂஶாத்யாயாரம்போ யந்த்ரவிதாநப்ரதர்ஶநார்தஃ| யதோ பஸ்திநஸ்யாஞ்ஹ்ஜநக்ஷாராதீநி யந்த்ராஶ்ரயண்யேவேத்யாஹ-

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-யந்த்ரஸ்ய விதிர்யந்த்ரவிதிஃ ஶேஷஂ பூர்வவத்| அர்ஶோபகந்தராதிஷு நிருஜேऽங்ஹ்கே யம்யதே-நியம்யதே ஶஸ்த்ரக்ஷாராக்நிகர்மேதி யந்த்ரம்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-யந்த்ரவிதிமத்யாயஂ வ்யாக்யாதுஂ ப்ரதிஜாநீதே-அதேதி|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-அநேகப்ரகாராணி யாநி ஶல்யாநி-ஶஸ்த்ரவேணுபாஷாணாதிரூபாணி, விவிதேஷு ஶரீரப்ரதேஶேஷு நிவிஶந்தே, தேஷாமாஹரணே ஆகஷ்டுஂ, யோऽப்யுபாயஸ்தத்யந்த்ரம்| 'உச்யதே' இதி ஶேஷஃ| ததா, அர்ஶோபகந்தரநாடீவ்ரணாதீநாஂ ஶஸ்த்ராதியோஜநே ஸதி ஶேஷஸ்ய-நிருஜஸ்யாங்கஸ்ய, பரிரக்ஷாயாஂ-ரக்ஷாநிமித்தம், ஸ்வஸ்தஸ்யாங்கஸ்ய ஶஸ்த்ராத்யாபாதாநிவத்த்யர்தமித்யர்தஃ| ததா, பஸ்திநஸ்யாதிகர்மணி ய உபாயஸ்தச்ச யந்த்ரம்| ததா கடிகாதி ச யந்த்ரஂ பவநாகர்ஷணாய ரக்தாத்யாகர்ஷணாய ச| ஜாம்பவௌஷ்டஸந்தஂஶாதீநி ச யந்த்ராணி|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-யந்த்ரலக்ஷணமாஹ-நாநாவிதாநாமிதி| ஶல்யாஹரணே ய உபாயஃ, யஶ்சார்ஶஃப்ரபதிதர்ஶநே, யஶ்ச ஶாஸ்த்ராதிச்சேத்யஸமீபாங்கரக்ஷணே, யஶ்ச பஸ்த்யாதிப்ரணயநே, யஶ்ச காடிகாதிராசூஷணாதௌ, தத்யந்த்ரம்| ஏவஂவித உபாயவிஶேஶோ யந்த்ரமித்யர்தஃ|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-ரூபாணி ச கார்யாணி ச ரூபகார்யாணி| அநேகாநி விசித்ராணி, ரூபகார்யாணி தேஷாஂ தாநி யந்த்ராணி நாநாப்ரகாராணி| தத்ர ரூபஂ-கங்கமுகஸ்வஸ்திகாத்யாகாரத்வம்| கார்யஂ-அஸ்த்யாதிலக்நஶல்யஹரணாதிகம்| யதஶ்சைவஂ யந்த்ராணாஂ நாநாவிதத்வம், அதஸ்தாநி புத்த்யா விகல்ப்ய கார்யாநுரோதாத் கல்பயேத்| நநு, யந்த்ராணாஂ திங்மாத்ரேऽப்யநபிஜ்ஞஃ கதமிவ கல்பநாஂ கர்துஂ பாரயேத் ? இத்யாஹ- ஸஂ-யாநி யாநி ஸ்தூலாநி யதாஸ்தூலம்| "யதா ஸாதஶ்யே" இத்யவ்யயீபாவஃ| யதாஸ்தூலயந்த்ரகரணேந வ்யுத்பந்நமதிஃ ஶேஷாணாமபி யந்த்ராணாமுத்பாதநே விகல்பஂ கர்துஂ ஸமர்தோ பவேதிதி பாவஃ|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-யந்த்ரவிஶேஷாணாமநந்தத்வாத் புத்த்யா கல்ப்யத்வமாஹ-அநேகரூபகார்யாணீதி| ஆ ரஂ-நிதர்ஶநார்தஂ காஂஶ்சித்யந்த்ரவிஶேஷாந் வக்துமாஹ-யதாஸ்தூலமிதி| ஸ்வஸ்திகஸந்தஂஶதாலநாடீஶலாகாநுயந்த்ரபேதாத் ஷோடா யந்த்ராணி|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-யேந பார்ஶ்வேந ஶல்யமுத்த்ரியதே தத்யந்த்ராணாஂ முகஂ வேத்யம்| கங்காதீநாஂ பக்ஷிமகாணாஂ முகைஸ்துல்யாநி யந்த்ராணாஂ முகாநி குர்யாத்| ஆதிஶப்தேந கத்ரஹஂஸஹரிணாதிபரிக்ரஹஃ| தாநி தத்ஸஂஜ்ஞகாநி| ச ஏவார்தே, தாநி யந்த்ராணி தந்நாமாந்யேவ| யதா,-கங்குமுகஂ ஸிஂஹமுகமித்யாதி| அஷ்டாதஶாங்குலேத்யாதி, ஸ்வஸ்திகாக்யாநி யந்த்ராணி வித்யாத்| கீதஶாநி ? அஷ்டாதஶாங்குலதைர்க்யாணி, பூரிஶோ-பாஹுல்யேந, ஆயஸாநி-ஶஸ்த்ரமயாநி| தந்தாதிமயாநாமபி க்வசித்தர்ஶநாத் பூரிஶ இத்யுக்தம்| ததா, கண்டப்ரதேஶே கீலகைர்பத்தாநி| கீதஶைஃ கீலகைஃ ? மஸூராகாராஃ பர்யந்தா யேஷாஂ தைஃ| யத்ர ப்ரதேஶே யந்த்ராணாஂ ஹஸ்தக்ரஹஸ்தத்ர தந்மூலம்| தத்ராங்குஶவந்நதாநி-பரிணதாநி| தைஃ-கங்கமுகாதிபிஃ, அஸ்திஸஂலக்நஶல்யஸ்ய-காண்டபலாதேஃ, ஆஹரணஂ-ஆகர்ஷணமிஷ்யதே|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-தத்ர ஸ்வஸ்திகாந்யாஹ-துல்யாநீதி| தத்ஸஂஜ்ஞகாநி-கங்கமுகஸிஂஹமுகாதிநாமாநி| ஆயாமோ-தைர்க்யம்| பூரிஶ இதி வசநாத் தார்வாதிகதாந்யபி| கண்டே-முகாகாரஸம்பாதகஶகலத்வயஸந்தாநஸ்தாநே| மூலே-தாரணஸ்தாநே| ஸ்வஸ்திகாநாஂ கார்யமாஹ-தைர்த்தடைரிதி|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-கீலேந-மஸூராகாரபர்யந்தேந, பத்தஂ ததா விமுக்தமக்ரஂ- முகஂ, யயோஸ்தௌ கீலபத்தவிமுக்தாக்ரௌ ஸந்தஂஶௌ பவதஃ| கீதஶௌ ? ஷோடஶாங்குலப்ரமாணௌ| க்வோபயோக ஏதயோஃ ஸ்யாத் ? இத்யாஹ-த்வகித்யாதி| த்வகாதீநாஂ த்வந்த்வஃ| த்வக்ஶிராஸ்த்ராயுபிஶிதலக்நஂ ச தச்சல்யஂ ச, தஸ்யாபகர்ஷ்ணே-ஆஹரணே, தாவுபயுஜ்யேதே|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-ஸந்தஂஶாஶ்சத்வாரஃ| தத்ர க்ரீலபத்தாக்ரகீலமுக்தாக்ரௌ ஸந்தஂஶாவாஹ-கீலபத்தவிமுக்தாக்ராவிதி|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-ஷோடஶாங்குலஸந்தஂஶத்வயாதந்யஃ ஸந்தஂஶஃ (ஷடங்குலப்ரமாணஃ) ஸூக்ஷ்மஶல்யாநாஂ-நாஸாரோமாதீநாஂ, ஹரணே-ஆகர்ஷணே, ததா, உபபக்ஷ்மணாஂ வர்த்மாதிபவாநாஂ ஹரணே யுஜ்யதே|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-ஷடங்குலஂ ஸந்தஂஶமாஹ-ஷடங்குல இதி| உபபக்ஷ்மணாஂ-நேத்ரேஷ்வவாந்தரபக்ஷ்மணாம்|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-ஸா ச முசுண்டீஸஂஜ்ஞா| கிம்பூதா முசுண்டீ? ஸூக்ஷ்மா தந்தா யஸ்யாஃ ஸா ஸூக்ஷ்மதந்தா, ததா, ஜுஃ-அவக்ரா, ந ச ஸந்தஂஶவத்வக்ரா த்விபாஹுரித்யார்தஃ| ததா, மூலே-ஹஸ்தக்ரஹணஸ்தாநே, ருசகஂ-அங்குலீயகரூபஂ, பூஷணஂ யஸ்யாஃ ஸா ருசகபூஷணா| ருசகபீடநேந ஸா கர்ம கரோதீத்யர்தஃ| கம்பீரஶ்சாஸௌ வ்ரணஶ்ச கம்பீரவ்ரணஸ்தஸ்மிந் மாஂஸாநி-தஸ்யாதிமாஂஸஂ, ஏதத்விஷய ஆஹரணே| அர்மணஶ்ச ஶேஷிதஸ்ய ச்சிந்நஶேஷஸ்யாஹரணே முசுண்டீ|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-முசுண்ட்யாக்யஂ ஸந்தஂஶமாஹ-முசுண்டீதி| ஸூக்ஷ்மதந்தா-ஸூக்ஷ்மாக்ரா| ஜுஃ-அவக்ரா| ருசகபூஷணா-மூலே முத்ரிகாபத்தா| கம்பீரேஷு வ்ரணேஷு யாநி மாஂஸாநி, யாநி ச நேத்ரேஷு சிந்நஶேஷாண்யர்மாணி, தேஷாஂ ஹரணே|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-த்வே தாலயந்த்ரே பவதஃ| கிஂப்ரமாணே ? த்வாதஶாங்குலே| ஸஂஸ்தாநமாஹ-மத்ஸ்யதாலவத் மீநகலதாலவத், த்விதாலகஂ-ஏகஂ த்வயோஃ பார்ஶ்வயோர்மத்ஸ்யமுகஸதஶம், அபரமேகதாலகஂ-ஏகபார்ஶ்வே மத்ஸ்யமுகாகாரமேவ| தே த்வே தாலயந்த்ரே பவதஃ| கர்ணேத்யாதி| கர்ணநாடீ ஶல்யமபஹரதஃ-கர்ணநாடீஶல்யாபஹாரிணீ|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-தாலயந்த்ரத்வயமாஹ-த்வே த்வாதஶாங்குல இதி| மத்ஸ்யதாலோ-மத்ஸ்யகலதாலஃ|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-நாடீயந்த்ராணி பஸ்திநேத்ராதிவத் ஸுஷிராணி ஸ்யுஃ| ஏகஂ சாநேகஂ சைகாநேகஂ முகஂ யேஷாம்| தநி ச காநிசிதேகமுகாநி ஏகத்வாராணி, காநிசிதநேகமுகாநி-அநேகத்வாராணி| ஏதத்கர்மாசஷ்டே-ஸ்ரோத இத்யாதி| தாநி ச கர்ணாதிஸ்ரோதோகதாநாஂ ஶல்யாநாஂ தர்ஶநநிமித்தஂ விததீத| ததா, கண்டாதிஸ்ரோதோகதாநாஂ ரோகாணாஂ தர்ஶநே-தர்ஶநநிமித்தஂ, விததீத| ததா, க்ரியாணாஂ-ஶஸ்த்ரக்ஷாராக்நிப்ரக்ஷாலநௌஷதப்ரணிதாநாதீநாஂ, ஸுகரத்வார்தம்| ததா, விஷிதிக்தாங்காதீநாமாசூஷணாய விததீத| தத்விஸ்தாரேத்யாதி| தேஷாஂ-நாடீயந்த்ராணாஂ, விஸ்தாரஶ்ச பரீணாஹஶ்ச தைர்க்யஂ ச, தாநி ஸ்ரோதோவஶாத் பவந்தி| யதா,-அநுவாஸநோத்தரபஸ்திநஸ்யநாடிகாதிஷு நிர்திஷ்டம்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-நாடீயந்த்ராண்யாஹ-நாடீயந்த்ராணீதி| விஸ்தாரோ-விவரஸ்ய| பரீணாஹஃ-ஸ்தௌல்யஂ யந்த்ரஸ்ய|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-கண்டே ஶல்யஂ கண்டஶல்யம்| கண்டாப்யந்தரஶல்யாவலோகநார்தஂ தஶாங்குலா நாடீ| அர்தநாஹா-பஞ்சாங்குலபரிணாஹா|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-கண்டாந்தஃஶல்யாவலோகிநீஂ நாடீமாஹ-தஶாங்குலேதி| அர்தநாஹா-பஞ்சாங்குலஸ்தௌல்யா|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-பஞ்சமுகாநி சித்ராணி யஸ்யாஃ ஸா| சதுஷ்கர்ணஸ்ய வாரங்கஸ்ய ஸங்க்ரஹே-ஸங்க்ரஹணநிமித்தமிதஂ யந்த்ரம்| சத்வாரஃ கர்ணா யஸ்ய வாரங்கஸ்யேதி ஸமாஸஃ| தத்ர ஶராதிதண்டப்ரவேஶஃ ஶிகாகாரஃ கீலகோ வாரங்க உச்யதே| த்விகர்ணஸ்ய வாரங்கஸ்ய த்ரிச்சித்ரா நாடீ ஸ்யாத்| த்ரீணி சித்ராணி யஸ்யாஃ ஸா த்ரிச்சித்ரா| சித்ரஶப்தஸ்யோபலக்ஷணர்தத்வாத் த்ரிமுகேத்யேததபி த்ரஷ்டவ்யம்| தஸ்ய வாரங்கஸ்ய ப்ரமாணஂ தத்ப்ரமாணஂ தஸ்மாத்வாரங்கப்ரமாணதஃ-ததநுஸாரேண நாடீப்ரமாணஂ ஜ்ஞேயம்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-சதுஷ்கர்ணவாரங்கஸங்க்ரஹணீஂ நாடீமாஹ-நாடீதி| பஞ்சமுகச்சித்ரா-முகே சித்ரபஞ்சகயுதா| த்விகர்ணஸங்க்ரஹணீஂ நாடீமாஹ-த்விகர்ணஸ்யேதி| தத்ப்ரமாணதஃ-ஸங்க்ரஹ்யப்ரமாணேந| ஏதச்ச நாடீத்வயே சித்ரமாநம்|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-ததா, கர்ணஶ்ச ஸஂஸ்தாநஂ சாநாஹஶ்ச தைர்க்யஂ ச தாந்யேவம்| வாரங்கஸ்ய கர்ணஸஂஸ்தாநாநாஹதைர்க்யாணி, தேஷாமநுரோதஸ்தஸ்மாத், ஏவஂப்ரகாரா அந்யா அபி நாடீஃ ஶல்யாநி ஶரீராந்தர்கதாநி த்ரஷ்டுஂ காரயேத்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-அந்யாநி நாடீயந்த்ராண்யாஹ-வாரங்ககர்ணேதி| ஸஂஸ்தாநஂ-ஆகதிஃ| ஆநாஹஃ-ஸ்தௌல்யம்|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-மூர்த்நி-மூர்த்தபாகே, பத்மகர்ணிகயா-ஜலஜகர்ணிகயா, ஸதஶீ| கியத்ப்ரமாணா ? த்வாதஶாங்குலா| ததா, சதுர்தஃ-சதுர்பாகஃ, ஸுஷிரோ யஸ்யாஃ ஸா, த்ர்யங்ஹ்குலஸுஷிரேதி யாவத்| ஸா நாடீ ஶல்யநிர்காதிநீ மதா| முநீநாமிதி ஶேஷஃ| அர்ஶோயந்த்ரஂ லக்ஷயிதுமாஹ-

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-ஶல்யநிர்காதிநீஂ நாடீமாஹ-பத்மகர்ணிகயேதி| சதுர்தஸுஷிரா-த்ர்யங்குலதீர்கவிவரா|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-அர்ஶஸாஂ ஸம்பந்தி யந்த்ரகஂ கோஸ்தநாகதி சதுரங்குலஂ மாநதோ தைர்க்யேண ஸ்யாத்| யந்த்ரகமித்யாகர்ஷகஂ ஸ்யாத்| நாஹே-பரிணாஹே, பஞ்சாங்குலம்| யத்பஞ்சாங்குலதீர்கேண ஸூத்ரேண வேஷ்ட்யதே, தத்ப்ரமாணஂ ஸ்தௌல்யமித்யர்தஃ| ஏதத் புஂஸாமேவ பஞ்சாங்குலஂ நாஹே ஸ்யாத்| ஸ்த்ரீணாஂ து பரிணாஹே ஷடங்குலஂ யந்த்ரகஂ ஸ்யாத், ஸ்வபாவத ஏவ தாஸாஂ குதஸ்ய மஹத்த்வாத்| வ்யாதேர்தர்ஶநே த்விச்சித்ரஂ-உபயபார்ஶ்வச்சித்ரஂ யந்த்ரம்| கர்மணி-ஶஸ்த்ரக்ஷாராத்யவசாரணே, ஏகச்சித்ரஂ யந்த்ரம்| அஸ்ய யந்த்ரஸ்ய மத்யே த்ர்யங்குலஂ சித்ரம்| அங்ஹ்குஷ்டமத்யதுல்யவிஸ்தாரஂ, ததா ததூர்த்வதோऽர்தாங்குலோச்ச்ரிதா உத்தத்தா கர்ணிகா யஸ்ய ததேவம்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-அர்ஶோயந்த்ராக்யாஂ நாடீமாஹ-அர்ஶஸாமிதி| சதுரங்குலஂ தைர்க்யே| பரிணாஹே து புஂஸாஂ பஞ்சாங்குலஂ, ஸ்த்ரீணாஂ ஷடங்குலம்| வ்யாதேர்தர்ஶநே த்விச்சித்ரம், க்ஷாராதியோஜநே து ஶேஷாங்கபரிரக்ஷாயாமேகச்சித்ரம்| த்விச்சித்ரஸ்ய து த்வயோஃ பார்ஶ்வயோஶ்ச்சித்ரம், ஏகச்சித்ரஸ்யைகஸ்மிந் பார்ஶ்வே| தச்ச த்ர்யங்குலதைர்க்யமங்குஷ்டோதரவிஸ்தாரஂ மத்யே கார்யம்| சித்ராதுர்த்வபகே மூலேऽர்தாங்குலோச்ச்ராயா பஹிஃகுஞ்சிதாக்ரா கர்ணிகா கார்யா|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-ஶம்யாக்யஂ-ஶமீஸஂஜ்ஞஂ, ததீயஂ யந்த்ரகஂ தாதக்-கோஸ்தநாகாரமித்யாதிலக்ஷணலக்ஷிதயந்த்ரஸதஶஂ ஸ்யாத்| அத்ர விஶேஷமாஹ-அச்சித்ரமித்யாதி| அச்சித்ரஂ-சித்ரரஹிதம், யந்த்ரே சித்ரஂ ந விதேயமித்யர்தஃ| இதஂ ச யந்த்ரமர்ஶஃப்ரபீடநஂ ஸ்யாத்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-ததீயமர்ஶஃபீடநஂ ஶம்யாக்யஂ யந்த்ரமாஹ-ஶம்யாக்யமிதி| தாதக்-கோஸ்தநாகாராதிலக்ஷணம்| அச்சித்ரஂ-பார்ஶ்வச்சித்ரரஹிதம்|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-ஸர்வதா பகந்தரே-பகந்தரயந்த்ரே, ஓஷ்டமபநயேத்| குதஃ ப்ரபதி ? சித்ராதூர்த்வம்,-உபரிஷ்டாதர்தாங்குலமபகர்ஷயேதித்யர்தஃ| கர்ணிகா து கார்யைவ (?)|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-பகந்தரயந்த்ராக்யாஂ நாடீமாஹ-ஸர்வதேதி| அர்ஶோயந்த்ரமேவாபநீதௌஷ்டஂ பகந்தரயந்த்ரம்| முகச்சித்ரஸ்ய பார்ஶ்வபாக ஓஷ்டஃ|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-க்ராணார்புதே க்ராணார்ஶஸி சைகச்சித்ரா நாடீ தைர்க்யேணாங்குலத்வயப்ரமாணா| ததா, ப்ரதேஶிநீதுல்யஃ பரீணாஹோ யஸ்யாஃ ஸைவம்| ஸா ச பகந்தரயந்த்ரதுல்யா ஸ்யாத், அபநீதௌஷ்டேத்யர்தஃ|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-க்ராணார்ஶோர்புதயந்த்ராக்யாஂ நாடீமாஹ-க்ராணார்புதேதி|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-அங்குலித்ராணகாக்யஂ யந்த்ரஂ தந்தமயஂ காஷ்டமயஂ வா சதுரங்குலப்ரமாணமர்ஶஸாஂ யந்த்ரஸதஶஂ த்விச்சித்ரஂ கோஸ்தநாகதி ஸ்யாத்| தச்ச வக்த்ரஸ்ய விவதௌ-ப்ரஸாரணே, ஸுகம்| யதோ வக்த்ரப்ரஸாரணே அங்குலேர்தந்தேப்யோ ரக்ஷணாதந்வர்தமங்குலித்ராணகமிதி நாம|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-அங்குலித்ராணாக்யஂ நாடீயந்த்ரமாஹ-அங்குலித்ராணகமிதி| வக்த்ரவிவதௌ-வக்த்ரவிகாஶநார்தஂ, ப்ரவேஶிதாமங்குலீஂ ரக்ஷதீத்யங்குலித்ராணகம்|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-யோநிவ்ரணமீக்ஷதேऽநேநேதி தத் யோநிவ்ரணேக்ஷணஂ யந்த்ரகம்| மத்யே-மத்யபாகே, ஸுஷிரம்| ததா, தைர்த்யேண ஷோடஶாங்குலம்| ததா முத்ரிகயா-ஊர்மிகயாऽஸஞ்சாரிண்யா, பத்தஂ-யுக்தம்| ததா, சத்வாரோ (ரி) பித்தாஃ(த்தாநி)-பத்ராணி, யஸ்ய தச்சதுர்பித்தம்| ததா, ஜலஜமுகுலஸதஶமுகம்| ததா, சதஸ்ரஃ ஶலாகா யத்ர தத் சதுஃஶலாகம்| ததா, தத்-யந்த்ரஂ, மூல ஆக்ராந்தஂ-மூலஶலாகாக்ரமணாத் முகே விகஸேத்-ப்ரஸரேத்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-யோநிவ்ரணேக்ஷணாக்யாஂ நாடீமாஹ-யோநிவ்ரணேக்ஷணமிதி| சதுர்பித்தஂ-சதுஃஶகலம்|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-யந்த்ரே த்வே ஷடங்குலே பவதஃ| கிமர்தம் ? நாடீவ்ராணாப்யங்கக்ஷாலநாய,-அப்யங்கஶ்ச க்ஷாலநஂ சாப்யங்கக்ஷாலநே ததர்தஂ, உபயுஜ்யேதே| ஆகரணஂ-ஆகத், ஸம்பதாதித்வாத் க்விப்| பூர்வவிஹிதஸ்ய பஸ்தியந்த்ரஸ்யேவ ஆகத்-ஆகாரோ, யயோஸ்தே பஸ்தியந்த்ராகதீ,-வத்தே கோபுச்சாகாரே| ததா, யதாஸங்க்யஂ மூலே முகேऽங்குஷ்டகலாயகே-மூலேऽங்குஷ்டதுல்யச்சித்ரே, முகே கலாயதுல்யச்சித்ரே| அக்ரதோऽகர்ணிகே- கர்ணிகாரஹிதே, இதி பஸ்தியந்த்ராத்விஶேஷஃ| மூலே து கர்ணிகே த்வேऽபி புடகயோஜநார்தஂ கார்ய ஏவேத்யக்ரக்ரஹணம்| மூலே-மூலதேஶே, நிபத்தஂ- யோஜிதஂ, மது சர்ம-பஸ்திபுடகாகாரஂ, யயோஸ்தே நிபத்தமதுசர்மணீ|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-நாடீவ்ரணாப்யஞ்ஜநநாடீவ்ரணக்ஷாலநாக்யஂ நாடீத்வயமாஹ-யந்த்ர இதி| மூலேऽங்குஷ்டப்ரவேஶச்சித்ரே, அக்ரே கலாயப்ரவேஶச்சித்ரே| அக்ரதோऽகர்ணிகே-அக்ரே கர்ணிகாரஹிதே| பஸ்தியந்த்ராகதீநி நாடீவிஶேஷணம், யந்த்ரவிஶேஷணத்வே து நும்ப்ரஸங்கஃ|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-உதகோதரே ஜலஸ்ராவணார்தஂ நலிகா த்வித்வாரா-உபயமுகீ, ஸ்யாத்| அதவா, பிச்சநலிகா-மயூரபிச்சஜேத்யர்தஃ|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-ஜலோதரயந்த்ராக்யாஂ நாடீமாஹ-த்வித்வாரேதி| நலிகா-வேண்வாதிநாடீ| பிச்சநலிகா-பக்ஷிபிச்சநாடீ|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-தூமாதியந்த்ராணி யதாஸ்வஂ தூமபாநாத்யத்யாயேஷூக்தாநி|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-தூமயந்த்ராத்யா நாட்ய உக்தா இத்யாஹ-தூமபஸ்த்யாதீதி|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-ஶங்கஂ த்ர்யங்குலமுகம்| துஷ்டவாதவிஷரக்தாம்புதுஷ்டஸ்தந்யாதேஶ்சூஷணே-சூஷணநிமித்தஂ, அஷ்டாதஶாங்குலஂ ஸ்யாத்| அஷ்டாதஶேதி ""ஹ்யஷ்டந" இத்யாதிநாऽऽகாராதேஶஃ| ததா, அக்ரே-ப்ராந்தே, ஸர்ஷபப்ரமாணச்சித்ரம்| யஃ ப்ரதேஶஶ்சூஷணாய ஶரீரே யோஜ்யதே ததக்ரம்| ததா, ஸுஷ்டு நத்தஂ-ஸம்யக்பத்தம்| சூசுகஸ்ய-ஸ்த்ரீகுசாக்ரஸ்யேவ, ஆகதிஃ-ஆகாரோ, யஸ்ய ததேவம்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-ஶங்கஂ த்ர்யங்குலமுகம்| துஷ்டவாதவிஷரக்தாம்புதுஷ்டஸ்தந்யாதேஶ்சூஷணே-சூஷணநிமித்தஂ, அஷ்டாதஶாங்குலஂ-அஷ்டாங்குலஂ தஶாங்குலஂ வா| ஸங்க்ரஹே து த்வாதஶாங்குலமப்யுக்தம் (ஸூ.அ.௩௪)- "ஶங்கஂ து ஹ்றஸ்வமத்யதீர்கமஶ்டாதஶத்வாதஶாங்குலாயதம்" இதி|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-அலாபுஃ-தும்பஃ, த்வாதஶாங்குலோ தைர்க்யேண ஸ்யாத்| பரிணாஹேऽஷ்டாதஶாங்குலஃ| சத்வாரி வா த்ரீணி வாऽங்ஹ்குலாநி யஸ்ய தச்சதுஸ்த்ர்யங்குலம், தத்தாதஶஂ வதஂ-வர்துலஂ, ஆஸ்யஂ-முகஂ, யஸ்ய ஸ ஏவம்| ததா, அந்தஃ-மத்யே, தீப்தோ-ஜ்வலிதஃ, பிசுர்பூர்ஜாதி கர்ப இத்யர்தஃ| ஸ ஈதஶோ துஷ்டகபரக்தஹரஃ ஸ்யாத்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-தும்பாக்யாஂ நாடீமாஹ-ஸ்யாத்வாதஶேதி| சதுரங்குலாஸ்யஸ்த்ர்யங்குலாஸ்யோ வா| அந்தர்தீப்தஃ-ப்ரதீப்ததணஸஷ்டபிசுநா|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-தத்வத்-தேநாலாபுநா துல்யதைர்க்யாநாஹாதிஃ, துல்யகார்யாகாரா ச, கடீ ஸ்யாத்| ஸா ச குல்மஸ்ய விலய உந்நமநே ச ஹிதா, ந கேவலஂ கபரக்தஹதிதி சார்தஃ|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-கதிகாக்யாஂ நாடீமாஹ-தத்வ-டீதி| தத்வத்-அலாபுஸதஶீ| குல்மவிலயநே குல்மோந்நமநே ச| சகாராத் ஶ்லேஷ்மரக்தாவசூஷணே ச|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-ஶலாகாஸஂஜ்ஞாநி யந்த்ராணி விவிதகர்மாணி விவிதாகாராணி யதாயோகப்ரமாணாநி ஸ்யுஃ|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-ஶலாகாயந்த்ராண்யாஹ-ஶலாகாக்யாநீதி|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-தேஷாஂ மத்ய உபே கண்டூபததுல்யாஸ்ய ஏஷணகர்மணீ|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-ஏஷிண்யௌ ஶலாகே ஆஹ-தேஷாமிதி| ஏஷணஂ அவலோகநம்|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-ததா ஸ்ரோதோப்யஃ ஶல்யஹாரிணீ ஶலாகாயந்த்ரே பவதஃ| கிம்பூதே ? மஸூரேத்யாதி| மஸூரதலமிவ வக்த்ரஂ யயோஸ்தே, மஸூரதலமுகே த்வே ஶலாகேऽஷ்டாங்குலே நவாங்குலே வா ஸ்யாதாம்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-ஶல்யஹாரிண்யௌ ஶலாகே ஆஹ-ஸ்ரோதோப்ய இதி|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-ஶங்கவஃ ஷட் ஸ்யுஃ|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-ஶங்க்வாக்யாஃ ஶலாகா கணயதி-ஶங்கவ இதி|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-தேஷாஂ மத்யே த்வௌ ஷோடஶாங்குலத்வாதஶாங்குலௌ பவதஃ| வ்யூஹநே-ந்யூஹநகர்மணி, ஸர்பபணாமுகௌ|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-வ்யூஹநௌ ஶங்கூ ஆஹ-உபாவிதி| வ்யூஹநஂ-ப்ரஸதமாஂஸாதீநாம் யதாஸ்தாநஂ விந்யாஸஃ|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-த்வௌ ஶங்கூ தஶாங்குலத்வாதஶாங்குலௌ பவதஃ| சாலநே காண்டவாஜ இவ முகஂ யயோஸ்தௌ ஶரபுங்காஸ்யௌ பவதஃ|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-சாலநௌ ஶங்கூ ஆஹ-த்வாவிதி| ஶரபுங்கஂ-ஶரகர்தரீ|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-ஆஹார்யே-ஆகர்ஷணே, படிஶாகாரௌ| ஷட்ஶங்ஹ்கூநாக்யாய கர்பஶங்குமாஹ-

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-ஆஹரணௌ ஶங்கூ ஆஹ-ஆஹார்யே படிஶாகதீதி| படிஶஂ-மத்ஸ்யவேதநம்|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-நதோऽக்ரே-அக்ரபாகே, ததா ஶங்குநா ஸமஃ-கீலகாகாரஃ, அஷ்டாங்குலதீர்கஃ ஸ கர்பஶங்குரிதி ஸ்மதஃ, 'முநிபிஃ' இதி ஶேஷஃ| தேந-கர்பஶங்குநா, மூடகர்ப-அநிஃஸரந்தஂ, ஹரேத்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-ஸப்தமஂ கர்பஶங்குமாஹ-நதோऽக்ர இதி| நதோ-வக்ரஃ| ஶங்குநா துல்யஃ-கீலகாகாரஃ|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-அஶ்மர்யாகர்ஷணே ஸர்பபணாவதக்ரே வக்த்ரஂ ஸ்யாத்| ஸர்பபணாக்யமேவ சைதத்யந்த்ரம்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-அஶ்மர்யாஹரணஂ ஶலாகாயந்த்ரமாஹ-அஶ்மர்யாஹரணமிதி|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-ஶரபுங்கமுகாக்யஂ யந்த்ரஂ சதுரங்குலஂ தந்தபாதநஂ ஸ்யாத்| அநேந ஹி தந்தாஶ்சலந்தஃ பாத்யந்தே கம்யாதிபக்ஷிதா வா| ஸஂ-ப்ரமார்ஜநே-க்ஷாலநே க்ஷாரக்லேதாதேஃ, ஷட் ஶலாகாஃ ஸ்யுஃ| கிம்பூதாஃ ? கார்பாஸேந விஹிதமுஷ்ணீஷஂ-ஶிரோவேஷ்டநமிவ, யாஸாஂ தாஸ்ததோக்தாஃ|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-தந்தபாதநஂ ஶலாகாயந்த்ரமாஹ-ஶரபுங்கமுகமிதி| ஆ ரஂ-ப்ரமார்ஜநீஃ ஶலாகா கணயதி-கார்பாஸவிஹிதோஷ்ணீஷா இதி| உஷ்ணீஷஂ-ஶிரோவேஷ்டநம்|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-பாயாவாஸந்நதூரார்தே தஶத்வாதஶாங்குலே த்வே பவதஃ| ஆஸந்நார்தே தஶாங்குலா, தூரார்தே த்வாதஶாங்குலேத்யர்தஃ|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-பாயுப்ரமார்ஜந்யௌ ஶலாகே ஆஹ-பாயாவிதி|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-க்ராணே ஷட்ஸப்தாங்குலே த்வே பவதஃ| 'ஆஸந்நதூரார்தே' இத்யத்ராப்யநுவர்ததே| ததைவ கர்ணேऽஷ்டநவாங்குலே பவதஃ|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-க்ராணப்ரமார்ஜந்யௌ ஶலாகே ஆஹ-த்வே ஷடிதி| கர்ணப்ரமார்ஜந்யௌ ஶலாகே ஆஹ-த்வே கர்ண இதி|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-கர்ணஶோதநாக்யஂ யந்த்ரம்| அஶ்வத்தபத்ரஸ்யேவ ப்ராந்தோ யஸ்ய தத்ததா| ததா, ஸ்ருவஸ்யேவாநநஂ யஸ்ய ததேவம்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-கர்ணஶோதநஂ ஶலாகாயந்த்ரமாஹ-கர்ணஶோதநமிதி| த்ரவஸ்ய மலஸ்யாபநயநஂ-மார்ஜநம், கடிநஸ்ய-ஶோதநம்|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-ஶலாகாஶ்ச ஜாம்பவௌஷ்டாநி ச தேஷாஂ பதக் த்ரயஂ க்ஷாரே க்ஷாரபாதநே, [ ஆக்நௌ-] ஆக்நிதாஹகரணே ச யுஞ்ஜ்யாத்| கிம்பூதாநாஂ ஶலாகாஜாம்பவௌஷ்டாநாம் ? ஸ்தூலாணுதீர்காணாஂ,-ஸ்தூலாஶ்சாணவஶ்ச தீர்காஶ்ச, தேஷாம்| தத்ர ஶலாகாஸ்திஸ்த்ரோ ஜாம்பவௌஷ்டாநி ச த்ரீணி, க்ஷாரே ததா தாஹநே, ஏவஂ த்வாதஶைதாநி ஶலாகாக்யாநி யந்த்ராணீதி|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-க்ஷாராக்நிப்ரயோகார்தஂ திஸ்ரஃ ஶலாகாஸ்த்ரீணி ச ஜாம்பவௌஷ்டாந்யாஹ-ஶலாகாஜாம்பவௌஷ்டாநாமிதி| ஸ்தூலஂ ச ஸ்தூலாஂ ச அணுஶ்ச அணு ச தீர்கா ச தீர்கஂ ச தாநி ஸ்தூலாணுதீர்காணீத்யேகஶேஷேண நிர்தேஶஃ| அணு-ஸூக்ஷ்மஂ ஹ்ரஸ்வஂ ச| தேந ஸ்தூலதீர்கஂ ஸூக்ஷ்மஹஸ்வஂ மத்யஂ சேதி த்ரிவிதஂ ஶலாகாயந்த்ரஂ ஜாம்பவௌஷ்டஂ ச| ஜம்பூபலவதோஷ்டோ யஸ்ய தஜ்ஜாம்பவௌஷ்டம், ஶலாகாவிஶேஷ ஏவ| ஸங்க்ரஹேऽப்யுக்தம் (ஸூ.அ. ௩௪)-"க்ஷாராக்நிகர்மார்தஂ ஜாம்பவௌஷ்டாநி த்வாதஶதஶாஷ்டாங்குலாநி க்ரமாத் வ்த்யங்குலாங்குலார்த்தாங்குலபலாநி| ஶலாகாஶ்ச ஸ்தூலஸூக்ஷ்மதீர்கஹ்ரஸ்வமத்யாஃ|" இதி|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-அந்த்ரவர்த்மநி-அந்த்ரவத்தௌ, ஶலாகாஂ யுஞ்ஜ்யாத்| கீதஶீம் ? மத்யாதூர்த்வஂ வத்தோ தண்டோ யஸ்யாஸ்தாம்| ததா, மூலே-மூலபாகே, அர்தேந்துஸந்நிபாஂ-அர்தசந்த்ராகாராம்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-அந்த்ரவத்தௌ தாஹார்தஂ ஶலாகாமாஹ-ஶலாகாமிதி| மூலே-க்ரஹணஸ்தாநே| மத்யோர்த்வவத்ததண்டாஂ-அர்தசந்த்ராகதிஂ ஶலாகாஂ விதாய தந்மத்யே ஊர்த்வோ வத்தோ தண்டஃ கார்யஃ|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-பதராஸ்திகண்டஸமஂ முகஂ யஸ்யாஃ ஸா கோலாஸ்திதலதுல்யாஸ்யா| ஸா நாஸார்ஶஃஸு நாஸார்புதேஷு ச தாஹஂ கரோதி|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-நாஸார்ஶோர்புததாஹார்தஂ ஶலாகாமாஹ-கோலாஸ்திதலேதி|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-க்ஷாரௌஷதக்ரமே திஸ்ரஃ ஶலாகா நிம்நமுகா அஷ்டாங்குலாஃ ஸ்யுஃ| கீதஶ்யஃ ? கநீநீ ச மத்யமா சாநாமீ ச, தாஸாஂ நகாஃ, தேஷாஂ மாநஂ-ப்ரமாணஂ, தேந ஸமைஃ-துல்யைஃ, முகைருபலக்ஷிதாஃ ஸ்யுஃ|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-தர்வ்யாக்யாஸ்திஸ்ரஃ ஶலாகா ஆஹ-அஷ்டாங்குலா இதி|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-மேட்ராதிஷு விஷயேஷு-உத்தரபஸ்த்யாதிஷு, ஸ்வஂஸ்வஂ-யதாஸ்வஂ, யந்த்ராணி கதிதாநி| ஆதிஶப்தேந நாவநாதிபரிக்ரஹஃ|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-மேட்ரஶோதநாத்யாஃ ஶலாகாஸ்தத்ர தத்ரோக்தா இத்யாஹஸ்வஂஸ்வமுக்தாநீதி|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-அயஸ்காந்தாதீந்யணுயந்த்ராணி, ஸ்வல்பயந்த்ரகார்யகரணாத்| தேஷாஂ க்ரியாஸ்தத்க்ரியாஃ-நிர்காதநாதிகாஃ, புத்த்யா நிபுணமாலோச்ய ப்ரவிபஜேத்,-நிர்காதநாதிகர்மாணி ப்ரவிபஜ்ய யுஞ்ஜ்யாதித்யர்தஃ|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-அநுயந்த்ராண்யாஹ-அநுயந்த்ராணீதி| அயஸ்காந்தாதீந்யேகோநவிஂஶதிரநுயந்த்ராணி| ஸங்க்ரஹே து (ஸூ.அ. ௩௪)-"ஏதாநி தேஹே ஸர்வஸ்மிந் தேஹஸ்யாவயவேऽபி வா| ஸந்தௌ கோஷ்டே தமந்யாஂ ச யதாயோகஂ ப்ரயோஜயேத்||" இதி| அநுயந்த்ரகர்மாணி ஸ்வயமூஹ்யாநீத்யத ஆஹ தத்க்ரியா இதி|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-நிர்காதநாதி யந்த்ரஸ்ய கர்ம| நிர்காதநஂ-தாடநஂ பரிபாதநம், உந்மதநஂ-ஆலோடநஂ உந்மூலநம், ஏவமந்யதபி சிந்த்யம்| சஃ ஸமுச்சயே, தேந ப்ரக்ஷாலநாதீநி ஸமுச்சீயந்தே|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-யந்த்ரகர்மாண்யாஹ-நிர்காதநேதி| ஸங்க்ரஹே து (ஸூ.அ. ௩௪)-"விவரணவிகர்ஷணவ்யதநைஷணதாரணப்ரக்ஷாலநப்ரதமநாஞ்ஜநப்ரமார்ஜநாநி" இதி நவாதிகாநீதி சதுர்விஂஶதிஃ|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-விவர்தநாதிபிஶ்சதுர்பிஃ காரணைர்யந்த்ரேஷு மத்யே கங்கமுகஂ ஶ்ரேஷ்டமிதி| யஸ்மாச்ச ஸர்வேஷு ப்ரதேஶேஷ்வதிகாரி-அதிக்ரியதே இதி| வஸந்ததிலகோபஜாதீ வத்தே| இதி ஶ்ரீமகாங்கதத்தபுத்ரஶ்ரீமதருணதத்தவிரசிதாயாமஷ்டாங்கஹதயடீகாயாஂ ஸர்வாங்கஸுந்தராக்யாயாஂ ஸூத்ரஸ்தாநே யந்த்ரவிதிர்நாம பஞ்சவிஂஶோऽத்யாயஃ ஸமாப்தஃ|| ௨௫||

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-யந்த்ரேஷு கங்கமுகஸ்ய ப்ராதாந்யமாஹ-விவர்தத இதி| ஸங்க்ரஹே து (ஸூ.அ.௩௪)-"ஹ்ரஸ்வதீர்கஸ்தூலதநுவக்ரவிஷமக்ராஹ்யக்ராஹிஶிதிலதேத்யஷ்டௌ யந்த்ரதோஷாஃ|" இதி| இதி ஹேமாத்ரிடீகாயாமாயுர்வேதரஸாயநே| யந்த்ரகர்மப்ரகரணஂ ஸாமஸ்த்யேந நிரூபிதம்|| ௨௫||