Adhikarana ಅಧ್ಯಾಯೋಪಕ್ರಮಃ · Śloka
🔊 Audio coming soon
ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ರಸಭೇದೀಯಾದನನ್ತರಂ ದೋಷಾದಿವಿಜ್ಞಾನೀಯ ಆರಭ್ಯತೇ| ಯತೋ "ದೋಷಭೇಷಜವಶಾದುಪಯೋಜ್ಯಾಃ" ಇತ್ಯುಕ್ತಮ್, ಅತ ಈದೃಕ್ಸ್ವರೂಪಾಸ್ತೇ ದೋಷಾ ಇತಿ ಜ್ಞಾಪನಾರ್ಥಮಧ್ಯಾಯೋಽಯಮುಚ್ಯತೇ-
ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
೦
Adhikarana ದೋಷಾದಿವಿಜ್ಞಾನೀಯಾಧ್ಯಾಯಃ (೨) · Śloka ೨
ರಸಭೇದೀಯಾದನನ್ತರಂ ದೋಷಾದಿವಿಜ್ಞಾನೀಯ ಆರಭ್ಯತೇ| ಯತೋ "ದೋಷಭೇಷಜವಶಾದುಪಯೋಜ್ಯಾಃ" ಇತ್ಯುಕ್ತಮ್, ಅತ ಈದೃಕ್ಸ್ವರೂಪಾಸ್ತೇ ದೋಷಾ ಇತಿ ಜ್ಞಾಪನಾರ್ಥಮಧ್ಯಾಯೋಽಯಮುಚ್ಯತೇ - - - - ಅಥಾತೋ ದೋಷಾದಿವಿಜ್ಞಾನೀಯಮಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ| ಗದ್ಯಸೂತ್ರೇ||೨||
रसभेदीयादनन्तरं दोषादिविज्ञानीय आरभ्यते| यतो "दोषभेषजवशादुपयोज्याः" इत्युक्तम्, अत ईदृक्स्वरूपास्ते दोषा इति ज्ञापनार्थमध्यायोऽयमुच्यते - - - - अथातो दोषादिविज्ञानीयमध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| गद्यसूत्रे||२||
🔊 Audio coming soon
ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಸ೦-ದೋಷಾ ಆದಯೋ ಯೇಷಾಂ ತೇ-ದೋಷಾದಯಃ, ತೇಷಾಂ ವಿಜ್ಞಾನಂ-ಪ್ರಾಕೃತೇನ ವೈಕೃತೇನ ಚ ಸ್ವರೂಪೇಣಾ ೯ ವಗಮಃ, ತಸ್ಮೈ ಹಿತೋ ಯಃ, ತಮಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಆದಿಶಬ್ದೇನ ಧಾತವೋ ಮಲಾಶ್ಚ ಸಙ್ಗ್ರಹ್ಯನ್ತೇ| ತತ್ಸ್ವರೂ ೧೦ ಪಾವಗಮೇನ ಚ ತ ಏವ ದೋಷಾಃ ಸಮ್ಯಗ್ಜ್ಞಾತಾ ಭವನ್ತಿ| ಧಾತೂನಾಂ ಮಲಾನಾಂ ಚ ದೋಷಾಧಾರಭೂತತ್ವಾತ್|
ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಆ೦ ರ೦-ಹೇತುಸ್ಕನ್ಧಾನನ್ತರಂ ಲಕ್ಷಣಸ್ಕನ್ಧಮಾರಭತೇ| ತತ್ರ ದೋಷಾದಿವಿಜ್ಞಾನೀಯಮಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತುಂ ಪ್ರತಿಜಾನೀತೇ-ಅಥೇತಿ| ದೋಷಾದಿವಿಜ್ಞಾನಾಧೀನತ್ವಾಲ್ಲಕ್ಷಣಸ್ಯ| ದೋಷದೂಷ್ಯವೈಷಮ್ಯಂ ಚ ರೋಗಲಕ್ಷಣಮ್| ವೈಷಮ್ಯಜ್ಞಾನಂ ಚ ಸಾಮ್ಯಜ್ಞಾನಾಧೀನಮ್| ಅತ ಏವಾದೌ ಸಾಮ್ಯಜ್ಞಾನಮ್|
Adhikarana ದೇಹಸ್ಯ ಮೂಲಂ ದೋಷಾದಯಃ (೧) · Śloka ೧
ದೋಷಧಾತುಮಲಾ ಮೂಲಂ ಸದಾ ದೇಹಸ್ಯ--| |೧|
दोषधातुमला मूलं सदा देहस्य--| |१|
🔊 Audio coming soon
ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಸ೦-ದೋಷಾಃ-ವಾತಾದಯಃ, ಧಾತವೋ-ರಸಾದಯಃ, ಮಲಾಃ-ಮೂತ್ರಾದಯಃ, ತೇ ದೇಹಸ್ಯ ಮೂಲಮಿವ ಮೂಲಮ್| ಯಥಾ,-ವೃಕ್ಷಸ್ಯ ಸ್ಕನ್ಧಶಾಖಾದಿಯುಕ್ತಸ್ಯ ಮೂಲಂ ಪ್ರಧಾನಮ್, ತದಾರಬ್ಧತ್ವಾತ್| ತಥಾ,-ದೇಹಸ್ಯ ದೋಷಧಾತುಮಲಾಃ|
ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಆ೦ ರ೦-ತತ್ರ ಸಾಮ್ಯಫಲಮಾಹ-ದೋಷಧಾತುಮಲಾ ಇತಿ| ದೋಷಾ-ವಾತಾದಯಃ| ಧಾತವೋ-ರಸಾದಯಃ| ಮಲಾಃ-ಪುರೀಷಾದಯಃ| ಮೂಲಂ-ಕಾರಣಮ್| ಸದಾ-ಸರ್ವಾಸು ಜನ್ಮಾದ್ಯವಸ್ಥಾಸು| ಸಮಾ ಇತಿ ಪ್ರಕರಣಾಲ್ಲಭ್ಯತೇ|
Adhikarana ವಾಯೋಃ ಸಾಮ್ಯಲಕ್ಷಣಮ್, ಪಿತ್ತಸ್ಯ ಸಾಮ್ಯಲಕ್ಷಣಮ್, ಶ್ಚ್ಲೇಷ್ಮಣಃ ಸಾಮ್ಯಲಕ್ಷಣಮ್ (೧-೩) · Śloka ೩
ತಂ ಚಲಃ| ಉತ್ಸಾಹೋಚ್ಛ್ವಾಸನಿಶ್ವಾಸಚೇಷ್ಟಾವೇಗಪ್ರವರ್ತನೈಃ||೧|| ಸಮ್ಯಗ್ಗತ್ಯಾ ಚ ಧಾತೂನಾಮಕ್ಷಾಣಾಂ ಪಾಟವೇನ ಚ| ಅನುಗೃಹ್ಣಾತ್ಯವಿಕೃತಃ, ಪಿತ್ತಂ ಪಕ್ತ್ಯೂಷ್ಮದರ್ಶನೈಃ||೨|| ಕ್ಷುತ್ತೃಡ್ರುಚಿಪ್ರಭಾಮೇಧಾಧೀಶೌರ್ಯತನುಮಾರ್ದವೈಃ| ಶ್ಲೇಷ್ಮಾ ಸ್ಥಿರತ್ವಸ್ನಿಗ್ಧತ್ವಸನ್ಧಿಬನ್ಧಕ್ಷಮಾದಿಭಿಃ||೩||
तं चलः| उत्साहोच्छ्वासनिश्वासचेष्टावेगप्रवर्तनैः||१|| सम्यग्गत्या च धातूनामक्षाणां पाटवेन च| अनुगृह्णात्यविकृतः, पित्तं पक्त्यूष्मदर्शनैः||२|| क्षुत्तृड्रुचिप्रभामेधाधीशौर्यतनुमार्दवैः| श्लेष्मा स्थिरत्वस्निग्धत्वसन्धिबन्धक्षमादिभिः||३||
🔊 Audio coming soon
ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಸ೦-ತಂ ಚ-ದೇಹಂ, ಚಲೋ-ವಾಯುಃ, ಉತ್ಸಾಹಾದಿಭಿರನುಗೃಹ್ಣಾತಿ-ಉಪಕುರುತೇ| ಉತ್ಸಾಹಃ-ಸರ್ವಚೇಷ್ಟಾಸೂದ್ಯೋಗಃ, ಉಚ್ಛ್ವಾಸಃ-ಊರ್ಧ್ವಂ ಶ್ವಸನಂ ಶ್ವಾಸಮುಕ್ತಿಃ, ನಿಶ್ವಾಸಃ-ಶ್ವಾಸಸ್ಯ ಶರೀರಾನ್ತಃ ಪ್ರವೇಶನಮ್, ಚೇಷ್ಟನಂ-ಚೇಷ್ಟಾ ವಾಕ್ಕಾಯಮನೋವ್ಯಾಪಾರಃ, ವೇಗಾನಾಂ ಪ್ರವರ್ತನಂ-ವಾತವಿಣ್ಮೂತ್ರಾದೀನಾಂ ಬಹಿರ್ನಿರಸನಮ್, ಏತೈಶ್ಚ ಮಾರುತೋ ದೇಹಮನುಗೃಹ್ಣಾತಿ| ಪಿತ್ತಂ ಪಕ್ತ್ಯಾದಿಭಿರನುಗೃಹ್ಣಾತಿ| ಪಕ್ತಿಃ-ಪಾಕಃ| ಊಷ್ಮಾ-ಔಷ್ಣ್ಯಮ್| ದರ್ಶನಂ-ದೃಷ್ಟಿಃ| ಮೇಧಾ-ಬುದ್ಧಿವಿಶೇಷಃ| ಧೀಃ-ಪ್ರಜ್ಞಾ| ಶೌರ್ಯಂ-ಪೌರುಷಮ್| ತನುಮಾರ್ದವಂ-ಶರೀರಮೃದುತ್ವಮ್| ಶ್ಲೇಷ್ಮಾ ಸ್ಥಿರತ್ವಾದಿಭಿರನುಗೃಹ್ಣಾತಿ| ಕ್ಷಮಾ-ಕ್ಷಾನ್ತಿಃ|
ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಆ೦ ರ೦-ವಾಯೋಃ ಸಾಮ್ಯಂ ಲಕ್ಷಯತಿ-ತಂ ಚಲ ಇತಿ| ತಂ-ದೇಹಮ್| ಚಲೋ-ವಾಯುಃ| ಉತ್ಸಾಹಃ-ಅಧ್ಯವಸಾಯಃ| ಉಚ್ಛ್ವಾಸಃ-ಶ್ವಾಸನಿರ್ಗಮಃ| ನಿಶ್ವಾಸಃ-ಶ್ವಾಸಪ್ರವೇಶಃ| ಚೇಷ್ಟಾ-ಗಮನಾದಿಕ್ರಿಯಾ| ವೇಗಪ್ರವರ್ತನಂ-ವಿಣ್ಮೂತ್ರಾದಿಪ್ರವೃತ್ತಿಃ| ಧಾತೂನಾಂ ಸಮ್ಯಗ್ಗತಿಃ-ಮಾರ್ಗೇಣಾದ್ರುತವಿಲಮ್ಬಿತಸಞ್ಚಾರಃ| ಅಕ್ಷಾಣಾಂ ಪಾಟವಂ-ಇನ್ದ್ರಿಯಾಣಾಂ ವಿಷಯಗ್ರಹಣಸಾಮರ್ಥ್ಯಮ್| ಅನುಗೃಹ್ಣಾತಿ-ಉಪಕರೋತಿ| ಅವಿಕೃತಃ-ಸಮಃ| ಪಿತ್ತಸ್ಯ ಸಾಮ್ಯಂ ಲಕ್ಷಯತಿ-ಪಿತ್ತಮಿತಿ| ಪಕ್ತಿಃ-ಪಾಕಃ| ಊಷ್ಮಾ-ಔಷ್ಣ್ಯಮ್| ದರ್ಶನಂ-ಚಾಕ್ಷುಷಜ್ಞಾನಮ್| ಕ್ಷತ್-ಬುಭುಕ್ಷಾ| ತೃಟ್-ಪಿಪಾಸಾ| ರುಚಿಃ-ಪ್ರೀತಿಃ| ಪ್ರಭಾ-ಕಾನ್ತಿಃ| ಮೇಧಾ-ಜ್ಞಾನಧಾರಣಮ್| ಧೀಃ-ಜ್ಞಾನಮ್| ಶೌರ್ಯಂ-ಬಲಮ್| ತನುತ್ವಂ-ಅಸ್ಥೂಲತ್ವಮ್| ಮಾರ್ದವಂ-ಸೌಕುಮಾರ್ಯಮ್| ಶ್ಲೇಷ್ಮಣಃ ಸಾಮ್ಯಂ ಲಕ್ಷಯತಿ-ಶ್ಲೇಷ್ಮೇತಿ| ಸ್ಥಿರತ್ವಂ-ದೃಢಾಙ್ಗತ್ವಮ್| ಸ್ನಿಗ್ಧತ್ವಂ-ಸ್ನೇಹಾಕ್ತತ್ವಮಿವ| ಸನ್ಧಿಬನ್ಧಃ-ಸುಶ್ಲಿಷ್ಟಸನ್ಧಿತ್ವಮ್| ಕ್ಷಮಾ-ಸಹಿಷ್ಣುತ್ವಮ್| ಆದಿಶಬ್ದಾದಲೌಲ್ಯಾದಯಃ| "ತಮನುಗೃಹ್ಣಾತ್ಯವಿಕೃತಃ" ಇತಿ ವಾಕ್ಯದ್ವಯೇಽನುವರ್ತತೇ|
Adhikarana ಧಾತೂನಾಂ ಶ್ರೇಷ್ಠಕರ್ಮಾಣಿ (೪) · Śloka ೪
ಇದಾನೀಂ ಧಾತೂನಾಂ ಕರ್ಮಾಣ್ಯಾಹ - - - - ಪ್ರೀಣನಂ ಜೀವನಂ ಲೇಪಃ ಸ್ನೇಹೋ ಧಾರಣಪೂರಣೇ| ಗರ್ಭೋತ್ಪಾದಶ್ಚ ಧಾತೂನಾಂ ಶ್ರೇಷ್ಠಂ ಕರ್ಮ ಕ್ರಮಾತ್ಸ್ಮೃತಮ್||೪||
इदानीं धातूनां कर्माण्याह - - - - प्रीणनं जीवनं लेपः स्नेहो धारणपूरणे| गर्भोत्पादश्च धातूनां श्रेष्ठं कर्म क्रमात्स्मृतम्||४||
🔊 Audio coming soon
ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಸ೦-ಪ್ರೀಣನಾದೀನಿ ಕರ್ಮಾಣಿ ರಸಾದೀನಾಂ ಕ್ರಮಾತ್-ಕ್ರಮೇಣ ಶ್ರೇಷ್ಠಾನಿ ಸ್ಮೃತಾನಿ, ಮುನಿಭಿರಿತಿ ಶೇಷಃ| ಸಙ್ಗ್ರಹೋಕ್ತಾನಿ ಮಧ್ಯಮಾನ್ಯಪರಾಣಿ ಕರ್ಮಾಣ್ಯೇಷಾಂ ಸನ್ತ್ಯೇವ| ಯಥಾ,-ರಸಸ್ಯ ತುಷ್ಟಿರಕ್ತಪುಷ್ಟ್ಯಾದಿಕಂ ಕರ್ಮ, ರಕ್ತಸ್ಯ ಚ ವರ್ಣಪ್ರಸಾದೋ ಮಾಂಸಪೋಷಣಮ್, ಮಾಂಸಸ್ಯ ಬಲಂ ಮೇದಃಪುಷ್ಟೀ ಚ ಮೇದಸಃ ಸ್ವೇದದಾರ್ಢ್ಯಾಸ್ಥಿಪುಷ್ಟಯಶ್ಚ, ಅಸ್ಥ್ನೋ ಮಜ್ಜಪೋಷಣಮ್, ಮಜ್ಜ್ಞೋ ಬಲಮಸ್ಥಿಪೂರಣಂ ಶುಕ್ರಪುಷ್ಟಿಶ್ಚ, ಶುಕ್ರಸ್ಯ ಹರ್ಷೋ ಬಲಂ ಚ, ಏತೈರ್ಧಾತವೋ ದೇಹಮನುಗೃಹ್ಣನ್ತೀತ್ಯರ್ಥಃ| ಪ್ರೀಣನಂ-ಆಪ್ಯಾಯನಮ್| ರಸೋ ಹಿ ಸಮ್ಯಗಭ್ಯವಹರತಃ ಸ್ರೋತಾಂಸಿ ಪ್ರವಿಶ್ಯೇನ್ದ್ರಿಯಪ್ರಸಾದಮಭಿನಿರ್ವರ್ತಯನ್ ಮನಸಃ ಪ್ರೀತಿಮಾದಧಾತಿ| ಜೀವನಂ-ಓಜೋವೃದ್ಧಿಕರಮ್, ರಕ್ತಕರ್ಮ| ಲೇಪಃ-ಉಪದೇಹೋ, ಮಾಂಸಸ್ಯ ಕರ್ಮ| ತದುಪಲಿಪ್ತಾನ್ಯಸ್ಥೀನಿ ಚೇಷ್ಟಾಂ ಕ್ಷಮನ್ತೇ| ಸ್ನೇಹೋ-ನೇತ್ರಾದಿಷು ಸ್ನಿಗ್ಧತಾ, ಮೇದಸಃ ಕರ್ಮ| ಧಾರಣಂ-ಊರ್ಧ್ವಧಾರಣಮ್, ಅಸ್ಥಿಕರ್ಮ| ಪೂರಣಂ-ಸ್ನೇಹೇನಾಸ್ಥ್ನಾಮ್, ಮಜ್ಜ್ಞಃ ಕರ್ಮ| ಶುಕ್ರಸ್ಯ ಗರ್ಭೋತ್ಪತ್ತಿಃ, ಶ್ರೇಷ್ಠಂ ಕರ್ಮೇತಿ ಯೋಜ್ಯಮ್|
ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಆ೦ ರ೦-ಧಾತೂನಾಂ ಸಾಮ್ಯಂ ಲಕ್ಷಯತಿ-ಪ್ರೀಣನಮಿತಿ| ಪ್ರೀಣನಂ-ತೃಪ್ತಿಃ, ಅವಿಕೃತಸ್ಯ ರಸಸ್ಯ ಶ್ರೇಷ್ಠಂ ಕರ್ಮ| ಜೀವನಂ-ಪ್ರಾಣಧಾರಣಮ್, ರಕ್ತಸ್ಯ| ಲೇಪೋ-ಭಿತ್ತೇರ್ಮೃತ್ತಿಕಯೇವ, ಮಾಂಸಸ್ಯ| ಸ್ನೇಹಃ ಸ್ನಿಗ್ಧತ್ವಮ್, ಮೇದಸಃ| ಧಾರಣಂ-ಅವಲಮ್ಬನಮ್, ಅಸ್ಥ್ನಃ| ಪೂರಣಂ-ಅಸ್ಥಿಪೂರಣಮ್, ಮಜ್ಜ್ಞಃ| ಗರ್ಭೋತ್ಪಾದಃ ಶುಕ್ರಸ್ಯ| ಶ್ರೇಷ್ಠಗ್ರಹಣಾದನ್ಯಾನ್ಯಪ್ಯುತ್ತರಧಾತುಪುಷ್ಟ್ಯಾದೀನಿ ಸನ್ತೀತಿ ಜ್ಞಾಪಯತಿ|
Adhikarana ಮಲಾನಾಂ ಕರ್ಮಾಣಿ (೫) · Śloka ೫
ಇದಾನೀಂ ಮಲಾನಾಂ ಕರ್ಮಾಣ್ಯಾಹ - - - - ಅವಷ್ಟಮ್ಭಃ ಪುರೀಷಸ್ಯ, ಮೂತ್ರಸ್ಯ ಕ್ಲೇದವಾಹನಮ್| ಸ್ವೇದಸ್ಯ ಕ್ಲೇದವಿಧೃತಿಃ|೫|
इदानीं मलानां कर्माण्याह - - - - अवष्टम्भः पुरीषस्य, मूत्रस्य क्लेदवाहनम्| स्वेदस्य क्लेदविधृतिः|५|
🔊 Audio coming soon
ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಸ೦-ಅವಷ್ಟಮ್ಭೋ-ದೇಹಧಾರಣಶಕ್ತಿಃ, ಶ್ರೇಷ್ಠಂ ಕರ್ಮ ಪುರೀಷಸ್ಯ ಸ್ಮೃತಮ್| ಮೂತ್ರಸ್ಯ ಕ್ಲೇದವಾಹನಂ ಶ್ರೇಷ್ಠಂ ಕರ್ಮ, ಮೂತ್ರಂ ಕ್ಲೇದಂ ನಿರ್ವಾಹಯತಿ| ಸ್ವೇದಸ್ಯ ಕ್ಲೇದವಿಧಾರಣಂ ಶ್ರೇಷ್ಠಂ ಕರ್ಮ, ಕ್ಲೇದಾಭಾವೇ ಹಿ ಶೋಷಃ ಸ್ಯಾತ್, ಮಧ್ಯಮತ್ವಕ್ಽಽಸ್ನೇಹಕಚರೋಮಧಾರಣಮಪಿ|
ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಆ೦ ರ೦-ಪುರೀಷಸ್ಯ ಸಾಮ್ಯಂ ಲಕ್ಷಯತಿ-ಅವಷ್ಟಮ್ಭ ಇತಿ| ಅವಷ್ಟಮ್ಭೋ-ಧಾರಣಮ್| ಮೂತ್ರಸ್ಯ ಸಾಮ್ಯಂ ಲಕ್ಷಯತಿ-ಮೂತ್ರಸ್ಯೇತಿ| ಕ್ಲೇದವಾಹನಂ-ಕ್ಲೇದಸ್ಯ ಬಹಿರ್ನಿರ್ಗಮನಮ್| ಸ್ವೇದಸ್ಯ ಸಾಮ್ಯಂ ಲಕ್ಷಯತಿ-ಸ್ವೇದಸ್ಯೇತಿ| ಕೇಶವಿಧೃತಿಃ-ರೋಮ್ಣಾಮವಲಮ್ಬನಮ್| "ಶ್ರೇಷ್ಠಂ ಕರ್ಮ" ಇತಿ ವಾಕ್ಯತ್ರಯೇಽನುವರ್ತತೇ| ತೇನ ಅನಿಲಾನಲಧಾರಣಬಸ್ತಿಪೂರಣಕ್ಲೇದಧಾರಣಾದೀನ್ಯನ್ಯಾನ್ಯಪಿ ಕರ್ಮಾಣಿ ಜ್ಞೇಯಾನಿ|
Adhikarana ವೃದ್ಧವಾಯೋಃ ಕರ್ಮಾಣಿ (೫-೬) · Śloka ೬
| ವೃದ್ಧಸ್ತು ಕುರುತೇಽನಿಲಃ||೫|| ಕಾರ್ಶ್ಯಕಾರ್ಷ್ಣ್ಯೋಷ್ಣಕಾಮತ್ವಕಮ್ಪಾನಾಹಶಕೃದ್ಗ್ರಹಾನ್| ಬಲನಿದ್ರೇನ್ದ್ರಿಯಭ್ರಂಶಪ್ರಲಾಪಭ್ರಮದೀನತಾಃ||೬||
| वृद्धस्तु कुरुतेऽनिलः||५|| कार्श्यकार्ष्ण्योष्णकामत्वकम्पानाहशकृद्ग्रहान्| बलनिद्रेन्द्रियभ्रंशप्रलापभ्रमदीनताः||६||
🔊 Audio coming soon
ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಸ೦-ವೃದ್ಧಃ ಪುನರ್ವಾಯುಃ ಕಾರ್ಶ್ಯಾದೀನ್ ಕರೋತಿ| ಬಲಾದೀನಾಂ ಭ್ರಂಶೇನ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಬಲಸ್ಯ ಪ್ರಾಣೋಪಘಾತೋ ಭ್ರಂಶಃ| ನಿದ್ರಾಯಾಸ್ತು ನಾಶೋ ಭ್ರಂಶಃ|
ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಆ೦ ರ೦-ಅಥ ವೈಷಮ್ಯಜ್ಞಾನಮ್| ತತ್ತು ಪಞ್ಚಧಾ| ವಕ್ಷ್ಯತಿ-ಹಿ (ಹೃ. ನಿ. ಅ. ೧/೨)- "ನಿದಾನಂ ಪೂರ್ವರೂಪಾಣಿರೂಪಾಣ್ಯುಪಶಯಸ್ತಥಾ| ಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತಿಶ್ಚೇತಿ ವಿಜ್ಞಾನಂ ರೋಗಾಣಾಂ ಪಞ್ಚಧಾ ಸ್ಮೃತಮ್||" ಇತಿ| ತತ್ರಾದೌ ರೂಪಮ್, ತಸ್ಯಾನ್ತರಙ್ಗತ್ವಾತ್| ಪೂರ್ವರೂಪಂ ತು ರೂಪಮೇವಾವ್ಯಕ್ತಮ್| ವಕ್ಷ್ಯತಿ ಹಿ (ಹೃ. ನಿ. ಅ. ೧/೬)- "ಲಿಙ್ಗಮವ್ಯಕ್ತಮಲ್ಪತ್ವಾವ್ದ್ಯಾಧೀನಾಂ ತದ್ಯಥಾಯಥಮ್| ತದೇವ ವ್ಯಕ್ತತಾಂ ಯಾತಂ ರೂಪಮಿತ್ಯಭಿಧೀಯತೇ||" ಇತಿ| ವೈಷಮ್ಯಂ ಚ ದ್ವಿಧಾ,-ವೃದ್ಧಿಕ್ಷಯಭೇದಾತ್| ತತ್ರಾದೌ ವೃದ್ಧಿಲಕ್ಷಣಮ್| ತತ್ರ ವಾಯೋರಾಃ-ವೃದ್ಧ ಇತಿ| ಕಾರ್ಶ್ಯಂ-ಕೃಶತ್ವಮ್| ಕಾರ್ಷ್ಣ್ಯಂ-ಕೃಷ್ಣವರ್ಣತ್ವಮ್| ಉಷ್ಣಕಾಮತ್ವಂ-ಉಷ್ಣಾಭಿಲಾಷಃ| ಕಮ್ಪೋ-ವೇಪಥುಃ| ಆನಾಹಃ-ಬದ್ಧೋದರತಾ| ಶಕೃದ್ಗ್ರಹಃ-ಪುರೀಷರೋಧಃ| ಬಲಾದೀನಾಂ ಭ್ರಂಶೋ-ನಾಶಃ| ಪ್ರಲಾಪಃ-ಅಸಮ್ಬದ್ಧಪ್ರಲಾಪಃ| ಭ್ರಮಃ-ಚಕ್ರರೂಢಸ್ಯೇವ| ದೀನತಾ- ಮ್ಲಾನತ್ವಮ್|
Adhikarana ವೃದ್ಧಪಿತ್ತಸ್ಯ ಕರ್ಮಾಣಿ (೭) · Śloka ೭
ಪೀತವಿಣ್ಮೂತ್ರನೇತ್ರತ್ವಕ್ಕ್ಷುತ್ತೃಡ್ದಾಹಾಲ್ಪನಿದ್ರತಾಃ| ಪಿತ್ತಮ್|೭|
पीतविण्मूत्रनेत्रत्वक्क्षुत्तृड्दाहाल्पनिद्रताः| पित्तम्|७|
🔊 Audio coming soon
ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಸ೦-ಪೀತಸ್ಯ ವಿಡಾದಿಭಿಸ್ತ್ವಗನ್ತೈಃ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ, ತತಃ ಕ್ಷುದಾದಿಭಿರ್ದ್ವನ್ದ್ವಃ, ತತಸ್ತಲಪ್ರತ್ಯಯಃ| ಪಿತ್ತಂ ವೃದ್ಧಂ ಪೀತವಿಣ್ಮೂತ್ರಾದೀನ್ ಕರೋತಿ|
ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಆ೦ ರ೦-ಪಿತ್ತಸ್ಯಾಹ-ಪೀತವಿಣ್ಮೂತ್ರೇತಿ| ವಿಣ್ಮೂತ್ರನೇತ್ರತ್ವಚಾಂ ಪೀತತ್ವಮ್| ಕ್ಷುತ್ತೃಷಾವಿಹ ತೀವ್ರೇ ಜ್ಞೇಯೇ, ಸಮಯೋಃ ಸ-ಲಕ್ಷಣತ್ವಾತ್| ದಾಹಃ-ಸನ್ತಾಪಃ| ಅಲ್ಪನಿದ್ರತಾ-ನಿದ್ರಾಲ್ಪತ್ವಮ್|
Adhikarana ವೃದ್ಧಶ್ಲೇಶ್ಮಣಃ ಕರ್ಮಾಣಿ (೭-೮) · Śloka ೮
| ಶ್ಲೇಷ್ಮಾಽಗ್ನಿಸದನಪ್ರಸೇಕಾಲಸ್ಯಗೌರವಮ್||೭|| ಶ್ವೈತ್ಯಶೈತ್ಯಶ್ಲಥಾಙ್ಗತ್ವಂ ಶ್ವಾಸಕಾಸಾತಿನಿದ್ರತಾಃ| |೮|
| श्लेष्माऽग्निसदनप्रसेकालस्यगौरवम्||७|| श्वैत्यशैत्यश्लथाङ्गत्वं श्वासकासातिनिद्रताः| |८|
🔊 Audio coming soon
ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಸ೦-ಶ್ಲೇಷ್ಮಾ ವೃದ್ಧೋಽಗ್ನಿಸಾದಾದೀನ್ ಕರೋತಿ| ಶ್ವೈತ್ಯಂ- ಗಾತ್ರಶುಕ್ಲತಾ| ಶೈತ್ಯಂ-ಅಙ್ಗಾನಾಂ ಶಿಶಿರತ್ವಮ್|
ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಆ೦ ರ೦-ಶ್ಲೇಷ್ಮಣ ಆಹ-ಶ್ಲೇಷ್ಮೇತಿ| ಅಗ್ನಿಸದನಂ-ಅಗ್ನಿಮಾನ್ದ್ಯಮ್| ಪ್ರಸೇಕೋ-ಲಾಲಾಸ್ರಾವಃ| ಆಲಸ್ಯಂ-ಅನುತ್ಸಾಹಃ| ಗೌರವಂ-ದುರ್ವಹಾಙ್ಗತ್ವಮ್| ಶ್ವೈತ್ಯಂ-ಶುಕ್ಲತ್ವಮ್| ಶೈತ್ಯಂ-ಶೀತಸ್ಪರ್ಶತ್ವಮ್| ಶ್ಲಥಾಙ್ಗತ್ವಂ-ಅವಯವಶೈಥಿಲ್ಯಮ್| ಶ್ವಾಸಕಾಸೌ-ರೋಗೌ| ಅತಿನಿದ್ರತಾ-ನಿದ್ರಾಧಿಕ್ಯಮ್|
Adhikarana ವೃದ್ಧರಸಸ್ಯ ಕರ್ಮಾಣಿ (೮) · Śloka ೮
| ರಸೋಽಪಿ ಶ್ಲೇಷ್ಮವತ್|೮|
| रसोऽपि श्लेष्मवत्|८|
🔊 Audio coming soon
ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಸ೦-ರಸಶ್ಚ ಶ್ಲೇಷ್ಮವತ್, ರಸೋಽಪಿ ವೃದ್ಧೋಽಗ್ನಿಸಾದಾದೀನ್ ವಿದಧಾತೀತ್ಯರ್ಥಃ|
ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಆ೦ ರ೦-ರಸಸ್ಯಾಹ-ರಸೋಽಪೀತಿ| ಶ್ಲೇಷಮವದಗ್ನಿಸಾದಾದೀನ್ ಕರೋತಿ| ಅಪಿಶಬ್ದೋಽನ್ಯಾನಷ್ಯತಿದೇಶಾನ್ ಸೂಚಯತಿ| ತೇನ ರಕ್ತಂ ಪಿತ್ತವತ್, ಮಾಂಸಮೇದಸೀ ಶ್ಲೇಷ್ಮವತ್|
Adhikarana ವೃದ್ಧರಕ್ತಸ್ಯ ಕರ್ಮಾಣಿ (೮-೯) · Śloka ೯
| ರಕ್ತಂ ವಿಸರ್ಪಪ್ಲೀಹವಿದ್ರಧೀನ್||೮|| ಕುಷ್ಠವಾತಾಸ್ರಪಿತ್ತಾಸ್ರಗುಲ್ಮೋಪಕುಶಕಾಮಲಾಃ| ವ್ಯಙ್ಗಾಗ್ನಿನಾಶಸಮ್ಮೋಹರಕ್ತತ್ವಙ್ನೇತ್ರಮೂತ್ರತಾಃ||೯||
| रक्तं विसर्पप्लीहविद्रधीन्||८|| कुष्ठवातास्रपित्तास्रगुल्मोपकुशकामलाः| व्यङ्गाग्निनाशसम्मोहरक्तत्वङ्नेत्रमूत्रताः||९||
🔊 Audio coming soon
ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಸ೦-ರಕ್ತಂ ವೃದ್ಧಂ ವಿಸರ್ಪಾದೀನ್ ಕರೋತಿ| ಉಪಕುಶೋ ನಾಮ ದನ್ತರೋಗಜಾತಿಃ, ಉತ್ತರತನ್ತ್ರೇ (ಅ. ೨೧|೨೧) ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಲಕ್ಷಣಾ|
ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಆ೦ ರ೦-ರಕ್ತಸ್ಯಾಹ-ರಕ್ತಮಿತಿ| ವೀಸರ್ಪಾದಯೋ ವ್ಯಙ್ಗಾನ್ತಾಃ ರೋಗಾಃ| ತತ್ರೋಪಕುಶೋ-ದನ್ತಮಾಂಸಜರೋಗಃ| ವ್ಯಙ್ಗಂ-ಕ್ಷುದ್ರರೋಗವಿಶೇಷಃ| ಸಮ್ಮೋಹೋ-ಮೂರ್ಚ್ಛಾ| ತ್ವಙ್ನೇತ್ರಮೂತ್ರಾಣಾಂ ರಕ್ತತ್ವಮ್|
Adhikarana ವೃದ್ಧಮಾಂಸಸ್ಯ ಕರ್ಮಾಣಿ (೧೦) · Śloka ೧೦
ಮಾಂಸಂ ಗಣ್ಡಾರ್ಬುದಗ್ರನ್ಥಿಗಣ್ಡೋರೂದರವೃದ್ಧಿತಾಃ| ಕಣ್ಠಾದಿಷ್ವಧಿಮಾಂಸಂ ಚ|೧೦|
मांसं गण्डार्बुदग्रन्थिगण्डोरूदरवृद्धिताः| कण्ठादिष्वधिमांसं च|१०|
🔊 Audio coming soon
ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಸ೦-ಮಾಂಸಂ ವೃದ್ಧಂ ಗಣ್ಡಾದೀನ್ ರೋಗಾನ್ ಕರೋತಿ| ಗಣ್ಡಶಬ್ದೇನ ಗಣ್ಡಮಾಲಾ ಗಲಗಣ್ಡಶ್ಚ ಗೃಹೀತೌ, ಆದ್ಯನ್ತಲೋಪಾತ್| ಇತರಶ್ಚ ಗಣ್ಡೋ ಗಣ್ಡಮಾಂಸಾಢ್ಯಾತ್| ಗಣ್ಡಶ್ಚಾರ್ಬುದಂ ಚ ಗ್ರನ್ಥಿಶ್ಚ ಗಣ್ಡಾರ್ಬುದಗ್ರನ್ಥಯಃ| ಗಣ್ಡೌ ಚ ಊರೂ ಚೋದರಂ ಚ ತೇಷಾಂ ವೃದ್ಧಿತಾ| ತತೋ ದ್ವನ್ದ್ವಃ| ತಾಃ ಕರೋತಿ| ವೃದ್ಧಿತಾ-ವೃದ್ಧಿತ್ವಮ್| ಕಣ್ಠಾದಿಷ್ವಧಿಕಂ ಮಾಂಸಂ ಚ ಕುರುತೇ| ಆದಿಶಬ್ದೇನ ತಾಲುಜಿಹ್ವಾದಿಪರಿಗ್ರಹಃ|
ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಆ೦ ರ೦-ಮಾಂಸಸ್ಯಾಹ-ಮಾಂಸಮಿತಿ| ಗಣ್ಡಾದಯೋ ರೋಗಾಃ| ಗಣ್ಡೋ-ಗಲಗಣ್ಡಾದಿಃ| ಗಣ್ಡಯೋರೂರ್ವೋರುದರೇ ಚ ವೃದ್ಧತಾ-ಸ್ಥೌಲ್ಯಮ್| ಕಣ್ಠಾದಿಷು-ಕಣ್ಠತಾಲುಜಿಹ್ವಾದಿಷು| ಅಧಿಮಾಂಸಂ-ಮಾಂಸಸ್ಯೋಪರಿ ಮಾಂಸಮ್|
Adhikarana ವೃದ್ಧಮೇದಸಃ ಕರ್ಮಾಣಿ (೧೦-೧೧) · Śloka ೧೧
ತದ್ವನ್ಮೇದಸ್ತಥಾ ಶ್ರಮಮ್||೧೦|| ಅಲ್ಪೇಽಪಿ ಚೇಷ್ಟಿತೇ ಶ್ವಾಸಂ ಸ್ಫಿಕ್ಸ್ತನೋದರಲಮ್ಬನಮ್| |೧೧|
तद्वन्मेदस्तथा श्रमम्||१०|| अल्पेऽपि चेष्टिते श्वासं स्फिक्स्तनोदरलम्बनम्| |११|
🔊 Audio coming soon
ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಸ೦- ಮೇದೋಽಪಿ ವೃದ್ಧಂ ಗಣ್ಡಾದೀನ್ ಕುರುತೇ| ತಥಾಲ್ಪೇಽಪಿ ಚೇಷ್ಟಿತೇ ಶ್ರಮಂ ಕುರುತೇ, ಶ್ವಾಸಂ ಚ| ತಥಾ, ಸ್ಫಿಜೋಃ ಸ್ತನಯೋರುದರಸ್ಯ ಚ ಲಮ್ಬನಂ ಕುರುತೇ|
ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಆ೦ ರ೦-ಮೇದಸ ಆಹ-ತದ್ವದಿತಿ| ತದ್ವತ್-ಮಾಂಸವತ್| ತಥಾ, ಅಲ್ಪೇಽಪಿ ಚೇಷ್ಟಿತೇ ಶ್ರಮಶ್ವಾಸೌ| ಸ್ಫಿಗಾದೀನಾಂ ಲಮ್ಬನಮ್| ಸ್ಫಿಜೌ-ಕಟಿಪ್ರೋಥೌ|
Adhikarana ವೃದ್ಧಾಸ್ಥ್ನಃ ಕರ್ಮಾಣಿ (೧೧) · Śloka ೧೧
| ಅಸ್ಥ್ಯಧ್ಯಸ್ಥ್ಯಧಿದನ್ತಾಂಶ್ಚ|೧೧|
| अस्थ्यध्यस्थ्यधिदन्तांश्च|११|
🔊 Audio coming soon
ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಸ೦-ಅಸ್ಥಿ ವೃದ್ಧಮಧ್ಯಸ್ಥ್ಯಧಿಹನ್ತಾಂಶ್ಚ ಕುರುತೇ|
ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಆ೦ ರ೦-ಅಸ್ಥ್ನ ಆಹ-ಅಸ್ಥೀತಿ| ಅಧ್ಯಸ್ಥಿ-ಅಧಿಕಮಸ್ಥಿ| ಅಧಿದನ್ತಾಃ-ಅಧಿಕಾ ದನ್ತಾಃ|
Adhikarana ವೃದ್ಧಮಜ್ಜ್ಞಃ ಕರ್ಮಾಣಿ (೧೧-೧೨) · Śloka ೧೨
ಮಜ್ಜಾ ನೇತ್ರಾಙ್ಗಗೌರವಮ್||೧೧|| ಪರ್ವಸು ಸ್ಥೂಲಮೂಲಾನಿ ಕುರ್ಯಾತ್ಕೃಚ್ಛ್ರಾಣ್ಯರೂಂಷಿ ಚ| |೧೨|
मज्जा नेत्राङ्गगौरवम्||११|| पर्वसु स्थूलमूलानि कुर्यात्कृच्छ्राण्यरूंषि च| |१२|
🔊 Audio coming soon
ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಸ೦-ಮಜ್ಜಾ ವೃದ್ಧೋ ನೇತ್ರಯೋರಙ್ಗಾನಾಂ ಚ ಗೌರವಂ ಕುರ್ಯಾತ್| ಕುರುತ ಇತಿ ಪ್ರಕೃತೇ ಕುರ್ಯಾದಿತ್ಯುಕ್ತಂ ಸ್ಪಷ್ಟಾರ್ಥಮ್| ಪರ್ವಸು-ಅಙ್ಗುಲ್ಯಾದಿಸನ್ಧಿಷು, ಅರೂಂಷಿ-ಪಿಟಿಕಾವಿಶೇಷಾನ್, ಕುರ್ಯಾತ್| ಕೀದೃಶಾನಿ ? ಸ್ಥೂಲಮೂಲಾನಿ,-ಸ್ಥೂಲಾನಿ ಮೂಲಾನಿ ಯೇಷಾಂ ತಾನಿ| ತಥಾ, ಕೃಚ್ಛ್ರಾಣಿ-ಕೃಚ್ಛ್ರಸಾಧ್ಯಾನಿ|
ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಆ೦ ರ೦-ಮಜ್ಜ್ಞ ಆಹ-ಮಜ್ಜೇತಿ| ಅಙ್ಗಗೌರವೇಣೈವಾಕ್ತೇ ನೇತ್ರಗೌರವೇ ನೇತ್ರಗ್ರಹಣಮತಿಶಯಾರ್ಥಮ್| ಪರ್ವಸು-ಸನ್ಧಿಷು| ಸ್ಥೂಲಮೂಲಾನಿ-ಮೂಲಪ್ರದೇಶೇ ಸ್ಥೂಲಾನಿ| ಕೃಚ್ಛ್ರಾಣಿ-ಕಷ್ಟಸಾಧ್ಯಾನಿ| ಅರೂಂಷಿ-ವ್ರಣಾನ್|
Adhikarana ವೃದ್ಧಶುಕ್ರಸ್ಯ ಕರ್ಮಾಣಿ (೧೨) · Śloka ೧೨
| ಅತಿಸ್ತ್ರೀಕಾಮತಾಂ ವೃದ್ಧಂ ಶುಕ್ರಂ ಶುಕ್ರಾಶ್ಮರೀಮಪಿ||೧೨||
| अतिस्त्रीकामतां वृद्धं शुक्रं शुक्राश्मरीमपि||१२||
🔊 Audio coming soon
ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಸ೦-ಶುಕ್ರಂ ವೃದ್ಧಮತಿಸ್ತ್ರೀಕಾಮತಾಂ ಕುರ್ಯಾತ್, ಶುಕ್ರಾಶ್ಮರೀಂ ಚ| ಅಪಿಶಬ್ದಾದ್ಬಲಸ್ನೇಹಾದ್ಯಪಿ|
ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಆ೦ ರ೦-ಶುಕ್ರಸ್ಯಾಹ-ಅತೀತಿ| ಅತಿಸ್ತ್ರೀಕಾಮತಾ-ಪುನಃ ಪುನಃ ಸ್ತ್ರೀಸಙ್ಗೇಚ್ಛಾ| ಶುಕ್ರಾಶ್ಮರೀ-ರೋಗಃ|
Adhikarana ವೃದ್ಧಶಕೃತಃ ಕರ್ಮಾಣಿ (೧೩) · Śloka ೧೩
ಕುಕ್ಷಾವಾಧ್ಮಾನಮಾಟೋಪಂ ಗೌರವಂ ವೇದನಾಂ ಶಕೃತ್| |೧೩|
कुक्षावाध्मानमाटोपं गौरवं वेदनां शकृत्| |१३|
🔊 Audio coming soon
ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಸ೦-ಶಕೃತ್-ಪುರೀಷಂ, ವೃದ್ಧಂ ಕುಕ್ಷಾವಾಧ್ಮಾನಾದೀನ್ ಕುರ್ಯಾತ್| ಕುರ್ಯಾದಿತಿ ಸಮ್ಭಾವನಾಯಾಂ ಲಿಙ್| ಆಧ್ಮಾನಂ-ಆನಾಹಃ| ಆಟೋಪಃ-ಅನ್ತ್ರಕೂಜನಾದಿ| [ಗೌರವಂ-ಗುರುತ್ವಮ್, ವೇದನಾಂ ಚ ಕುಕ್ಷೌ|]
ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಆ೦ ರ೦-ಶಕೃತ ಆಹ-ಕುಕ್ಷಾವಿತಿ| ಕುಕ್ಷೌ-ಉದರೇ, ಆಧ್ಮಾನಾದೀನಿ| ಆಧ್ಮಾನಂ-ವಾತೇನೋದರಪೂರಣಮ್| ಆಟೋಪೋ-ಗುಡಗುಡಾಶಬ್ದಃ| ಗೌರವಂ-ದುರ್ವಹತ್ವಮ್| ವೇದನಾಂ-ಶೂಲಮ್| ಶಕೃತ್-ಪುರೀಷಮ್|
Adhikarana ವೃದ್ಧಮೂತ್ರಸ್ಯ ಕರ್ಮಾಣಿ (೧೩) · Śloka ೧೩
| ಮೂತ್ರಂ ತು ಬಸ್ತಿನಿಸ್ತೋದಂ ಕೃತೇಽಪ್ಯಕೃತಸಂಜ್ಞತಾಮ್||೧೩||
| मूत्रं तु बस्तिनिस्तोदं कृतेऽप्यकृतसंज्ञताम्||१३||
🔊 Audio coming soon
ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಸ೦-ಮೂತ್ರಂ ವೃದ್ಧಂ ಬಸ್ತೇರ್ನಿಸ್ತೋದಂ-ಅತಿವ್ಯಥಾಂ ಕುರ್ಯಾತ್| ತಥಾ ಕೃತೇಽಪಿ ಮೂತ್ರೇಽಕೃತಸಂಜ್ಞತಾಂ-ಅಕೃತಾಭಾಸತ್ವಮಿವ ಕುರ್ಯಾತ್|
ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಆ೦ ರ೦-ಮೂತ್ರಸ್ಯಾಹ-ಮೂತ್ರಮಿತಿ| ಬಸ್ತಿನಿಸ್ತೋದೋ-ಬಸ್ತಿದೇಶೇ ವ್ಯಥಾ| ಕೃತಮಪಿ ಮೂತ್ರೋತ್ಸರ್ಗಮಕೃತಮಿವ ಮನ್ಯತೇ|
Adhikarana ವೃದ್ಧಸ್ವೇದಸ್ಯ ಕರ್ಮಾಣಿ (೧೪) · Śloka ೧೪
ಸ್ವೇದೋಽತಿಸ್ವೇದದೌರ್ಗನ್ಧ್ಯಕಣ್ಡೂಃ| |೧೪|
स्वेदोऽतिस्वेददौर्गन्ध्यकण्डूः| |१४|
🔊 Audio coming soon
ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಸ೦-ಸ್ವೇದೋ ವೃದ್ಧೋಽತಿಸ್ವೇದಾದೀನ್ ಕುರ್ಯಾತ್|
ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಆ೦ ರ೦-ಸ್ವೇದಸ್ಯಾಹ-ಸ್ವೇದ ಇತಿ| ಅತಿಸ್ವೇದಃ-ಸ್ವೇದಾಧಿಕ್ಯಮ್| ದೌರ್ಗನ್ಧ್ಯಂ-ದುರ್ಗನ್ಧತಾ| ಕಣ್ಡೂಃ-ಕಚ್ಛೂಃ|
Adhikarana ಏವಂ ದೂಷಿಕಾದಯೋ ಮಲಾಃ (೧೪) · Śloka ೧೪
ಏವಂ ಚ ಲಕ್ಷಯೇತ್| ದೂಷಿಕಾದೀನಪಿ ಮಲಾನ್ ಬಾಹುಲ್ಯಗುರುತಾದಿಭಿಃ||೧೪||
एवं च लक्षयेत्| दूषिकादीनपि मलान् बाहुल्यगुरुतादिभिः||१४||
🔊 Audio coming soon
ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಸ೦-ಏವಂ-ಅನೇನ ಪ್ರಕಾರೇಣ, ದೂಷಿಕಾದೀನಪಿ ಮಲಾನ್ ಲಕ್ಷಯೇತ್-ಅನುಮಿನುಯಾತ್| ದೂಷಿಕಾ-ಅಕ್ಷಿಮಲಃ| ಆದಿಶಬ್ದಾತ್ ಘ್ರಾಣಕರ್ಣನಾಸಾಮಲಾದೀನಾಂ ಗ್ರಹಣಮ್| ಕಥಂ ಲಕ್ಷಯೇತ್ ? ಇತ್ಯಾಹ-ಬಾಹುಲ್ಯೇತ್ಯಾದಿ| ಮಲಬಾಹುಲ್ಯೇನ ತತ್ಸ್ಥಾನಗೌರವೇಣ ಚ| ಆದಿಗ್ರಹಣಾತ್ಕಣ್ಡೂಕ್ಲೇದಾದಯೋ ಗೃಹ್ಯನ್ತೇ|
ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಆ೦ ರ೦-ದೂಷಿಕಾದೀನಾಹ-ಏವಂ ಚೇತಿ| ದೂಷಿಕಾ-ನೇತ್ರಮಲಃ| ಆದಿಶಬ್ದಾತ್ ಕರ್ಣಮಲಾದಯಃ| ಏವಮಿತಿ ಯಥಾ| ಸ್ವಾಧಿಕ್ಯಸ್ವಾಶಯಗೌರವಾದಿಭಿಃ ಪುರೀಷಾದಯೋ ವೃದ್ಧಾ ಲಕ್ಷ್ಯನ್ತೇ| ಆದಿಶಬ್ದಾತ್ ಸ್ವಾಶಯವ್ಯಥಾದಯಃ|
Adhikarana ಕ್ಷೀಣಾನಿಲಸ್ಯ ಕರ್ಮಾಣಿ (೧೫) · Śloka ೧೫
ವೃದ್ಧಾನಾಂ ವಾತಾದೀನಾಂ ಲಿಙ್ಗಾನ್ಯಭಿಧಾಯ, ಕ್ಷೀಣಾನಾಂ ವಾತಾದೀನಾಂ ಲಿಙ್ಗಾನ್ಯಾಹ - - - - ಲಿಙ್ಗಂ ಕ್ಷೀಣೇಽನಿಲೇಽಙ್ಗಸ್ಯ ಸಾದೋಽಲ್ಪಂ ಭಾಷಿತೇಹಿತಮ್| ಸಂಜ್ಞಾಮೋಹಸ್ತಥಾ ಶ್ಲೇಷ್ಮವೃದ್ಧಯುಕ್ತಾಮಯಸಮ್ಭವಃ||೧೫||
वृद्धानां वातादीनां लिङ्गान्यभिधाय, क्षीणानां वातादीनां लिङ्गान्याह - - - - लिङ्गं क्षीणेऽनिलेऽङ्गस्य सादोऽल्पं भाषितेहितम्| संज्ञामोहस्तथा श्लेष्मवृद्धयुक्तामयसम्भवः||१५||
🔊 Audio coming soon
ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಸ೦-ಅನಿಲೇ ಕ್ಷೀಣೇ-ಸ್ವಪ್ರಮಾಣಾಪಚಿತೇ, ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಾನಿ ಲಿಙ್ಗಾನಿ| ವಾಯೋಸ್ತು ಸರ್ವಕ್ಷಯೇ ದೇಹ ಏವ ನ ಸ್ಯಾತ್, ಕಸ್ಯ ತಲ್ಲಿಙ್ಗಂ ಸ್ಯಾತ್| ಕಿಂ ಪುನಸ್ತಲ್ಲಿಙ್ಗಮ್ ? ಇತ್ಯಾಹ-ಅಙ್ಗಸ್ಯೇತ್ಯಾದಿ| ಅಙ್ಗಸ್ಯ ಸಾದಃ-ಕ್ರಿಯಾಸ್ವಸಾಮರ್ಥ್ಯಮ್| ಈಹಿತಂ-ಚೇಷ್ಟಿತಮ್, ಕಾಯಿಕಂ ಕರ್ಮ| ಭಾಷಿತಂ ಚೇಹಿತಂ ಚ ಭಾಷಿತೇಹಿತಮ್,-ಅಲ್ಪವಚನಾಽಲ್ಪಚೇಷ್ಟಿತತ್ವಂ ಚ ಸ್ಯಾತ್| ತಥಾ, ಸಂಜ್ಞಾಮೋಹಃ-ಸಂವಿದೋಽಭಾವಃ| ತಥಾ, ಶ್ಲೇಷ್ಮವೃದ್ಧೌ ಯ ಉಕ್ತಾಃ-ಅಗ್ನಿಸಾದಪ್ರಸೇಕಾದಯಃ, ತೇಷಾಮಾಮಯಾನಾಂ ಸಮ್ಭವೋ ಭವತಿ|
ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಆ೦ ರ೦-ಅಥ ಕ್ಷಯಲಕ್ಷಣಮ್| ತತ್ರ ವಾಯೋರಾಹ-ಲಿಙ್ಗಮಿತಿ| ಅಙ್ಗಸ್ಯ ಸಾದಃ-ಶ್ರಾನ್ತತ್ವಮಿವ| ಭಾಷಿತೇಹಿತಮಲ್ಪಮ್| ಭಾಷಿತಂ-ವಾಚಿಕಂ ಕರ್ಮ| ಈಹಿತಂ-ಕಾಯಿಕಮ್| ಸಂಜ್ಞಾ-ಬುದ್ಧಿಃ, ತಸ್ಯಾ ಮೋಹೋವಿವೇಚನಾಕ್ಷಮತ್ವಮ್| ಶ್ಲೇಷ್ಮವೃದ್ಧಯುಕ್ತಮಯಾಃ-ಅಗ್ನಿಸದನಾದಯಃ|
Adhikarana ಕ್ಷೀಣಪಿತ್ತಸ್ಯ ಕರ್ಮಾಣಿ (೧೬) · Śloka ೧೬
ಪಿತ್ತೇ ಮನ್ದೋಽನಲಃ ಶೀತಂ ಪ್ರಭಾಹಾನಿಃ| |೧೬|
पित्ते मन्दोऽनलः शीतं प्रभाहानिः| |१६|
🔊 Audio coming soon
ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಸ೦-ಲಿಙ್ಗಂ ಕ್ಷೀಣೇ ಇತ್ಯನುವರ್ತತೇ| ಪಿತ್ತೇ ಕ್ಷೀಣೇ ಲಿಙ್ಗಮೇತತ್| ಅಗ್ನಿರ್ಮನ್ದಃ ಶೀತಂ ಕಾನ್ತಿಹಾನಿಶ್ಚ ಸ್ಯಾತ್|
ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಆ೦ ರ೦-ಪಿತ್ತಸ್ಯಾಹ-ಪಿತ್ತ ಇತಿ| ಮನ್ದೋಽನಲಃ-ಅಗ್ನಿಮಾನ್ದ್ಯಮ್| ಶೀತಂ-ಹಿಮಸ್ಪರ್ಶೇನೇವ ದುಃಖಮ್| ಪ್ರಭಾಹಾನಿಃ-ಕಾನ್ತಿನಾಶಃ|
Adhikarana ಕ್ಷೀಣಕಫಸ್ಯ ಕರ್ಮಾಣಿ (೧೬) · Śloka ೧೬
ಕಫೇ ಭ್ರಮಃ| ಶ್ಲೇಷ್ಮಾಶಯಾನಾಂ ಶೂನ್ಯತ್ವಂ ಹೃದ್ದ್ರವಃ ಶ್ಲಥಸನ್ಧಿತಾ||೧೬||
कफे भ्रमः| श्लेष्माशयानां शून्यत्वं हृद्द्रवः श्लथसन्धिता||१६||
🔊 Audio coming soon
ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಸ೦-ಕಫೇ ಕ್ಷೀಣೇ ಭ್ರಮೋ ಭವತಿ| ತಥಾ, ಶ್ಲೇಷ್ಮಾಶಯಾನಾಂ ಶೂನ್ಯತ್ವಂ ಭವತಿ| ಶ್ಲೇಷ್ಮಾಶಯಾಃ-ಉರಃಶಿರಃಸನ್ಧ್ಯಾದ್ಯಾಃ| [ತಥಾ, ಹೃದ್ದ್ರಾವಾದಯಃ ಸ್ಯುಃ| ಹೃದ್ದ್ರವಃ-ಹೃದಿ ಕಮ್ಪ ಇತ್ಯರ್ಥಃ|]
ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಆ೦ ರ೦-ಕಫಸ್ಯಾಹ-ಕಫ ಇತಿ| ಭ್ರಮಃ-ಚಕ್ರಾರೂಢಸ್ಯೇವ| ಶ್ಲೇಷ್ಮಾಶಯಾನಾಂ-ಉರಃಪ್ರಭೃತೀನಾಮ್| ಶೂನ್ಯತ್ವಂ-ರಿಕ್ತತ್ವಮ್| ಹೃದ್ದ್ರವಃ-ಅನುಕಮ್ಪಯೇವ ಪೀಡಾ ಹೃದಯಸ್ಯ| ಶ್ಲಥಸನ್ಧಿತಾ-ಸನ್ಧಿಶೈಥಿಲ್ಯಮ್|
Adhikarana ಕ್ಷೀಣರಸಸ್ಯ ಕರ್ಮಾಣಿ (೧೭) · Śloka ೧೭
ರಸೇ ರೌಕ್ಷ್ಯಂ ಶ್ರಮಃ ಶೋಷೋ ಗ್ಲಾನಿಃ ಶಬ್ದಾಸಹಿಷ್ಣುತಾ| |೧೭|
रसे रौक्ष्यं श्रमः शोषो ग्लानिः शब्दासहिष्णुता| |१७|
🔊 Audio coming soon
ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಸ೦-ರಸೇ ಕ್ಷೀಣೇ ರೌಕ್ಷ್ಯಾದಯಃ ಸ್ಯುಃ|
ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಆ೦ ರ೦-ರಸಸ್ಯಾಹ-ರಸ ಇತಿ| ರೌಕ್ಷ್ಯಂ-ಸ್ನೇಹಾಭಾವಃ| ಶ್ರಮಃ-ಶ್ರಾನ್ತತ್ವಮ್| ಶೋಷೋ-ಮುಖಾದೀನಾಮ್| ಗ್ಲಾನಿಃ-ಕ್ಲಮಃ| ಶಬ್ದಾಸಹಿಷ್ಣುತಾ-ಶಬ್ದಶ್ರವಣದ್ವೇಷಃ|
Adhikarana ಕ್ಷೀಣರಕ್ತಸ್ಯ ಕರ್ಮಾಣಿ (೧೭) · Śloka ೧೭
| ರಕ್ತೇಽಮ್ಲಶಿಶಿರಪ್ರೀತಿಶಿರಾಶೈಥಿಲ್ಯರೂಕ್ಷತಾಃ||೧೭||
| रक्तेऽम्लशिशिरप्रीतिशिराशैथिल्यरूक्षताः||१७||
🔊 Audio coming soon
ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಸ೦-ರಕ್ತೇ ಕ್ಷೀಣೇಽಮ್ಲಾದ್ಯಭಿಲಾಷಾದಯಃ ಸ್ಯುಃ|
ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಆ೦ ರ೦-ರಕ್ತಸ್ಯಾಹ-ರಕ್ತ ಇತಿ| ಅಮ್ಲಶೀತಯೋರಭಿಲಾಷಃ| ಶಿರಾಣಾಂ ಶೈಥಿಲ್ಯಮ್| ರೂಕ್ಷತಾ_ಶರೀರಸ್ಯ|
Adhikarana ಕ್ಷೀಣಮಾಂಸಸ್ಯ ಕರ್ಮಾಣಿ (೧೮) · Śloka ೧೮
ಮಾಂಸೇಽಕ್ಷಗ್ಲಾನಿಗಣ್ಡಸ್ಫಿಕ್ಽಽಶುಷ್ಕತಾಸನ್ಧಿವೇದನಾಃ| |೧೮|
मांसेऽक्षग्लानिगण्डस्फिक्ऽऽशुष्कतासन्धिवेदनाः| |१८|
🔊 Audio coming soon
ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಸ೦-ಮಾಂಸೇ ಕ್ಷೀಣೇಽಕ್ಷಗ್ಲಾನಿಃ, ಗಲ್ಲಯೋಃ ಸ್ಫಿಜೋಶ್ಚ ಶುಷ್ಕತ್ವಮ್, ಸನ್ಧೀನಾಂ ವೇದನಾಃ ಸ್ಯುಃ, ಸ್ಫುಟನ್ತೀವ ಸನ್ಧಯ ಇತ್ಯರ್ಥಃ|
ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಆ೦ ರ೦-ಮಾಂಸಸ್ಯಾಹ-ಮಾಂಸ ಇತಿ| ಅಕ್ಷಗ್ಲಾನಿಃ-ಇನ್ದ್ರಿಯದೌರ್ಬಲ್ಯಮ್| ಗಣ್ಡಯೋಃ ಸ್ಫಿಜೋಶ್ಚ ಶುಷ್ಕತಾ| ಸನ್ಧೀನಾಂ ವ್ಯಥಾ|
Adhikarana ಕ್ಷೀಣಮೇದಸಃ ಕರ್ಮಾಣಿ (೧೮) · Śloka ೧೮
| ಮೇದಸಿ ಕ್ಷೀಣೇ ಕಟ್ಯಾಃ ಪ್ಲೀಹ್ನೋ ವೃದ್ಧಿಃ ಕೃಶಾಙ್ಗತಾ||೧೮||
| मेदसि क्षीणे कट्याः प्लीह्नो वृद्धिः कृशाङ्गता||१८||
🔊 Audio coming soon
ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಸ೦-ಮೇದಸಿ ಕ್ಷೀಣೇ ಕಟ್ಯಾಃ ಸ್ವಾಪಃ ಪ್ಲೀಹವೃಧಿಃ ಕೃಶಾಙ್ಗತ್ವಂ ಚ|
ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಆ೦ ರ೦-ಮೇದಸ ಆಹ-ಮೇದಸೀತಿ| ಕಠ್ಯಾಃ ಸ್ವಪನಂಸ್ಪರ್ಶಾಜ್ಞತ್ವಮ್| ಪ್ಲೀಹ್ನೋ ವೃದ್ಧಿಃ| ಇತರೇಷಾಮಙ್ಗಾನಾಂ ಕಾರ್ಶ್ಯಮ್|
Adhikarana ಕ್ಷೀಣಸ್ಯಾಸ್ಥ್ನಃ ಕರ್ಮಾಣಿ (೧೯) · Śloka ೧೯
ಅಸ್ಥ್ನ್ಯಸ್ಥಿತೋದಃ ಶದನಂ ದನ್ತಕೇಶನಖಾದಿಷು| |೧೯|
अस्थ्न्यस्थितोदः शदनं दन्तकेशनखादिषु| |१९|
🔊 Audio coming soon
ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಸ೦-ಅಸ್ಥ್ನಿ ಕ್ಷೀಣೇಽಸ್ಥ್ನಾಂ ತೋದೋ ಭವತಿ| ಶದನಂ-ಶಾತಃ, ಪಾತ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಕೇಷಾಮ್ ? ದನ್ತಾದೀನಾಮ್|
ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಆ೦ ರ೦-ಅಸ್ಥ್ನ ಆಹ-ಅಸ್ಥ್ನೀತಿ| ಅಸ್ಥಿತೋದಃ-ಅಸ್ಥ್ನಾಂ ವ್ಯಥಾ| ದನ್ತಾದೀನಾಂ ಶದನಂ-ಶಾತಃ| ಆದಿಶಬ್ದಾದ್ರೋಮಾದಯಃ|
Adhikarana ಕ್ಷೀಣಮಜ್ಜ್ಞಃ ಕರ್ಮಾಣಿ (೧೯) · Śloka ೧೯
| ಅಸ್ಥ್ನಾಂ ಮಜ್ಜನಿ ಸೌಷಿರ್ಯಂ ಭ್ರಮಸ್ತಿಮಿರದರ್ಶನಮ್||೧೯||
| अस्थ्नां मज्जनि सौषिर्यं भ्रमस्तिमिरदर्शनम्||१९||
🔊 Audio coming soon
ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಸ೦-ಮಜ್ಜನಿ ಕ್ಷೀಣೇಽಸ್ಥ್ನಾಂ ಸೌಷಿರ್ಯಂ ಭ್ರಮಾದಿಶ್ಚ|
ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಆ೦ ರ೦-ಮಜ್ಜ್ಞ ಆಹ-ಅಸ್ಥ್ನಮಿತಿ| ಅಸ್ಥ್ನಾಂ ಸೌಷಿರ್ಯಂ ಸರನ್ಧ್ರತ್ವಮ್| ಭ್ರಮಃ-ಚಕ್ರಾರೂಢಸ್ಯೇವ| ತಿಮಿರದರ್ಶನಂ-ಸರ್ವಸ್ಯೈವ ವಸ್ತುನಸ್ತಮೋರೂಪತ್ವೇನಾವಭಾಸಃ|
Adhikarana ಕ್ಷೀಣಶುಕ್ರಸ್ಯ ಕರ್ಮಾಣಿ (೨೦) · Śloka ೨೦
ಶುಕ್ರೇ ಚಿರಾತ್ ಪ್ರಸಿಚ್ಯೇತ ಶುಕ್ರಂ ಶೋಣಿತಮೇವ ವಾ| ತೋದೋಽತ್ಯರ್ಥಂ ವೃಷಣಯೋರ್ಮೇಢ್ರಂ ಧೂಮಾಯತೀವ ಚ||೨೦||
शुक्रे चिरात् प्रसिच्येत शुक्रं शोणितमेव वा| तोदोऽत्यर्थं वृषणयोर्मेढ्रं धूमायतीव च||२०||
🔊 Audio coming soon
ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಸ೦-ಶುಕ್ರೇ ಕ್ಷೀಣೇ ಶುಕ್ರಂ ಚಿರಾತ್ ಪ್ರಸಿಚ್ಯೇತ, ರಕ್ತಂ ವಾ| ಪ್ರಸಿಚ್ಯೇತೇತಿ ಕರ್ಮಕರ್ತರಿ| ವೃಷಣಯೋರತಿಶಯೇನ ತೋದೋ-ವ್ಯಥಾ ಸ್ಯಾತ್| ಮೇಢ್ರಂ-ಶಿಶ್ನಂ, ಧೂಮಾಯತೀವ ಚ| ಧೂಮಾಯತೀತಿ ಲೋಹಿತಾದೇರಾಕೃತಿಗಣತ್ವಾತ್ ಕ್ವಿಪ್, ಅಕೃತ್ಸಾರ್ವಧಾತುಕೇತ್ಯಾದಿನಾ ದೀರ್ಘಃ|
ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಆ೦ ರ೦-ಶುಕ್ರಸ್ಯಾಹ-ಶುಕ್ರ ಇತಿ| ಶುಕ್ರಂ ಸಮ್ಭೋಗೇ ಚಿರಾತ್ ಪ್ರಸಿಚ್ಯೇತ, ಶೋಣಿತಮೇವ ವಾ| ಪ್ರಸಿಚ್ಯೇತ-ಸ್ರವೇತ್| ವೃಷಣಯೋರತ್ಯರ್ಥಂ ವೇದನಾ| ಮೇಢ್ರಂ ಧೂಮಾಯತಿ| ಲೋಹಿತಾದಿಕ್ಯಷನ್ತಾತ್ ಪರಸ್ಮೈಪದಮ್|
Adhikarana ಕ್ಷೀಣಪುರೀಷಸ್ಯ ಕರ್ಮಾಣಿ (೨೧) · Śloka ೨೧
ಪುರೀಷೇ ವಾಯುರನ್ತ್ರಾಣಿ ಸಶಬ್ದೋ ವೇಷ್ಟಯನ್ನಿವ| ಕುಕ್ಷೌ ಭ್ರಮತಿ ಯಾತ್ಯೂರ್ಧ್ವಂ ಹೃತ್ಪಾರ್ಶ್ವೇ ಪೀಡಯನ್ ಭೃಶಮ್||೨೧||
पुरीषे वायुरन्त्राणि सशब्दो वेष्टयन्निव| कुक्षौ भ्रमति यात्यूर्ध्वं हृत्पार्श्वे पीडयन् भृशम्||२१||
🔊 Audio coming soon
ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಸ೦-ಪುರೀಷೇ ಕ್ಷೀಣೇ ವಾಯುಃ ಕುಕ್ಷೌ ಭ್ರಮತಿ| ಅನ್ತ್ರಾಣಿ ವೇಷ್ಟಯನ್ನಿವ ಶಬ್ದಂ ಜನಯನ್ ಯಾತ್ಯೂರ್ಧ್ವಮ್| ಕಿಂ ಕುರ್ವನ್ ? ಹೃತ್ಪಾರ್ಶ್ವೇ ಭೃಶಂ ಪೀಡಯನ್|
ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಆ೦ ರ೦-ಪುರೀಷಸ್ಯಾಹ-ಪುರೀಷ ಇತಿ| ಅನ್ತ್ರಾಣಿ ವೇಷ್ಟಯನ್ನಿವ ಸಶಬ್ದೋ ವಾಯುಃ ಕುಕ್ಷೌ ಭ್ರಮತಿ, ಕದಾಚಿತ್ ಹೃದಯಪಾರ್ಶ್ವೇ ಪೀಡಯನ್ನೂರ್ಧ್ವಂ ಯಾತಿ|
Adhikarana ಕ್ಷೀಣಮೂತ್ರಸ್ಯ ಕರ್ಮಾಣಿ (೨೨) · Śloka ೨೨
ಮೂತ್ರೇಽಲ್ಪಂ ಮೂತ್ರಯೇತ್ಕೃಚ್ಛ್ರಾದ್ವಿವರ್ಣಂ ಸಾಸ್ರಮೇವ ವಾ| |೨೨|
मूत्रेऽल्पं मूत्रयेत्कृच्छ्राद्विवर्णं सास्रमेव वा| |२२|
🔊 Audio coming soon
ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಸ೦- ಮೂತ್ರೇ ಕ್ಷೀಣೇಽಲ್ಪಂ ಮೂತ್ರಯೇತ್, ಕೃಚ್ಛ್ರಾದ್ವಿವರ್ಣಂ ಸರಕ್ತಮೇವ ವಾ|
ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಆ೦ ರ೦-ಮೂತ್ರಸ್ಯಾಹ-ಮೂತ್ರ ಇತಿ| ಅಲ್ಪಂ ಮೂತ್ರಂ ಕೃಚ್ಛ್ರಾನ್ಮೂತ್ರಯೇತ್| ತಚ್ಚ ವಿವರ್ಣಂ-ರಕ್ತಮಿಶ್ರವರ್ಣಾಭಂ, ರಕ್ತಮಿಶ್ರಮೇವ ವಾ| ಏವಕಾರೇಣ ರಕ್ತವರ್ಣಾಭಾಸತ್ವಂ ವ್ಯಾವರ್ತ್ಯತೇ| ಅತ ಏವ ವಿವರ್ಣಶಬ್ದೇನ ತಲ್ಲಭ್ಯತೇ|
Adhikarana ಕ್ಷೀಣಸ್ವೇದಸ್ಯ ಕರ್ಮಾಣಿ (೨೨) · Śloka ೨೨
| ಸ್ವೇದೇ ರೋಮಚ್ಯುತಿಃ ಸ್ತಬ್ಧರೋಮತಾ ಸ್ಫುಟನಂ ತ್ವಚಃ||೨೨||
| स्वेदे रोमच्युतिः स्तब्धरोमता स्फुटनं त्वचः||२२||
🔊 Audio coming soon
ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಸ೦-ಸ್ವೇದೇ ಕ್ಷೀಣೇ ರೋಮ್ಣಾಂ ಚ್ಯುತಿಃ-ಶಾತಃ, ರೋಮ್ಣಾಂ ಚ ಸ್ತಬ್ಧತ್ವಮ್| ತ್ವಚಃ-ಚರ್ಮಣಃ, ಸ್ಫುಟನಂ-ದರಣಮ್|
ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಆ೦ ರ೦-ಸ್ವೇದಸ್ಯಾಹ-ಸ್ವೇದ ಇತಿ| ಕೇಷಾಂಚಿದ್ರೋಮ್ಣಾಂ ಚ್ಯುತಿಃ, ಕೇಷಾಂಚಿತ್ ಸ್ತಬ್ಧತಾ| ತ್ವಚಃ ಸ್ಫುಟನಂ-ವಿದಾರಣಮ್|
Adhikarana ಘ್ರಾಣಾಮಲಾನಾಂ ಕ್ಷಯಲಿಙ್ಗಮ್ (೨೩) · Śloka ೨೩
ಇದಾನೀಂ ಘ್ರಾಣಾದಿಮಲಾನಾಮಪಿ ಸಾಮಾನ್ಯೇನಕ್ಷಯಲಿಙ್ಗಮಾಹ - - - - ಮಲಾನಾಮತಿಸೂಕ್ಷ್ಮಾಣಾಂ ದುರ್ಲಕ್ಷ್ಯಂ ಲಕ್ಷಯೇತ್ ಕ್ಷಯಮ್| ಸ್ವಮಲಾಯನಸಂಶೋಷತೋದಶೂನ್ಯತ್ವಲಾಘವೈಃ||೨೩||
इदानीं घ्राणादिमलानामपि सामान्येनक्षयलिङ्गमाह - - - - मलानामतिसूक्ष्माणां दुर्लक्ष्यं लक्षयेत् क्षयम्| स्वमलायनसंशोषतोदशून्यत्वलाघवैः||२३||
🔊 Audio coming soon
ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಸ೦-ಮಲಾನಾಮತಿಸೂಕ್ಷ್ಮಾಣಾಂ-ಸುಸ್ವಲ್ಪಾನಾಂ ದೂಷಿಕಾದೀನಾಂ, ದುಃಖೇನ ಬೋದ್ಧುಂ ಶಕ್ಯಂ-ದುರ್ಲಕ್ಷ್ಯಮ್, ಕ್ಷಯಂ ಲಕ್ಷಯೇತ್-ಜಾನೀಯಾತ್| ಕೈಃ ? ಮಲಾನಾಂ ಸ್ಥಾನಾನಿ-ಮಲಾಯನಾನಿ, ಸ್ವಾನಿ ಚ ತಾನಿ ಮಲಾಯನಾನಿ ಚ-ಸ್ವಮಲಾಯನಾನಿ, ತೇಷಾಮ್ ಸಂಶೋಷತೋದಶೂನ್ಯತ್ವಲಾಘವಾನಿ-ಸ್ವಮಲಾಯನಸಂಶೋಷತೋದಶೂನ್ಯತ್ವಲಾಘವಾನಿ, ತೈಃ|
ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಆ೦ ರ೦-ದೂಷಿಕಾದೀನಾಮಾಹ-ಮಲಾನಾಮಿತಿ| ಅತಿಸೂಕ್ಷ್ಮಾಣಾಂ-ಅತ್ಯಲ್ಪಾನಾಮ್| ಅತಿಸೂಕ್ಷ್ಮತ್ವಾದೇವ ದುರ್ಲಕ್ಷ್ಯಮ್| ಮಲಾಯನಂ-ಮಲಮಾರ್ಗೋ ನೇತ್ರಾದಿಃ, ತಸ್ಯ ಸಂಶೋಷಾದಯಃ|
Adhikarana ದೋಷಧಾತುಮಲಾನಾಂ ಸಮಾಸತೋ ವೃದ್ಧಿಕ್ಷಯನಿದಾನಮ್ (೨೪-೨೫) · Śloka ೨೫
ಏವಂ ವ್ಯಾಸೇನ ದೋಷಧಾತುಮಲಾನಾಂ ವೃದ್ಧಿಕ್ಷಯಾವಭಿಧಾಯ ಸಮಾಸತೋಽಭಿಧಾತುಮಿದಮಾಹ- ದೋಷಾದೀನಾಂ ಯಥಾಸ್ವಂ ಚ ವಿದ್ಯಾದ್ದೃದ್ಧಿಕ್ಷಯೌ ಭಿಷಕ್| ಕ್ಷಯೇಣ ವಿಪರೀತಾನಾಂ ಗುಣಾನಾಂ ವರ್ಧನೇನ ಚ||೨೪|| ವೃದ್ಧಿಂ ಮಲಾನಾಂ ಸಙ್ಗಾಚ್ಚ ಕ್ಷಯಂ ಚಾತಿ ವಿಸರ್ಗತಃ| |೨೫|
एवं व्यासेन दोषधातुमलानां वृद्धिक्षयावभिधाय समासतोऽभिधातुमिदमाह- दोषादीनां यथास्वं च विद्याद्दृद्धिक्षयौ भिषक्| क्षयेण विपरीतानां गुणानां वर्धनेन च||२४|| वृद्धिं मलानां सङ्गाच्च क्षयं चाति विसर्गतः| |२५|
🔊 Audio coming soon
ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಸ೦-ದೋಷಧಾತುಮಲಾನಾಂ ವೃದ್ಧಿಕ್ಷಯೌ ಜಾನೀಯಾತ್| ಕಥಮ್ ? ಯಥಾಸ್ವಂ ದೋಷಾದೀನಾಂ ಗುಣೇಭ್ಯೋ ವಿಪರೀತಾ ಯೇ ಗುಣಾಸ್ತೇಷಾಂ ಗುಣಾನಾಂ ಕ್ಷಯೇಣ ವರ್ಧನೇನ ಚ ದೇಹಗತೇನ ದೋಷಾದೀನಾಂ ಯಥಾಕ್ರಮಂ ವೃದ್ಧಿಂ ಕ್ಷಯಂ ಚ ವಿದ್ಯಾತ್| ಯಥಾ,-ವಾಯೋರ್ಗುಣಾ ರೂಕ್ಷಲಘುಶೀತಾದಯಃ, ತೇಷಾಂ ವಿಪರೀತಾಃ-ಸ್ನಿಗ್ಧಗುರೂಷ್ಣಾದಯಃ, ತೇಷಾಂ ಸ್ನಿಗ್ಧಾದೀನಾಂ ದೇಹೇ ಯದಾ ಕ್ಷಯೋ ದೃಶ್ಯತೇ ತದಾ ವಾಯೋರ್ವೃದ್ಧಿಂ ವಿದ್ಯಾತ್| ಯದಾ ತು ತೇಷಾಂ ಸ್ನಿಗ್ಧಾದೀನಾಂ ದೇಹೇ ವೃದ್ಧಿರ್ದೃಶ್ಯತೇ ತದಾ ವಾಯೋಃ ಕ್ಷಯೋ ಜ್ಞೇಯಃ| ಏವಂ ಸ್ವಬುಧ್ದ್ಯಾ ವಿಕಲ್ಪ್ಯ ಮಲಾನಾಂ ಧಾತೂನಾಂ ಚ ವಾಚ್ಯಮ್| ವೃದ್ಧಿಂ ಮಲಾನಾಮಿತ್ಯಾದಿ| ನ ಕೇವಲಂ ಮಲಾನಾಂ ಪೂರ್ವೋಕ್ತೇನ ಪ್ರಕಾರೇಣ ವೃದ್ಧಿಕ್ಷಯೌ ಜ್ಞೇಯೌ, ಯಾವದಮುನಾಽಪಿ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣೇನ ಲಕ್ಷಣೇನ ತೇಷಾಂ ವೃದ್ಧಿಕ್ಷಯೌ ಜ್ಞೇಯೌ, [ಇತಿ ಚಶಬ್ದೇನ ದ್ಯೋತಯತಿ]| ಏವಂ ಸ್ವಬುಧ್ದ್ಯಾ ವಿಕಲ್ಪ್ಯ, ಮಲಾನಾಂ ಸಙ್ಗಾತ್-ಬಹಿರನಿಃಸರಣಲಕ್ಷಣಾಚ್ಚ ವೃದ್ಧಿಂ ವಿದ್ಯಾತ್| ತೇಷಾಮೇವ ಮಲಾನಾಮತಿವಿಸರ್ಗಾತ್-ಅತಿಪ್ರವರ್ತನಾತ್ ಕ್ಷಯಂ ವಿದ್ಯಾತ್|
ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಆ೦ ರ೦- ನಿದಾನಮಾಹ- ದೋಷಾದೀನಾಮಿತಿ| ಯಥಾಸ್ವಂ ವಿಪರೀತಾನಾಂ ಗುಣಾನಾಂ ಕ್ಷಯೇಣ ನಿದಾನೇನ ದೋಷಾದೀನಾಂ ವೃದ್ಧಿಂ, ವರ್ಧನೇನ ಕ್ಷಯಂ, ಜಾನೀಯಾತ್| ತೌ ಚ ರೂಕ್ಷಾದೀನಾಂ ಗುಣಾನಾಂ ಬಹುತ್ವಾಲ್ಪತ್ವಾಭ್ಯಾಂ ಕ್ರಮಾದ್ಭವತಃ| ತತ್ರ ಕ್ಷಯೇಣೋತ್ಪನ್ನಂ ವಿಕಾರಂ ವಾಯೋರ್ವೃದ್ಧಿರಿತಿ ವ್ಯವಸ್ಯೇತ್, ವರ್ಧನೇನೋತ್ಪನ್ನಂ ಕ್ಷಯ ಇತಿ| ಏವಂ ಪಿತ್ತಾದಿಷ್ವಪಿ| ತಥಾ, ಮಲಾನಾಮಪ್ಯತಿಸಙ್ಗಾನ್ನಿದಾನಾದ್ದೋಷಾದೀನಾಂ ವೃದ್ಧಿಂ ವಿದ್ಯಾತ್, ಅತಿವಿಸರ್ಗಾತ್ ಕ್ಷಯಮ್| ತತ್ರಾತಿಸಙ್ಗೋ-ಯಥಾಕಾಲಮಶೋಧನಾದ್ವೇಗವಿಧಾರಣಾದ್ವಿಷ್ಟಮ್ಭಕಾಹಾರವಿಹಾರಶೀಲನಾಚ್ಚ| ಅತಿವಿಸರ್ಗೋ-ಅತಿಶೋಧನಾದ್ವೇಗೋದೀರಣಾತ್ಸ್ರಂಸನಾಹಾರವಿಹಾರಸೇವನಾಚ್ಚ|
Adhikarana ಕ್ಷಯವೃದ್ಧ್ಯೋಃ ಪೀಡಾಕರತ್ವೇ ತಾರತಮ್ಯಮ್ (೨೫) · Śloka ೨೫
| ಮಲೋಚಿತತ್ವಾದ್ದೇಹಸ್ಯ ಕ್ಷಯೋ ವೃದ್ಧೇಸ್ತು ಪೀಡನಃ||೨೫||
| मलोचितत्वाद्देहस्य क्षयो वृद्धेस्तु पीडनः||२५||
🔊 Audio coming soon
ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಸ೦-ದ್ವಾವಪಿ ಮಲಾನಾಂ ವೃದ್ಧಿಕ್ಷಯೌ ಪೀಡಾಕರೌ ದೇಹಸ್ಯ| ತತ್ರಾಪಿ ಯ ಏಷಾಂ ಕ್ಷಯಃ ಸ ವೃದ್ಧಿತೋಽಪ್ಯತಿಶಯೇನ ಪೀಡಾಕರಃ, ಅನೌಚಿತ್ಯಾತ್| ದೇಹಿನಾಂ ಹಿ ಪ್ರಾಯೇಣ ಮಲಕ್ಷಯೋಽನುಚಿತೋ-ಅನಭ್ಯಸ್ತಃ, ವೃದ್ಧಿಸ್ತೂಚಿತೈವೇತಿ ನ ತಥಾ ಪೀಡಾಂ ಕರೋತಿ|
ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಆ೦ ರ೦-ಕ್ಷಯವೃ- ಪೀಡಾಕರತ್ವೇ ತಾರತ್ಮ್ಯಮಾಹ-ಮಲೋಚಿತತ್ವಾದಿತಿ| ದೋಷಾದೀನಾಂ ವೃದ್ಧಿರ್ದೇಹಪೀಡನೀ| ಕ್ಷಯಸ್ತು ತತೋಽಪಿ ದೇಹಪೀಡನಃ| ಕುತಃ? ಮಲೋಚಿತತ್ವಾತ್| ದೇಹೋ ಹಿ ಮಲಸಾತ್ಮ್ಯಃ| ಸಾತ್ಮ್ಯಂ ಚ ಬಹ್ನಪಿ ನಾತಿಬಾಧತೇ| ವಕ್ಷ್ಯತಿ(?)-"ಸಾತ್ಮಯಂ ಹ್ಯಾಶು ಬಲಂ ಧತ್ತೇ ನಾತಿದೋಷಂ ಚ ಬಹ್ನಪಿ|" ಇತಿ| ಮಲಶಬ್ದೇನ ದೋಷಧಾತುಮಲಾನಾಂ ಗ್ರಹಣಮ್| ವಕ್ಷ್ಯತಿ ಹಿ (ಹೃ. ಸೂ.ಅ. ೧೯/೮೬) - "ವಿಟ್ಶ್ಲೇಷ್ಮಪಿತ್ತಾದಿಮಲೋಚ್ಚಯಾನಾಂ ವಿಕ್ಷೇಪಸಂಹಾರಕರಃ ಸ ಯಸ್ಮಾತ್|" ಇತಿ|
Adhikarana ದೋಷದೂಷ್ಯಯೋರಾಶ್ರಯಾಶ್ರಯಿಭಾವಃ, ಆಶ್ರಯಾಶ್ರಯಿಭಾವಸ್ಯ ಫಲಮ್, ಅಪವಾದಃ, ವೃದ್ಧಿಕ್ಷಯಜವಿಕಾರೇಷು ಲಙ್ಘನ ಬೃಂಹಣಮ್ (೨೬-೨೯) · Śloka ೨೯
ಅಥ ದೋಷಾದೀನಾಮಾಶ್ರಯಾಶ್ರಯಿಭಾವಂ ದರ್ಶಯತಿ - - - - ತತ್ರಾಸ್ಥನಿ ಸ್ಥಿತೋ ವಾಯುಃ, ಪಿತ್ತಂ ತು ಸ್ವೇದರಕ್ತಯೋಃ| ಶ್ಲೇಷ್ಮಾ ಶೇಷೇಷು, ತೇನೈಷಾಮಾಶ್ರಯಾಶ್ರಯಿಣಾಂ ಮಿಥಃ||೨೬|| ಯದೇಕಸ್ಯ ತದನ್ಯಸ್ಯ ವರ್ಧನಕ್ಷಪಣೌಷಧಮ್| ಅಸ್ಥಿಮಾರುತಯೋರ್ನೈವಂ, ಪ್ರಾಯೋ ವೃದ್ಧಿರ್ಹಿ ತರ್ಪಣಾತ್||೨೭|| ಶ್ಲೇಷ್ಮಣಾಽನುಗತಾ ತಸ್ಮಾತ್ ಸಙ್ಕ್ಷಯಸ್ತದ್ವಿಪರ್ಯಾತ್| ವಾಯುನಾಽನುಗತೋಽಸ್ಮಾಚ್ಚ ವೃದ್ಧಿಕ್ಷಯಸಮುದ್ಭವಾನ್||೨೮|| ವಿಕಾರಾನ್ ಸಾಧಯೇಚ್ಛೀಘ್ರಂ ಕ್ರಮಾಲ್ಲಙ್ಘನಬೃಂಹಣೈಃ| |೨೯|
अथ दोषादीनामाश्रयाश्रयिभावं दर्शयति - - - - तत्रास्थनि स्थितो वायुः, पित्तं तु स्वेदरक्तयोः| श्लेष्मा शेषेषु, तेनैषामाश्रयाश्रयिणां मिथः||२६|| यदेकस्य तदन्यस्य वर्धनक्षपणौषधम्| अस्थिमारुतयोर्नैवं, प्रायो वृद्धिर्हि तर्पणात्||२७|| श्लेष्मणाऽनुगता तस्मात् सङ्क्षयस्तद्विपर्यात्| वायुनाऽनुगतोऽस्माच्च वृद्धिक्षयसमुद्भवान्||२८|| विकारान् साधयेच्छीघ्रं क्रमाल्लङ्घनबृंहणैः| |२९|
🔊 Audio coming soon
ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಸ೦-ತತ್ರ-ತೇಷು ವಾತಾದಿಷು ಮಧ್ಯೇ, ಅಸ್ಥ್ನಿ ವಾಯುಃ ಸ್ಥಿತಃ-ಆಶ್ರಿತಃ| ಪಿತ್ತಂ ತು ಸ್ವೇದರಕ್ತಯೋಃ ಸ್ಥಿತಮ್| ಶ್ಲೇಷ್ಮಾ ಶೇಷೇಷು-ರಸಮಾಂಸಮೇದೋಮಜ್ಜಶುಕ್ರಮೂತ್ರಪುರೀಷಾದಿಷು ಸ್ಥಿತಃ| ಯತಶ್ಚೈವಮಾಶ್ರಯಾಶ್ರಯಿಭಾವೋದೋಷಧಾತೂನಾಂ, ತೇನ ಹೇತುನಾ, ಆಶ್ರಯಾಶ್ರಯಿಣಾಂ ಮಿಥಃ-ಪರಸ್ಪರಂ, ಯದೇಕಸ್ಯ-ಆಶ್ರಯಸ್ಯ ವರ್ಧನಂ, ತದನ್ಯಸ್ಯ-ಆಶ್ರಯಿಣೋಽಪಿ ವರ್ಧನಮ್, ಯದಾಶ್ರಯಸ್ಯ ಕ್ಷಪಣಂ ತದಾಶ್ರಯಿಣೋಽಪಿ ಕ್ಷಪಣಮ್| ನನು, ಏವಮಸ್ಥ್ನೋ ವಾತಾಶ್ರಯಸ್ಯ ಯದ್ವರ್ಧನಂ ತದಸ್ಯಾಶ್ರಯಿಣೋ ವಾತಸ್ಯಾಪಿ ವರ್ಧನಂ, ಯದಸ್ಯ ಕ್ಷಪಣಂ ತದಪಿ ವಾತಸ್ಯ ಕ್ಷಪಣಂ ಪ್ರಾಪ್ನೋತೀತ್ಯತ ಆಹ-ಅಸ್ಥೀತ್ಯಾದಿ| ಅಸ್ಥಿಮಾರುತಯೋರ್ನೈವಂ ವರ್ಧನಕ್ಷಪಣೌಷಧಮ್, ಸಮ್ಭವತೀತ್ಯಧ್ಯಾಹಾರ್ಯಮ್| ಹಿ-ಯಸ್ಮಾತ್, ಪ್ರಾಯೋ-ಬಾಹುಲ್ಯೇನ, ಯಾ ವೃದ್ಧಿಃ-ವರ್ಧನಂ ದೋಷಧಾತೂನಾಮ್, ಸಾ ತರ್ಪಣಾತ್-ಬೃಂಹಣಾದ್ಭವತಿ| ಪ್ರಾಯೋಗ್ರಹಣಂ ವಾಯುಪರಿಹಾರಾರ್ಥಮ್| ಸಾ ಚ ಶ್ಲೇಷ್ಮಣಾಽನುಗತಾ-ಅನುಬದ್ಧಾ| ಯತ ಏವಂ ಯಾ ವೃದ್ಧಿಃ ಸಾ ಸನ್ತರ್ಪಣಾತ್, ತಸ್ಮಾದ್ಧೇತೋರ್ಯ ಏಷಾಂ ದೋಷಾದೀನಾಂ ಕ್ಷಯಃ ಸ ಪ್ರಾಯೋ-ಭೂಯಿಷ್ಠಮ್, ಅಪತರ್ಪಣಾತ್-ಲಙ್ಘನರೂಪಾದ್ಭವತಿ| ಸ ಚ ಸಙ್ಕ್ಷಯೋ ವಾಯುನಾಽನುಗತಃ| ಏವಂ ಯದಸ್ಥ್ನೋ ವರ್ಧನಮೌಷಧಮ್, ತತ್ ಸ್ನಿಗ್ಧಮಧುರಾದಿ ಬೃಂಹಣರೂಪಂ ವಾತಸ್ಯ ಕ್ಷಪಣಮ್| ಯಚ್ಚ ವಾತಸ್ಯ ವರ್ಧಮೌಷಧಮ್, ತತ್ ರೂಕ್ಷತಿಕ್ತಾದ್ಯಪತರ್ಪಣಂ ಲಙ್ಘನರೂಪಮಸ್ಥ್ನಃ ಕ್ಷಪಣಮ್| ತದರ್ಥಮೇತದುಕ್ತಮ್-ಅಸ್ಮಾಚ್ಚೇತ್ಯಾದಿ| ಯತ ಏವಂ ವೃದ್ಧೇಃ ಸನ್ತರ್ಪಣರೂಪತ್ವಂ ಕ್ಷಯಸ್ಯಾಪತರ್ಪಣರೂಪತ್ವಮ್, ಅತೋ ವೃದ್ಧಿಕ್ಷಯಸಮ್ಭವಾನ್ ವಿಕಾರಾನ್ ದೋಷಧಾತೂನಾಂ ಸಮ್ಬನ್ಧಿನಃ ಕ್ರಮಾಲ್ಲಙ್ಘನಬೃಂಹಣೈಃ ಸಾಧಯೇತ್-ಉಪಕ್ರಮೇತ್| ಕಥಮ್ ? ಶೀಘ್ರಂ ಚಿರೋತ್ಥಿತಾ ಹಿ ತೇ ದುಶ್ಚಿಕಿತ್ಸ್ಯಾಃ ಸ್ಯುಃ| ವೃದ್ಧ್ಯುತ್ಥಾನ್ ವಿಕಾರಾನ್ ಲಙ್ಘನೈಃ, ಕ್ಷಯೋತ್ಥಾನ್ ಬೃಂಹಣೈರಿತಿ ಕ್ರಮಾರ್ಥಃ|
ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಆ೦ ರ೦-ದೂಷ್ಯಾಣಾಂ ವೃದ್ಧಿಕ್ಷಯಹೇತ್ವಾದಿವಿಜ್ಞಾನಾರ್ಥಂ ದೋಷದೂಷ್ಯಯೋರಾಶ್ರಯಾಶ್ರಯಿಭಾವಮಾಹ-ತತ್ರೇತಿ| ತತ್ರ-ತೇಷು ದೋಷಾದಿಷು ಮಧ್ಯೇ| ಶೇಷೇಷು-ರಸಮಾಂಸಮೇದೋಮಜ್ಜಶುಕ್ರಮೂತ್ರಪುರೀಷಾದಿಷು| ಆಶ್ರಯಾಯಿಭಾವಸ್ಯ ಫಲಮಾಹ ತೇನೇತಿ| ತೇನ-ಆಶ್ರಯಾಶ್ರಯಿಭಾವೇನ ಹೇತುನಾ| ಏಷಾಂ-ದೋಷಾದೀನಾಮ್| ಆಶ್ರಯಾಶ್ರಯಿಣಾಂ ಆಧಾರಾಧೇಯಭಾವೇನ ಸ್ಥಿತಾನಾಮ್| ಯದೇಕಸ್ಯ ವರ್ಧನಕ್ಷಪಣೌಷಧಂ ತದೇವಾನ್ಯಸ್ಯ| ಕಥಮ್? ಮಿಥಃ,-ಪರಸ್ಪರಮ್| ಯದಾಶ್ರಯಸ್ಯ ತದಾಶ್ರಯಿಣಃ, ಯದಾಶ್ರಯಿಣಸ್ತದಾಶ್ರಯಸ್ಯೇತ್ಯರ್ಥಃ| ವರ್ಧನಂ-ವೃದ್ಧಿ ಹೇತುಃ| ಕ್ಷಪಣಂ-ಕ್ಷಯಹೇತುಃ| ಔಷಧಂ-ವೈಷಮ್ಯನಿವರ್ತಕಮ್, ಸಾಮ್ಯಹೇತುರಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಅಪವಾದಮಾಹ-ಅಸ್ಥಿಮಾರುತಯೋರಿತಿ| ಅಸ್ಥಿಮಾರುತಯೋರಾಶ್ರಯಾಶ್ರಯಿಭಾವೇಽಪ್ಯೇವಂ ನ ಜ್ಞೇಯಮ್| ಯದ್ಧಿ ವಾಯೋರ್ವರ್ಧನಂ ರೂಕ್ಷಾದಿ, ತದಸ್ಥ್ನಃ ಕ್ಷಪಣಮ್| ಯದಸ್ಥ್ನೋ ವರ್ಧನಂ ಸ್ನಿಗ್ಧಾದಿ, ತದ್ವಾಯೋಃ ಕ್ಷಪಣಮ್| ಅಸ್ಥ್ನೋ ವೃದ್ಧೌ ಲಙ್ಘನಮೌಷಧಮ್| ವಾಯೋರ್ವೃದ್ಧೌ ಬೃಂಹಣಮ್| ಅಸ್ಥಿಕ್ಷಯೇ ಬೃಂಹಣಮೌಷಧಮ್, ವಾತಕ್ಷಯೇ ಲಙ್ಘನಮಿತಿ| ಅಥೋಪಶಯಂ ವಿವಕ್ಷುಶ್ಛಿಕಿತ್ಸಾಮಾಹ| ಚಿಕಿತ್ಸೈವ ಹಿ ಪ್ರಯುಜ್ಯಮಾನಾ ಉಪಶಯ ಉಚ್ಯತೇ| ವಕ್ಷ್ಯತಿ ಹಿ (ಹೃ. ನಿ. ಅ. ೧/೬) -"ಹೇತುವ್ಯಾಧಿವಪರ್ಯಸ್ತವಿಪರ್ಯಸ್ತಾರ್ಥಕಾರಿಣಾಮ್| ಔಷಧಾನ್ನವಿಹಾರಾಣಾಮುಪಯೋಗಂ ಸುಖಾವಹಮ್|| ವಿದ್ಯಾದುಪಶಯಂ ವ್ಯಾಧೇಃ ಸ ಹಿ ಸಾತ್ಮ್ಯಮಿತಿ ಸ್ಮೃತಃ|" ಇತಿ| ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಚ ದ್ವಿವಿಧಾ,-ಬೃಂಹಣಲಙ್ಘನಭೇದಾತ್| ತತ್ರ ಬೃಂಹಣಲಙ್ಘನೇ ವಿಭಜತಿ-ಪ್ರಾಯೋ ವೃದ್ಧಿರಿತಿ| ವೃದ್ಧಿಜಾನ್ ವಿಕಾರಾನ್ ಲಙ್ಘನೇನ ಸಾಧಯೇತ್, ಕ್ಷಯಜಾನ್ ಬೃಂಹಣೇನ| ಕುತೋಽಯಂ ವಿಭಾಗಃ? ಹಿ-ಯಸ್ಮಾತ್, ವೃದ್ಧಿಸ್ತರ್ಪ್ರಣಾತ್ಬೃಂಹಣಾದ್ಭವತಿ| ಸಾ ಚ ಶ್ಲೇಷ್ಮಣಾಽನುಗತಾ,-ಯತ್ರ ಯತ್ರ ವೃದ್ಧಿಸ್ತತ್ರ ತತ್ರ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾ, ಪಿತ್ತಾದಿವೃದ್ಧಾವಪಿ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾನುಗಮೋಽಸ್ತೀತ್ಯರ್ಥಃ| ತಸ್ಮಾತ್ಸರ್ವೇಷು ವೃದ್ಧಿವಿಕಾರೇಷು ಲಙ್ಘನಮೌಷಧಮ್, ಹೇತುವಿಪರೀತತ್ವಾತ್ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾನುಗಮೇನ ವ್ಯಾಧಿವಿಪರೀತತ್ವಾಚ್ಚ| ತಥಾ, ಸಙ್ಕ್ಷಯಸ್ತದ್ವಿಪರ್ಯಯಾತ್-ತರ್ಪಣವಿಪರ್ಯಯಾಲ್ಲಙ್ಘನಾದ್ಭವತಿ| ಸ ಚ ವಾಯುನಾಽನುಗತಃ,-ಯತ್ರ ಯತ್ರ ಕ್ಷಯಸ್ತತ್ರ ತತ್ರ ವಾಯುಃ, ಕಫಾದಿಕ್ಷಯೇಽಪಿ ವಾಯೋರನುಗಮೋಽಸ್ತೀತ್ಯರ್ಥಃ| ತಸ್ಮಾತ್ಸರ್ವೇಷು ಕ್ಷಯವಿಕಾರೇಷು ಬೃಂಹಣಮೌಷಧಮ್, ಹೇತುವಿಪರೀತತ್ವಾದ್ವಾತಾನುಗಮೇನ ವ್ಯಾಧಿವಿಪರೀತತ್ವಾಚ್ಚ|
Adhikarana ಅಪವಾದಃ (೨೯) · Śloka ೨೯
ನನು, ಏವಂ ವಾತವೃದ್ಧ್ಯುತ್ಥಾನ್ ವಿಕಾರಾನ್ ಲಙ್ಘನೈಸ್ತತ್ಕ್ಷಯೋತ್ಥಾನ್ ಬೃಂಹಣೈರಿತಿ ಸ್ಯಾತ್| ಅತ ಇದಮಾಹ - - - - | ವಾಯೋರನ್ಯತ್ರ, ತಜ್ಜಾಂಸ್ತು ತೈರೇವೋತ್ಕ್ರಮಯೋಜಿತೈಃ||೨೯||
ननु, एवं वातवृद्ध्युत्थान् विकारान् लङ्घनैस्तत्क्षयोत्थान् बृंहणैरिति स्यात्| अत इदमाह - - - - | वायोरन्यत्र, तज्जांस्तु तैरेवोत्क्रमयोजितैः||२९||
🔊 Audio coming soon
ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಸ೦-ವಾಯುಂ ಹಿತ್ವಾ ವೃದ್ಧ್ಯುತ್ಥಾನ್ ವಿಕಾರಾನ್ ಲಙ್ಘನೈಃ, ಕ್ಷಯೋತ್ಥಾನ್ ಬೃಂಹಣೈಃ ಸಾಧಯೇತ್| ತಜ್ಜಾನ್-ವಾಯುಸಮ್ಭವಾನ್ ವಿಕಾರಾನ್, ಪುನಸ್ತೈರೇವ-ಲಙ್ಘನಬೃಂಹಣೈರುತ್ಕ್ರಮಯೋಜಿತೈರುಪಕ್ರಮೇತ್| ಯಥಾನಿರ್ದಿಷ್ಟಕ್ರಮಾದ್ವಿಪರೀತಃ ಕ್ರಮಃ-ಉತ್ಕ್ರಮಃ| ಯಥಾ,-ವಾತವೃದ್ಧ್ಯುತ್ಥಾನ್ ವಿಕಾರಾನ್ ಬೃಂಹಣೈಃ ತತ್ಕ್ಷಯೋತ್ಥಾಂಶ್ಚ ಲಙ್ಘನೈರಿತಿ|
ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಆ೦ ರ೦-ಏತಚ್ಚ ಸರ್ವಂ ವಾಯೋರನ್ಯತ್ರ| ವಾಯುವೃದ್ಧೌ ತರ್ಪಣಂ ನ ಹೇತುಃ, ನ ವಾ ಲಙ್ಘನಮೌಷಧಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ತರ್ಹಿ ತತ್ರ ಕಿಮ್? ಇತ್ಯತ ಆಹ-ತಜ್ಜಾನಿತಿ| ತಜ್ಜಾನ್-ವಾಯುವೃದ್ಧಿಕ್ಷಯಜಾನ್| ವೃದ್ಧಿಜಾನ್ ಬೃಂಹಣೇನ ಸಾಧಯೇತ್, ಕ್ಷಯಜಾನ್ ಲಙ್ಘನೇನ, ಇತ್ಯುತ್ಕ್ರಮಯೋಜನಾ| ವಾಯುವೃದ್ಧಿರ್ಲಙ್ಘನಾತ್, ಕ್ಷಯೋ ಬೃಂಹಣಾದಿತ್ಯತ ಏವ ಜ್ಞೇಯಮ್| ಪ್ರಾಯೋಗ್ರಹಣಾವ್ದ್ಯಭಿಚಾರೋಽಪಿ| ಯಥಾ (ಸಙ್ಗ್ರಹೇ ಸೂ. ಅ. ೭) -"ಕಫೇ ಲಙ್ಘನಸಾಧ್ಯೇಽಪಿ ಕರ್ತರಿ ಜ್ವರಗುಲ್ಮಯೋಃ| ತುಲ್ಯೇಽಪಿ ದೇಶಕಾಲಾದೌ ಲಙ್ಘನಂ ನ ಸಮಂ ಮತಮ್||" ಇತಿ|
Adhikarana ರಕ್ತವೃದ್ಧ್ಯುತ್ಥಾದೀನಾಂ ರಕ್ತಸ್ರುತಿವಿರೇಚನಾದಿಭಿರುಪಕ್ರಮಃ, ಧಾತೋರ್ವೃದ್ಧಿಕ್ಷಯಕರಣಪ್ರಕಾರಃ (೩೦-೩೩) · Śloka ೩೩
ದೋಷಾಣಾಂ ವಿಶೇಷಚಿಕಿತ್ಸೇಹ ನೋಕ್ತಾ, ದೋಷೋಪಕ್ರಮಣೀಯೇ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣತ್ವಾತ್| ರಸಚಿಕಿತ್ಸಾ ಚ "ರಸೋಽಪಿ ಶ್ಲೇಷ್ಮವತ್" ಇತ್ಯುಕ್ತೇರ್ನೇಹ ಪುನರ್ನಿರ್ದಿಷ್ಟಾ| ಅತೋ ರಕ್ತಾದೀನಾಂ ಚಿಕಿತ್ಸಾಮಾಹ - - - - ವಿಶೇಷಾದ್ರಕ್ತವೃದ್ಧ್ಯುತ್ಥಾನ್ ರಕ್ತಸ್ರುತಿವಿರೇಚನೈಃ| ಮಾಂಸವೃದ್ಧಿಭವಾನ್ ರೋಗಾನ್ ಶಸ್ತ್ರಕ್ಷಾರಾಗ್ನಿಕರ್ಮಭಿಃ||೩೦|| ಸ್ಥೌಲ್ಯಕಾರ್ಶ್ಯೋಪಚಾರೇಣ ಮೇದೋಜಾನಸ್ಥಿಸಙ್ಕ್ಷಯಾತ್| ಜಾತಾನ್ ಕ್ಷೀರಘೃತೈಸ್ತಿಕ್ತಸಂಯುತರ್ಬಸ್ತಿಭಿಸ್ತಥಾ||೩೧|| ವಿಡ್ವೃದ್ಧಿಜಾನತೀಸಾರಕ್ರಿಯಯಾ, ವಿಟ್ಕ್ಷಯೋದ್ಭವಾನ್| ಮೇಷಾಜಮಧ್ಯಕುಲ್ಮಾಷಯವಮಾಷದ್ವಯಾದಿಭಿಃ||೩೨|| ಮೂತ್ರವೃದ್ಧಿಕ್ಷಯೋತ್ಥಾಂಶ್ಚ ಮೇಹಕೃಚ್ಛ್ರಚಿಕಿತ್ಸಯಾ| ವ್ಯಾಯಾಮಾಭ್ಯಞ್ಜನಸ್ವೇದಮದ್ಯೈಃ ಸ್ವೇದಕ್ಷಯೋದ್ಭವಾನ್||೩೩||
दोषाणां विशेषचिकित्सेह नोक्ता, दोषोपक्रमणीये वक्ष्यमाणत्वात्| रसचिकित्सा च "रसोऽपि श्लेष्मवत्" इत्युक्तेर्नेह पुनर्निर्दिष्टा| अतो रक्तादीनां चिकित्सामाह - - - - विशेषाद्रक्तवृद्ध्युत्थान् रक्तस्रुतिविरेचनैः| मांसवृद्धिभवान् रोगान् शस्त्रक्षाराग्निकर्मभिः||३०|| स्थौल्यकार्श्योपचारेण मेदोजानस्थिसङ्क्षयात्| जातान् क्षीरघृतैस्तिक्तसंयुतर्बस्तिभिस्तथा||३१|| विड्वृद्धिजानतीसारक्रियया, विट्क्षयोद्भवान्| मेषाजमध्यकुल्माषयवमाषद्वयादिभिः||३२|| मूत्रवृद्धिक्षयोत्थांश्च मेहकृच्छ्रचिकित्सया| व्यायामाभ्यञ्जनस्वेदमद्यैः स्वेदक्षयोद्भवान्||३३||
🔊 Audio coming soon
ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಸ೦-ವೃದ್ಧಿಕ್ಷಯೋಪಕ್ರಮೇ ಏವಂ ಸ್ಥಿತೇಽಪಿ ವಿಶೇಷೇಣ ರಕ್ತವೃದ್ಧ್ಯುತ್ಥಾನ್ ರಕ್ತಸ್ರುತಿವಿರೇಚನೈರುಪಕ್ರಮೇತ| ಮಾಂಸವೃದ್ಧಿಜಾನ್ ಶಸ್ತ್ರಕ್ಷಾರಾಗ್ನಿಕರ್ಮಭಿಃ| ಮೇದೋವೃದ್ಧಿಕ್ಷಯಾಭ್ಯಾಂ ಜಾತಾನ್-ಮೇದೋಜಾನಿತಿ ಮಧ್ಯಮಪದಲೋಪೋಽತ್ರ ದ್ರಷ್ಟವ್ಯಃ| ಮೇದೋವೃದ್ಧಿಜಾನ್ ವಿಕಾರಾನ್ ಸ್ಥೌಲ್ಯೋಪಚಾರೇಣ ದ್ವಿವಿಧೋಪಕ್ರಮಣೀಯೋಕ್ತ್ಯಾ ಸ್ಥೌಲ್ಯಚಿಕಿತ್ಸಯಾ, ಮೇದಃಕ್ಷಯಜಾನ್ ಕಾರ್ಶ್ಯೋಪಚಾರೇಣೋಪಾಚರೇತ್| ಅಸ್ಥಿಕ್ಷಯಜಾನ್ ಕ್ಷೀರಘೃತೈಸ್ತಿಕ್ತಸಂಯುತೈಃ, ಬಸ್ತಿಭಿಸ್ತಥಾ-ತಥಾರೂಪೈಸ್ತಿಕ್ತಸಂಯುತೈರಿತ್ಯರ್ಥಃ| ನನು, ಯಾನಿ ವಾತಕೃನ್ತಿ ದ್ರವ್ಯಾಣಿ ತಾನ್ಯಸ್ಥಿಕ್ಷಯೋದ್ಭವವಿಕಾರಾಣಾಂ ವೃದ್ಧಿಕರಣಾನೀತಿ ತದ್ದ್ರವ್ಯೋಪಯೋಗೋಽತ್ರ ನ ಯುಕ್ತಃ, ತಿಕ್ತಸ್ಯ ವಾತಕೃತತ್ವಾತ್| ಅತ್ರೋಚ್ಯತೇ| ಯದ್ದ್ರವ್ಯಂ ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಶೋಷಣಂ ಖರತ್ವಮುತ್ಪಾದಯತಿ ತದಸ್ಥ್ನೋ ವರ್ಧನಂ ಯುಕ್ತಮ್, ಖರಸ್ವಭಾವತ್ವಾದಸ್ಥ್ನಾಮ್| ನ ಚೈವಂವಿಧಮೇಕಂ ದ್ರವ್ಯಮಸ್ತಿ, ಯತ್ ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಶೋಷಣಂ ಚ| ತಸ್ಮಾತ್ ಕ್ಷೀರಘೃತೈಸ್ತಿಕ್ತಸಂಯುತೈರ್ಬಸ್ತಿಭಿಶ್ಚ ತಿಕ್ತಸಂಯುತೈಶ್ಚೇತ್ಯುಪದಿಷ್ಟಮ್| ಕ್ಷೀರಘೃತಸ್ಯ ತಿಕ್ತಯುಕ್ತಸ್ಯ ಖರಸ್ವಭಾವತ್ವಾತ್| ವಿಡ್ವೃದ್ಧಿಜಾನ್-ಪುರೀಷವೃದ್ಧಿಜಾನ್, ಅತೀಸಾರಚಿಕಿತ್ಸಯಾ ಸಾಧಯೇತ್| ವಿಟ್ಕ್ಷಯೋದ್ಭವಾನ್ ಮೇಷಾಜಮಧ್ಯಾದಿಭಿಃ ಸಾಧಯೇತ್| ಮೇಷ-ಉರಭ್ರಃ, ಅಜಃ-ಚ್ಛಾಗಃ, ತಯೋರ್ಮಧ್ಯಂ-ಅನ್ತರಾಧಿಃ| ಕುಲ್ಮಾಷಃ-ಅರ್ಧಸ್ವಿನ್ನೋ ಮಾಷಾದಿರ್ಹಿಙ್ಗುಘೃತಾದಿಸಂಸ್ಕೃತಃ| ಮಾಷದ್ವಯಂ-ಮಾಷೋ ರಾಜಮಾಷಶ್ಚ| ಆದಿಶಬ್ದೇನ ಕಾಕಾಣ್ಡೋಲಾತ್ಮಗುಪ್ತಾದೀನಾಂ ಗ್ರಹಣಮ್| ಮೂತ್ರವೃದ್ಧ್ಯುತ್ಥಾನ್ ಮೇಹಚಿಕಿತ್ಸಯಾ, ಮೂತ್ರಕ್ಷಯೋತ್ಥಾನ್ ಮೂತ್ರಕೃಚ್ಛ್ರಚಿಕಿತ್ಸಯಾ, ಸ್ವೇದಕ್ಷಯಜಾನ್ ವ್ಯಾಧೀನ್ ವ್ಯಾಯಾಮಾದಿಭಿಃ ಸಾಧಯೇತ್|
ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಆ೦ ರ೦-ಅಥ ಕೇಷಾಂಚಿದ್ವಿಶೇಷಃ| ತತ್ರ ರಕ್ತವೃದ್ಧಿಜಾನಾಹವಿಶೇಷಾದಿತಿ| ರಕ್ತಸ್ರುತಿಃ-ಶಿರಾವ್ಯಧಾದಿಃ| ಮಾಂಸವೃದ್ಧಿಜಾನಾಹ-ಮಾಂಸವೃದ್ಧಿಭವಾನಿತಿ| ಮೇದೋಜಾನಾಹ-ಸ್ಥೌಲ್ಯೇತಿ| ಮೇದೋವೃದ್ಧಿಜಾನ್ ಸ್ಥೌಲ್ಯೋಪಚಾರೇಣ-ದ್ವಿವಿಧೋಪಕ್ರಮಣೀಯಾಧ್ಯಾಯೋಕ್ತೇನ| ಮೇದಃಕ್ಷಯನಾನ್ ಕಾರ್ಶ್ಯೋಪಚಾರೇಣ| ಅಸ್ಥಿಕ್ಷಯಜಾನಾಹ-ಅಸ್ಥಿಸಙ್ಕ್ಷಯಾದಿತಿ| ತಥೇತಿ ತಿಕ್ತಸಂಯುತೈಃ| ತಥಾ ಚ ಖಾರಣಾದಿಃ-"ಪಞ್ಚಕರ್ಮಾಣಿ ಸರ್ಪೀಷಿ ಸತಿಕ್ತಾ ಬಸ್ತಯಸ್ತಥಾ| ಪಯಃ" ಇತಿ| ನ ಚೈವಂ ತಿಕ್ತಸಂಯುತೈರಿತಿ ಬಸ್ತೀನಾಮೇವ ವಿಶೇಷಣಂ ವಕ್ತುಂ ಯುಕ್ತಮ್, "ಬಸ್ತಯಃ ಕ್ಷೀರಸರ್ಪೀಷಿ ತಿಕ್ತಕೋಪಹಿತಾಶ್ಛ ಯೇ|" ಇತಿ ಚರಕವಚನಾತ್ (ಸೂ. ಅ. ೨೮/೨೪)| ವಿಡ್ವೃದ್ಧಿಜಾನಾಹ-ವಿಡ್ವೃದ್ಧಿಜಾನಿತಿ| ಅತೀಸಾರಕ್ರಿಯಯಾ ಅತೀಸಾರಚಿಕಿತ್ಸಿತೇನ| ವಿಟ್ಕ್ಷಯಜಾನಾಹ-ವಿಟ್ಕ್ಷಯೋದ್ಭವಾನಿತಿ| ಮೇಷಾಜಯೋರ್ಮಧ್ಯಂ-ಅನ್ತರಾಧಿಃ| ಮಾಷದ್ವಯಂ-ಮಾಷೋ ರಾಜಮಾಷಶ್ಛ| ಆದಿಶಬ್ದಾನ್ಮತ್ಸ್ಯಮಾಂಸಾದಯಃ| ಮೂತ್ರವೃದ್ಧಿಕ್ಷಯಜಾನಾಹ-ಮೂತ್ರೇತಿ| ಮೂತ್ರವೃದ್ಧಿಜಾನ್ ಪ್ರಮೇಹಚಿಕಿತ್ಸಯಾ| ಮೂತ್ರಕ್ಷಯಜಾನ್ ಕೃಚ್ಛ್ರಚಿಕಿತ್ಸಯಾ| ಸ್ವೇದಕ್ಷಯಜಾನಾಹ-ವ್ಯಾಯಾಮೇತಿ|
Adhikarana ಧಾತುಜಾನಾಮುಪಕ್ರಮಾನ್ತರಮ್ (೩೪-೩೫) · Śloka ೩೫
ಸ್ವಸ್ಥಾನಸ್ಥಸ್ಯ ಕಾಯಗ್ನೇರಂಶಾ ಧಾತುಷು ಸಂಶ್ರಿತಾಃ| ತೇಷಾಂ ಸಾದಾತಿದೀಪ್ತಿಭ್ಯಾಂ ಧಾತುವೃದ್ಧಿಕ್ಷಯೋದ್ಭವಃ||೩೪|| ಪೂರ್ವೋ ಧಾತುಃ ಪರಂ ಕುರ್ಯಾದ್ದೃದ್ಧಃ ಕ್ಷೀಣಶ್ಚ ತದ್ವಿಧಮ್| |೩೫|
स्वस्थानस्थस्य कायग्नेरंशा धातुषु संश्रिताः| तेषां सादातिदीप्तिभ्यां धातुवृद्धिक्षयोद्भवः||३४|| पूर्वो धातुः परं कुर्याद्दृद्धः क्षीणश्च तद्विधम्| |३५|
🔊 Audio coming soon
ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಸ೦-ಸ್ವಸ್ಥಾನಂ ಕಾಯಾಗ್ನೇಃ-ಪಕ್ವಾಮಾಶಯಯೋರ್ಮಧ್ಯಮ್| ಯಥಾ ಚ ವಕ್ಷ್ಯತಿ (ಹೃ. ಸೂ. ಅ. ೧೨|೧೦) - "ಪಿತ್ತಂ ಪಞ್ಚಾತ್ಮಕಂ ತತ್ರ ಪಕ್ವಾಮಾಶಯಮಧ್ಯಗಮ್|" ಇತ್ಯಾದಿ ಯಾವತ್ "ಪಾಚಕಂ ನಾಮ ತತ್ ಸ್ಮೃತಮ್|" ಇತಿ| ತತ್ರ ಪಕ್ವಾಮಾಶಯಮಧ್ಯೇ ತಿಷ್ಠತೀತಿ ಸ್ವಸ್ಥಾನಸ್ಥಃ, ತಸ್ಯೈವಂವಿಧಸ್ಯ ಕಾಯಾಗ್ನೇಃ-ಜಾಠರಾನಲಸ್ಯ, ಅಂಶಾಃ-ಭಾಗಾಃ, ಧಾತುಷು-ರಸಾದಿಷು ಸಂಶ್ರಿತಾಃ| ತೇಷಾಂ-ಅಗ್ನ್ಯಂಶಾನಾಮ್, ಸಾದೇನ-ಮಾನ್ದ್ಯೇನ, ಧಾತೂನಾಂ ವೃದ್ಧ್ಯುದ್ಭವಃ| ತಥಾ ತೇಷಾಮಂಶಾನಾಮತಿದೀಪ್ತ್ಯಾ-ಅತಿತೈಕ್ಷ್ಣ್ಯಾತ್, ಧಾತುಕ್ಷಯೋದ್ಭವಃ| ಪೂರ್ವೋ-ರಸಾಖ್ಯೋ, ಧಾತುರ್ವೃದ್ಧೋ ಭೂತ್ವಾ ಪರಂ-ರಕ್ತಾಖ್ಯಂ, ಧಾತುಂ ವೃದ್ಧಂ ಕುರ್ಯಾತ್| ಪೂರ್ವಶ್ಚ ಕ್ಷೀಣೋ ಧಾತುಃ ಪರಂ ಧಾತುಂ ತದ್ವಿಧಂ-ಕ್ಷೀಣಮೇವ ಕುರ್ಯಾತ್|
ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಆ೦ ರ೦-ಧಾತುಜಾನಾಮುಪಕ್ರಮಾನ್ತರಮಾಹ-ಸ್ವಸ್ಥಾನಸ್ಥಸ್ಯೇತಿ| ಸ್ವಸ್ಥಾನಸ್ಥತ್ಯ-ಗ್ರಹಣೀಸ್ಥಸ್ಯ| ಕಾಯಾಗ್ನೇಃ-ಅನ್ನಪಕ್ತುಃ| ಅಂಶಾಃ-ಕ್ಷುದ್ರಾಣಿ ರೂಪಾನ್ತರಾಣಿ| ಧಾತುಷು-ಧಾತ್ವಾಶಯೇಷು, ಸರ್ವಧಾತ್ವಗ್ನಯ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ತೇಷಾಂ ಸಾದೇನ-ಮಾನ್ದ್ಯೇನ ಧಾತುವೃದ್ಧಯುದ್ಭವಃ, ಅತಿದೀಪ್ತ್ಯಾ ಧಾತುಕ್ಷಯಶ್ಛ| ಧಾತುವೃದ್ಧೌ ಮಾನ್ದ್ಯೋಪಕ್ರಮಃ, ಧಾತುಕ್ಷಯೇ ತೈಕ್ಷ್ಣ್ಯೋಪಕ್ರಮಃ ಕಾರ್ಯ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ತಥಾ, ಪೂರ್ವೋ ಧಾತುರ್ವೃದ್ಧಃ ಪರಂ ವೃದ್ಧಂ ಕುರ್ಯಾತ್, ಕ್ಷೀಣಃ ಕ್ಷೀಣಮ್| ಪರಧಾತೋರ್ವೃದ್ಧೌ ಪೂರ್ವಸ್ಯ ಕ್ಷಯಃ ಕಾರ್ಯಃ, ಕ್ಷಯೇ ವ್ರುದ್ಧಿರಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಇತ್ಯುಪಶಯಪ್ರಕರಣಮ್|
Adhikarana ವೃದ್ಧಿಕ್ಷಯವಿಕಾರಸಂಪ್ರಾಪ್ತಿಃ, ಮಲಾಯನಾನಿ (೩೫-೩೬) · Śloka ೩೬
| ದೋಷಾ ದುಷ್ಟಾ ರಸೈರ್ಧಾತೂನ್ ದೂಷಯನ್ತ್ಯುಭಯೇ ಮಲಾನ್||೩೫|| ಅಧೋ ದ್ವೇ, ಸಪ್ತ ಶಿರಸಿ, ಖಾನಿ ಸ್ವೇದವಹಾನಿ ಚ| ಮಲಾ ಮಲಾಯನಾನಿ ಸ್ಯುರ್ಯಥಾಸ್ವಂ ತೇಷ್ವತೋ ಗದಾಃ||೩೬||
| दोषा दुष्टा रसैर्धातून् दूषयन्त्युभये मलान्||३५|| अधो द्वे, सप्त शिरसि, खानि स्वेदवहानि च| मला मलायनानि स्युर्यथास्वं तेष्वतो गदाः||३६||
🔊 Audio coming soon
ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಸ೦-ದೋಷಾ ದುಷ್ಟಾ ರಸೈಃ-ಮಧುರಾದಿಭಿರ್ಮಿಥ್ಯಾಯೋಗಾತಿಯೋಗಸೇವಿತೈಃ ಕುಪಿತಾಃ, ಧಾತೂನ್ ದೂಷಯನ್ತಿ| ಉಭಯೇ-ದೋಷಾ ಧಾತವಶ್ಚ, ಮಲಾನ್ ದೂಷಯನ್ತಿ| ಮಲಾ ಮಲಾಯನಾನಿ ದೂಷಯನ್ತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ತಥಾ ಚ ಮುನಿಃ (ಚ. ಸೂ. ಅ. ೭|೪೨) - "ಮಲಾಯನಾನಿ ಬಾಧ್ಯನ್ತೇ ದುಷ್ಟೈರ್ಮಾತ್ರಾಧಿಕೈರ್ಮಲೈಃ|" ಇತಿ| ಕಾನಿ ಮಲಾಯನಾನಿ ? ಇತ್ಯಾಹ-ಅಧೋ ದ್ವೇ ಇತ್ಯಾದಿ| ಅಧೋ ದ್ವೇ-ಗುದಮೇಢ್ರಾಖ್ಯೇ, ಸಪ್ತ ಶಿರಸಿ ಖಾನಿ-ದ್ವೇ ಅಕ್ಷಿಣೀ ದ್ವೌ ಕರ್ಣೌ ದ್ವೌ ನಾಸಾಪುಟಾವಾಸ್ಯಂ ಚೇತಿ, ತಥಾ ಸ್ವೇದವಹಾನಿ-ರೋಮಕೂಪಾಖ್ಯಾನಿ ಛಿದ್ರಾಣಿ ಸರ್ವಶರೀರಗತಾನಿ, ಮಲಾಯನಾನಿ ಸ್ಯುಃ| ಅತೋ-ದೂಷಣಾತ್ಕಾರಣಾತ್, ತೇಷು-ಮಲಾಯನೇಷು ದುಷ್ಟೇಷು, ಯಥಾಸ್ವಂ ಗದಾಃ-ರೋಗಾಃ ಸ್ಯುಃ| ಯೋ ಯಸ್ಯ ಸ್ವೋ- ಯಥಾಸ್ವಮ್|
ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಆ೦ ರ೦-ವೃದ್ಧಿಕ್ಷಯವಿಕಾರಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತಿಮಾಹ-ದೋಷಾ ದುಷ್ಟಾ ಇತಿ| ರಸೈಃ-ಮಧುರಾದಿಭಿಃ, ದುಷ್ಟಾ ದೋಷಾಃ-ವಾತಾದಯೋ,ಧಾತೂನ್-ರಸಾದೀನ್, ದೂಷಯನ್ತಿ| ರಸಗ್ರಹಣಂ ವೀರ್ಯಾದೀನಾಮುಪಲಕ್ಷಣಮ್| ಉಭಯೇ-ದೋಷಾ ಧಾತವಶ್ಛ, ಮಲಾನ್-ಪುರೀಷಾದೀನ್, ದೂಷಯನ್ತಿ| ತೇ ಮಲಾ ಮಲಾಯನಾನಿ-ಸ್ರೋತಾಂಸಿ, ದೂಷಯನ್ತಿ| ಕಾನಿ ಪುನಸ್ತಾನಿ? ಅಧೋ ದ್ವೇ-ಗುಹ್ಯಂ ಗುದಶ್ಛ| ಸಪ್ತ ಶಿರಸಿ-ಕರ್ಣೌ ನೇತ್ರೇ ನಾಸಿಕೇ ಮುಖಂ ಚ| ಸ್ವೇದವಹಾನಿ ಖಾನಿ-ರೋಮಕೂಪಾಃ, ತೇಷಾಮಸಙ್ಖ್ಯತ್ವಾತ್ಸಙ್ಖ್ಯಾನುಕ್ತಿಃ| ಅತೋ-ದುಷ್ಟೇರನನ್ತರಮ್, ತೇಷು-ದುಷ್ಟೇಷು ದೋಷಧಾತುಮಲಮಲಾಯನೇಷು, ಗದಾಃ ಸ್ಯುಃ| ಕಥಮ್? ಯಥಾಸ್ವಮ್,- ಸ್ವಸ್ಥಾನಾನತಿಕ್ರಮೇಣ| ಸ್ಥಾನವಿಭಾಗ ಉಕ್ತಃ ಸಙ್ಗ್ರಹೇ (ಸೂ.ಅ. ೧೯)-"ವಕ್ಷ್ಯನ್ತೇ ವಾತಜಾಸ್ತತ್ರ ನಿದಾನೇ ವಾತರೋಗಿಕೇ| ಪಿತ್ತಂ ತ್ವಚಿ ಸ್ಥಿತಂ ಕುರ್ಯಾದ್ವಿಸ್ಫೋಟಕಮಸೂರಿಕಾಃ|| ರಕ್ತೇ ವಿಸರ್ಪಂ ದಾಹಂ ಚ ಮಾಂಸೇ ಮಾಂಸಪಾಕಕೋಥನಮ್| ಸದಾಹಾನ್ ಮೇದಸಿ ಗ್ರನ್ಥೀನ್ ಸ್ವೇದಾತ್ಯುದ್ವಮನಂ ತೃಷಮ್|| ಅಸ್ಥ್ನಿ ದಾಹಂ ಭೃಶಂ ಮಞ್ಜ್ಞಿ ಹಾರಿದ್ರನಖನೇತ್ರತಾಮ್| ಪೂತಿ ಪೀತಾವಭಾಸಂ ಚ ಶುಕ್ರಂ ಶುಕ್ರಸಮಾಶ್ರಿತಮ್|| ಶಿರಾಗತಂ ಕ್ರೋಧನತಾಂ ಪ್ರಲಾಪಂ ಸ್ರಾಯುಗಂ ತೃಷಮ್| ಕೋಷ್ಠಗಂ ಮದತೃಟ್ದಾಹಾನ್ ವ್ಯಾಪಿನೋಽನ್ಯಾಂಶ್ಛ ಯಕ್ಷ್ಮಣಃ| ಶ್ಲೇಷ್ಮಾ ತ್ವಚಿ ಸ್ಥಿತಃ ಕುರ್ಯಾತ್ಸ್ತಮ್ಭಂಶ್ವೇತಾವಭಾಸತಾಮ್| ಪಾಣ್ಡ್ವಾಮಯಂ ಶೋಣಿತಗೋ ಮಾಂಸಸಂಸ್ಥೋಽರ್ಬುದಾಪಚೀ|| ಆರ್ದ್ರಚರ್ಮಾವನದ್ಧಾಭಗಾತ್ರತಾಂ ಚಾತಿಗೌರವಮ್| ಮೇದೋಗಃ ಸ್ಥೂಲತಾಂ ಮೇಹಮಸ್ಥ್ನಾಂ ಸ್ತಬ್ಧತ್ವಮಸ್ಥಿಗಃ|| ಮಜ್ಜಗಃ ಶುಕ್ಲನೇತ್ರತ್ವಂ ಶುಕ್ರಸ್ಥಃ ಶುಕ್ರಸಞ್ಚಯಮ್| ವಿಬನ್ಧಂ ಗೌರವಂ ಚಾತಿ ಶಿರಾಸ್ಥಃ ಸ್ತಬ್ಧಗಾತ್ರತಾಮ್|| ಸ್ರಾಯುಗಃ ಸನ್ಧಿಶೂನ್ಯತ್ವಂ ಕೋಷ್ಠಗೋ ಜಠರೋನ್ನತಿಮ್| ಅರೋಚಕಾವಿಪಾಕೌ ಚ ತಾಂಸ್ತಾಂಶ್ಛ ಕಫಜಾನ್ ಗದಾನ್|| ವಿಣ್ಮೂತ್ರಯೋಃ ಸಾಶ್ರಯಯೋಸ್ತತ್ರ ತತ್ರೋಪದೇಕ್ಷ್ಯತೇ| ಉಪತಾಪೋಪಘಾತೌ ಚ ಸ್ವಾಶ್ರಯೇನ್ದ್ರಿಯಗೈರ್ಮಲೈಃ||" ಇತಿ|
Adhikarana ಓಜಸಃ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯಮ್ (೩೭-೩೯) · Śloka ೩೯
ದೋಷಧಾತುಮಲಾನಾಂ ಸಮವಿಷಮಾವಸ್ಥಾ ಗದಿತಾ| ಓಜಸಸ್ತು ನಿರೂಪಯನ್ನಾಹ - - - - ಓಜಸ್ತು ತೇಜೋ ಧಾತೂನಾಂ ಶುಕ್ರಾನ್ತಾನಾಂ ಪರಂ ಸ್ಮೃತಮ್| ಹೃದಯಸ್ಥಮಪಿ ವ್ಯಾಪಿ ದೇಹಸ್ಥಿತಿನಿಬನ್ಧನಮ್||೩೭|| ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಸೋಮಾತ್ಮಕಂ ಶುದ್ಧಮೀಷಲ್ಲೋಹಿತಪೀತಕಮ್| ಯನ್ನಾಶೇ ನಿಯತಂ ನಾಶೋ ಯಸ್ಮಿಂಸ್ತಿಷ್ಠತಿ ತಿಷ್ಠತಿ||೩೮|| ನಿಷ್ಪದ್ಯನ್ತೇ ಯತೋ ಭಾವಾ ವಿವಿಧಾ ದೇಹಸಂಶ್ರಯಾಃ| |೩೯|
दोषधातुमलानां समविषमावस्था गदिता| ओजसस्तु निरूपयन्नाह - - - - ओजस्तु तेजो धातूनां शुक्रान्तानां परं स्मृतम्| हृदयस्थमपि व्यापि देहस्थितिनिबन्धनम्||३७|| स्निग्धं सोमात्मकं शुद्धमीषल्लोहितपीतकम्| यन्नाशे नियतं नाशो यस्मिंस्तिष्ठति तिष्ठति||३८|| निष्पद्यन्ते यतो भावा विविधा देहसंश्रयाः| |३९|
🔊 Audio coming soon
ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಸ೦-ರಸಾದೀನಾಂ ಧಾತೂನಾಂ ಶುಕ್ರಾನ್ತಾನಾಂ ಯತ್ಪರಂ-ಉತ್ಕೃಷ್ಟಂ, ತೇಜಸ್ತದೋಜಃ ಸ್ಮೃತಮ್, [ನ ತು ಶುಕ್ರಸ್ಯೈವ ಮಲಃ|] ತಥಾ,ಹೃದಯಸ್ಥಮಪಿ ವ್ಯಾಪಿ| ಸಕಲಶರೀರವ್ಯಾಪಿನಸ್ತಸ್ಯ ಷಡ್ಬಿನ್ದುಕಸ್ಯ ವಿಶೇಷೇಣ ಹೃದಯಂ ಸ್ಥಾನಮ್| ತಥಾ, ದೇಹಸ್ಯ ಸ್ಥಿತಿರ್ದೇಹಸ್ಥಿತಿಸ್ತಸ್ಯಾ ನಿಬನ್ಧನಂ-ಜೀವಿತಾಧಿಷ್ಠಾನಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಅನ್ಯೇ ತ್ವಾಹುಃ, ಪರಶಬ್ದೇನೈತತ್ ದ್ಯೋತಯತಿ,-ಅನ್ಯದಪ್ಯೋಜೋಽಸ್ತಿ ನ ತದ್ಧಾತೂನಾಂ ಶುಕ್ರಾನ್ತಾನಾಂ ತೇಜಃ, ಶ್ಲೇಷ್ಮಾಖ್ಯಮಿತಿ| ತಥಾ ಚೋಕ್ತಂ ಸಙ್ಗ್ರಹೇ (ಸೂ. ಅ. ೧೯) - "ತೇಜೋ ಯತ್ಸರ್ವಧಾತೂನಾಮೋಜಸ್ತತ್ ಪರಮುಚ್ಯತೇ| ಮೃದು ಸೋಮಾತ್ಮಕಂ ಶುದ್ಧಂ ರಕ್ತಮೀಷತ್ಸಪೀತಕಮ್||" ಇತ್ಯಾದಿ| ಯನ್ನಾಶೇ-ಯಸ್ಯೌಜಸೋಽಭಾವೇ, ನಿಯತಂ-ನಿಶ್ಚಿತಂ, ಪ್ರಾಣಿನೋ ನಾಶಃ-ಅಭಾವಃ| ಯಸ್ಮಿನ್ನೋಜಸಿ ತಿಷ್ಠತಿ-ವಿದ್ಯಮಾನೇ, ತಿಷ್ಠತಿ-ಪ್ರಾಣಿತಿ, ದೇಹೀತಿ ಶೇಷಃ| ಯತೋ-ಯಸ್ಮಾತ್, ಭಾವಾಃ-ಪದಾರ್ಥಾಃ, ನಿಷ್ಪದ್ಯನ್ತೇ-ಜಾಯನ್ತೇ| ಕಿಮ್ಭೂತಾಃ ? ವಿವಿಧಾಃ-ಅನೇಕಪ್ರಕಾರಾಃ| ತಥಾ, ದೇಹಃ ಸಂಶ್ರಯೋ ಯೇಷಾಂ ತೇ ದೇಹಸಂಶ್ರಯಾಃ| ಲಕ್ಷಣಮೋಜಸೋ ಮುನಿನಾಽಭ್ಯಧಾಯಿ (ಚ. ಸೂ. ಅ. ೧೭|೭೪) - "ಹೃದಿ ತಿಷ್ಠತಿ ಯಚ್ಛುದ್ಧಂ ಸ್ನಿಗ್ಧಮೀಷತ್ಸಪೀತಕಮ್| ಓಜಃ ಶರೀರೇ ಸಙ್ಖ್ಯಾತಂ ತನ್ನಾಶೇ ನಾ ವಿನಶ್ಯತಿ||" ಇತ್ಯಾದಿ|
ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಆ೦ ರ೦-ಅಥೌಜೋವಿಜ್ಞಾನಮ್, ತಸ್ಯಾಪಿ ಮಲತ್ವಾತ್| ವಕ್ಷ್ಯತಿ ಹಿ (ಹೃ. ಶಾ. ಅ. ೩/೬೩) -"ಕಫಃ ಪಿತ್ತಂ ಮಲಾಃ ಖೇಷು ಪ್ರಸ್ವೇದೋ ನಖರೋಮ ಚ| ಸ್ನೇಹೋಽಕ್ಷಿತ್ವಗ್ವಿಶಾಮೋಜೋ ಧಾತೂನಾಂ ಕ್ರಮಶೋ ಮಲಾಃ||" ಇತಿ| ಯತ್ತುಕ್ತಂ ಸಙ್ಗ್ರಹೇ (ಶಾ. ಅ. ೬) -"ಶುಕ್ರಸ್ಯ ಸಾರ ಓಜಃ| ಅತ್ಯನ್ತಷುದ್ಧತಯಾ ಚಾಸ್ಮಿನ್ ಮಲತ್ವಾಭಾವಃ| ಅನ್ಯೇ ಪುನರತ ಏವ ತಸ್ಯ ನೇಚ್ಛನ್ತಿ ಪಾಕಮ್|" ಇತಿ| ತನ್ನರಶರೀರಚರಶುಕ್ರವಿಷಯಮ್| ಯತ್ತು ಸಮ್ಭೋಗಾದಙ್ಗನಾಗರ್ಭಾಶಯಗತಮಾರ್ತವೇನೈಕತ್ರ ಲೋಲೀಭೂತಂ ಜೀವಾಧಿಷ್ಠಿತಂ ಶುಕ್ರಂ, ತಸ್ಯ ಪಾಕಾದ್ರಸಾದಿವನ್ಮಲಸಾರೌ ಸ್ತಃ| ತತ್ರ ಮಲ ಓಜಃ, ಸಾರೋ ಗರ್ಭಃ| ವಕ್ಷ್ಯತಿ ಹಿ (ಹೃ. ಶಾ. ಅ. ೩/೬೩) -"ರಸಾದ್ರಕ್ತಂ ತತೋ ಮಾಂಸಂ ಮಾಂಸಾನ್ಮೇದಸ್ತತೋಽಸ್ಥಿ ಚ| ಅಸ್ಥ್ನೋ ಮಜ್ಜಾ ತತಃ ಶುಕ್ರಂ ಶುಕ್ರಾದ್ಗರ್ಭಃ ಪ್ರಜಾಯತೇ||" ಇತಿ| ಮಲತ್ವಂ ಚ ಗರ್ಭಾಪೇಕ್ಷಯಾ, ರಸಾದ್ಯಪೇಕ್ಷಯಾ ತು ಸಾಆತ್ವಮೇವೇತಿ| ಅತ ಏವಾಹ ಚರಕಃ (ಸೂ. ಅ. ೩೦/೯, ಸಙ್ಗ್ರಹೇ ಚ ಸೂ. ಅ. ೧೯) -"ಯತ್ಸಾರಮಾದೌ ಗರ್ಭಸ್ಯ ಯಚ್ಚ ಗರ್ಭರಸಾದ್ರಸಃ| ಸಂವರ್ತಮಾನಂ ಹೃದಯಂ ಸಮಾವಿಶತಿ ಯತ್ಪುರಾ|| ಯಚ್ಛರೀರರಸಸ್ನೇಹಃ ಪ್ರಾಣಾ ಯತ್ರ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಾಃ|" ಇತಿ| ನ ಚೈವಮೋಜೋನೇಕತ್ವಂ ವಾಚ್ಯಮ್| ಯದೇವ ಹಿ ಶುಕ್ರಮಲರೂಪಮೋಜಃ, ತದೇವ ಗರ್ಭಹೃದಯಮನುಪ್ರವಿಷ್ಟಮಷ್ಟಬಿನ್ದುಪ್ರಮಾಣಮಾರ್ತವಾನುವಿದ್ಧತ್ವಾದೀಷದ್ರಕ್ತಪೀತಂ ಜೀವಾನುವಿದ್ಧಂ ಜೀವಶೋಣಿತಮುಚ್ಯತೇ| ಉಕ್ತಂ ಚ ತನ್ತ್ರಾನ್ತರೇ-"ಪ್ರಾಣಾಶ್ರಯಸ್ಯೌಜಸೋಽಷ್ಟೌ ಬಿನ್ದವೋ ಹೃದಯಾಶ್ರಿತಾಃ|" ಇತಿ| ತಥಾ ಚರಕೋಽಪಿ (ಸೂ. ಅ. ೧೭/೭೪) -"ಹೃದಿ ತಿಷ್ಠತಿ ಯಚ್ಛುದ್ಧಂ ರಕ್ತಮೀಷತ್ಸಪೀತಕಮ್| ಓಜಃ ಶರೀರೇ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಂ ತನ್ನಾಶಾನ್ಮ್ರಿಯತೇ ನರಃ||" ಇತಿ| ತದೇವಾಹಾರರಸೇನ ಸಮಾನಗುಣತ್ವಾದಾಪ್ಯಾಯಿತಮರ್ಧಾಞ್ಜಲಿಪರಿಮಾಣಂ ಸರ್ವದೇಹವ್ಯಾಪಿ ರಸಾತ್ಮಕಮುಚ್ಯತೇ| ಯದ್ವಕ್ಷ್ಯತಿ (ಹೃ. ಶಾ. ಅ. ೩/೧೮) -"ದಶಮೂಲಶಿರಾ ಹೃತ್ಸ್ಥಾಸ್ತಾಃ ಸರ್ವಂ ಸರ್ವತೋ ವಪುಃ| ರಸಾತ್ಮಕಂ ವಹನ್ತ್ಯೋಜಸ್ತನ್ನಿಬದ್ಧಂ ಹಿ ಚೇಷ್ಟಿತಮ್||' ಇತಿ| ಖಾರಣಾದಿರಪ್ಯಾಹ-"ರಸಧಾತೋಃ ಪರಂ ಧಾಮ ಪಚ್ಯಮಾನಾತ್ಪ್ರಸೀದತಿ| ಸೌಮ್ಯಸ್ವಭಾವಂ ರಕ್ತಾಗ್ರೇ ಯತ್ತದೋಜಃ ಪ್ರಕೀರ್ತಿತಮ್||" ಇತಿ| ತದೇವ ಸರ್ವಾನ್ ಧಾತೂನನುಪ್ರವಿಷ್ಟಂ ತೇಷಾಂ ಪ್ರಭಾವಾತಿಶಯಮಾದಧಾನಂ ತತ್ತೇಜ ಉಚ್ಯತೇ| ಯದಾಹ ಸುಶ್ರುತಃ (ಸೂ. ಅ. ೧೫/೨೩) -"ರಸಾದೀನಾಂ ಶುಕ್ರಾನ್ತಾನಾಂ ಧಾತೂನಾಂ ಯತ್ಪರಂತೇಜಃ ತದೋಜಸ್ತದ್ಬಲಮಿತ್ಯುಚ್ಯತೇ|" ಇತಿ| ತದೇವ ಪುನಃ ಪಾಕಾಚ್ಚಾಮೀಕರಮಿವಾಪೇತೋಪಾಧಿಮಲಮತ್ಯನ್ತಂ ಶುಕ್ರಸಾರ ಉಚ್ಯತೇ| ತಸ್ಮಾಚ್ಛುಕ್ರಮಲರೂಪಂ ಮೂಲಭೂತಮೇವಾಜ ಇತಿ ಸ್ಥಿತಮ್| ಯತ್ತೂಕ್ತಂ ಚರಕೇಣಾ (ಸೂ. ಅ. ೧೭/೧೧೫) -"ಪ್ರಾಕೃತಸ್ತು ಬಲಂ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾ ವಿಕೃತೋ ಮಲ ಉಚ್ಯತೇ| ಸ ಚೈವೋಜಃ ಸ್ಮೃತಃ ಕಾಯೇ" ಇತಿ| ತದೋಜೋ ಹೇತುತ್ವಾತ್ ಶ್ಲೇಷ್ಮಣ ಓಜಸ್ತ್ವಮ್, ಆಯುರ್ಘೃತಮಿತಿವತ್| ಏತೇನೈತದುಪಪನ್ನಮ್, "ಧಾತೂನಾಂ ತೇಜಸಿ ರಸೇ ತಥಾ ಜೀವಿತಶೋಣಿತೇ| ಶ್ಲೇಷ್ಮಣಿ ಪ್ರಾಕೃತೇ ವೈದ್ಯೈರೋಜಃಶಬ್ದಃ ಪ್ರಕೀರ್ತಿತಃ||" ಇತಿ| ಓಜಸೋ ಮಲತ್ವೇಽಪಿ ಪೃಥಕ್ವಥನಂ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯಖ್ಯಾಪನಾರ್ಥಮ್| ಪ್ರಾಧಾನ್ಯೇ ಹೇತುಮಾಹ-ಓಜಸ್ತ್ವಿತಿ| ಓಜಃ ಪುನಃ ಪರಂ-ಪ್ರಧಾನಂ ಸ್ಮೃತಮ್| ತದ್ಧಿ ಶುಕ್ರಾನ್ತಾನಾಂ ಧಾತೂನಾಂ ಪರಂ ತೇಜಃ| ಶುಕ್ರಾನ್ತಾನಾಂ ಗ್ರಹಣಂ ಸರ್ವಧಾತುಪ್ರಾಪ್ತ್ಯರ್ಥಮ್| ತಥಾ, ಹೃದಯಸ್ಥಮ್| ನ ಕೇವಲಂ ತತ್ಸ್ಥಂ ವ್ಯಾಪ್ಯಪಿ| ದೇಹಸ್ಥಿತಿನಿಬನ್ಧನ,- ದೇಹಸ್ಯ ಸ್ಥಿತಯೋ-ನಾನಾವಸ್ಥಾಃ, ತಾಸಾಂ ನಿಬನ್ಧನಂ-ಕಾರಣಮ್| ಕಾರಣತ್ವಮೇವ ವಿವೃಣೋತಿ-ಯನ್ನಾಶ ಇತಿ|
Adhikarana ಓಜಃಕ್ಷಯಲಕ್ಷಣಂ ಚಿಕಿತ್ಸಾ (೩೯-೪೧) · Śloka ೪೧
| ಓಜಃ ಕ್ಷೀಯೇತ ಕೋಪಕ್ಷುದ್ಧ್ಯಾನಶೋಕಶ್ರಮಾದಿಭಿಃ||೩೯|| ಬಿಭೇತಿ ದುರ್ಬಲೋಽಭೀಕ್ಷ್ಣಂ ಧ್ಯಾಯತಿ ವ್ಯಥಿತೇನ್ದ್ರಿಯಃ| ದುಃಚ್ಛಾಯೋ ದುರ್ಮನಾ ರೂಕ್ಷೋ ಭವೇತ್ಕ್ಷಾಮಶ್ಚ ತತ್ಕ್ಷಯೇ||೪೦|| ಜೀವನೀಯೌಷಧಕ್ಷೀರರಸಾದ್ಯಾಸ್ತತ್ರ ಭೇಷಜಮ್| |೪೧|
| ओजः क्षीयेत कोपक्षुद्ध्यानशोकश्रमादिभिः||३९|| बिभेति दुर्बलोऽभीक्ष्णं ध्यायति व्यथितेन्द्रियः| दुःच्छायो दुर्मना रूक्षो भवेत्क्षामश्च तत्क्षये||४०|| जीवनीयौषधक्षीररसाद्यास्तत्र भेषजम्| |४१|
🔊 Audio coming soon
ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಸ೦-ಓಜಃ ಕೋಪಾದಿಭಿಃ ಕ್ಷೀಯೇತ| ತತ್ಕ್ಷಯೇ-ತಸ್ಯೌಜಸಃ ಕ್ಷಯೇ, ಬಿಭೇತಿ ದುರ್ಬಲ ಇತ್ಯಾದಿಲಕ್ಷಣಮ್| ಜೀವನೀಯೌಷಧಾದ್ಯಾಸ್ತತ್ರ ಭೇಷಜಮ್| ಜೀವನೀಯೌಷಧಾನಿ-ಜೀವನ್ತ್ಯಾದೀನಿ ದಶ ಜೀವನಸಂಜ್ಞಾನಿ (ಹೃ. ಸೂ. ಅ. ೧೫|೮) ತಥಾಽನ್ಯಾನಿ ಯಾನಿ ಮಧುರಾಣಿ ಕ್ಷೀರಾದೀನಿ ದ್ರವ್ಯಾಣಿ| ಕ್ಷೀರಸ್ಯ ಜೀವನೀಯತ್ವೇನೈವ ಗ್ರಹಣೇ ಸಿದ್ಧೇ ಪೃಥಕ್ಪಾಠೋಽತಿಶಯಾರ್ಥಃ, ಅತಿಶಯೇನಾತ್ರ ಕ್ಷೀರಮೌಷಧಮಿತಿ| ರಸೋ-ಮಾಂಸರಸಃ| ಆದಿ (ದ್ಯ)-ಗ್ರಹಣೇನ ಕಾಕಾಣ್ಡೋಲಾತ್ಮಗುಪ್ತಾಘೃತಾದಿಪರಿಗ್ರಹಃ|
ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಆ೦ ರ೦-ಕ್ಷಯಹೇತೂನಾಹ-ಓಜಃ ಕ್ಷೀಯೇತೇತಿ| ಕ್ಷುತ್-ಬುಭುಕ್ಷಾ| ಧ್ಯಾನಂ-ಚಿನ್ತಾ| ಆದಿಶಬ್ದಾತ್-ಭ್ರಮೋನ್ತ್ರಾಸಕಟುರೂಕ್ಷಭೋಜನಾದಯಃ| ಓಜಃಕ್ಷಯಂ ಲಕ್ಷಯತಿ-ಬಿಭೇತೀತಿ| ಬಿಭೇತಿ-ತ್ರಸ್ಯತಿ| ದುರ್ಬಲೋ-ಹೀನಬಲೋ ಭವತಿ| ಅಭೀಕ್ಷ್ಣಂ-ಪುನಃಪುನರಕಸ್ಮಾತ್| ಧ್ಯಾಯತಿ-ಚಿನ್ತಯತಿ| ವ್ಯಥಿತೇನ್ದ್ರಿಯಃ-ಹೃದಯಾದಿಸ್ಥಾನೇಷು ವ್ಯಾಥಾವಾನ್| ದುಃಚ್ಛಾಯೋ-ಮಲಿನಕಾನ್ತಿಃ| ದುರ್ಮನಾಃ-ಗತೋತ್ಸಾಹಃ| ರೂಕ್ಷೋ-ನಿಸ್ನೇಹಾಙ್ಗಃ| ಕ್ಷಾಮಃ-ಕೃಶಾಙ್ಗಃ| ಕ್ಷಯೌಷಧಭಙ್ಗ್ಯಾ ವೃದ್ಧಿಹೇತೂನಾಹ-ಜೀವನೀಯೇತಿ| ಜೀವನೀಯಾಃ-ಜೀವನ್ತ್ಯಾದಯಃ| ರಸೋ-ಮಾಂಸರಸಃ| ಆದಿ(ದ್ಯ) ಶಬ್ದೇನ ಶರ್ಕರಾದಯಃ|
Adhikarana ಓಜೋವೃದ್ಧಿಲಕ್ಷಣಮ್ (೪೧) · Śloka ೪೧
| ಓಜೋವೃದ್ಧೌ ಹಿ ದೇಹಸ್ಯ ತುಷ್ಟಿಪುಷ್ಟಿಬಲೋದಯಃ||೪೧||
| ओजोवृद्धौ हि देहस्य तुष्टिपुष्टिबलोदयः||४१||
🔊 Audio coming soon
ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಸ೦-ಓಜೋವಿವೃದ್ಧೌ ಸತ್ಯಾಂ ದೇಹಸ್ಯ ತುಷ್ಟಿಃ-ಪ್ರಹರ್ಷಃ, ಪುಷ್ಟಿಃ-ವೃದ್ಧಿಃ, ಬಲಂ-ಸಾಮರ್ಥ್ಯಮ್, ಏಷಾಮುದಯಃ-ಸಮ್ಯಗ್ವೃದ್ಧಿರ್ಭವತಿ|
ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಆ೦ ರ೦-ಓಜೋವೃದ್ಧಿಂ ಲಕ್ಷಯತಿ-ಓಜೋವೃದ್ಧಾವಿತಿ| ತುಷ್ಟಿಃ ಸನ್ತೋಷಃ| ಪುಷ್ಟಿಃ-ಸ್ಥೌಲ್ಯಮ್| ಬಲೋದಯಃ-ಶಕ್ತ್ಯುತ್ಕರ್ಷಃ| ಓಜೋವೃದ್ಧೇಸ್ತುಷ್ಟ್ಯಾದಿಹೇತುತ್ವಾನ್ನ ವಾತಾದಿವೃದ್ಧಿಕಾರಕಾರಿತ್ವಮ್| ವ್ರೂದ್ಧಮಪಿ ಯದಾ ತ್ವೋಜೋ ವ್ಯಾಪದ್ಯತೇ ಸ್ವಸ್ಥಾನಾದ್ವಿಸ್ರಂಸತೇ ವಾ, ತದಾ ವಾತಾದಿವದ್ವಿಕಾರಕಾರಿತ್ವಮ್| ತಥಾ ಚ ಸುಶ್ರುತಃ (ಸೂ. ಅ. ೧೫/೩೦) -"ತ್ರಯೋ ದೋಷಾ ಬಲಸ್ಯೋಕ್ತಾ ವ್ಯಾಪದ್ವಿಸ್ರಂಸನಕ್ಷಯಾಃ|" ಇತಿ| ಬಲಂ-ಓಜಃ|
Adhikarana ಸಂಕ್ಷೇಪೇಣ ವೃದ್ಧಿಕ್ಷಯಭೇಷಜಕಥನಮ್ (೪೨) · Śloka ೪೨
ಇದಾನೀಂ ಸಙ್ಕ್ಷೇಪೇಣ ವೃದ್ಧಿಕ್ಷಯಭೇಷಜಂ ಕಥಯನ್ನಾಹ - - - - ಯದನ್ನಂ ದ್ವೇಷ್ಟಿ ಯದಪಿ ಪ್ರಾರ್ಥಯೇತಾವಿರೋಧಿ ತು| ತತ್ತತ್ತ್ಯಜನ್ ಸಮಶ್ನಂಶ್ಚ ತೌ ತೌ ವೃದ್ಧಿಕ್ಷಯೌ ಜಯೇತ್||೪೨||
इदानीं सङ्क्षेपेण वृद्धिक्षयभेषजं कथयन्नाह - - - - यदन्नं द्वेष्टि यदपि प्रार्थयेताविरोधि तु| तत्तत्त्यजन् समश्नंश्च तौ तौ वृद्धिक्षयौ जयेत्||४२||
🔊 Audio coming soon
ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಸ೦-ಯದನ್ನಂ ಪುರುಷೋ ದ್ವೇಷ್ಟಿ-ನಾಭಿನನ್ದತಿ, ಯದಪ್ಯನ್ನಂ ಪ್ರಾರ್ಥಯೇತ, ತತ್ತದನ್ನಂ ದ್ವಿಷ್ಟಂ ತ್ಯಜನ್-ಪರಿಹರನ್, ಇಷ್ಟಮನ್ನಂ ಸಮಶ್ನನ್-ಭಕ್ಷಯನ್, ದೋಷಾಣಾಂ ಸಮ್ಬನ್ಧಿನೌ ವೃದ್ಧಿಕ್ಷಯೌ ತೌ ತೌ-ಯೌ ಯಸ್ಯ ದೋಷಸ್ಯಾತ್ಮೀಯೌ ವೃದ್ಧಿಕ್ಷಯೌ, ತೌ ತೌ ಜಯೇತ್| ನನು, ಕಿಮವಿಶೇಷೇಣೈತತ್ ಪ್ರಾರ್ಥಿತಮಶ್ನನ್ ದೋಷಕ್ಷಯಂ ಜಯೇತ್ ? ನೇತ್ಯಾಹ-ಅವಿರೋಧಿ ತು| ತುರವಧಾರಣೇ| ಅವಿರೋಧ್ಯೇವ| ತತ್ತಥಾವಿಧಮನ್ನಮಶ್ನನ್ ದೋಷಾಣಾಂ ಕ್ಷಯಂ ಜಯೇತ್, ನ ತು ವಿರೋಧ್ಯನ್ನಮಶ್ನನ್|
ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಆ೦ ರ೦-ವೃದ್ಧಿಕ್ಷಯೌ ಜ್ಞಾತ್ವಾ ಯದನುಷ್ಠೇಯಂ ತತ್ಸಙ್ಕ್ಷೇಪೇಣಾಹ-ಯದನ್ನಮಿತಿ| ಯದ್ಯದನ್ನ ದ್ವೇಷ್ಟಿ ತತ್ತತ್ತ್ಯಜನ್ ತಥಾ ಯದ್ಯತ್ಪ್ರಾರ್ಥಯೇತ ತತ್ತತ್ಸಮಶ್ನನ್ ತೌ ತೌ ವೃದ್ಧಿಕ್ಷಯೌ ಜಯೇತ್| ಕಿಂ ತತ್ಸರ್ವಮ್ ? ನೇತ್ಯಾಹ-ಅವಿರೋಧಿ ತ್ವಿತಿ| ಯತ್ಪ್ರಾರ್ಥಯೇತ್ ತಚ್ಚೇದವಿರೋಧಿ-ಅಪಥ್ಯಂ ನ ಭವತಿ, ತತ್ಸಮಶ್ನೀಯಾದಿತ್ಯರ್ಥಃ| ತಚ್ಛಬ್ದೇಽಪಿ ವೀಪ್ಸಾಕರಣಾತ್ ಯಚ್ಛಬ್ದೇಽಪಿ ವೀಪ್ಸಾ ಜ್ಞೇಯಾ|
Adhikarana ಯಥಾರುಚ್ಯುಪಚಾರಸ್ಯ ನಾನುಚಿತತ್ವಮ್, ವಾತಾದೀನಾಂ ವಿಪರೀತಸಮಾನಯೋ ರುಚಿಕರತ್ವಮ್ (೪೩) · Śloka ೪೩
ನನು, ದ್ವೇಷ್ಯಾನ್ನತ್ಯಾಗೇನೇಷ್ಟಾನ್ನಭಕ್ಷಣೇನ | ಚ ] ಕುತೋ ಹೇತೋರ್ದೋಷಾಣಾಂ ವೃದ್ಧಿಕ್ಷಯೌ ಜಯೇತ್ ? ಇತ್ಯಾಹ - - - - ಕುರ್ವತೇ ಹಿ ರುಚಿಂ ದೋಷಾ ವಿಪರೀತಸಮಾನಯೋಃ| ವೃದ್ಧಾಃ ಕ್ಷೀಣಾಶ್ಚ ಭೂಯಿಷ್ಠಂ ಲಕ್ಷಯನ್ತ್ಯಬುಧಾಸ್ತು ನ||೪೩||
ननु, द्वेष्यान्नत्यागेनेष्टान्नभक्षणेन | च ] कुतो हेतोर्दोषाणां वृद्धिक्षयौ जयेत् ? इत्याह - - - - कुर्वते हि रुचिं दोषा विपरीतसमानयोः| वृद्धाः क्षीणाश्च भूयिष्ठं लक्षयन्त्यबुधास्तु न||४३||
🔊 Audio coming soon
ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಸ೦-ಹಿ-ಯಸ್ಮಾತ್, ದೋಷಾಃ-ವಾತಾದಯೋ, ವಿಪರೀತಸಮಾನಯೋಃ ರುಚಿಂ ಕುರ್ವನ್ತಿ| ಕಿಮ್ಭೂತಾಃ ಸನ್ತಃ ? ವೃದ್ಧಾಃ ಕ್ಷೀಣಾಶ್ಚ, ಯಥಾಕ್ರಮಮ್| ವೃದ್ಧಾಃ-ಪ್ರಮಾಣಾಧಿಕಾಃ ಸನ್ತಃ, ಸ್ವಗುಣೇಭ್ಯೋ ಯದ್ವಿಪರೀತಗುಣಮನ್ನಂ ತೇಷಾಂ ಕ್ಷಪಣಹೇತುಃ, ತದ್ವಿಷಯಾಂ ರುಚಿಂ-ಪ್ರೀತಿಮುತ್ಪಾದಯನ್ತಿ| ಭೂಯಿಷ್ಠಂ-ಬಾಹುಲ್ಯೇನ| ಕ್ಷೀಣಾಃ-ಸ್ವಪ್ರಮಾಣಾಪಚಿತಾಃ ಸನ್ತೋ, ಯತ್ಸ್ವಸಮಾನಗುಣಮಾಹಾರಜಾತಂ ತೇಷಾಂ ವರ್ಧನಹೇತುಃ, ತದ್ವಿಷಯಾಂ ಪ್ರೀತಿಮುತ್ಪಾದಯನ್ತಿ| ಯಥಾ,-ವಾತೋ ವೃದ್ಧಃ ಸ್ನಿಗ್ಧಾಮ್ಲಮಧುರಮನ್ನಮಭಿಲಷತಿ|ಪಿತ್ತಂ ವೃದ್ಧಂ ಶೀತಮಧುರರುಕ್ಷತಿಕ್ತಕಶಾಯಮನ್ನಭಿಲಷತಿ| ಶ್ಲೇಷ್ಮಾ ವೃದ್ಧೋ ರೂಕ್ಷೋಷ್ಣಕಟುತಿಕ್ತಕಷಾಯಮನ್ನಮಭಿಲಷತಿ| ವಾತಃ ಕ್ಷೀಣೋ ರೂಕ್ಷಕಷಾಯಾದ್ಯನ್ನಮಭಿಲಷತಿ| ಪಿತ್ತಂ ಕ್ಷೀಣಮಮ್ಲಲವಣಕಟುಕಮನ್ನಮಭಿಲಷತಿ| ಶ್ಲೇಷ್ಮಾ ಕ್ಷೀಣಃ ಸ್ನಿಗ್ಧಮಧುರಾಮ್ಲಲವಣಮನ್ನಮಭಿಲಷತಿ| ಭೂಯಿಷ್ಠಮಿತ್ಯನೇನ ಪ್ರಾಯಿಕತ್ವಮಸ್ಯಾ ವ್ಯವಸ್ಥಾಯಾ ದರ್ಶಯತಿ| ತೇನ ದೋಷಗತಿವೈಚಿತ್ರ್ಯಾದನ್ಯಥಾಽಪಿ ಕ್ವಚಿದ್ಭವತಿ| ಯಥಾ,-ಕಸ್ಯಚಿನ್ನರಸ್ಯ ವಾತೋಽಪಿ ಕ್ಷೀಣಃ ಸ್ನಿಗ್ಧಮಧುರಾದ್ಯನ್ನಮಭಿಲಷತಿ, ಪಿತ್ತಮಪಿ ವೃದ್ಧಮಮ್ಲಲವಣಾದ್ಯನ್ನಮಭಿಲಷತಿ, ಶ್ಲೇಷ್ಮಾಽಪಿ ವೃದ್ಧೋ ಮಧುರಾಮ್ಲಾದ್ಯನ್ನಮಭಿಲಷತೀತಿ ವ್ಯಭಿಚಾರಾತ್| ಅತ ಏವಾಬುಧಾಃ-ಅಪಣ್ಡಿತಾಃ, ನ ಲಕ್ಷಯನ್ತಿ-ನ ವಿದನ್ತಿ, ಯಥಾ-ಕಿಮಯ ದೋಷಃ ಕ್ಷೀಣ ಉತ ವೃದ್ಧ ಇತಿ|
ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಆ೦ ರ೦-ನ ಚ ಯಥಾರುಚ್ಯುಪಚಾರಸ್ಯಾನುಚಿತತ್ವಮಾಶಙ್ಕನೀಯಮಿತ್ಯಾಹ-ಕುರ್ವತೇ ಹೀತಿ| ಹಿ-ಯಸ್ಮಾತ್, ವೃದ್ಧಾ ದೋಷಾಃ ವಿಪರೀತೇ ರುಚಿಂ ಕುರ್ವತೇ, ಕ್ಷೀಣಾಃ ಸಮಾನೇ| ಚಕಾರಾದ್ದೃದ್ಧಾ ದೋಷಾಃ ಸಮಾನೇ ದ್ವೇಷಂ ಕುರ್ವತೇ, ಕ್ಷೀಣಾಸ್ತು ವಿಪರೀತೇ, ಇತ್ಯಪಿ ಜ್ಞೇಯಮ್| ಅಯಮರ್ಥಃ,-ಯದಾ ವಾಯೋರ್ವೃದ್ಧಿಸ್ತದಾ ತದ್ವಿಪರೀತಾನಾಂ ಸ್ನಿಗ್ಧಾದಿಗುಣಾನಾಂ ರುಚಿಸ್ತತ್ಸಮಾನಾನಾಂ ರೂಕ್ಷಾದಿಗುಣಾನಾಂ ದ್ವೇಷ ಉತ್ಪದ್ಯತೇ, ಅತ ಇಷ್ಟಸೇವನಾದ್ದ್ವಿಷ್ಟತ್ಯಾಗಾದ್ವಾಯೋರ್ವೃದ್ಧಿಂ ಜಯೇತ್| ಯದಾ ತು ವಾಯೋಃ ಕ್ಷಯಸ್ತದಾ ತತ್ಸಮಾನಾನಾಂ ರೂಕ್ಷಾದಿಗುಣಾನಾಂ ರುಚಿಸ್ತದ್ವಿಪರೀತಾನಾಂ ಸ್ನಿಗ್ಧಾದಿಗುಣಾನಾಂ ದ್ವೇಷ ಉತ್ಪದ್ಯತೇ, ಅತ ಇಷ್ಟಸೇವನಾದ್ದ್ವಿಷ್ಟತ್ಯಾಗಾದ್ವಾಯೋಃ ಕ್ಷಯಂ ಜಯೇತ್| ಏವಂ ಪಿತ್ತಾದಿಷ್ವಪಿ| ದೋಷಶಬ್ದೋ ದೋಷಧಾತುಮಲಾನಾಮುಪಲಕ್ಷಣಮ್| ಭೂಯಿಷ್ಠಂ-ಪ್ರಾಯೇಣ, ಕದಾಚಿದನ್ಯಥಾಽಪಿ ರುಚಿದ್ವೇಷೌ ಭವತಃ| ಯಥಾ ವಕ್ಷ್ಯತಿ (ಹೃ. ನಿ. ಅ. ೧೬/೩೦) ಸಾಮೇ ವಾಯೌ-"ಕಟುರೂಕ್ಷಾಭಿಲಾಷೇಣ ತದ್ವಿಧೋಪಶಯೇನ ಚ|" ಇತಿ| ಏವಂ ಸತ್ಯಪ್ಯೇತಾದೃಶೀಂ ಸ್ಥಿತಿಮಬುಧಾ ನ ಲಕ್ಷಯನ್ತಿ| ಏತೇನ ಬುದ್ಧಿಮತಾ ಭಿಷಜಾ ಪರೀಕ್ಷ್ಯಾಯಮುಪಚಾರಃ ಕಾರ್ಯಃ| ಮನ್ದಬುದ್ಧೀನಾಂ ತು ಯಥೋಪದೇಶಮಿತ್ಯುಕ್ತಂ ಭವತಿ| ಉಕ್ತಂ ಚ ಸಙ್ಗ್ರಹೇ (ಸೂ. ಅ. ೧೫) -"ಯಥೋಕ್ತನುಸರಣಮೇವ ತು ಶ್ರೇಯೋ ಮನ್ದಬುದ್ಧೇಃ|" ಇತಿ|
Adhikarana ಉಕ್ತಯೋ ರುಚಿದ್ವೇಷಯೋರುಪಪತ್ತಿಃ (೪೪) · Śloka ೪೪
ನ ಚಾನೇನೈವ ಲಕ್ಷಣೇನ ವೃದ್ಧಾಃ ಕ್ಷೀಣಾಶ್ಚ ಲಕ್ಷಣೀಯಾಃ| ಕಿಂ ತರ್ಹಿ ? ಅನ್ಯದಪಿ ಲಕ್ಷಣಮಸ್ತೀತ್ಯಾಹ - - - - ಯಥಾಬಲಂ ಯಥಾಸ್ವಂ ಚ ದೋಷಾ ವೃದ್ಧಾ ವಿತನ್ವತೇ| ರೂಪಾಣಿ, ಜಹತಿ ಕ್ಷೀಣಾಃ, ಸಮಾಃ ಸ್ವಂ ಕರ್ಮ ಕುರ್ವತೇ||೪೪||
न चानेनैव लक्षणेन वृद्धाः क्षीणाश्च लक्षणीयाः| किं तर्हि ? अन्यदपि लक्षणमस्तीत्याह - - - - यथाबलं यथास्वं च दोषा वृद्धा वितन्वते| रूपाणि, जहति क्षीणाः, समाः स्वं कर्म कुर्वते||४४||
🔊 Audio coming soon
ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಸ೦-ಯಥಾಬಲಂ-ಬಲಾನತಿಕ್ರಮೇಣ, ಯಥಾಸ್ವಂ ಚ-ಯದ್ಯದಾತ್ಮೀಯಂ ಯಥಾ, ರೂಪಾಣಿ-ಗುಣಕರ್ಮಲಕ್ಷಣಾನಿ, ದೋಷಾ ವೃದ್ಧಾ ವಿತನ್ವತೇ-ವಿಸ್ತಾರಯನ್ತಿ| ಕ್ಷೀಣಾಶ್ಚ ಬಲಾನತಿಕ್ರಮೇಣ ಯಥಾಸ್ವಂ ರೂಪಾಣಿ ಜಹತಿ-ತ್ಯಜನ್ತಿ| ಯಥಾ,-ವಾಯುರ್ವೃದ್ಧೋ ರೌಕ್ಷ್ಯಶೈತ್ಯಪಾರುಷ್ಯಸ್ರಂಸವ್ಯಾಸಾದೀನಿ ವಿಸ್ತಾರಯತಿ| ಕ್ಷೀಣಸ್ತು ವಾಯುಃ ಪೂರ್ವೋಕ್ತಾನಿ ರೌಕ್ಷ್ಯಾದೀನಿ ಜಹಾತಿ, ಅತ ಏವ ನ ವ್ಯಞ್ಜಯತಿ| ಅಥ ಸಮಾ ದೋಷಾಃ ಕಿಂ ವಿದಧತಿ ? ಇತ್ಯಾಹ-ಸಮಾ ಇತ್ಯಾದಿ| ಯದಾ ನ ವೃದ್ಧಾ ನ ಚ ಕ್ಷೀಣಾಃ-ಸಮಾ ದೋಷಾಃ,-ಸ್ವಪ್ರಮಾಣಸ್ಥಾಃ, ತದಾ ಸ್ವಂ ಕರ್ಮ-ಉತ್ಸಾಹೋಚ್ಛ್ವಾಸಾದಿಕಂ ಯಥೋಕ್ತಂ ಕುರ್ವತೇ| ತಲ್ಲಕ್ಷಣತ್ತೇ ಲಕ್ಷಣೀಯಾಃ| ತದೇವಂ ವೃದ್ಧಕ್ಷೀಣಸಮಾ ದೋಷಾ ವೇದ್ಯಾಃ|
ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಆ೦ ರ೦-ಉಕ್ತಯೋ ರುಚಿದ್ವೇಷಯೋರುಪಪತ್ತಿಮಾಹ-ಯಥಾಬಲಮಿತಿ| ವೃದ್ಧಾ ದೋಷಾ ರೂಪಾಣಿ-ರೌಕ್ಷ್ಯಾದೀನಿ, ವಿತನ್ವತೇ-ವಿಶೇಷೇಣ ಪ್ರಕಟಯನ್ತಿ| ತಾನ್ಯೇವ ಕ್ಷೀಣಾ ಜಹತಿ-ನ್ಯೂನಾನಿ ದರ್ಶಯನ್ತೀತ್ಯರ್ಥಃ| ಯಥಾಬಲಂ-ವೃದ್ಧಾ ಅಧಿಕಾನಿ, ವೃದ್ಧತರಾ ಅಧಿಕತರಾಣಿ, ವೃದ್ಧತಮಾ ಅಧಿಕತಮಾನೀತ್ಯರ್ಥಃ| ಏವಂ ಕ್ಷೀಣೇಷ್ವಪಿ| ಯಥಾಸ್ವಂ-ವಾಯೂ ರಾಕ್ಷ್ಯಾದೀನಿ, ಪಿತ್ತಮೌಷ್ಣ್ಯಾದೀನಿ, ಶ್ಲೇಷ್ಮಾ ಸ್ನೇಹಾದೀನೀತ್ಯರ್ಥಃ| ಏತದುಕ್ತಂ ಭವತಿ,- ಶರೀರೇ ಯೋ ಯೋ ಗುಣೋಽಧಿಕೋ ಭವತಿ ತಸ್ಯ ತಸ್ಯ ದ್ವೇಷ ಉತ್ಪದ್ಯತೇ, ಯೋ ಯೋ ಹೀನಸ್ತಸ್ಯ ತಸ್ಯ ರುಚಿಃ| ವಾಯೋ ವೃದ್ಧೇ ರೂಕ್ಷಾದಯಃ ಶರೀರೇ ಅಧಿಕಾ ಭವನ್ತಿ, ತತಸ್ತೇಷಾಂ ದ್ವೇಷ ಉತ್ಪದ್ಯತೇ, ಕ್ಷೀಣೇಽತ ಏವ ಹೀನಾಃ, ಅತಸ್ತೇಷಾಂ ರುಚಿಃ| ಏವಂ ಪಿತ್ತಾದಿಷ್ವಪಿ| ಸಮೇಷು ಪುನರ್ದೋಷೇಷ್ವಪೂರ್ವೌ ರುಚಿದ್ವೇಷೌ ನೋತ್ಪದ್ಯೇತೇ ಇತ್ಯಾಹ-ಸಮಾಃ ಸ್ವಮಿತಿ| ಸ್ವಶಬ್ದೇನ ಜಾತಿವಯೋದೇಶಕಾಲಾನುರೂಪಂ ಶಾರೀರಂ ಕರ್ಮೋಚ್ಯತೇ, ನ ದೋಷಕರ್ಮ| ತಸ್ಯ ಯಥಾಸ್ವಮಿತ್ಯನೇನೈವ ಲಬ್ಧತ್ವಾತ್| ತಸ್ಮಾಜ್ಜಾತ್ಯಾದಿವಶಾದ್ಯಸ್ಯ ಯಥಾ ರುಚಿದ್ವೇಷೌ ತಸ್ಯ ತಥೈವಾನುವರ್ತಯನ್ತಿ ಸಮಾ ದೋಷಾಃ, ನಾನ್ಯಥಾ ಕುರ್ವನ್ತೀತ್ಯರ್ಥಃ|
Adhikarana ದೋಷವೈಷಮ್ಯಾನುತ್ಪಾದನೇ ಯತ್ನಃ (೧೧) · Śloka ೧೧
ಕ್ಷೀಣಾ ದೋಷಾಃ ಕ್ಷೀಣತ್ವಾದೇವಾಕಿಞ್ಚಿತ್ಕರತ್ವಾತ್ ಕದಾಚಿತ್ಪೀಡಾಂ ನೋತ್ಪಾದಯನ್ತ್ಯೇವ, ಇತಿ ವಿಚಿನ್ತ್ಯಾಲ್ಪಮತಯೋ ವೈದ್ಯಾಃ ಕ್ಷೀಣದೋಷವರ್ಧನಾರ್ಥಂ ಕದಾಚಿದನಾದರಂ ಕುರ್ಯುರಿತ್ಯಾಹ - - - - ಯ ಏವ ದೇಹಸ್ಯ ಸಮಾ ವಿವೃದ್ಧ್ಯೈ ತ ಏವ ದೋಷಾ ವಿಷಮಾ ವಧಾಯ| ಯಸ್ಮಾದತಸ್ತೇ ಹಿತಚರ್ಯಯೈವ ಕ್ಷಯಾದ್ವಿವೃದ್ಧೇರಿವ ರಕ್ಷಣೀಯಾಃ||೪೫|| ಇತಿ ಶ್ರೀವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸುನೂಶ್ರೀಮದ್ವಾಗ್ಭಟವಿರಚಿತಾಯಾಮಷ್ಟಾಙ್ಗಹೃದಯಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನೇ ದೋಷಾದಿವಿಜ್ಞಾನೀಯೋ ನಾಮೈಕಾದಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೧೧||
क्षीणा दोषाः क्षीणत्वादेवाकिञ्चित्करत्वात् कदाचित्पीडां नोत्पादयन्त्येव, इति विचिन्त्याल्पमतयो वैद्याः क्षीणदोषवर्धनार्थं कदाचिदनादरं कुर्युरित्याह - - - - य एव देहस्य समा विवृद्ध्यै त एव दोषा विषमा वधाय| यस्मादतस्ते हितचर्ययैव क्षयाद्विवृद्धेरिव रक्षणीयाः||४५|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसुनूश्रीमद्वाग्भटविरचितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां सूत्रस्थाने दोषादिविज्ञानीयो नामैकादशोऽध्यायः||११||
🔊 Audio coming soon
ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಸ೦-ಯ ಏವ ದೋಷಾಃ ಸಮಾಃ ಸನ್ತೋ ದೇಹಸ್ಯ ವಿವೃದ್ಧ್ಯೈ-ವರ್ಧನಾಯ ಭವನ್ತಿ, ತ ಏವ ದೋಷಾ ವಿಷಮಾಃ-ಸ್ವಪ್ರಮಾಣಾದಧಿಕಾ ಹೀನಾ ವಾ ಸನ್ತೋ, ವಧಾಯ-ದೇಹವಿಘಾತಾಯ ಸ್ಯುಃ| ಯಸ್ಮಾದೇವಂ ತತಸ್ತೇ ದೋಷಾ ಹಿತಚರ್ಯಯೈವ ಕ್ಷಯಾತ್-ಹೀನತ್ವಾದ್ರಕ್ಷಣೀಯಾಃ| ಕುತ ಇವ ? ವಿವೃಧೇರಿವ| ಯಥಾ ವಿವೃದ್ಧೇಃ-ವಿಶೇಷೇಣ ವರ್ಧನಾತ್ತೇ ರಕ್ಷ್ಯನ್ತೇ, ತಥಾ ಕ್ಷಯಾದಪಿ ರಕ್ಷಣೀಯಾ ಇತಿ| ಉಪಜಾತಿರ್ವೃತ್ತಮ್| ಇತಿ ಶ್ರೀಮೃಗಾಙ್ಕದತ್ತಪುತ್ರಶ್ರೀಮದರುಣದತ್ತವಿರಚಿತಾಯಾಮಷ್ಟಾಙ್ಗಹೃದಯಟೀಕಾಯಾಂ ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನೇ ದೋಷಾದಿವಿಜ್ಞಾನೀಯಾಧ್ಯಾಯ ಏಕಾದಶಃ ಸಮಾಪ್ತಃ|| ೧೧||
ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಆ೦ ರ೦-ದೋಷವೈಷಮ್ಯಾನುತ್ಪಾದನೇ ಯತ್ನಂ ವಿಧತ್ತೇ-ಯ ಏವ ದೇಹಸ್ಯೇತಿ| ಹಿತಚರ್ಯಯಾ-ಪಥ್ಯಾಭ್ಯಾಮಾಹಾರವಿಹಾರಾಭ್ಯಾಮ್, ಚರತೇರ್ಗತಿಭಕ್ಷಣಾರ್ಥತ್ವಾತ್| ಏವಶಬ್ದೇನ ಹಿತಚರ್ಯಾಯಾ ಅಯೋಗಃ, ಅಹಿತಚರ್ಯಾಯಾಶ್ಛ ಯೋಗೋ ವ್ಯವಚ್ಛಿದ್ಯತೇ| ಇತಿ ಹೇಮಾದ್ರಿಟೀಕಾಯಾಮಾಯುರ್ವೇದರಸಾಯನೇ| ದೋಷಾದೀನಾಂ ಪ್ರಕರಣಂ ಸಾಮಸ್ತ್ಯೇನ ನಿರೂಪಿತಮ್|| ೧೧||