Adhikarana ਅਧ੍ਯਾਯੋਪਕ੍ਰਮਃ · Śloka
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਅਨ੍ਨਵਿਧੌ ਪ੍ਰਕਤੇਲ੍ਪਵਕ੍ਤਵ੍ਯਾਤ੍ਵਾਤ੍ਪੂਰ੍ਵਂ ਦ੍ਰਵਦ੍ਰਵ੍ਯਮਭਿਧਾਯਾਨ੍ਨਂ ਵਕ੍ਤਿ-
AYANAACADEMYby Dr Vijaya Dwarampudi
Open Academy navigation
੬. ਅਨ੍ਨਸ੍ਵਰੂਪਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯਾਧ੍ਯਾਯਃ
Adhikarana ਅਨ੍ਨਸ੍ਵਰੂਪਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯਾਧ੍ਯਾਯਃ ਸਸ੍ਠਃ (੨) · Śloka ੨
ਅਥਾਤੋਨ੍ਨਸ੍ਵਰੂਪਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯਮਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ| (ਗਦ੍ਯਸੁਤ੍ਰੇ)|੨|
View original
अथातोऽन्नस्वरूपविज्ञानीयमध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| (गद्यसुत्रे)|२|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਅਨ੍ਨਸ੍ਯ ਸ੍ਵਰੂਪਂ-ਸ੍ਵਭਾਵੋ ਰਸਵੀਰ੍ਯਵਿਪਾਕਪ੍ਰਭਾਵਗੁਣਕਰ੍ਮਾਦਿ, ਤਸ੍ਯ ਵਿਜ੍ਞਾਨਂ-ਅਵਗਮ:, ਤਸ੍ਮੈ ਹਿਤੋਧ੍ਯਾਯਃ-ਅਨ੍ਨਰੂਪਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯਃ, ਤਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਸ਼ੇਸਂ ਪੂਰ੍ਵਵਦ੍ਵ੍ਯਾਖ੍ਯੇਯਮ੍| ਦ੍ਰਵ੍ਯਸ਼ਬ੍ਦਸ਼੍ਚਾਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤੋਪ੍ਯਰ੍ਥਸ੍ਯ ਗਮਕ ਇਤ੍ਯਨ੍ਨਦ੍ਰਵ੍ਯਸ੍ਵਰੂਪਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯ ਇਤਿ ਦ੍ਰਸ੍ਟਵ੍ਯਮ੍| ਤਥਾ ਹਿ ਪੂਰ੍ਵਸ੍ਮਿਨ੍ਨਧ੍ਯਾਯੇ ਮਨ੍ਦਮਤਿਪ੍ਰਬੋਧਨਾਯ ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤੋ ਦ੍ਰਵ੍ਯਸ਼ਬ੍ਦਃ|ਆਚਾਰ੍ਯਾ ਹਿ ਵੈਚਿਤ੍ਰ੍ਯੇਣ ਗ੍ਰਨ੍ਥਰਚਨਾਂ ਵਿਦਧਤਿ| ਤਤ੍ਰ ਪ੍ਰਾਕ੍ ਸ੍ਵਰੂਪਸ਼ਬ੍ਦੋ ਨ ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਃ, ਇਹ ਚ ਦ੍ਰਵ੍ਯਸ਼ਬ੍ਦਃ| ਅਥਵੋਭਯਮਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਮਪਿ ਗਮ੍ਯਤੇ ਮਧ੍ਯਲੋਪਾਖ੍ਯਯਾ ਤਨ੍ਤ੍ਰਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾਨ੍ਤਲੋਪਾਯ ਚ| ਅਦ੍ਯਤੇ ਯਤ੍ਤਤ੍-ਅਨ੍ਨਮ੍ ਧਾਨ੍ਯਮਾਂਸਾਦਿ| ਧਾਨ੍ਯਂ ਚ ਦ੍ਵਿਧਾ ਸ਼ੂਕਸ਼ਿਮ੍ਬਿਧਾਨ੍ਯਭੇਦੇਨ ਤਤ੍ਰ ਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯਾਚ੍ਛੂਕਧਾਨ੍ਯਸ੍ਯ ਪੂਰ੍ਵਮੁਪਨ੍ਯਾਸਃ| ਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯਂ ਚਾਸ੍ਯ ਭੂਯਸ੍ਤ੍ਵੋਪਯੋਗਿਤ੍ਤ੍ਵਾਤ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਅਨ੍ਨਸ੍ਵਰੂਪਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯਮਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤੁਂ ਪ੍ਰਤਿਜਾਨੀਤੇ-ਅਥੇਤਿ| ਯਤਃ ਪੂਰ੍ਵਾਧ੍ਯਾਯੇ ਦ੍ਰਵ ਆਹਾਰ ਉਕ੍ਤਃ, ਇਹ ਤ੍ਵਦ੍ਰਵਃ| ਸ ਚਾਨ੍ਨਸ਼ਬ੍ਦਵਾਚ੍ਯਃ| ਅਤ ਏਵਾਯਮਨ੍ਨਸ੍ਵਰੂਪਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯਃ| ਤਤ੍ਰ ਸਪ੍ਤਵਰ੍ਗਾਃ| ਵਕ੍ਸ੍ਯਤਿ ਹਿ (ਹ.ਸੂ.ਅ. ੬/੧੭੨)- "ਸ਼ੂਕਸ਼ਿਮ੍ਬਿਜਪਕ੍ਵਾਨ੍ਨਮਾਂਸਸ਼ਾਕਫਲੌਸਧੈਃ| ਵਰ੍ਗਿਤੈਰਨ੍ਨਲੇਸ਼ੋਯਮੁਕ੍ਤੋ ਨਿਤ੍ਯੌਪਯੋਗਿਕਃ||" ਇਤਿ|
Adhikarana ਸ਼ੂਕਧਾਨ੍ਯਵਰ੍ਗਃ ਰਕ੍ਤਸ਼ਾਲ੍ਯਾਦਿਗੁਣਾਃ (੧-੪) · Śloka ੪
ਸ਼ਿਮ੍ਬੀਧਾਨ੍ਯਸ੍ਯ ਤੁ ਤਦ੍ਵ੍ਯਞ੍ਜਨਤ੍ਤ੍ਵੇਨ ਸ੍ਵਲ੍ਪੋਪਯੋਗਿਤ੍ਤ੍ਵਾਤ੍ ਪ੍ਰਾਯੇਣਾਪਥ੍ਯਾਤ੍ਤ੍ਵਾਚ੍ਚਾਪ੍ਰਾਧਨ੍ਯਂ, ਇਤ੍ਯਾਹ- ਅਥ ਸ਼ੂਕਧਾਨ੍ਯਵਰ੍ਗਃ| ਰਕ੍ਤੋ ਮਹਾਨ੍ ਸਕਲਮਸ੍ਤੂਰ੍ਣਕਃ ਸ਼ਕੁਨਾਹਤਃ| ਸਾਰਾਮੁਖੋ ਦੀਰ੍ਘਸ਼ੂਕੋ ਰੋਧ੍ਰਸ਼ੂਕਃ ਸੁਗਨ੍ਧਿਕਃ||੧|| ਪੁਣ੍ਡ੍ਰਃ ਪਾਣ੍ਡੁਃ ਪੁਣ੍ਡਰੀਕਃ ਪ੍ਰਮੋਦੋ ਗੌਰਸਾਰਿਵੌ| ਕਾਞ੍ਹ੍ਚਨੋ ਮਹਿਸਃ ਸ਼ੂਕੋ ਦੂਸਕਃ ਕੁਸੁਮਾਣ੍ਡਕਃ||੨|| ਲਾਙ੍ਗਲਾ ਲੋਹਵਾਲਾਖ੍ਯਃ ਕਰ੍ਦਮਾਃ ਸ਼ੀਤਭੀਰੁਕਾਃ| ਪਤਙ੍ਗਾਸ੍ਤਪਨੀਯਾਸ਼੍ਚ ਯੇ ਚਾਨ੍ਯੇ ਸ਼ਾਲਯਃ ਸ਼ੁਭਾਃ||੩|| ਸ੍ਵਾਦੁਪਾਕਰਸਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾ ਵਸ੍ਯਾ ਬਦ੍ਧਾਲ੍ਪਵਰ੍ਚਸਃ| ਕਸਾਯਾਨੁਰਸਾਃ ਪਥ੍ਯ ਲਘਵੋ ਮੂਤ੍ਰਲ ਹਿਮਾਃ||੪||
View original
शिम्बीधान्यस्य तु तद्व्यञ्जनत्त्वेन स्वल्पोपयोगित्त्वात् प्रायेणापथ्यात्त्वाच्चाप्राधन्यं, इत्याह- अथ शूकधान्यवर्गः| रक्तो महान् सकलमस्तूर्णकः शकुनाहृतः| सारामुखो दीर्घशूको रोध्रशूकः सुगन्धिकः||१|| पुण्ड्रः पाण्डुः पुण्डरीकः प्रमोदो गौरसारिवौ| काञ्ह्चनो महिषः शूको दूषकः कुसुमाण्डकः||२|| लाङ्गला लोहवालाख्यः कर्दमाः शीतभीरुकाः| पतङ्गास्तपनीयाश्च ये चान्ये शालयः शुभाः||३|| स्वादुपाकरसः स्निग्धा वृष्या बद्धाल्पवर्चसः| कषायानुरसाः पथ्य लघवो मूत्रल हिमाः||४||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦- ਤਤ੍ਰ ਰਕ੍ਤਸ਼ਾਲਿਮਹਾਸ਼ਾਲੀ-ਸੁਪ੍ਰਥਿਤਾਵੇਵ| ਕਲਮੋਮਗਧਾਦਿਸੁ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਃ| ਸ ਏਵ ਮਹਾਤਣ੍ਡੁਲ ਇਤਿ ਕਾਸ਼੍ਮੀਰੇਸੁ| ਤੂਰ੍ਣਕਸ਼੍ਚ-ਤਤ੍ਰੈਵ ਆਜਵ ਇਤਿ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਃ| ਸ਼ਕੁਨਹਤੋ-ਯੋ ਮਗਧੇਸੁ ਬੁਦ੍ਧੋਤ੍ਪਾਦਕਾਲ ਉਤ੍ਤਰਕੁਰੁਭ੍ਯੋ ਹਂਸੈਰਾਨੀਤੋ ਭਙ੍ਗਾਰਪਾਤ੍ਰੇ ਵਿਸ਼ਾਖਾਖ੍ਯਯਾ ਵਾਪਿਤੋ ਵਿਸ੍ਤਰਂ ਗਤਃ| ਅਤ ਏਵ ਸ਼ਕੁਨਿਨਾਹਤਃ ਸ਼ਕੁਨਾਹਤ ਇਤ੍ਯਨ੍ਵਰ੍ਥਾ
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਤਤ੍ਰਾਦੌ ਸ਼ੂਕਧਾਨ੍ਯਵਰ੍ਗਃ| ਤਤ੍ਰਾਦੌ ਸ਼ਾਲਯਃ| ਤਤ੍ਰ ਰਕ੍ਤਸ਼ਾਲ੍ਯਾਦਿਗੁਣਾਨਾਹ-ਰਕ੍ਤੋ ਮਹਾਨਿਤਿ| ਰਕ੍ਤਾਦਯੋ-ਦੇਸ਼ਭੇਦੇਨ ਸ੍ਵਨਾਮਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਾਃ| ਸ਼ੁਭਾਃ-ਨਿਰ੍ਦੋਸਾਃ| ਬਦ੍ਧਾਲ੍ਪਵਰ੍ਚਸਃ,- ਬਦ੍ਧਂ-ਪਿਣ੍ਡੀਕਤਂ, ਅਲ੍ਪਂ-ਸ੍ਤੋਕਂ, ਵਰ੍ਚਃ-ਪੁਰੀਸਂ, ਯੇਭ੍ਯਸ੍ਤੇ ਤਥਾ| ਨਨੁ, ਇਹ ਸ਼ਾਲਯੋ ਮਧੁਰਪਾਕਾ ਉਕ੍ਤਾਃ, ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੇਨ (ਸੂ.ਅ. ੪੬੧੫)-"ਮਧੁਰਾ ਵੀਰ੍ਯਤਃ ਸ਼ੀਤਾ ਲਘੁਪਾਕਾ ਬਲਾਵਹਾਃ|" ਇਤਿ ਵਿਰੋਧਃ, ਲਘੁਪਾਕਤ੍ਵਮੇਵ ਹਿ ਕਟੁਪਾਕਤ੍ਵਮ੍| ਮੈਵਮ੍| ਰਸਵਦਵਿਰੋਧਃ| ਪਾਕੋ-ਰਸਵਿਸ਼ੇਸਃ| ਰਸਾਸ੍ਤ੍ਵੇਕਸ੍ਮਿਨ੍ ਦ੍ਰਵ੍ਯੇ ਬਹਵੋਨੁਭੂਯਨ੍ਤੇ|
Adhikarana ਰਕ੍ਤਸ਼ਾਲਿਗੁਣਾਃ (੫) · Śloka ੫
ਸ਼ੂਕਜੇਸੁ ਵਰਸ੍ਤਤ੍ਰ ਰਕ੍ਤਸ੍ਤਸ੍ਣਾਤ੍ਰਿਦੋਸਹਾ| |੫|
View original
शूकजेषु वरस्तत्र रक्तस्तृष्णात्रिदोषहा| |५|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਤਤ੍ਰ-ਤੇਸੁ ਮਹਾਸ਼ਾਲਿਕਲਮਾਦਿਸੁ ਮਧ੍ਯੇ, ਰਕ੍ਤੋ-ਰਕ੍ਤਸ਼ਾਲਿਸਂਜ੍ਞੋ ਵਰਃ, ਤਸ੍ਣਾਂ ਵਾਤਾਦੀਸ਼੍ਚ ਤ੍ਰਿਦੋਸਾਨ੍ਨਿਹਨ੍ਤਿ| ਅਸ੍ਯ ਚ ਪ੍ਰਾਗੁਪਾਦਾਨੇਨੈਵ ਵਰਤ੍ਵੇ ਲਬ੍ਧੇ ਵਰਗ੍ਰਹਣਂ ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਰਕ੍ਤਸ਼ਾਲਿਗੁਣਾਨਾਹ-ਸ਼ੂਕਜੇਸ੍ਵਿਤਿ| ਤਤ੍ਰ-ਤੇਸੁ ਸ਼ਾਲਿਸੁ ਮਧ੍ਯੇ, ਰਕ੍ਤੋ-ਰਕ੍ਤਸ਼ਾਲਿਃ, ਸ਼ੂਕਜੇਸੁ ਵਰਃ| ਤਥਾ ਚ ਖਾਰਣਾਦਿਃ-"ਪਥ੍ਯਤ੍ਵੇ ਸ਼ੂਕਧਾਨ੍ਯਾਨਾਂ ਪ੍ਰਵਰਾ ਰਕ੍ਤਸ਼ਾਲਯਃ|" ਇਤਿ| ਅਤ ਏਵ 'ਸ਼ੂਕਜੇਸੁ ਸ਼ਾਲਯੋ ਵਰਾਃ, ਤੇਸੁ ਸ਼ਾਲਿਸੁ ਰਕ੍ਤੋ ਵਰਃ' ਇਤਿ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਮਸਤ੍| ਤਸ੍ਣਾਤ੍ਰਿਦੋਸਹਾ-ਤਸ੍ਣਾਘ੍ਹ੍ਨਸ੍ਤ੍ਰਿਦੋਸਘ੍ਨਸ਼੍ਚ|
Adhikarana ਮਹਾਸ਼ਾਲ੍ਯਾਦੀਨਾਂ ਗੁਣਾਃ (੫) · Śloka ੫
| ਮਾਹਾਂਸ੍ਤਮਨੁ ਕਲਮਸ੍ਤਂ ਚਾਪ੍ਯਨੁ ਤਤਃ ਪਰੇ||੫||
View original
| माहांस्तमनु कलमस्तं चाप्यनु ततः परे||५||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਤਸ੍ਯਾਨੁ-ਰਕ੍ਤਸ਼ਾਲੇਃ ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍, ਮਹਾਨ੍ ਸ਼ਾਲਿਰ੍ਵਰਃ| ਤਂ ਚ-ਮਹਾਨ੍ਤਮਨੁ ਕਲਮਃ, ਮਹਤ੍ਸਂਜ੍ਞਾਤ੍ ਕਲਮਃ ਕਿਞ੍ਚਿਦੂਨ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤਤਃ-ਅਨਨ੍ਤਰਮ੍, ਪਰੇ-ਅਨ੍ਯੇ ਸ਼ਾਲਯੋ
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਮਹਾਸ਼ਾਲ੍ਯਾਦੀਨਾਂ ਗੁਣਾਨਾਹ-ਮਹਾਂਸ੍ਤਮਨ੍ਵਿਤਿ| ਤਮਨੁ-ਰਕ੍ਤਸ਼ਾਲੇਰ੍ਹੀਨੋ ਮਹਾਨ੍| ਤਂ ਚਾਪ੍ਯਨੁ-ਕਲਮੋ ਮਹਤੋ ਹੀਨਗੁਣਃ| ਪਰੇ-ਤੂਰ੍ਣਕਾਦਯਃ, ਤੇਨੈਵ ਨ੍ਯਾਯੇਨ ਹੀਨਾਃ| ਤੇਨ ਯੋ ਯਸ੍ਮਾਦੁਤ੍ਤਰਃ ਸ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਧੀਨਃ| ਨਨੁ, ਰਕ੍ਤਸ਼ਾਲ੍ਯਾਦੀਨਾਂ ਯਥੋਤ੍ਤਰਮਪਕਰ੍ਸ ਉਚ੍ਯਤੇ, ਸ ਚ ਪਾਠਕ੍ਰਮਮਪੇਕ੍ਸਤੇ, ਸ ਤੁ ਪ੍ਰਤਿਤਨ੍ਤ੍ਰਂ ਭਿਦ੍ਯਤੇ| ਤਦ੍ਯਥਾ-"ਲੋਹਿਤਸ਼ਾਲਿਕਲਮਕਦਮ੍ਬਕਪਾਣ੍ਡੁਕਸੁਗਨ੍ਧਿਕਸ਼ਕੁਨਾਹਤਪੁਸ੍ਪਾਣ੍ਡਕਪੁਣ੍ਡਰੀਕਮਹਾਸ਼ਾਲਿਸ਼ੀਤਭੀਰੁਰੋਧ੍ਰਪੁਸ੍ਪਕਦੀਰ੍ਘਾਸ਼ੂਕਕਾਞ੍ਚਨਮਹਿਸਸ਼ੂਕਹਾਯਨਦੂਸਕਮਹਾਦੂਸਕਪ੍ਰਭਤਯਃ ਸ਼ਾਲਯਃ| ਮਧੁਰਾ ਵੀਰ੍ਯਤਃ ਸ਼ੀਤਾ ਲਘੁਪਾਕਾ ਬਲਾਵਹਾਃ| ਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨਾਲ੍ਪਾਨਿਲਕਫਾਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾ ਬਦ੍ਧਾਲ੍ਪਵਰ੍ਚਸਃ|| ਤੇਸਾਂ ਲੋਹਿਤਕਃ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਟੋ ਦੋਸਘ੍ਨਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰਮੂਤ੍ਰਲਃ| ਚਕ੍ਸੁਸ੍ਯੋ ਵਰ੍ਣਕਤ੍ਸ੍ਵਰ੍ਯੋਹਦ੍ਯੋ ਬਲ੍ਯਸ੍ਤਸਾਪਹਃ|| ਵ੍ਰਣ੍ਯੋ ਜ੍ਵਰਹਰਸ਼੍ਚੈਵ ਸਰ੍ਵਦੋਸਵਿਸਾਪਹਃ| ਤਸ੍ਮਾਦਲ੍ਪਨ੍ਤਰਗੁਣਾਃ ਕ੍ਰਮਸ਼ਃ ਸ਼ਾਲਯੋਪਰਾਃ||' ਇਤਿ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਃ (ਸੂ. ਅ. ੪੬/੪)| "ਰਕ੍ਤਸ਼ਾਲਿਰ੍ਮਹਾਸ਼ਾਲਿਃ ਕਲਮਃ ਸ਼ਕੁਨਾਹਤਃ| ਤੂਰ੍ਣਕੋ ਦੀਰ੍ਘਸ਼ੂਕਸ਼੍ਛ ਗੋਉਰਃ ਪਾਣ੍ਡੁਕਲਾਙ੍ਗਲਓਉ|| ਸੁਗਨ੍ਧਿਕਾ ਲੋਹਵਾਲਾਃ ਸਾਰਿਵਾਖ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰਮੋਦਕਾਃ| ਪਤਙ੍ਗਾਸ੍ਤਪਨੀਯਾਸ਼੍ਛ ਯੇ ਚਨ੍ਯੇ ਸ਼ਾਲਯਃ ਸ਼ੁਭਾਃ|| ਸ਼ੀਤਾ ਰਸੇ ਵਿਪਾਕੇ ਚ ਮਧੁਰਾਃ ਸ੍ਵਲ੍ਪਮਾਰੁਤਾਃ| ਬਦ੍ਧਾਲ੍ਪਵਰ੍ਚਸਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾ ਬਂਹਣਾ ਮੂਤ੍ਰਸ਼ੁਕ੍ਰਲਾਃ|| ਰਕ੍ਤਸ਼ਾਲਿਰ੍ਵਸ੍ਤੇਸਾਂ ਤਸ੍ਣਾਘ੍ਨਸ੍ਤ੍ਰਿਮਲਾਪਹਃ| ਮਹਾਂਸ੍ਤਮਨੁ ਕਲਮਸ੍ਤਂ ਚਾਪ੍ਯਨੁ ਤਤਃ ਪਰੇ||" ਇਤਿ ਚਰਕਃ (ਸੂ.ਅ. ੨੭/੭)| "ਰਕ੍ਤਃ ਸ਼੍ਯੇਨਾਹਤੋ ਗੋਉਰਃ ਸੁਗਨ੍ਧਃ ਕਾਞ੍ਚਨੋ ਮਹਾਨ੍| ਪਤਙ੍ਗਃ ਕਲਮਃ ਪਾਣ੍ਡੁਰ੍ਲੋਹਵਾਲਃ ਪ੍ਰਮੋਦਕਃ|| ਦੀਰ੍ਘਨਾਲਃ ਸ਼ੀਤਭਿਰੁਃ ਸਾਰਿਵਃ ਸ਼ਙ੍ਖਮੌਕ੍ਤਿਕਃ| ਤੂਰ੍ਣਕੋ ਦੀਰ੍ਘਸ਼ੂਕਾਖ੍ਯੋ ਲਾਙ੍ਗਲਾਦ੍ਯਾਸ਼੍ਛ ਸ਼ਾਲਯਃ|| ਸ਼ੀਤਲਾ ਮਧੁਰਾਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾ ਗ੍ਰਾਹਿਣੋ ਮਾਂਸਸ਼ੁਕ੍ਰਲਾਃ| ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਹਰਾ ਬਲ੍ਯਾਃ ਸਸ੍ਟਮੂਤ੍ਰਾਃ ਸਹਾਯਨਾਃ|| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਃ ਸ਼ੀਤੋ ਲਘੁਰ੍ਗ੍ਰਾਹੀ ਤਸ੍ਣਾਘ੍ਨਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰਮੂਤ੍ਰਲਃ| ਰਕ੍ਤਸ਼ਾਲਿਸ੍ਤ੍ਰਿਦੋਸਘ੍ਨਃ ਕਲਮੋν ਮਹਾਂਸ੍ਤਤਃ||' ਇਤਿ ਖਾਰਣਾਦਿਃ| "ਰਕ੍ਤੋ ਮਹਾਨ੍ ਸਕਲਮਃ" ਇਤ੍ਯਾਦ੍ਯਮ੍| ਏਵਮੇਵ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ (ਸੂ.ਅ.੭)| ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਕੋਤ੍ਰ ਕ੍ਰਮਃ? ਉਚ੍ਯਤੇ| ਇਹ ਰਕ੍ਤਸ਼ਾਲਿਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਮਦੁਮਧੁਰਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸੁਰਭਿਸ਼ੁਕ੍ਲਵਿਸ਼ਦਸ੍ਥੂਲਾਯਤਤ੍ਵਾਦੀਨਾਂ ਲੋਕਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਾਨਾਂ ਸ੍ਵਗੁਣਾਨਾਮੁਤ੍ਕਰ੍ਸ ਉਪਲਕ੍ਸ੍ਯਤੇ| ਤੇਸੁ ਯਥਾ ਯਥਾ ਸਮੁਤ੍ਕਰ੍ਸਸ੍ਤ ਉਤ੍ਤਮਾਃ| ਯਥਾ ਯਥਾ ਅਪਕਰ੍ਸ਼ਸ੍ਤੇ ਹੀਨਾਃ| ਉਪਲਕ੍ਸਣਾਨਿ ਪੁਨਰ੍ਵਕ੍ਤੁਰ੍ਵਿਵਕ੍ਸਾਭੇਦਾਦ੍ਭਿਨ੍ਨਾਨਿ| ਯਾਨੇਵ ਗੁਣਾਨ੍ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਖਾਰਣਾਦੀ ਕਲਮਸ਼ਬ੍ਦੇਨੋਪਲਕ੍ਸਯਤਃ, ਤਾਨੇਵ ਚਰਕਵਾਗ੍ਭਟੋਉ ਮਹਾਸ਼ਾਲਿਸ਼ਬ੍ਦੇਨ| ਨਨੁ, ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਂ ਵਿਨਾ ਨੋਪਲਕ੍ਸਣਤ੍ਵਮ੍, ਨ ਚ ਕਲਮਸ੍ਯ ਮਹਾਸ਼ਾਲਿਗੁਣੈਰ੍ਮਹਾਸ਼ਾਲੇਰ੍ਵਾ ਕਲਮਗੁਣੈਃ ਕਦਾਚਿਤ੍ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਮੈਵਮ੍| ਯਦ ਕਲਮੋ ਮਹਾਸ਼ਾਲਿਕ੍ਸੇਤ੍ਰੇ ਨਿਸ੍ਪਦ੍ਯਤੇ, ਤਦਾ ਤਯੋਸ੍ਤੁਲ੍ਯਗੁਣਤ੍ਵਾਤ੍| ਸ੍ਵਕ੍ਸੇਤ੍ਰਜਾਦੇਵ ਮਹਾਸ਼ਾਲੇਃ ਸ੍ਵਕ੍ਸੇਤ੍ਰਜ ਏਵ ਕਲਮੋ ਹੀਨਃ| ਏਵਮਿਤਰੇਸ੍ਵਪਿ ਵਾਚ੍ਯਮ੍| ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸਰ੍ਵਮੇਵ ਪ੍ਰਮਾਣਮ੍, ਉਕ੍ਤਪ੍ਰਕਾਰੇਣਾਵਿਰੋਧਾਤ੍|
Adhikarana ਯਵਕਾਦੀਨਾਂ ਪੂਰ੍ਵਸ੍ਯ ਪੂਰ੍ਵਸ੍ਯ ਨਿਨ੍ਦਿਤਤ੍ਵਮ੍ (੬-੭) · Śloka ੭
ਯਵਕਾ ਹਾਯਨਾਃ ਪਾਂਸੁਬਾਸ੍ਪਨੈਸਧਕਾਦਯਃ| ਸ੍ਵਾਦੂਸ੍ਣਾ ਗੁਰਵਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਃ ਪਾਕੇਮ੍ਲਾਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਪਿਤ੍ਤਲਾਃ||੬|| ਸਸ੍ਟਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀਸਾਸ਼੍ਚ ਪੂਰ੍ਵਂ ਪੂਰ੍ਵਂ ਚ ਨਿਨ੍ਦਿਤਾਃ| |੭|
View original
यवका हायनाः पांसुबाष्पनैषधकादयः| स्वादूष्णा गुरवः स्निग्धाः पाकेऽम्लाः श्लेष्मपित्तलाः||६|| सृष्टमूत्रपुरीषाश्च पूर्वं पूर्वं च निन्दिताः| |७|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਯਵਕਾਦਯਃ ਸ਼ਾਲਿਵਿਸ਼ੇਸਾਃ ਸ੍ਵਾਦਵਃ| ਤਥਾ, ਉਸ੍ਣਾਦਿਗੁਣਯੁਕ੍ਤਾਃ| ਤਥਾ, ਸਸ੍ਟੇ ਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀਸੇ ਯੈਸ੍ਤੇ ਸਸ੍ਟਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀਸਾਃ| ਪੂਰ੍ਵਂ ਪੂਰ੍ਵਂ ਚ ਨਿਨ੍ਦਿਤਾਃ-ਤੇਨ ਯਵਕਾਃ ਸਰ੍ਵੇਭ੍ਯੋਪਿ ਗਰ੍ਹਿਤਾਃ, ਤਦਨ੍ਵਨ੍ਯੇ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਕ੍ਰਮੇਣ ਗਰ੍ਹਿਤਾ ਇਤਿ ਵਿਜ੍ਞੇਯਮ੍| ਨੈਸਧਕਾਦਯ ਇਤ੍ਯ- ਤ੍ਰਾਦਿਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਚਮ੍ਪਕਪਤ੍ਰਿਕਾਦਯਃ ਸ਼ਾਲਿਵਿਸ਼ੇਸਾ ਗਹ੍ਯਨ੍ਤੇ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਯਵਕਾਦਿਸ਼ਾਲਿਗੁਣਾਨਾਹ-ਯਵਕਾ ਇਤਿ| *ਪਾਂਸ਼ੁਬਾਸ੍ਪਃ-ਕੋਰਕਃ| ਪੂਰ੍ਵਂ ਪੂਰ੍ਵਂ ਚ ਨਿਨ੍ਦਿਤਾਃ-ਯੋ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਪੂਰ੍ਵਃ ਸ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਧੀਨਗੁਣਃ, ਮਦ੍ਵਾਦਿਵਿਪਰੀਤਗੁਣਾਨਾਮੁਤ੍ਕਰ੍ਸਾਤ੍|
Adhikarana ਸਸ੍ਟਿਕਗੁਣਾਃ (੭-੮) · Śloka ੮
| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋ ਗ੍ਰਾਹੀ ਲਘੁਃ ਸ੍ਵਾਦੁਦੁਸ੍ਤ੍ਰਿਦੋਸਘ੍ਨਃ ਸ੍ਥਿਰੋ ਹਿਮਃ||੭|| ਸਸ੍ਟਿਕੋ ਵ੍ਰੀਹਿਸੁ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠੋ ਗੌਰਸ਼੍ਚਾਸਿਤਗੌਰਤਃ| |੮|
View original
| स्निग्धो ग्राही लघुः स्वादुदुस्त्रिदोषघ्नः स्थिरो हिमः||७|| षष्टिको व्रीहिषु श्रेष्ठो गौरश्चासितगौरतः| |८|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਵ੍ਰੀਹਿਸੁ ਮਧ੍ਯੇ ਸਸ੍ਟਿਕਃ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਃ, ਰਕ੍ਤਸ਼ਾਲਿਰਿਵ ਸ਼ਾਲਿਸੁ| ਤਥਾ, ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਦਿਗੁਣਯੁਕ੍ਤਃ| ਸ੍ਥਿਰੋ ਹਿਮ ਇਤਿ ਸ਼ਰੀਰਸ੍ਤੈਰ੍ਯਕਰੋ ਜ੍ਵਰਸ਼੍ਰਮਕ੍ਲਮਗ੍ਲਾਨਿਹਰਃ| ਅਤ ਏਵ ਰਸਾਯਨਪ੍ਰਯੋਗੇ ਜ੍ਵਰਾਦੋਉ ਛ ਤਤ੍ਰ ਤਤ੍ਰ ਕ੍ਸਾਮਵਪੁਸਾਮੁਪਦਿਸ੍ਟਃ| ਯਵਸ੍ਤੁ ਸ੍ਤੈਰ੍ਯਕਰੋਪਿ ਨਾਮ੍ਨਾਤੋ ਗੁਰੁਵਾਤਲਤ੍ਵਾਦਿਤਿ ਵੇਦ੍ਯਮ੍| ਸਸ੍ਟਿਕਸ਼੍ਛ ਦ੍ਵਿਵਿਧਃ,-ਗੌਰਃ ਕਸ੍ਣਗੋਉਰਸ਼੍ਚ| ਅਤ੍ਰਾਸਿਤਗੋਉਰਤੋ ਗੌਰਃ ਸਸ੍ਟਿਕਃ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਟਃ| (ਤਥਾ ਚ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੇ (ਸੂ.ਅ.੪੬|੯)-"ਰਸੇ ਪਾਕੇ ਚ ਮਧੁੜ੍ਰਾਃ ਪਿਤ੍ਤਾਨਿਲਹਰਾਸ੍ਤਥਾ| ਸ਼ਾਲੀਨਾਂ ਚ ਗੁਣੈਸ੍ਤੁਲ੍ਯਾ ਵਿਜ੍ਞ੍ਹੇਯਾਃ ਕਫਸ਼ੁਕ੍ਰਲਾਃ|| ਸਸ੍ਟਿਕਃ ਪ੍ਰਵਰਸ੍ਤੇਸਾਂ ਕਸਾਯਾਨੁਰਸੋ ਲਘੁਃ|" ਕਸ੍ਣਾਤ੍ਰੇਯਃ:-ਸਸ੍ਟਿਕਃ ਸੁਰਕਵ੍ਰੀਹਿਪਾਟਲੋਟਕਨਾਲਕਾਃ| ਕਸ੍ਣਵ੍ਰੀਹਿਃ ਸ਼ੀਤਭੀਰੁਃ ਪ੍ਰਮੋਦੋਹਾਯਨਸ੍ਤਥਾ|| ਅਨਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿਨਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਃ ਕਸਾਯਮਧੁਰਾ ਹਿਮਾਃ| ਲਘਵਃ ਕਟੁਪਾਕਾਸ਼੍ਛ ਸਸ੍ਟਿਕੋਤ੍ਰਾਪਿ ਪੂਜਿਤਃ||" ਖਾਰਣਾਦਿਃ- "ਕਸਾਯਮਧੁਰੋ ਗ੍ਰਾਹੀ ਦੋਸਘ੍ਨਃ ਸਸ੍ਟਿਕੋ ਲਘੁਃ|" ਪਰਾਸ਼ਰੇਪ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍- "ਰਕ੍ਤੋ ਮਹਾਚ੍ਛਕੁਨਾਹਤਃ ਸਸ੍ਟਿਕਕਲਮਪ੍ਰਮੋਦਪਤਡ੍ਗਾਃ ਸ਼ੀਤਗੌਰਦੀਰ੍ਘਸ਼ੂਕਸੁਗਨ੍ਧਿਕਪਾਣ੍ਡੁਤਪਨੀਯਾਃ ਸ਼ਾਲਯ ਏਵਂਭੂਤਾਃ| ਮਧੁਰਬਹਲਾਃ ਸ੍ਥਿਰਾਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਃ ਪਿਤ੍ਤਾਨਿਲਪ੍ਰਸ਼ਮਨਾ ਲਘਵਃ ਸਙ੍ਗ੍ਰਾਹਿਕਾਃ ਸ਼ੀਤਾਃ|" ਇਤਿ| ਚਰਕੇ ਤ੍ਵੇਵਂ ਪਠ੍ਯਤੇ (ਸੂ.ਅ.੫|੩)-"ਤਤ੍ਰ ਸ਼ਾਲਿਸਸ੍ਟਿਕਮੁਦ੍ਗਲਾਵਕਪਿਞ੍ਜਲੈਣਸ਼ਸ਼ਸ਼ਰਭਵਰਾਹਾਦੀਨ੍ਯਾਹਾਰਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਿ ਪ੍ਰਕਤਿਲਘੂਨ੍ਯਪਿ ਮਾਤ੍ਰਾਪੇਕ੍ਸੀਣਿ ਭਵਨ੍ਤਿ|" ਤਥਾ ਚ ਚਰਕੋ ਜ੍ਵਰੇ ਪਠਤਿ (ਚਿ.ਅ.੩|੧੭੬)-"ਰਕ੍ਤਸ਼ਾਲ੍ਯਾਦਯਃ ਸ਼ਸ੍ਤਾਃ ਪੁਰਾਣਾਃ ਸਸ੍ਟਿਕੈਃ ਸਹ| ਯਵਾਗ੍ਵੋਦਨਲਾਜਾਰ੍ਥੇ ਜ੍ਵਰਿਤਾਨਾਂ ਜ੍ਵਰਾਪਹਾਃ||" ਇਤਿ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਸਸ੍ਟਿਕਗੁਣਾਨਾਹ-ਸ੍ਨਿਗ੍ਧ ਇਤਿ| ਗ੍ਰਾਹੀ-ਸ੍ਤਮ੍ਭਨਃ| ਸ੍ਥਿਰਃ-ਸ੍ਥਿਰਗੁਣਃ, ਕਾਰ੍ਯਰੂਪੇਣ ਸ਼ਰੀਰੇ ਚਿਰਕਾਲਂ ਤਿਸ੍ਠਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਯੋ ਵ੍ਰੀਹਿਃ ਸਸ੍ਟਿਰਾਤ੍ਰੇਣ ਪਚ੍ਯਤੇ ਸ ਸਸ੍ਟਿਕਃ| ਸ ਚਾਨ੍ਯੇਭ੍ਯੋ ਵ੍ਰੀਹਿਭ੍ਯ ਉਤ੍ਤਮਃ| ਸ ਚ ਤ੍ਰਿਵਿਧਃ,- ਗੌਰਃ ਕਸ੍ਣਃ ਕਸ੍ਣਗੌਰਸ਼੍ਚ| ਤਤ੍ਰਾਸਿਤਗੌਰਾਦ੍ਗੌਰਃ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਃ| ਪਾਰਿਸ਼ੇਸ੍ਯਾਦਸਿਤੋ ਹੀਨਃ|
Adhikarana ਮਹਾਵ੍ਰੀਹ੍ਯਾਦਿਗੁਣਾਃ (੮-੧੦) · Śloka ੧੦
| ਤਤਃ ਕ੍ਰਮਾਨ੍ਮਹਾਵ੍ਰੀਹਿਕਸ੍ਣਵ੍ਰੀਹਿਜਤੂਮੁਖਾਃ||੮|| ਕੁਕ੍ਕੁਟਾਣ੍ਡਕਲਾਵਾਖ੍ਯਪਾਰਾਵਤਕਸ਼ੂਕਰਾਃ| ਵਰਕੋਦ੍ਦਾਲਕੋਜ੍ਜ੍ਵਾਲਚੀਨਸ਼ਾਰਦਦਰ੍ਦੁਰਾਃ||੯|| ਗਨ੍ਧਨਾਃ ਕੁਰੁਵਿਨ੍ਦਾਸ਼੍ਚ ਗੁਣੈਰਲ੍ਪਾਨ੍ਤਰਾਃ ਸ੍ਮਤਾਃ| |੧੦|
View original
| ततः क्रमान्महाव्रीहिकृष्णव्रीहिजतूमुखाः||८|| कुक्कुटाण्डकलावाख्यपारावतकशूकराः| वरकोद्दालकोज्ज्वालचीनशारददर्दुराः||९|| गन्धनाः कुरुविन्दाश्च गुणैरल्पान्तराः स्मृताः| |१०|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਤਤਃ-ਸਸ੍ਟਿਕਾਤ੍, ਮਹਾਬ੍ਰੀਹ੍ਯਾਦਯਃ ਕ੍ਰਮਾਦ੍ਗੁਣੈਰਲ੍ਪਾਨ੍ਤਰਾਃ-ਗੁਣੈਰ੍ਹੀਨਾਃ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਮਹਾਵ੍ਰੀਹ੍ਯਾਦੀਨਾਂ ਗੁਣਾਨਾਹ-ਤਤਃ ਕ੍ਰਮਾਦਿਤਿ| ਤਤਃ-ਕਸ੍ਣਸਸ੍ਟਿਕਾਤ੍, ਮਹਾਵ੍ਰੀਹ੍ਯਾਦਯਃ ਕ੍ਰਮੇਣ ਗੁਣੈਰਲ੍ਪਾਨ੍ਤਰਾਃ| ਸਸ੍ਟਿਕਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਤ੍ਵਾਦ੍ਧੀਨਤ੍ਵੇਨਾਲ੍ਪਾਨ੍ਤਰਤ੍ਵਮ੍| ਕਸ੍ਣਸਸ੍ਟਿਕਾਦ੍ਧੀਨਗੁਣੋ ਮਹਾਵ੍ਰੀਹਿਃ, ਤਤਃ ਕਸ੍ਣਵ੍ਰੀਹਿਃ, ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਤ੍ਰਾਪਿ ਕਮਭੇਦਪਰਿਹਾਰਃ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍|
Adhikarana ਸਸ੍ਟਿਕਾਦਿਭ੍ਯੋਨ੍ਯਵ੍ਰੀਹਿਗੁਣਾਃ (੧੦-੧੧) · Śloka ੧੧
| ਸ੍ਵਾਦੁਰਮ੍ਲਵਿਪਾਕੋਨ੍ਯੋ ਵ੍ਰੀਹਿਃ ਪਿਤ੍ਤਕਰੋ ਗੁਰੁਃ|੧੦| ਬਹੁਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀਸੋਸ੍ਮਾ, ਤ੍ਰਿਦੋਸਸ੍ਤ੍ਵੇਵ ਪਾਟਲਃ| |੧੧|
View original
| स्वादुरम्लविपाकोऽन्यो व्रीहिः पित्तकरो गुरुः|१०| बहुमूत्रपुरीषोष्मा, त्रिदोषस्त्वेव पाटलः| |११|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਏਭ੍ਯਃ ਸਸ੍ਟਿਕਾਦਿਭ੍ਯੋਨ੍ਯਃ-ਅਨੁਕ੍ਤੋ, ਵ੍ਰੀਹਿਃ ਸ੍ਵਾਦੁਃ- ਮਧੁਰਰਸਃ, ਅਮ੍ਲਵਿਪਾਕਃ ਪਿਤ੍ਤਕਰੋ ਗੁਰੁਰ੍ਬਹੁਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀਸੋਸ੍ਮਾ ਛ| ਪਾਟਲਃ- ਪਟਲਾਕੁਸੁਮਾਕਾਰਃ| ਤ੍ਰਿਦੋਸਃ-ਤ੍ਰਿਦੋਸਕੋਪਨਃ| ਤ੍ਰਿਦੋਸਸ੍ਤ੍ਵੇਵੇਤ੍ਯਤ੍ਰੈਵਸ਼ਬ੍ਦੋਤਿਸ਼ਯਖ੍ਯਾਪਨਾਯ| ਅਤਿਸ਼ਯੇਨ ਤ੍ਰਿਦੋਸਲ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਤਿਤ੍ਰਿਦੋਸਲਤ੍ਵੇਨਾਸ੍ਯਾਭ੍ਯਵਹਾਰਨਿਸੇਧਂ ਕਰੋਤਿ| ਅਤ ਏਵ ਚ ਰਸਾਦਿਮਤ੍ਤ੍ਵਂ ਨ ਵ੍ਯਧਾਦਸ੍ਯ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਕਾਰਃ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਅਥਾਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਵ੍ਰੀਹਿਗੁਣਾਨਾਹ-ਸ੍ਵਾਦੁਰਿਤਿ| ਅਨ੍ਯਃ-ਉਕ੍ਤੇਭ੍ਯ ਇਤਰਃ| ਊਸ੍ਮਾ-ਔਸ੍ਣ੍ਯਮ੍| ਪਾਟਲਗੁਣਾਨਾਹ-ਤ੍ਰਿਦੋਸਸ੍ਤ੍ਵਿਤਿ| ਤ੍ਰਯੋ ਦੋਸਾ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਸਃ- ਤ੍ਰਿਦੋਸਃ| ਏਵਗ੍ਰਹਣਾਤ੍ਸਰ੍ਵਾਸ੍ਵਵਸ੍ਥਾਸੁ ਦੋਸਲਤ੍ਵਮ੍| ਅਤ ਏਵਾਨ੍ਯੇਸਾਂ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਾਮਵਸ੍ਥਾਤੋ ਗੁਣਾਨ੍ਯਤ੍ਵਂ ਜ੍ਞੇਯਮ੍| ਤਥਾ (ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਸੂ.ਅ. ੭)-"ਸਰ੍ਵਥਾ ਦੋਸਜਿਤ੍ਤਕ੍ਰਂ ਗ੍ਰਹਣ੍ਯਾਂ, ਦੋਸਕਦ੍ਰ੍ਵ੍ਰਣੇ| ਸ਼ਾਲਿਃ ਪਿਸ੍ਟੋ ਗਰੀਯਸ੍ਤ੍ਵਂ ਗੋਧੂਮਾਦਪਿ ਗਚ੍ਛਤਿ||" ਇਤ੍ਯਾਦਿ|
Adhikarana ਸਸ੍ਟਿਕਾਦਿਭ੍ਯੋਨ੍ਯਵ੍ਰੀਹਿਗੁਣਾਃ (੧੦-੧੧) · Śloka ੧੧
| ਸ੍ਵਾਦੁਰਮ੍ਲਵਿਪਾਕੋਨ੍ਯੋ ਵ੍ਰੀਹਿਃ ਪਿਤ੍ਤਕਰੋ ਗੁਰੁਃ||੧੦|| ਬਹੁਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀਸੋਸ੍ਮਾ, ਤ੍ਰਿਦੋਸਸ੍ਤ੍ਵੇਵ ਪਾਟਲਃ| ||੧੧||
View original
| स्वादुरम्लविपाकोऽन्यो व्रीहिः पित्तकरो गुरुः||१०|| बहुमूत्रपुरीषोष्मा, त्रिदोषस्त्वेव पाटलः| ||११||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਏਭ੍ਯਃ ਸਸ੍ਟਿਕਾਦਿਭ੍ਯੋਨ੍ਯਃ-ਅਨੁਕ੍ਤੋ, ਵ੍ਰੀਹਿਃ ਸ੍ਵਾਦੁਃ- ਮਧੁਰਰਸਃ, ਅਮ੍ਲਵਿਪਾਕਃ ਪਿਤ੍ਤਕਰੋ ਗੁਰੁਰ੍ਬਹੁਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀਸੋਸ੍ਮਾ ਛ| ਪਾਟਲਃ- ਪਟਲਾਕੁਸੁਮਾਕਾਰਃ| ਤ੍ਰਿਦੋਸਃ-ਤ੍ਰਿਦੋਸਕੋਪਨਃ| ਤ੍ਰਿਦੋਸਸ੍ਤ੍ਵੇਵੇਤ੍ਯਤ੍ਰੈਵਸ਼ਬ੍ਦੋਤਿਸ਼ਯਖ੍ਯਾਪਨਾਯ| ਅਤਿਸ਼ਯੇਨ ਤ੍ਰਿਦੋਸਲ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਤਿਤ੍ਰਿਦੋਸਲਤ੍ਵੇਨਾਸ੍ਯਾਭ੍ਯਵਹਾਰਨਿਸੇਧਂ ਕਰੋਤਿ| ਅਤ ਏਵ ਚ ਰਸਾਦਿਮਤ੍ਤ੍ਵਂ ਨ ਵ੍ਯਧਾਦਸ੍ਯ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਕਾਰਃ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਅਥਾਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਵ੍ਰੀਹਿਗੁਣਾਨਾਹ-ਸ੍ਵਾਦੁਰਿਤਿ| ਅਨ੍ਯਃ-ਉਕ੍ਤੇਭ੍ਯ ਇਤਰਃ| ਊਸ੍ਮਾ-ਔਸ੍ਣ੍ਯਮ੍| ਪਾਟਲਗੁਣਾਨਾਹ-ਤ੍ਰਿਦੋਸਸ੍ਤ੍ਵਿਤਿ| ਤ੍ਰਯੋ ਦੋਸਾ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਸਃ- ਤ੍ਰਿਦੋਸਃ| ਏਵਗ੍ਰਹਣਾਤ੍ਸਰ੍ਵਾਸ੍ਵਵਸ੍ਥਾਸੁ ਦੋਸਲਤ੍ਵਮ੍| ਅਤ ਏਵਾਨ੍ਯੇਸਾਂ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਾਮਵਸ੍ਥਾਤੋ ਗੁਣਾਨ੍ਯਤ੍ਵਂ ਜ੍ਞੇਯਮ੍| ਤਥਾ (ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਸੂ.ਅ. ੭)-"ਸਰ੍ਵਥਾ ਦੋਸਜਿਤ੍ਤਕ੍ਰਂ ਗ੍ਰਹਣ੍ਯਾਂ, ਦੋਸਕਦ੍ਰ੍ਵ੍ਰਣੇ| ਸ਼ਾਲਿਃ ਪਿਸ੍ਟੋ ਗਰੀਯਸ੍ਤ੍ਵਂ ਗੋਧੂਮਾਦਪਿ ਗਚ੍ਛਤਿ||" ਇਤ੍ਯਾਦਿ|
Adhikarana ਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗੁਗੁਣਾਃ (੧੨) · Śloka ੧੨
| ਭਗ੍ਨਸਨ੍ਧਾਨਕਤ੍ਤਤ੍ਰ ਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗੁਰ੍ਬਂਹਣੀ ਗੁਰੁਃ||੧੨||
View original
| भग्नसन्धानकृत्तत्र प्रियङ्गुर्बृंहणी गुरुः||१२||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਤਤ੍ਰ-ਤੇਸੁ ਤਣਧਾਨ੍ਯੇਸੁ ਮਧ੍ਯੇ, ਪ੍ਰਿਯਾਙ੍ਗੁਃ-ਕਙ੍ਗੁਃ, ਭਗ੍ਨਸ੍ਯਾਙ੍ਗਸ੍ਯ ਸਨ੍ਧਾਨਂ ਕਰੋਤਿ| ਤਥਾ, ਗੁਰੁਃ| ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੇ ਤੂਕ੍ਤਮ੍ (ਸੂ.ਅ.੪੬|੨੪)-"ਰਕ੍ਤਾਃ ਪੀਤਾਸ਼੍ਚ ਕਸ੍ਣਾਸ਼੍ਚ ਸ਼੍ਵੇਤਾਸ਼੍ਚੈਵ ਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗਵਃ| ਯਥੋਤ੍ਤਰਂ ਪ੍ਰਧਾਨਾਃ ਸ੍ਯੂ ਰੂਕ੍ਸਾਃ ਕਫਹਰਾਃ ਸ੍ਮਤਾਃ||" ਇਤਿ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਕਙ੍ਗੁਗੁਣਾਨਾਹ-ਭਗ੍ਨਸਨ੍ਧਾਨੇਤਿ| ਭਗ੍ਨਸਨ੍ਧਾਨਕਤ੍-ਭਗ੍ਨਸ੍ਯਾਙ੍ਗਸ੍ਯ ਸਨ੍ਧਾਨਂ ਕਰੋਤਿ|
Adhikarana ਕੋਰਦੂਸਗੁਣਾਃ (੧੩) · Śloka ੧੩
ਕੋਰਦੂਸਃ ਪਰਂ ਗ੍ਰਾਹੀ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ੇ ਸ਼ੀਤੋ ਵਿਸਾਪਹਃ| |੧੩|
View original
कोरदूषः परं ग्राही स्पर्शे शीतो विषापहः| |१३|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਕੋਰਦੂਸਃ-ਕੋਦ੍ਰਵਃ, ਅਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਸਙ੍ਗ੍ਰਾਹੀ| ਤਥਾ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਸ਼ੀਤੋ ਵਿਸਾਪਹਸ਼੍ਚ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਕੋਦ੍ਰਵਗੁਣਾਨਾਹ-ਕੋਰਦੂਸ ਇਤਿ| ਪਰਂ-ਅਤਿਸ਼ਯੇਨ ਗ੍ਰਾਹੀ, ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ੇ ਸ਼ੀਤਸ਼੍ਚ| ਅਤਿਸ਼ਯਵਚਨਾਤ੍ ਕਙ੍ਗ੍ਵਾਦੀਨਾਮਪਿ ਗ੍ਰਾਹਿਤ੍ਵਂ ਹਿਮਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਤ੍ਵਂ ਚ ਜ੍ਞੇਯਮ੍|
Adhikarana ਯਵਗੁਣਾਃ (੧੩-੧੪) · Śloka ੧੪
| ਰੂਕ੍ਸਃ ਸ਼ੀਤੋ ਗੁਰੁਃ ਸ੍ਵਾਦੁਃ ਸਰੋ ਵਿਡ੍ਵਾਤਕਦ੍ਯਵਃ||੧੩|| ਵਸ੍ਯਃ ਸ੍ਥੈਰ੍ਯਕਰੋ ਮੂਤ੍ਰਮੇਦਃਪਿਤ੍ਤਕਫਾਨ੍ ਜਯੇਤ੍| ਪੀਨਸਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸੋਰੁਸ੍ਤਮ੍ਭਕਣ੍ਠਤ੍ਵਗਾਮਯਾਨ੍||੧੪||
View original
| रूक्षः शीतो गुरुः स्वादुः सरो विड्वातकृद्यवः||१३|| वृष्यः स्थैर्यकरो मूत्रमेदःपित्तकफान् जयेत्| पीनसश्वासकासोरुस्तम्भकण्ठत्वगामयान्||१४||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਯਵੋ ਰੂਕ੍ਸਾਦਿਗੁਣੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤੋ ਵਿਡ੍ਵਾਤਕਰੋ ਵਸ੍ਯਃ ਸ੍ਥੈਰ੍ਯਕਚ੍ਚ| ਤਥਾ, ਮੂਤ੍ਰਾਦੀਨ੍ ਜਯੇਤ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਯਵਗੁਣਾਨਾਹ-ਰੂਕ੍ਸਃ ਸ਼ੀਤ ਇਤਿ| ਕਣ੍ਠਾਮਯਾਃ-ਗਲਗਣ੍ਡਾਦਯਃ| ਤ੍ਵਗਾਮਯਾਃ-ਕੁਸ੍ਠਾਦਯਃ|
Adhikarana ਅਨੁਯਵਗੁਣਾਃ (੧੫) · Śloka ੧੫
ਨ੍ਯੂਨੋ ਯਵਾਦਨੁਯਵਃ| |੧੫|
View original
न्यूनो यवादनुयवः| |१५|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਅਨੁਯਵੋ ਨਾਮ ਸ਼ੂਕਧਾਨ੍ਯਵਿਸ਼ੇਸੋ ਲੋਕਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਃ| ਸ ਯਵਾਨ੍ਨ੍ਯੂਨਃ-ਸ੍ਵਲ੍ਪੈਰ੍ਯਵਗੁਣੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਃ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਅਨੁਯਵਗੁਣਾਨਾਹ-ਨ੍ਯੂਨ ਇਤਿ| ਨਿਃਸ਼ੂਕੋ ਯਵੋ-ਅਨੁਯਵਃ|
Adhikarana ਵਂਸ਼ੋਦ੍ਭਵਯਵਗੁਣਾਃ (੧੫) · Śloka ੧੫
ਰੁਕ੍ਸੋਸ੍ਣੋ ਵਂਸ਼ਜੋ ਯਵਃ| |੧੫|
View original
रुक्षोष्णो वंशजो यवः| |१५|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਵਂਸ਼ੋਦ੍ਭਵੋ-ਵੇਣੁਜੋ ਯਵੋ ਰੁਕ੍ਸੋਸ੍ਣੋ ਭਵਤਿ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਵੇਣੁਯਵਗੁਣਾਨਾਹ-ਰੂਕ੍ਸੋਸ੍ਣ ਇਤਿ| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਤੁ (ਸੂ. ਅ. ੭)- "ਉਸ੍ਣਾਃ ਸਰਾ ਵੇਣੁਯਵਾਃ ਕਸਾਯਾ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਲਾਃ|" ਇਤਿ|
Adhikarana ਗੋਧੂਮਗੁਣਾਃ (੧੫-੧੬) · Śloka ੧੬
| ਵਸ੍ਯਃ ਸ਼ੀਤੋ ਗੁਰੁਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋ ਜੀਵਨੋ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਹਾ||੧੫|| ਸਨ੍ਧਾਨਕਾਰੀ ਮਧੁਰੋ ਗੋਧੂਮਃ ਸ੍ਥੈਰ੍ਯਕਤ੍ਸਰਃ| |੧੬|
View original
| वृष्यः शीतो गुरुः स्निग्धो जीवनो वातपित्तहा||१५|| सन्धानकारी मधुरो गोधूमः स्थैर्यकृत्सरः| |१६|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਗੋਧੂਮੋ ਵਸ੍ਯਾਦਿਗੁਣਯੁਕ੍ਤਃ| ਜੀਵਨਃ-ਓਜੋਭਿਵਰ੍ਧਨਃ| ਤਥਾ, ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਹਰਃ| ਸਨ੍ਧਾਨਕਾਰੀ-ਊਰੁਪ੍ਰਭਤੇਰ੍ਭਗ੍ਨਸ੍ਯ ਸਨ੍ਧਾਨਂ ਕਰੋਤਿ| ਤਥਾ, ਸ੍ਥੈਰ੍ਯਕਤ੍ਸਰਸ਼੍ਚ| ਚਰਕੇ (ਸੂ,ਅ. ੨੭|੨੦) ਤ੍ਵਨ੍ਯਥੈਵ ਗੁਣਾ ਉਕ੍ਤਾਃ| ਯਥਾ-"ਸ੍ਥੈਰ੍ਯਕਤ੍ਸਕਸਾਯਸ਼੍ਚ ਬਲ੍ਯਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਵਿਕਾਰਹਾ| ਸਨ੍ਧਾਨਕਦ੍ਵਾਤਹਰੋ ਗੋਧੂਮਃ ਸ੍ਵਾਦੁਸ਼ੀਤਲਃ||"ਇਤਿ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਗੋਧੂਮਗੁਣਾਨਾਹ-ਵਸ੍ਯਃ ਸ਼ੀਤ ਇਤਿ| ਸਰਃ-ਅਨੁਲੋਮਨਃ|
Adhikarana ਨਨ੍ਦੀਮੁਖ਼ੀਗੁਣਾਃ (੧੬-੧) · Śloka ੧
| ਪਥ੍ਯਾ ਨਨ੍ਦੀਮੁਖੀ ਸ਼ੀਤਾ ਕਸਾਯਮਧੁਰਾ ਲਘੁਃ||੧੬|| ਇਤਿ ਸ਼ੂਕਧਾਨ੍ਯਵਰ੍ਗਃ||੧||
View original
| पथ्या नन्दीमुखी शीता कषायमधुरा लघुः||१६|| इति शूकधान्यवर्गः||१||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਨਨ੍ਦੀਮੁਖੀ-(ਕਸ਼ਦੀਰ੍ਘਾ ਗੋਧੂਮਜਾਤਿਃ|) ਪਥ੍ਯਾ-ਸ਼ਰੀਰਾਯ ਹਿਤਾ, ਸ਼ੀਤਾ ਕਸਾਯਮਧੁਰਾ ਲਘੁਸ਼੍ਚ| ਇਤਿ ਸ਼ੂਕਧਾਨ੍ਯਵਰ੍ਗਃ| ਅਸ੍ਮਾਦਨਨ੍ਤਰਂ ਸ਼ਿਮ੍ਬੀਧਾਨ੍ਯਵਰ੍ਗਸ੍ਯ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਪ੍ਰਯੋਜਨਂ ਪ੍ਰਾਗੁਕ੍ਤਮੇਵ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਨਨ੍ਦੀਮੁਖੀਗੁਣਾਨਾਹ-ਪਥ੍ਯਾ ਨਨ੍ਦੀਮੁਖੀਤਿ| ਦੀਰ੍ਘਸੂਕ੍ਸ੍ਮੋ ਗੋਧੂਮੋ-ਨਨ੍ਦੀਮੁਖੀ| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਤੁ (ਸੂ. ਅ. ੭)- "ਉਦ੍ਦਾਲਕਸ੍ਤੁ ਵੀਰ੍ਯੋਸ੍ਣੋ ਨੀਵਾਰਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਵਰ੍ਧਨਃ| ਸ਼ੀਤਵੀਰ੍ਯਾ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾ ਵਸ੍ਯਾ ਮਧੂਲਿਕਾ||" ਇਤਿ| ਇਤਿ ਸ਼ੂਕਧਾਨ੍ਯਵਰ੍ਗਃ|
Adhikarana ਸ਼ਿਮ੍ਬੀਧਾਨ੍ਯਵਰ੍ਗਃ (੧੭-੧੮) · Śloka ੧੮
ਅਥ ਸ਼ਿਮ੍ਬੀਧਾਨ੍ਯਵਰ੍ਗਃ| ਮੁਦ੍ਗਾਢਕੀਮਸੂਰਾਦਿ ਸ਼ਿਮ੍ਬੀਧਾਨ੍ਯਂ ਵਿਬਨ੍ਧਕਤ੍| ਕਸਾਯਂ ਸ੍ਵਾਦੁ ਸਙ੍ਗ੍ਰਾਹਿ ਕਟੁਪਾਕਂ ਹਿਮਂ ਲਘੁ||੧੭|| ਮੇਦਃਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਸ੍ਤ੍ਰਪਿਤ੍ਤੇਸੁ ਹਿਤਂ ਲੇਪੋਪਸੇਕਯੋਃ| |੧੮|
View original
अथ शिम्बीधान्यवर्गः| मुद्गाढकीमसूरादि शिम्बीधान्यं विबन्धकृत्| कषायं स्वादु सङ्ग्राहि कटुपाकं हिमं लघु||१७|| मेदःश्लेष्मास्त्रपित्तेषु हितं लेपोपसेकयोः| |१८|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦- ਸ਼ਿਮ੍ਬ੍ਯਾਃ-ਕੋਸ਼੍ਯਾਃ, ਧਾਨ੍ਯਂ-ਮੁਦ੍ਗਾਦਿਕਂ, ਯਤ੍ ਸ਼ਿਮ੍ਬੀਧਾਨ੍ਯਂ ਤਦ੍ਵਿਬਨ੍ਧਕਤ੍| ਕੇਸਾਂ ਵਿਬਨ੍ਧਂ ਕਰੋਤਿ ? ਸਾਮਰ੍ਥ੍ਯਾਤ੍ ਸ੍ਰੋਤਸਾਮ੍, ਨ ਤੁ ਪੁਰੀਸਾਦੀਨਾਮ੍| ਤਥਾ ਚ ਸਙ੍ਗ੍ਰਾਹੀਤ੍ਯਤ੍ਰੈਵ ਪਠਤਿ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਕਤ੍| ਸਙ੍ਗ੍ਰਾਹਿਲਕ੍ਸਣਂ ਚ ਤਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰੇ| ਯਥਾ-"ਭੇਦਿ ਤਤ੍ਪਿਣ੍ਡਤਾਨ੍ ਭਾਵਾਨ੍ ਸ਼ਕਦਾਦੀਨ੍ਭਿਨਤ੍ਤਿ ਯਤ੍| ਵਿਪਰੀਤਮਤੋ ਗ੍ਰਾਹਿ" ਇਤਿ| ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਵਿਬਨ੍ਧਂ ਸ੍ਰੋਤਸਾਮੇਵੇਤ੍ਯਵੇਹਿ| ਤਥਾ, ਕਸਾਯਂ ਸ੍ਵਾਦੁ ਕਟੁਪਾਕਂ ਸ਼ੀਤਵੀਰ੍ਯਂ ਲਘੁ ਚ| ਮਸੂਰਾਦੀਤ੍ਯਤ੍ਰਾਦਿਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਮਕੁਸ੍ਠਚਣਕਾਦੀਨਾਂ ਗ੍ਰਹਣਮ੍| ਤਥਾ, ਮੇਦਆਦਿਸੁ ਹਿਤਮ੍, ਪ੍ਰਕਤਤ੍ਵਾਦਭ੍ਯਵਹਾਰੇ ਤਥਾ ਲੇਪ ਉਪਸੇਕੇ ਚੇਤਿ| ਚਸ਼ਬ੍ਦੋਤ੍ਰ ਲੁਪ੍ਤਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟੋ ਬੋਧ੍ਯਃ| ਲੇਪਃ-ਪ੍ਰਦੇਹਃ| ਉਪਸੇਕਃ-ਪਰਿਸੇਕਃ| ਕਸਾਯਸ਼ੀਤਰੂਕ੍ਸਤ੍ਵੇਨ ਕਟੁਪਾਕਿਤ੍ਵੇਨ ਚ ਵਾਤਕਤ੍ਤ੍ਵਂ ਸ਼ਿਮ੍ਬੀਧਾਨ੍ਯਸ੍ਯ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਕਤੋਕ੍ਤਮ੍| ਅਤ ਏਵੇਦਮੁਪਪਨ੍ਨਮ੍-"ਮੁਦ੍ਗੋਲ੍ਪਚਲਃ" ਇਤਿ| ਯਦਿ ਹਿ ਸ਼ਿਮ੍ਬੀਧਾਨ੍ਯਸ੍ਯ ਮਾਰੁਤਕਤ੍ਤ੍ਵਂ ਸਮੇਯਾਤ੍, ਤਦੈਤਦ੍ਵਕ੍ਤੁਂ ਯੁਜ੍ਯਤੇ| ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਵਾਤਕਤ੍ਤ੍ਵਮਸ੍ਯਾਸ੍ਤੀਤਿ ਸ੍ਥਿਤਮ੍| ਤਸ੍ਮਿਂਸ਼੍ਚ ਸਤ੍ਯਾਧ੍ਮਾਨਕਾਰਿਤ੍ਵਮਪ੍ਯੁਪਪਨ੍ਨਮੇਵ| ਅਤ ਏਵ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇਸ੍ਯਾਧ੍ਮਾਨਕਾਰਿਤ੍ਵਮੁਕ੍ਤਮ੍| ਮੁਦ੍ਗਾਦੀਨਾਂ ਚ ਵਿਸ਼ੇਸਾਸ੍ਤਤ੍ਰੈਵੋਕ੍ਤਾਃ (ਸਂ. ਸੂ. ਅ. ੭)| ਯਥਾ-"ਹਰਿਤਾਸ੍ਤੇਸ੍ਵਪਿ ਵਰਾ ਮਕੁਸ੍ਠਾਃ ਕਮਿਕਾਰਿਣਃ| ਵਰ੍ਣ੍ਯਾਃ ਪਰਂ ਪ੍ਰਲੇਪਾਦ੍ਯੈਰ੍ਮਸੂਰਾ ਗ੍ਰਾਹਿਣੋ ਭਸ਼ਮ੍||" ਇਤਿ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਅਥ ਸ਼ਿਮ੍ਬਿਧਾਨ੍ਯਵਰ੍ਗਃ| ਤਤ੍ਰ ਮੁਦ੍ਗਾਦਿਗੁਣਾਨਾਹਮੁਦ੍ਗਾਢਕੀਤਿ| ਮੁਦ੍ਗੋ ਦ੍ਵਿਦਿਧਃ,-ਕ੍ਸੇਤ੍ਰਮੁਦ੍ਗੋ ਵਨਮੁਦ੍ਗਸ਼੍ਚ| ਆਢਕੀਤੁਵਰੀ| ਮਸੂਰੋ ਦ੍ਵਿਵਿਧਃ,- ਕਸ੍ਣਃ ਪਾਣ੍ਡੁਸ਼੍ਚ| ਤਤ੍ਰ ਪਾਣ੍ਡੁਃ-ਮਙ੍ਗਲ੍ਯਾਖ੍ਯਃ| ਆਦਿਸ਼ਬ੍ਦਾਤ੍ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੋਕ੍ਤਾਃ (ਸੂ. ਅ. ੭)- "ਸ਼ਿਮ੍ਬਿਜਾ ਮੁਦ੍ਗਮਾਙ੍ਗਲ੍ਯਵਨਮੁਦ੍ਗਮਕੁਸ੍ਠਕਾਃ| ਮਸੂਰਚਵਲਾਢਕ੍ਯਸ਼੍ਚਣਕਾਸ਼੍ਚ ਪਥਗ੍ਵਿਧਾਃ||" ਇਤਿ| ਸ਼ਿਮ੍ਬਿਭਵਂ ਧਾਨ੍ਯਂ-ਸ਼ਿਮ੍ਬਿਧਾਨ੍ਯਮ੍| ਵਿਬਨ੍ਧਕਤ੍-ਵਾਤਾਵਰੋਧਕਮ੍| ਸਙ੍ਗ੍ਰਾਹਿ-ਮਲਾਵਰੋਧਕਮ੍| ਲੇਪੋਪਸੇਕਯੋਃ ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਂ ਮੇਦਃਪ੍ਰਭਤਿਸੁ ਹਿਤਮ੍| ਉਪਸੇਕੋ-ਵ੍ਯਞ੍ਜਨਮ੍, ਯੇਨ ਮਿਸ਼੍ਰੀਕਤ੍ਯੌਦਨਾਦਿ ਭੁਜ੍ਯਤੇ| ਸ ਚਾਤ੍ਰ ਯੋਗ੍ਯਤ੍ਵਾਤ੍ਸੂਪਃ| ਉਕ੍ਤਂ ਚ ਚਰਕੇਣ (ਸੂ. ਅ. ੨੭/੨੭)- "ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਿ ਸ਼ਸ੍ਯਨ੍ਤੇ ਸੂਪੇਸ੍ਵਾਲੇਪਨੇਸੁ ਚ|" ਇਤਿ|
Adhikarana ਸ਼ਿਮ੍ਬੀਧਾਨ੍ਯਨਾਂ ਸਾਮਾਨ੍ਯਗੁਣਾਃ ਮੁਦ੍ਗਗੁਣਾਃ ਕਲਾਯਗੁਣਾਃ ਰਾਜਮਾਸਗੁਣਾਃ (੧੮-੧੯) · Śloka ੧੯
| ਵਰੋਤ੍ਰ ਮੁਦ੍ਗੋਲ੍ਪਚਲਃ, ਕਲਾਯਸ੍ਤ੍ਵਤਿਵਾਤਲਃ||੧੮|| ਰਾਜਮਾਸੋਨਿਲਕਰੋ ਰੂਕ੍ਸੋ ਬਹੁਸ਼ਕਦ੍ਗੁਰੁਃ| |੧੯|
View original
| वरोऽत्र मुद्गोऽल्पचलः, कलायस्त्वतिवातलः||१८|| राजमाषोऽनिलकरो रूक्षो बहुशकृद्गुरुः| |१९|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦- ਅਤ੍ਰ-ਏਸੁ ਸ਼ਿਮ੍ਬੀਧਾਨ੍ਯੇਸੁ ਮਧ੍ਯੇ, ਮੁਦ੍ਗ ਉਤ੍ਤਮਃ| ਤਥਾ, ਅਲ੍ਪਂ ਚਲਂ-ਪਵਨਂ ਕਰੋਤੀਤ੍ਯਲ੍ਪਚਲਃ _ ਤੁਰ੍ਵ੍ਯਤਿਰੇਕੇ| ਕਲਾਯਃ ਪੁਨਰਤਿਸ਼ਯੇਨ ਵਾਤਲੋ ਭਵਤਿ| ਰਾਜਮਾਸੋ ਰੂਕ੍ਸੋ ਬਹੁ ਸ਼ਕਤ੍ਕਰੋਤੀਤਿ ਬਹੁਸ਼ਕਤ੍| ਤਥਾ, ਗੁਰੁਃ| ਤਥਾ, ਅਨਿਲਕਰਃ- "ਕਞੋ ਹੇਤੁਃ" ਇਤਿ ਤਾਚ੍ਛੀਲ੍ਯੇ ਟਃ, ਕਲਾਯਵਨ੍ਨਾਤਿਵਾਤਲਃ, ਅਨ੍ਯਸ਼ਿਮ੍ਬੀਧਾਨ੍ਯਾਚ੍ਚਾਤਿਵਾਤਲੋਯਮਿਤਿ ਵੇਦ੍ਯਮ੍, ਅਨਿਲਕਰਗ੍ਰਹਣਾਤ੍| ਅਨ੍ਯਥਾਸ਼ਿਮ੍ਬੀਧਾਨ੍ਯਸਾਮਾਨ੍ਯਲਕ੍ਸਣੇਨ ਵਾਤਮਾਤ੍ਰਕਰਣਸ੍ਯ ਲਬ੍ਧਤ੍ਵਾਦਨਿਲਕਰਗ੍ਰਹਣਂ ਨ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਮੁਦ੍ਗਸ੍ਯ ਵਿਸ਼ੇਸਮਾਹ-ਵਰੋਤ੍ਰੇਤਿ| ਅਤ੍ਰ-ਸ਼ਿਮ੍ਬਿਧਾਨ੍ਯੇਸੁ ਮਧ੍ਯੇ, ਮੁਦ੍ਗੋ ਵਰਃ| ਮੁਦ੍ਗੇਸ੍ਵਪਿ ਹਰਿਤੋ ਵਰਃ, "ਹਰਿਤਾਸ੍ਤੇਸ੍ਵਪਿ ਵਰਾਃ" ਇਤਿ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹਵਚਨਾਤ੍ (ਸੂ. ਅ. ੭)| ਅਲ੍ਪਸ਼੍ਚਲੋ-ਵਾਯੁਰ੍ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਸ ਤਥਾ| ਮੁਦ੍ਗਸ੍ਯ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ਵਾਤਲਤ੍ਵਵਚਨਾਦਾਢਕ੍ਯਾਦੀਨਾਂ ਵਾਤਲਤ੍ਵਂ ਜ੍ਞੇਯਮ੍| ਕਲਾਯਗੁਣਾਨਾਹ-ਕਲਾਯਸ੍ਤ੍ਵਿਤਿ| ਕਲਾਯੋ ਦ੍ਵਿਵਿਧਃ,-ਤ੍ਰਿਪੁਟੋ ਵਰ੍ਤੁਲਸ਼੍ਚ| ਅਤਿਵਾਤਲਤ੍ਵਂ-ਆਢਕ੍ਯਾਦਿਭ੍ਯਃ| ਰਾਜਮਾਸਗੁਣਾਨਾਹ-ਰਾਜਮਾਸ ਇਤਿ| ਰਾਜਮਾਸਃ-ਚਵਲਃ|
Adhikarana ਕੁਲਤ੍ਥਗੁਣਾਃ (੧੯-੨੦) · Śloka ੨੦
| ਉਸ੍ਣਾਃ ਕੁਲਤ੍ਥਾਃ ਪਾਕੇਮ੍ਲਾਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਸ਼੍ਮਸ਼੍ਵਾਸਪੀਨਸਾਨ੍||੧੯|| ਕਾਸਾਰ੍ਸ਼ਃਕਫਵਾਤਾਂਸ਼੍ਚ ਘ੍ਨਨ੍ਤਿ ਪਿਤ੍ਤਾਸ੍ਰਦਾਃ ਪਰਮ੍| |੨੦|
View original
| उष्णाः कुलत्थाः पाकेऽम्लाः शुक्राश्मश्वासपीनसान्||१९|| कासार्शःकफवातांश्च घ्नन्ति पित्तास्रदाः परम्| |२०|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦- ਕੁਲਤ੍ਥਾ ਉਸ੍ਣਵੀਰ੍ਯਾਃ ਪਾਕੇਮ੍ਲਾਃ| ਤਥਾ, ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਦੀਨ੍ ਘ੍ਨਨ੍ਤਿ- ਅਸ਼੍ਮ-ਅਸ਼੍ਮਰੀ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਲਕ੍ਸ੍ਣਾ| ਤਥਾ, ਪਿਤ੍ਤਾਸ੍ਰਦਾਃ ਪਰਂ-ਅਤਿਸ਼ਯੇਨ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਕਰਾਃ| ਕਸਾਯਸ੍ਵਾਦੁਸਙ੍ਗ੍ਰਾਹਿਤ੍ਵਂ ਸ਼ਿਮ੍ਬੀਧਾਨ੍ਯਸਾਮਾਨ੍ਯਲਕ੍ਸਣੇਨੈਸਾਂ ਵੇਦ੍ਯਮ੍, ਦਸ੍ਟਿਨਾਸ਼ਨਤ੍ਵਂ ਚੋਸ੍ਣਵੀਰ੍ਯਤ੍ਵੇਨ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਕਰਤ੍ਵੇਨ ਚ| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਤੁ ਸ੍ਪਸ੍ਟਂ ਕਤ੍ਵੋਕ੍ਤਮ੍ (ਸੂ. ਅ. ੭)-"ਕਸਾਯਸ੍ਵਾਦੁਰੂਕ੍ਸੋਸ੍ਣਾਃ ਕੁਲਤ੍ਥਾ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਲਾਃ| ਪੀਨਸਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਾਰ੍ਸ਼ੋਹਿਕ੍ਕਾਨਾਹਕਫਾਨਿਲਾਨ੍| ਘ੍ਨਨ੍ਤਿ ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਸ਼੍ਮਰੀਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਦਸ੍ਟਿਂ ਸ਼ੋਫਂ ਤਥੋਦਰਮ੍| ਗ੍ਰਾਹਿਣੋ ਲਘਵਸ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾ ਵਿਪਾਕੇਮ੍ਲਾ ਵਿਦਾਹਿਨਃ" ਇਤਿ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਕੁਲਤ੍ਥਗੁਣਾਨਾਹ-ਉਸ੍ਣਾ ਇਤਿ| ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਦੀਨ੍ਘ੍ਨਨ੍ਤਿ| ਅਸ਼੍ਮ-ਅਸ਼੍ਮਰੀ| ਨਨੁ, "ਉਸ੍ਣਃ ਕੁਲਤ੍ਥੋ ਰਸਤਃ ਕਸਾਯਃ ਕਟੁਰ੍ਵਿਪਾਕੇ ਕਫਮਾਰੁਤਘ੍ਨਃ|" ਇਤਿ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੇਨ (ਸੂ. ਅ. ੪੬/੩੭) ਵਿਪਾਕੇ ਕਟੁਤ੍ਵਮੁਕ੍ਤਮ੍, ਇਹ ਤ੍ਵਮ੍ਲਤ੍ਵਮਿਤਿ ਵਿਰੋਧਃ| ਮੈਵਮ੍| ਅਨੇਕਰਸਵਦਵਿਰੋਧਃ|
Adhikarana ਨਿਸ੍ਪਾਵਗੁਣਾਃ (੨੦-੨੧) · Śloka ੨੧
| ਨਿਸ੍ਪਾਵੋ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਾਸ੍ਰਸ੍ਤਨ੍ਯਮੂਤ੍ਰਕਰੋ ਗੁਰੁਃ||੨੦|| ਸਰੋ ਵਿਦਾਹੀ ਦਕ੍ਸ਼ੁਕ੍ਰਕਫਸ਼ੋਫਵਿਸਾਪਹਃ| |੨੧|
View original
| निष्पावो वातपित्तास्रस्तन्यमूत्रकरो गुरुः||२०|| सरो विदाही दृक्शुक्रकफशोफविषापहः| |२१|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਨਿਸ੍ਪਾਵੋ-ਰਾਜਸ਼ਿਮ੍ਬੀਸਂਜ੍ਞੋ, ਵਾਤਾਦਿਕਰਃ| ਤਥਾ, ਗੁਰੁਃ ਸਰੋ ਵਿਦਾਹੀ ਚ| ਤਥਾ, ਦਗਾਦੀਨਪਹਨ੍ਤਿ| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੋਕ੍ਤਂ ਚਾਮ੍ਲਪਾਕਤ੍ਵਂ ਕਸਾਯਮਧੁਰਤ੍ਵਂ ਚੇਹ ਨੋਕ੍ਤਮ੍| ਯਤੋਮ੍ਲਵਿਪਾਕਿਤ੍ਵਂ ਤਾਵਦ੍ਵਿਦਾਹਿਤ੍ਵਾਦੇਵਾਸ੍ਯੋਕ੍ਤਮ੍| ਕਸਾਯਸ੍ਵਾਦੁਤ੍ਵਂ ਚ ਸ਼ਿਮ੍ਬੀਧਾਨ੍ਯਸਾਮਾਨ੍ਯਗੁਣਕਥਨੇਨੈਵ| ਕਸ੍ਣਾਤ੍ਰੇਯਸ੍ਤ੍ਵਾਹ-"ਨਿਸ੍ਪਾਵਾ ਮਧੁਰਾ ਰੂਕ੍ਸਾਃ ਸਕਸਾਯਾ ਵਿਦਾਹਿਨਃ| ਉਦਾਵਰ੍ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਨ੍ਤੇ ਗੁਰਵੋ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਲਾਃ" ਇਤਿ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਨਿਸ੍ਪਾਵਗੁਣਾਨਾਹ-ਨਿਸ੍ਪਾਵ ਇਤਿ| ਨਿਸ੍ਪਾਵੋਵਲ੍ਲਃ|
Adhikarana ਮਾਸਗੁਣਾਃ (੨੧-੨੨) · Śloka ੨੨
| ਮਾਸਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋ ਬਲਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਮਲਪਿਤ੍ਤਕਰਃ ਸਰਃ||੨੧|| ਗੁਰੂਸ੍ਣੋਨਿਲਹਾ ਸ੍ਵਾਦੁਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰਵਦ੍ਧਿਵਿਰੇਕਕਤ੍| |੨੨|
View original
| माषः स्निग्धो बलश्लेष्ममलपित्तकरः सरः||२१|| गुरूष्णोऽनिलहा स्वादुः शुक्रवृद्धिविरेककृत्| |२२|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਮਾਸਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋ ਵਲਾਦਿਕਰਃ| ਤਥਾ, ਸਰੋ ਗੁਰੂਰੂਸ੍ਣਸ਼੍ਚ| ਤਥਾ, ਵਾਤਹਾ ਸ੍ਵਾਦੁਸ਼੍ਚ| ਤਥਾ, ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ੍ਯ ਵਦ੍ਧਿਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ੍ਯੈਵ ਵਿਰੇਕਂ-ਬਹਿਃਪ੍ਰੇਰਣਂ, ਕਰੋਤਿ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਮਾਸਗੁਣਾਨਾਹ-ਮਾਸਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧ ਇਤਿ| ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ੍ਯੈਵ ਵਦ੍ਧਿਂ, ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ੍ਯੈਵ ਵਿਰੇਕਂ-ਸ਼ੀਘ੍ਰਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਂ, ਕਰੋਤਿ ਸ ਤਥਾ|
Adhikarana ਕਾਕਾਣ੍ਡੋਲਾਤ੍ਮਗੁਪ੍ਤਾਫਲਗੁਣਾਃ (੨੨) · Śloka ੨੨
| ਫਲਾਨਿ ਮਾਸਵਦ੍ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ਕਾਕਾਣ੍ਡੋਲਾਤ੍ਮਗੁਪ੍ਤਯੋਃ||੨੨||
View original
| फलानि माषवद्विद्यात्काकाण्डोलात्मगुप्तयोः||२२||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਕਾਕਾਣ੍ਡੋਲਾ ਚਾਤ੍ਮਗੁਪ੍ਤਾ ਚ, ਤਯੋਃ ਫਲਾਨਿ ਮਾਸਵਦ੍ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍-ਮਾਸਸਮਗੁਣਾਨਿ ਵਿਜਾਨੀਯਾਤ੍| ਕਾਕਾਣ੍ਡੋਲਾ-ਕਟਭੀ| ਆਤ੍ਮਗੁਪ੍ਤਾ-ਕਪਿਕਚ੍ਛੂਃ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਕਾਕਾਣ੍ਡੋਲਾਤ੍ਮਗੁਪ੍ਤਾਫਲਗੁਣਾਨਾਹ-ਫਲਾਨੀਤਿ| ਏਤਯੋਃ ਫਲਾਨਿ ਮਾਸਵਦ੍ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍| ਕਾਕਾਣ੍ਡੋਲਾ-ਨਿਃਸ਼ੂਕਾ ਕਪਿਕਚ੍ਛੂਃ| ਆਤ੍ਮਗੁਪ੍ਤਾ-ਕਪਿਕਚ੍ਛੂਃ|
Adhikarana ਤਿਲਗੁਣਾਃ (੨੩) · Śloka ੨੩
ਉਸ੍ਣਸ੍ਤ੍ਵਚ੍ਯੋ ਹਿਮਃ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ੇ ਕੇਸ਼੍ਯੋ ਬਲ੍ਯਸ੍ਤਿਲੋ ਗੁਰੁਃ| ਅਲ੍ਪਮੂਤ੍ਰਃ ਕਟੁਃ ਪਾਕੇ ਮੇਧਾਗ੍ਨਿਕਫਪਿਤ੍ਤਕਤ੍||੨੩||
View original
उष्णस्त्वच्यो हिमः स्पर्शे केश्यो बल्यस्तिलो गुरुः| अल्पमूत्रः कटुः पाके मेधाऽग्निकफपित्तकृत्||२३||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਤਿਲ ਉਸ੍ਣਵੀਰ੍ਯਃ| ਤਥਾ, ਤ੍ਵਚ੍ਯਃ| ਤਥਾ, ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ੇ ਸ਼ੀਤਃ| ਕੇਸ਼੍ਯੋ ਬਲ੍ਯੋ ਗੁਰੁਸ਼੍ਚ| ਤਥਾ, ਅਲ੍ਪਮੂਤ੍ਰਃ-ਅਲ੍ਪਮੂਤ੍ਰਕਰਃ| ਪਾਕੇ ਕਟੁਃ| ਤਥਾ, ਮੇਧਾਦੀਨ੍ ਕਰੋਤਿ| ਤ੍ਵਚ੍ਯਕੇਸ਼੍ਯਬਲ੍ਯਾ ਹਿਤਾਰ੍ਥਾ ਯਤ੍ਪ੍ਰਤ੍ਯਯਾਨ੍ਤਾਃ| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਤ੍ਵਮਨਿਲਘ੍ਨਤ੍ਵਂ ਕਸਾਯਕਟੁਤਿਕ੍ਤਰਸਤ੍ਵਂ ਨਾਨਾਜਾਤਿਤ੍ਵਂ ਚੇਹਾਸ੍ਯ ਗ੍ਰਨ੍ਥਕਤਾ ਲਾਘਵਾਨ੍ਨੋਕ੍ਤਮ੍| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਤੂਕ੍ਤਮੇਵ (ਸੂ. ਅ. ੭)| ਯਥਾ-"ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋਸ੍ਣਤਿਕ੍ਤਕਟੁਕਕਸਾਯਮਧੁਰਸ੍ਤਿਲਃ| ਤ੍ਵਚ੍ਯਃ ਕੇਸ਼੍ਯੋ ਗੁਰੁਰ੍ਵਸ੍ਯਃ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਸ਼ੀਤੋਨਿਲਾਪਃ|| ਅਲ੍ਪਮੂਤ੍ਰਃ ਕਟੁਃ ਪਾਕੇ ਮੇਧਾਗ੍ਨਿਕਫਪਿਤ੍ਤਕਤ੍| ਕਸ੍ਣਃ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਸ੍ਤਮਨੁ ਸ਼ੁਕ੍ਲਸ੍ਤਮਨੁ ਚਾਰੁਣਃ||" ਇਤਿ| ਅਨ੍ਯੇ ਤ੍ਵਨਯਾ ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੋਕ੍ਤਮਰ੍ਥਂ ਸਙ੍ਗਹ੍ਣਤੇ| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਤ੍ਵਂ ਤਾਵਤ੍ਤਿਲਸ੍ਯ ਤੈਲੇਸੁ ਮੁਖ੍ਯਸ੍ਯ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਯ ਯੋਨਿਭੂਤਤ੍ਵਾਤ੍ਸਿਦ੍ਧਮ੍, ਕਫਪਿਤ੍ਤਕਦਿਤਿ ਵਚਨਾਤ੍ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਸਾਮਰ੍ਥ੍ਯਾਲ੍ਲਬ੍ਧਂ ਵਾਤਘ੍ਨਤ੍ਵਮ੍, ਕਸਾਯਸ੍ਵਾਦ੍ਵਿਤਿ ਸ਼ਿਮ੍ਬੀਧਾਨ੍ਯਸਾਮਾਨ੍ਯਗੁਣਕਥਨੇਨ ਕਸਾਯਸ੍ਵਾਦੁਤ੍ਵਂ ਲਬ੍ਧਮਿਤਿ| ਏਤਦੇਵੋਰਰੀਕਤ੍ਯ ਵ੍ਰਣਪ੍ਰਤਿਸੇਧੇ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤਿ (ਹ.ਉ.ਅ.੨੫|੫੪)-ਕਲ੍ਕਂ ਸਂਰੋਹਣਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਤਿਲਾਨਾਂ ਮਧੁਕਾਨ੍ਵਿਤਮ੍| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋਸ੍ਣਤਿਕ੍ਤਮਧੁਰਕਸਾਯਤ੍ਵੈਃ ਸ ਸਰ੍ਵਜਿਤ੍||" ਇਤਿ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਤਿਲਗੁਣਾਨਾਹ-ਉਸ੍ਣ ਇਤਿ| ਉਸ੍ਣਃ-ਉਸ੍ਣਵੀਰ੍ਯਃ| ਤ੍ਵਚ੍ਯਃ-ਤ੍ਵਗ੍ਦੋਸਹਰਃ, ਬਹਿਃਪ੍ਰਯੋਗਾਤ੍| "ਕੁਸ੍ਠਂ ਤਤ੍ਕਾਰ੍ਯਪਿ ਤਿਲੋ ਹਨ੍ਤਿ ਭਲ੍ਲਾਤਕੈਃ ਸਹ|" ਇਤਿ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ (ਸੂ. ਅ. ੭) ਕੁਸ੍ਠਕਰ੍ਤਤ੍ਵਸ਼੍ਰਵਣਾਤ੍| ਨਨੁ, "ਤਿਲੋ ਵਿਪਾਕੇ ਮਧੁਰੋਤਿਬਲ੍ਯਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋ ਵ੍ਰਣੇ ਲੇਪਨ ਏਵ ਪਥ੍ਯਃ|" ਇਤਿ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੇਨ (ਸੂ. ਅ. ੪੬੧੩੯) ਵਿਪਾਕੇ ਮਧੁਰਤ੍ਵਮੁਕ੍ਤਮ੍, ਇਹ ਤੁ ਕਟੁਕਤ੍ਵਮਿਤਿ ਵਿਰੋਧਃ| ਮੈਵਮ੍| ਰਸਵਦਵਿਰੋਧਃ| ਏਕਸ੍ਮਿਨ੍ ਦ੍ਰਵ੍ਯੇ ਹਿ ਬਹਵੋ ਰਸਾ ਅਨੁਭੂਯਨ੍ਤ ਇਤਿ| ਭਿਨ੍ਨਤਿਲਯੋਰ੍ਭਿਨ੍ਨਰਸਯੋਰ੍ਵਾ ਵਿਪਾਕਃ| ਸ ਚ ਕਸ੍ਣਃ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਃ| ਉਕ੍ਤਂ ਚ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ (ਸੂ.ਅ. ੭)-ਕਸ੍ਣਃ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਸ੍ਤਮਨੁ ਸ਼ੁਕ੍ਲਸ੍ਤਮਨੁ ਚਾਰੁਣਃ|" ਇਤਿ|
Adhikarana ਅਤਸੀਗੁਣਾਃ ਕੁਸੁਮ੍ਭਬੀਜਗੁਣਾਃ (੨੪) · Śloka ੨੪
ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋਮਾ ਸ੍ਵਾਦੁਤਿਕ੍ਤੋਸ੍ਣਾ ਕਫਪਿਤ੍ਤਕਰੀ ਗੁਰੁਃ| ਦਕ੍ਸ਼ੁਕ੍ਰਹਤ੍ਕਟੁਃ ਪਾਕੇ, ਤਦ੍ਵਦ੍ਬੀਜਂ ਕੁਸੁਮ੍ਭਜਮ੍||੨੪||
View original
स्निग्धोमा स्वादुतिक्तोष्णा कफपित्तकरी गुरुः| दृक्शुक्रहृत्कटुः पाके, तद्वद्बीजं कुसुम्भजम्||२४||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਉਮਾ-ਅਤਸੀ, ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾ ਸ੍ਵਾਦ੍ਵਾਦਿਗੁਣਯੁਕ੍ਤੋਸ੍ਣਵੀਰ੍ਯਾ ਚ| ਸਾ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਪਿਤ੍ਤਯੋਃ ਕਰ੍ਤ੍ਰੀ ਚ| ਤਥਾ, ਦਸ੍ਟਿਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਚ ਹਰਤਿ| ਕਟੁਪਾਕਾ ਚ| ਤਯਾ-ਉਮਯਾ ਤੁਲ੍ਯਂ ਵਰ੍ਤਤੇ-ਤਦ੍ਵਤ੍, ਉਮਾਸਮਾਨਗੁਣਂ ਕੁਸੁਮ੍ਭੀਜਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਅਤਸੀਗੁਣਾਨਾਹ-ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋਮੇਤਿ| ਉਮਾ-ਅਤਸੀ| ਨਨੁ, "ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋਸ੍ਣਾ ਕਫਵਾਤਘ੍ਨੀ ਸਤਿਕ੍ਤਾ ਮਧੁਰਾਤਸੀ|" ਇਤਿ ਖਾਰਣਾਦਿਨਾ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਘ੍ਨਤ੍ਵਮੁਕ੍ਤਮ੍, ਇਹ ਤੁ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਲਤ੍ਵਮਿਤਿ ਵਿਰੋਧਃ| ਮੈਵਮ੍| ਵਿਸਯਭੇਦਾਤ੍| ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਘ੍ਨਤ੍ਵਂ ਵਾਤਸਂਸਸ੍ਟਵਿਸਯਮ੍| ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਲਤ੍ਵਂ ਪਿਤ੍ਤਸਂਸਸ੍ਟਵਿਸਯਮ੍| ਅਤ ਏਵ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੇਨ ਕਫਘ੍ਨਤ੍ਵਂ ਨੋਕ੍ਤਮ੍ (ਸੂ. ਅ. ੪੬/੪੯)-"ਉਸ੍ਣਾਤਸੀ ਸ੍ਵਾਦੁਰਸਾਨਿਲਘ੍ਨੀ ਪਿਤ੍ਤੋਲ੍ਬਣਾ ਸ੍ਯਾਤ੍ਕਟੁਕਾ ਵਿਪਾਕੇ|" ਇਤਿ| ਕੁਸੁਮ੍ਭਵੀਜਗੁਣਾਨਾਹ-ਤਦ੍ਵਦਿਤਿ| ਤਦ੍ਵਤ੍-ਉਮਾਵਤ੍| ਤਤ੍ਪੁਨਃ ਕਫਘ੍ਨਮ੍| "ਕਟੁਰ੍ਵਿਪਾਕੇ ਕਟੁਕਃ ਕਫਘ੍ਨੋ ਵਿਦਾਹਿਭਾਵਾਦਹਿਤਃ ਕੁਸੁਮ੍ਭਃ|" ਇਤਿ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੋਪਦੇਸ਼ਾਤ੍ (ਸੂ.ਅ. ੪੬/੪੮)| ਅਤਿਦੇਸ਼ਾਦੁਪਦੇਸ਼ੋ ਹਿ ਬਲਵਾਨ੍|
Adhikarana ਮਾਸਯਵਕਯੋਰਵਰਤ੍ਵਮ੍ (੨੫) · Śloka ੨੫
ਮਾਸੋਤ੍ਰ ਸਰ੍ਵੇਸ੍ਵਵਰੋ, ਯਵਕਃ ਸ਼ੂਕਜੇਸੁ ਚ| |੨੫|
View original
माषोऽत्र सर्वेष्ववरो, यवकः शूकजेषु च| |२५|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਅਤ੍ਰ-ਸ਼ਿਮ੍ਬੀਧਾਨ੍ਯੇਸੁ, ਮਾਸੋਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਃ| ਸ਼ੂਕਜੇਸੁ-ਸ਼ੂਕਧਾਨ੍ਯੇਸੁ, ਯਵਕੋਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਃ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਮਾਸਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਧਾਨ੍ਯਾਵਰਤ੍ਵਮਾਹ-ਮਾਸੋਤ੍ਰੇਤਿ| ਯਵਕਸ੍ਯ ਸ਼ੂਕਧਾਨ੍ਯੇਸ੍ਵਵਰਤ੍ਵਮਾਹ-ਯਵਕਃ ਸ਼ੂਕਜੇਸ੍ਵਿਤਿ| ਚਕਾਰੋਵਰਤ੍ਵਾਕਰ੍ਸਣਾਰ੍ਥਃ|
Adhikarana ਨਵਧਾਨ੍ਯਗੁਣਾਃ ਪੁਰਾਣਧਾਨ੍ਯਗੁਣਾਃ ਸ਼ੀਘ੍ਰਜਨ੍ਮਾਦਿਸੂਪ੍ਯਗੁਣਾਃ (੨੫-੧) · Śloka ੧
ਨਵਂ ਧਾਨ੍ਯਮਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿ, ਲਗ਼ੁ ਸਂਵਤ੍ਸਰੋਸਿਤਮ੍||੨੫|| ਸ਼ੀਘ੍ਰਜਨ੍ਮ ਤਥਾ ਸੂਪ੍ਯਂ ਨਿਸ੍ਤੁਸਂ ਯੁਕ੍ਤਿਭਰ੍ਜਿਤਮ੍| |੨੬| ਇਤਿ ਸ਼ਿਮ੍ਬੀਧਾਨ੍ਯਵਰ੍ਗਃ||੧||
View original
नवं धान्यमभिष्यन्दि, लग़ु संवत्सरोषितम्||२५|| शीघ्रजन्म तथा सूप्यं निस्तुषं युक्तिभर्जितम्| |२६| इति शिम्बीधान्यवर्गः||१||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦- ਨਵਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯਗ੍ਰਂ, ਧਾਨ੍ਯਮਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿ-ਆਭਿਮੁਖ੍ਯੇਨ ਸ੍ਯਨ੍ਦਯਤਿ| ਤਾਚ੍ਛੀਲ੍ਯੇ ਣਿਨਿਃ| ਮਾਲਿਨ੍ਯਾਤ੍ਸ੍ਰੋਤਸਾਂ ਸ੍ਰੁਤਿਰੂਪਂ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਣਂ ਕਰੋਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਰ੍ਥਾਤ੍ਪੁਰਾਣਮਨਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿ| ਸਂਵਤ੍ਸਰੋਸਿਤਂ-ਵਰ੍ਸਾਤੀਤਂ, ਲਘੁ ਭਵਤਿ| ਨਵਂ ਚਾਰ੍ਥਾਦ੍ਗੁਰ੍ਵਿਤ੍ਯਨੁਕ੍ਤਮਪ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਭਵਤਿ| ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰੇਪ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍- "ਵਰ੍ਸਸ੍ਥਿਤਂ ਸਰ੍ਵਮਨ੍ਨਂ ਪਰਿਤ੍ਯਜਤਿ ਗੌਰਵਮ੍| ਨ ਤੁ ਤ੍ਯਜਤਿ ਤਦ੍ਵੀਰ੍ਯਂ ਵੀਰ੍ਯਂ ਮੁਞ੍ਚਤ੍ਯਤਃ ਕ੍ਰਮਾਤ੍||" ਇਤਿ| ਸ਼ੀਘ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਲਘ੍ਵਿਤ੍ਯਨੁਵਰ੍ਤਤੇ| ਸੂਪ੍ਯਂ-ਮੁਦ੍ਗਾਦਿ ਯਚ੍ਛੀਘ੍ਰਜਨ੍ਮ, ਤਲ੍ਲਘੁ ਭਵਤਿ| ਤਥਾ, ਵਿਗਤਤੁਸਂ ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਭਰ੍ਜਿਤਂ-ਭਸ੍ਟਂ ਲਘੁ ਭਵਤਿ| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਤ੍ਵੇਵਮੁਕ੍ਤਮ੍ (ਸੂ.ਅ.੭)-"ਨਵਂ ਧਾਨ੍ਯਮਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿ ਸੇਕ੍ਯਂ ਕੇਦਾਰਜਂ ਚ ਯਤ੍| ਲਘੁ ਵਰ੍ਸੋਸਿਤਂ ਦਗ੍ਧਭੂਮਿਜਂ ਸ੍ਥਲਸਮ੍ਭਵਮ੍|" ਇਤਿ| ਇਤਿ ਸ਼ਿਮ੍ਬੀਧਾਨ੍ਯਵਰ੍ਗਃ| ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟੇ ਸ਼ੂਕਸ਼ਿਮ੍ਬੀਧਾਨ੍ਯੇ| ਤਯੋਸ਼੍ਚ ਸਂਸ੍ਕਤਯੋਰੁਪਯੋਗ ਇਤਿ ਕਤਾਨ੍ਨਵਰ੍ਗਃ ਪ੍ਰਾਰਭ੍ਯਤੇ-
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਨਵਧਾਨ੍ਯਗੁਣਾਨਾਹ-ਨਵਂ ਧਾਨ੍ਯਮਿਤਿ| ਅਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿ-ਸ੍ਰੋਤਃਸ੍ਰਾਵਿ| ਪੁਰਾਣਧਾਨ੍ਯਗੁਣਾਨਾਹ-ਲਘੁ ਸਂਵਤ੍ਸਰੋਸਿਤਮਿਤਿ| ਸਂਵਤ੍ਸਰੋਸਿਤਂ-ਸਂਵਤ੍ਸਰਮੇਵੋਸਿਤਮ੍, ਸਂਵਤ੍ਸਰਦ੍ਵਯਾਦ੍ਯੁਸਿਤਸ੍ਯ ਨਿਰ੍ਵੀਰ੍ਯਤ੍ਵਾਤ੍| ਯਦਾਹ ਖਾਰਣਾਦਿਃ-"ਵਰ੍ਸਸ੍ਥਿਤਂ ਸਰ੍ਵਧਾਨ੍ਯਂ ਪਰਿਤ੍ਯਜਤਿ ਗੌਰਵਮ੍| ਨ ਤੁ ਤ੍ਯਜਤਿ ਤਦ੍ਵੀਰ੍ਯਂ, ਵੀਰ੍ਯਂ ਮੁਞ੍ਚਤ੍ਯਤਃ ਕ੍ਰਮਾਤ੍ "|| ਇਤਿ| ਸ਼ੀਘ੍ਰਜਨ੍ਮਾਦਿਸੂਪ੍ਯਗੁਣਾਨਾਹ-ਸ਼ੀਘ੍ਰਜਨ੍ਮੇਤਿ| ਸੂਪੇ ਹਿਤਂਸੂਪ੍ਯਂ ਸ਼ਿਮ੍ਬੀਧਾਨ੍ਯਮ੍, ਤਥਾ-ਤਦ੍ਵਤ੍, ਲਘੁ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਅਲ੍ਪੇਨ ਕਾਲੇਨ, ਜਨ੍ਮ-ਨਿਸ੍ਪਤ੍ਤਿਰ੍ਯਸ੍ਯ ਤਤ੍ਤਥਾ| ਨਿਸ੍ਤੁਸਂ-ਅਪਨੀਤਤ੍ਵਕ੍| ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ-ਸਮ੍ਯਗ੍ਯੋਗੇਨ, ਭਰ੍ਜਿਤਂ-ਦ੍ਰਵਂ ਵਿਨਾ ਸ੍ਵੇਦਿਤਮ੍| ਨਵਸ੍ਯਾਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾਤ੍ ਪੁਰਾਣਸ੍ਯਾਨਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿਤ੍ਵਮ੍| ਪੁਰਾਣਾਦੀਨਾਂ ਲਘੁਤ੍ਵਾਤ੍ਤਦ੍ਵਿਪਰੀਤਾਨਾਂ ਗੁਰੁਤ੍ਵਮਰ੍ਥਸਿਦ੍ਧਮ੍| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਤੁ (ਸੂ. ਅ. ੭)-"ਹਰਿਤਾਸ੍ਤੇਸ੍ਵਪਿ ਵਰਾ, ਮਕੁਸ੍ਠਾਃ ਕਮਿਕਾਰਿਣਃ| ਵਰ੍ਣ੍ਯਾਃ ਪਰਂ ਪ੍ਰਲੇਪਾਦ੍ਯੈਰ੍ਮਸੂਰਾ ਗ੍ਰਾਹਿਣੋ ਭਸ਼ਮ੍|| ਕੁਸ਼ਾਮ੍ਰਸ਼ਿਮ੍ਬੀ ਮਧੁਰਾ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਹਰਾ ਹਿਮਾ| ਮਧੁਰਾਃ ਸ਼ੀਤਲਾ ਗੁਰ੍ਵ੍ਯੋ ਬਲਘ੍ਨੋ ਰੂਕ੍ਸਣਾਤ੍ਮਿਕਾਃ|| ਸ੍ਨੇਹਾਢ੍ਯਾ ਬਲਿਭਿਰ੍ਭੋਜ੍ਯਾ ਵਿਵਿਧਾਃ ਸ਼ਿਮ੍ਬੀਜਾਤਯਃ|" ਇਤਿ| ਇਤਿ ਸ਼ਿਮ੍ਬੀਧਾਨ੍ਯਵਰ੍ਗਃ|
Adhikarana ਕਤਾਨ੍ਨਵਰ੍ਗਃ ਮਣ੍ਡਾਦੀਨਾਂ ਯਥਾਪੂਰ੍ਵਂ ਲਾਘਵਮ੍ ਮਣ੍ਡਗੁਣਾਃ (੨੬-੨੮) · Śloka ੨੮
ਅਥ ਕਤਾਨ੍ਨ(ਪਕ੍ਵਾਨ੍ਨ)ਵਰ੍ਗਃ| | ਮਣ੍ਡਪੇਯਾਵਿਲੇਪੀਨਾਮੋਦਨਸ੍ਯ ਚ ਲਾਘਵਮ੍||੨੬|| ਯਥਾਪੂਰ੍ਵਂ ਸ਼ਿਵਸ੍ਤਤ੍ਰ ਮਣ੍ਡੋ ਵਾਤਾਨੁਲੋਮਨਃ| ਤਡ੍ਗ੍ਲਾਨਿਦੋਸਸ਼ੇਸਘ੍ਨਃ ਪਾਚਨੋ ਧਾਤੁਸਾਮ੍ਯਕਤ੍||੨੭|| ਸ੍ਰੋਤੋਮਾਰ੍ਦਵਕਤ੍ਸ੍ਵੇਦੀ ਸਨ੍ਧੁਕ੍ਸਯਤਿ ਚਾਨਲਮ੍| |੨੮|
View original
अथ कृतान्न(पक्वान्न)वर्गः| | मण्डपेयाविलेपीनामोदनस्य च लाघवम्||२६|| यथापूर्वं शिवस्तत्र मण्डो वातानुलोमनः| तृड्ग्लानिदोषशेषघ्नः पाचनो धातुसाम्यकृत्||२७|| स्रोतोमार्दवकृत्स्वेदी सन्धुक्षयति चानलम्| |२८|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਮਣ੍ਡਾਦੀਨਾਂ ਯਥਾਪੂਰ੍ਵਂ ਲਾਘਵਮ੍| ਤੇਨੌਦਨਮਪੇਕ੍ਸ੍ਯ ਲਘ੍ਵੀ ਵਿਲੇਪੀ, ਤਤੋਪਿ ਪੇਯਾ, ਪੇਯਾਤੋ ਮਣ੍ਡੋ ਲਘੁਤਰ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥੋਵਤਿਸ੍ਠਤੇ| ਮਣ੍ਡਪੇਯਾਵਿਲੇਪ੍ਯੋਦਨਾਨਾਂ ਯਥਾਪੁਰ੍ਵਂ ਲਾਘਵਮਿਤ੍ਯੇਵ ਵਕ੍ਤਵ੍ਯੇ ਯਦਤ੍ਰੌਦਨਸ੍ਯ ਪਥਕ੍ਪਾਠਃ, ਸ ਇਦਂ ਜ੍ਞਾਪਯਤਿ,-ਮਣ੍ਡਾਦਯੋ ਲਾਜੋਪਾਦਾਨਾ ਵੇਦ੍ਯਾਃ, ਨ ਤੁ ਤਣ੍ਡੁਲੋਪਾਦਾਨਾਃ, ਯਥਾ-ਓਦਨਃ, ਇਤਿ| ਤਥਾ ਚ ਮੁਨਿਃ (ਚ, ਸੂ,ਅ.੨੭|੨੫੨)-"ਸ਼ਤਃ ਪਿਪ੍ਪਲਿਸ਼ੁਣ੍ਠੀਭ੍ਯਾਂ ਯੁਕ੍ਤੋ ਲਾਜਾਮ੍ਬੁਦਾਡਿਮੈਃ| ਮਣ੍ਡਃ ਸਨ੍ਦੀਪਯਤ੍ਯਗ੍ਨਿਂ ਵਾਤਂ ਚਾਪ੍ਯਨੁਲੋਮਯੇਤ੍||" ਇਤਿ| ਤਦੁਕ੍ਤਮ੍_"ਦ੍ਰਵ੍ਯਸ੍ਯਾਰ੍ਧਪਲਂ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਤੋਯਸ੍ਯ ਪ੍ਰਸ੍ਥਮਾਵਪੇਤ੍| ਅਰ੍ਧਸ਼ੇਸਂ ਗਹੀਤ੍ਵਾ ਤਤ੍ਕਰ੍ਸੌ ਦ੍ਵੌ ਦਾਡਿਮਸ੍ਯ ਚ|| ਯੁਕ੍ਤਂ ਸੈਨ੍ਧਵਵਿਸ਼੍ਵਾਹ੍ਵਧਾਨ੍ਯਕੈਃ ਸ਼ਾਣਮਾਤ੍ਰਕੈਃ| ਦ੍ਵਿਕਰ੍ਸਮਾਤ੍ਰੈਰ੍ਲਾਜੈਸ਼੍ਚ ਭੂਯਃ ਸਂਕ੍ਵਥਿਤਂ ਚ ਤਤ੍|| ਪਿਪ੍ਪਲੀਜੀਰਕਾਭ੍ਯਾਂ ਚ ਸ਼ਾਣੈਕੇਨਾਵਚੂਰ੍ਣਿਤਮ੍| ਪੇਯਾਸ੍ਵੇਸ ਵਿਧਿਃ ਕਲ੍ਪ੍ਯੋ ਦਾਡਿਮਾਦਿਕਤਾਸ੍ਵਪਿ||" ਇਤਿ| ਤਥਾ (ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੇ ਸੂ. ਅ. ੪੬|੩੪੫)-"ਸਿਕ੍ਥੈਰ੍ਵਿਰਹਿਤੋ ਮਣ੍ਡਃ ਪੇਯਾ ਸਿਕ੍ਥਸਮਨ੍ਵਿਤਾ| ਧਨਸਿਕ੍ਥਾ ਵਿਲੇਪੀ ਸ੍ਯਾਦ੍ਯਵਾਗੂਰ੍ਵਿਰਲਦ੍ਰਵਾ||" ਇਤਿ| ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਮਣ੍ਡਲਕ੍ਸਣਂ ਪੇਯਾਲਕ੍ਸਣਂ ਚਾਨ੍ਯਥੈਵੇਚ੍ਛਨ੍ਤਿ| ਤਥਾ ਤਲ੍ਲਕ੍ਸਣਮ੍-"ਲਾਜਾਮ੍ਬੁਸੈਨ੍ਧਵਕਣਾਧਾਨ੍ਯਨਾਗਰਦਾਡਿਮੈਃ| ਯੁਕ੍ਤੋ ਵਿਮਦਿਤਃ ਪੂਤੋ ਮਣ੍ਡਃ ਸਂਸ੍ਕਤ ਉਚ੍ਯਤੇ|| ਨਿਰ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯਾ ਪ੍ਰਾਕਤਾ ਪੇਯਾ ਤਕ੍ਰਦਾਡਿਮਤਣ੍ਦੁਲੈਃ|" ਇਤਿ| ਸਾਮਾਨ੍ਯਪੇਯਾਯਾਸ਼੍ਚ ਤਕ੍ਰਦਾਡਿਮਲਾਜਾਦਿਸਾਧਿਤਾਯਾ ਗੁਣਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ੋਯਮ੍, ਨ ਤੁ ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਾਯਾ ਜ੍ਵਰਚਿਕਿਤ੍ਸਾਦਿਵਿਹਿਤਾਯਾ ਇਤਿ ਦ੍ਰਸ੍ਟਵ੍ਯਮ੍| ਤਸ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਤਤ੍ਰੈਵੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ, ਵਿਸ਼ੇਸਗ੍ਰਹਣਾਤ੍ਕਰ੍ਮਾਨ੍ਤਰਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ਾਚ੍ਚ| ਤਤ੍ਰ-ਤੇਸੁ ਮਣ੍ਡਾਦਿਸੁ ਮਧ੍ਯੇ, ਮਣ੍ਡਃ ਸ਼ਿਵਃ| ਤਥਾ, ਵਾਤਾਨੁਲੋਮਨਃ| ਤਥਾ, ਤਸਂ ਗ੍ਲਾਨਿਂ ਦੋਸਸ਼ੇਸਂ ਚ ਹਨ੍ਤੀਤਿ ਤਡ੍ਗ੍ਲਾਨਿਦੋਸਸ਼ੇਸਘ੍ਨਃ| "ਅਮਨੁਸ੍ਯਕਰ੍ਤਕੇ ਚ" ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ਠਕ੍| ਦੋਸਸ੍ਯ ਸ਼ੇਸੋ ਦੋਸਸ਼ੇਸਃ| ਏਸ ਏਵ ਹਿ ਵਿਹਿਤਵਮਨਸ੍ਯ ਵਿਹਿਤਵਿਰੇਚਨਸ੍ਯ ਵਾ ਕਿਞ੍ਚਿਚ੍ਛੇਸੋ ਯੋ ਦੋਸਃ, ਤਸ੍ਯ| ਦੋਸਸ਼ੇਸੇਤਿ ਵਚਨਜ੍ਞਾਪਕਾਤ੍ ਕਤਵਮਨਵਿਰੇਚਨਸ੍ਯ ਦੋਸਸ਼ੇਸਕਰਣਮ੍| ਤੇਨ ਚ ਵਮਨਕਰ੍ਮਣਿ ਵਿਰੇਚਨਕਰ੍ਮਣਿ ਵਾ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯੇਤਿਯੋਗਭਯਾਤ੍ ਦੋਸਸ਼ੇਸਃ ਕਾਰ੍ਯਃ, ਇਤ੍ਯਯਮਰ੍ਥੋ ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਿਤਃ| ਤਥਾ, ਮਣ੍ਡਃ ਪਾਚਨੋ ਧਾਤੁਸਾਮ੍ਯਕਰਸ਼੍ਚ| ਤਥਾ, ਸ੍ਰੋਤਸਾਂ ਮਾਰ੍ਦਵਂ ਕਰੋਤਿ| ਤਥਾ, ਸ੍ਵੇਦਯਤੀਤਿ ਸ੍ਵੇਦੀ, ਵਹ੍ਨਿਂ ਚ ਦੀਪਯਤਿ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਅਥ ਕਤਾਨ੍ਨਵਰ੍ਗਃ| ਤਤ੍ਰ ਮਣ੍ਡਾਦੀਨਾਂ ਲਘੁਤ੍ਵੇਤਾਰਤਮ੍ਯਮਾਹ-ਮਣ੍ਡਪੇਯੇਤਿ| ਅਸਿਕ੍ਥੋ ਦ੍ਰਵੋ-ਮਣ੍ਡਃ, ਸਸਿਕ੍ਥੋ-ਯਵਾਗੂਃ| ਸਾ ਦ੍ਵਿਵਿਧਾ,- ਅਲ੍ਪਸਿਕ੍ਥਾ-ਪੇਯਾ, ਬਹੁਸਿਕ੍ਥਾ-ਵਿਲੇਪੀ| ਅਦ੍ਰਵਾਣਿ ਸਿਕ੍ਥਾਨਿ-ਓਦਨਃ| ਯਥਾਪੂਰ੍ਵਂ ਓਦਨਾਦ੍ਵਿਲੇਪੀ ਲਘੁਃ ਤਤਃ ਪੇਯਾ, ਤਤੋ ਮਣ੍ਡ ਇਤਿ| ਮਣ੍ਡਗੁਣਾਨਾਹ-ਸ਼ਿਵਸ੍ਤਤ੍ਰੇਤਿ| ਸ਼ਿਵਃ-ਆਰੋਗ੍ਯਪ੍ਰਦਃ| ਵਮਨਲਙ੍ਘਨਾਦ੍ਯਵਸ਼ਿਸ੍ਟੋ ਦੋਸੋ-ਦੋਸਸ਼ੇਸਃ| ਧਾਤੁਸਾਮ੍ਯਕਤ੍-ਲਙ੍ਘਨਾਦਿਕਤਧਾਤੁਵੈਸਮ੍ਯਸ਼ਮਨਾਤ੍| ਸ੍ਰੋਤੋਮਾਰ੍ਦਵਕਤ੍-ਲਙ੍ਘਨਾਦਿਕਤਸ੍ਰੋਤਃਕਾਠਿਨ੍ਯਸ਼ਮਨਾਤ੍| ਸ੍ਵੇਦੀ-ਸ੍ਵੇਦਵਹਸ੍ਰੋਤੋਰੋਧਸ਼ਮਨਾਤ੍|
Adhikarana ਪੇਯਾਗੁਣਾਃ (੨੮-੨੯) · Śloka ੨੯
| ਕ੍ਸਤ੍ਤਸ੍ਣਾਗ੍ਲਾਨਿਦੌਰ੍ਬਲ੍ਯਕੁਕ੍ਸਿਰੋਗਜ੍ਵਰਾਪਹਾ||੨੮|| ਮਲਾਨੁਲੋਮਨੀ ਪਥ੍ਯਾ ਪੇਯਾ ਦੀਪਨਪਾਚਨੀ| |੨੯|
View original
| क्षत्तृष्णाग्लानिदौर्बल्यकुक्षिरोगज्वरापहा||२८|| मलानुलोमनी पथ्या पेया दीपनपाचनी| |२९|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਕ੍ਸੁਚ੍ਚ ਤਸ੍ਣਾ ਚ, ਤਾਭ੍ਯਂ ਗ੍ਲਾਨਿਃ, ਸਾ ਚ ਦੌਰ੍ਬਲ੍ਯਂ ਚ ਕੁਕ੍ਸਿਰੋਗਸ਼੍ਚ ਜ੍ਵਰਸ਼੍ਚ, ਤਾਨਪਹਨ੍ਤਿ ਯਾ ਸੈਵਂਭੂਤਾ ਪੇਯਾ| ਦੌਰ੍ਬਲ੍ਯਂ- ਕਾਰ੍ਸ਼੍ਯਮ੍| ਤਥਾ, ਮਲਾਨ੍-ਵਾਤਾਦੀਨ੍, ਅਨੁਲੋਮਯਤਿ-ਸ੍ਵਮਾਰ੍ਗਸ੍ਥਾਨ੍ ਕਰੋਤਿ| ਤਥਾ, ਪਥ੍ਯਾ-ਸ਼ਰੀਰਸ੍ਯ ਹਿਤਾ| ਤਥਾ, ਦੀਪਨੀ ਚਾਸੌ ਪਾਚਨੀ ਚੇਤਿ "ਪੁਂਵਤ੍ਕਰ੍ਮਧਾਰਯ" ਇਤਿ ਪੁਂਵਦ੍ਭਾਵਃ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਅ੦ ਰ੦-ਪੇਯਾਗੁਣਾਨਾਹ-ਕ੍ਸੁਤ੍ਤਸ੍ਣੇਤਿ| ਕੁਕ੍ਸਿਰੋਗਃ-ਅਤੀਸਾਰਃ| ਪਥ੍ਯਾ-ਔਸਧਰੂਪਤ੍ਵਾਤ੍|
Adhikarana ਵਿਲੇਪੀਗੁਣਾਃ (੨੯-੩੦) · Śloka ੩੦
| ਵਿਲੇਪੀ ਗ੍ਰਾਹਿਣੀ ਹਦ੍ਯਾ ਤਸ੍ਣਾਘ੍ਨੀ ਦੀਪਨੀ ਹਿਤਾ||੨੯|| ਵ੍ਰਣਾਕ੍ਸਿਰੋਗਸਂਸ਼ੁਦ੍ਧਦੁਰ੍ਬਲਸ੍ਨੇਹਪਾਯਿਨਾਮ੍| |੩੦|
View original
| विलेपी ग्राहिणी हृद्या तृष्णाघ्नी दीपनी हिता||२९|| व्रणाक्षिरोगसंशुद्धदुर्बलस्नेहपायिनाम्| |३०|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਵਿਲੇਪੀ ਗ੍ਰਾਹਿਣੀ ਹਦ੍ਯਾ ਤਸ੍ਣਾਘ੍ਨੀ ਦੀਪਨੀ ਹਿਤਾ ਚ| ਵ੍ਰਣਸ਼੍ਚਾਕ੍ਸਿਰੋਗਸ਼੍ਚ ਸਂਸ਼ੁਦ੍ਧਸ਼੍ਚ ਦੁਰ੍ਬਲਸ਼੍ਚ ਸ੍ਨੇਹਪਾਯੀ ਚ, ਤੇਸਾਂ ਹਿਤਾ| ਵ੍ਰਣਾਕ੍ਸਿਰੋਗਸ਼ਬ੍ਦੌ ਮਤ੍ਵਰ੍ਥੀਯਾਕਾਰਾਨ੍ਤੌ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਵਿਲੇਪੀਗੁਣਾਨਾਹ-ਵਿਲੇਪੀਤਿ| ਵ੍ਰਣਾਦੀਨਾਂ ਹਿਤਾ| ਸਂਸ਼ੁਦ੍ਧਃ-ਸਮ੍ਯਕ੍ਕਤਵਮਨਾਦਿਃ| ਯਃ ਸ੍ਨੇਹਨਾਰ੍ਥਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯਹਂ ਸ੍ਨੇਹਂ ਪਿਬਤਿ ਸਃ-ਸ੍ਨੇਹਪਾਯੀ|
Adhikarana ਓਦਨਗੁਣਾਃ (੩੦-੩੧) · Śloka ੩੧
| ਸੁਧੌਤਃ ਪ੍ਰਸ੍ਰੁਤਃ ਸ੍ਵਿਨ੍ਨੋਤ੍ਯਕ੍ਤੋਸ੍ਮਾ ਚੌਦਨੋ ਲਘੁਃ||੩੦|| ਯਸ਼੍ਚਾਗ੍ਨੇਯੌਸਧਕ੍ਵਾਥਸਾਧਿਤੋ ਭਸ੍ਟਤਣ੍ਡੁਲਃ| ਵਿਪਰੀਤੋ ਗੁਰੁਃ ਕ੍ਸੀਰਮਾਂਸਾਦ੍ਯੈਰ੍ਯਸ਼੍ਚ ਸਾਧਿਤਃ||੩੧||
View original
| सुधौतः प्रस्रुतः स्विन्नोऽत्यक्तोष्मा चौदनो लघुः||३०|| यश्चाग्नेयौषधक्वाथसाधितो भृष्टतण्डुलः| विपरीतो गुरुः क्षीरमांसाद्यैर्यश्च साधितः||३१||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਓਦਨਃ ਸੁਸ੍ਠੁ ਧੌਤਸ੍ਤਥਾ ਪ੍ਰਸ੍ਰੁਤੋ-ਨਿਸ਼੍ਚੋਤਿਤਃ ਸ੍ਵਿਨ੍ਨੋਤ੍ਯਕ੍ਤਬਾਸ੍ਪਸ਼੍ਚ ਲਘੁਰ੍ਭਵਤਿ| ਯਸ਼੍ਚੌਦਨ ਆਗ੍ਨੇਯੌਸਧਾਨਾਂ-ਮਰੀਚਚਿਤ੍ਰਕਾਦੀਨਾਂ ਕ੍ਵਾਥੇਨ ਸਾਧਿਤਃ, ਸੋਤਿਲਘੁਃ| ਤਥਾ, ਭਸ੍ਟਾਸ੍ਤਣ੍ਡੁਲਾ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਨੋਦਨੇ ਸੋਤਿਲਘੁਤਮਃ| ਯਥੋਕ੍ਤਲਕ੍ਸਣਾਦੋਦਨਾਦ੍ਵਿਪਰੀਤੋ-ਯੋਧੌਤਾਦਿਃ, ਸ ਗੁਰੁਃ| ਕ੍ਸੀਰਮਾਂਸਾਦਿਭਿਃ-ਮਧੁਰੈਰ੍ਯਸ਼੍ਚ ਸਾਧਿਤਃ, ਸੋਤਿਗੁਰੁਃ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਓਦਨਗੁਣਾਨਾਹ-ਸੁਧੌਤ ਇਤਿ| ਸੁਧੌਤਾਦਿਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟ ਓਦਨੋ ਲਘੁਃ| ਤਦ੍ਵਿਪਰੀਤਃ ਕ੍ਸੀਰਾਦਿਸਾਧਿਤਸ਼੍ਚ ਗੁਰੁਃ| ਸੁਧੌਤਃ-ਸਮ੍ਯਕ੍ਪ੍ਰਕ੍ਸਾਲਿਤਤਣ੍ਡੁਲਃ| ਪ੍ਰਸ੍ਰੁਅਤਃ-ਸਮ੍ਯਕ੍ਪ੍ਰਸ੍ਰਾਵਿਤਮਣ੍ਡਃ| ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਃ-ਸਮ੍ਯਕ੍ਪਕ੍ਵਃ| ਅਤ੍ਯਕ੍ਤੋਸ੍ਮਾ-ਸ਼ੀਤਤ੍ਵਮਪ੍ਰਾਪ੍ਤਃ| ਆਗ੍ਨੇਯੌਸ ਕ੍ਵਾਥਸਾਧਿਤਃ- ਚਿਤ੍ਰਕਾਦਿਕ੍ਵਾਥਂ ਦ੍ਰਵਸ੍ਥਾਨੇ ਦਤ੍ਵਾ ਸਾਧਿਤਃ| ਭਸ੍ਟਤਣ੍ਡੁਲਃ-ਭਸ੍ਟੈਸ੍ਤਣ੍ਡੁਲੈਃ ਸਾਧਿਤਃ| ਵਿਪਰੀਤਃ-ਅਧੌਤਤਣ੍ਡੁਲਾਦਿਃ| ਯਸ਼੍ਚ ਕ੍ਸੀਰਾਦੀਨਿ ਦ੍ਰਵਸ੍ਥਾਨੇ ਦਤ੍ਵਾ ਸਾਧਿਤਃ| ਮਾਂਸਸ਼ਬ੍ਦੇਨਾਤ੍ਰ ਮਾਂਸਰਸਃ| ਆਦ੍ਯਸ਼ਬ੍ਦਾਤ੍ਸ੍ਨੇਹਾਦਯਃ| ਕ੍ਸੀਰਾਦਿਸਾਧਨੇ ਉਦਕਂ ਪ੍ਰਕ੍ਸੇਪ੍ਯਮੇਵ| ਉਕ੍ਤਂ ਚ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ (ਕ. ਅ. ੮)-"ਕ੍ਸੀਰਾਦਿਸਾਧਿਤਂ ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਨ ਸਮ੍ਯਙ੍ਮੁਕ੍ਤਰਸਂ ਭਵਤੀਤਿ ਵਾਰਿਕ੍ਵਾਥਪੂਰ੍ਵਕਂ ਕ੍ਸੀਰਾਦ੍ਯੈਸ੍ਤਦੁਪਦੇਸ਼ੇਨੁਪਦਗ੍ਧਂ ਕ੍ਵਾਥਯੇਤ੍|" ਇਤਿ|
Adhikarana ਓਦਨੋਦਾਹਰਣਾ ਪਰਿਭਾਸਾ (੩੨) · Śloka ੩੨
ਇਤਿ ਦ੍ਰਵ੍ਯਕ੍ਰਿਯਾਯੋਗਮਾਨਾਦ੍ਯੈਃ ਸਰ੍ਵਮਾਦਿਸ਼ੇਤ੍| |੩੨|
View original
इति द्रव्यक्रियायोगमानाद्यैः सर्वमादिशेत्| |३२|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਇਤਿ-ਅਨਯਾ ਦਿਸ਼ਾ, ਸਰ੍ਵਂ-ਪੇਯਾਦਿਕਂ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਂ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਂ ਚ ਭਕ੍ਸ੍ਯਾਦਿਕਂ, ਦ੍ਰਵ੍ਯੇਣ ਕ੍ਰਿਯਯਾ ਸਂਯੋਗੇਨ ਮਾਨੇਨ ਚਾਦਿਸ਼ੇਤ੍| ਤਤ੍ਰ ਦ੍ਰਵ੍ਯਤੋ ਯਥਾ-ਓਦਨਸ੍ਯ ਰਕ੍ਤਸ਼ਾਲ੍ਯਾਦਿਜਸ੍ਯ ਲਾਘਵਮ੍, ਯਵਕਾਦਿਜਸ੍ਯ ਤੁ ਗੌਰਵਮ੍| ਕ੍ਰਿਯਾਤੋ ਯਥਾ-ਸਾਕ੍ਸਾਦਗ੍ਨਿਪਾਕਾਦਿਸਂਸ੍ਕਾਰਾਚ੍ਛੂਲ੍ਯਸ੍ਯ ਮਾਂਸਸ੍ਯ ਲਘ੍ਵਾਦਿਗੁਣਯੋਗਃ, ਅਪਰਸ੍ਯ ਤ੍ਵਨ੍ਯਥਾਤ੍ਵਂ ਦਸ਼੍ਯਤੇ| ਤਥਾ ਚੋਕ੍ਤਂ ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰੇ-"ਵਸ੍ਯਂ ਵਾਤਹਰਂ ਬਲ੍ਯਂ ਪਥ੍ਯਂ ਸ਼ੂਲ੍ਯਾਮਿਸਂ ਲਘੁ| ਅਪਥ੍ਯਂ ਗੁਰੁ ਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭਿ ਮਾਂਸਂ ਯਚ੍ਚ ਰਸੋਦ੍ਧਤਮ੍||" ਇਤਿ| ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰੇ ਚੋਕ੍ਤਮ੍-"ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਮਾਂਸਂ ਗੁਰੁ ਸ੍ਤਮ੍ਭਿ ਸ਼ੂਲਪਕ੍ਵਂ ਤ੍ਰਿਦੋਸਜਿਤ੍|" ਇਤਿ| ਕ੍ਰਿਯਾ-ਸਂਸ੍ਕਾਰ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਯੋਗਃ-ਸਂਯੋਗਃ, ਤੇਨ ਯਥਾ-ਆਗ੍ਨੇਯਚਿਤ੍ਰਕਾਦ੍ਯੌਸਧਕ੍ਵਾਥੈਃ ਸਾਧਿਤਸ੍ਯ ਲਾਘਵਮ੍| ਮਾਨਤੋ ਯਥਾ-ਬਹੁਭਿਰ੍ਲਘੁਭਿਰਲ੍ਪੈਸ਼੍ਚ ਗੁਰੁਭਿਰ੍ਯੁਕ੍ਤੈਰ੍ਲਘੁਰੇਵ, ਵਿਪਰੀਤੈਸ੍ਤੁ ਵਿਪਰੀਤ ਏਵ| ਆਦ੍ਯਗ੍ਰਹਣੇਨ ਦੇਸ਼ਾਦਿਪਰਿਗ੍ਰਹਃ| ਜਾਙ੍ਗਲਦੇਸ਼ਪ੍ਰਭਵਤਣ੍ਡੁਲਕਤੋ ਲਘੁਃ, ਆਨੂਪਦੇਸ਼ਤਣ੍ਡੁਲਕਤੋ ਗੁਰੁਰਿਤ੍ਯਾਦਿ ਬੋਧ੍ਯਮ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਓਦਨਪ੍ਰਸਙ੍ਗਾਦੋਦਨੋਦਾਹਰਣਾਂ ਪਰਿਭਾਸਾਮਾਹ-ਇਤਿ ਦ੍ਰਵ੍ਯੇਤਿ| ਇਤਿ-ਏਵਮੋਦਨਵਤ੍| ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਦੀਨਾਂ ਕਾਰਣਾਨਾਂ ਸ੍ਵਰੂਪਂ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਬੁਦ੍ਧਾਕਾਰ੍ਯਾਣਾਂ ਸ੍ਵਰੂਪਮਕਥਿਤਮਪਿ ਸ੍ਵਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਨਿਰ੍ਧਾਰ੍ਯ ਮਨ੍ਦਬੁਦ੍ਧੀਨਾਂ ਕਥਯੇਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤਤ੍ਰ, ਕਾਰ੍ਯਤ੍ਵੇਨ ਪਰਿਣਤਂ ਕਾਰਣਂ-ਦ੍ਰਵ੍ਯਮ੍| ਤਤ੍ਪਰਿਣਾਮਹੇਤੁਃ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਾਪਾਰਃ-ਕ੍ਰਿਯਾ| ਪ੍ਰਧਾਨਦ੍ਰਵ੍ਯੇ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਨ੍ਤਰਸਮ੍ਪਰ੍ਕੋ-ਯੋਗਃ| ਸਂਯੋਗਿਨਾਂ ਨ੍ਯੂਨਾਧਿਕਸਮਤ੍ਵਂ-ਮਾਨਮ੍| ਆਦ੍ਯਸ਼ਬ੍ਦਾਦ੍ਦੇਸ਼ਕਾਲੌ| ਤਤ੍ਰ, ਦ੍ਰਵ੍ਯਸ੍ਯੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਸ੍ਥਿਤਿਪਰਿਣਾਮਸ੍ਥਾਨਂ-ਦੇਸ਼ਃ| ਉਤ੍ਪਤ੍ਤ੍ਯਾਦਿਸਮਯ ਆਮਾਦ੍ਯਵਸ੍ਥਾਸ਼੍ਚ-ਕਾਲਃ| ਤਤ੍ਰ, ਦ੍ਰਵ੍ਯੇਣਾਦੇਸ਼ੋ ਯਥਾਰਕ੍ਤਸ਼ਾਲੀਨਾਮੋਦਨਃ ਪਥ੍ਯੋ, ਯਵਕਾਨਾਮਪਥ੍ਯਃ| ਕ੍ਰਿਯਯਾ ਯਥਾ-ਭਸ੍ਟਵਿਦਲਿਤਨਿਸ੍ਤੁਸੀਕਤਾਨਂ ਸੂਪ੍ਯਾਨਾਂ ਸੂਪੋ ਲਘੁਃ, ਇਤਰੇਸਾਂ ਗੁਰੁਃ| ਯੋਗੇਨ ਯਥਾ-ਮਰੀਚਾਦਿਯੁਕ੍ਤਾ ਮਾਂਸਭਕ੍ਸ੍ਯਾ ਲਘਵਃ, ਮਰੀਚਾਦ੍ਯਯੁਕ੍ਤਾ ਗੁਰਵਃ| ਮਾਨੇਨ ਯਥਾ-ਮਿਸ਼੍ਰਕੌਦਨੇ ਮੁਦ੍ਗਾਦ੍ਯਲ੍ਪਤ੍ਵਬਹੁਤ੍ਵਾਭ੍ਯਾਂ ਲਘੁਤ੍ਵਗੁਰੁਤ੍ਵੇ| ਉਤ੍ਪਤ੍ਤਿਦੇਸ਼ੇਨ ਯਥਾ-ਦਗ੍ਧਾਵਨਿਜਾਤਾਨਾਂ ਸ਼ਾਲੀਨਾਮਨ੍ਨਂ ਲਘੁ, ਇਤਰੇਸਾਂ ਗੁਰੁ| ਉਕ੍ਤਂ ਹਿ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੇਨ (ਸੂ. ਅ. ੪੬/੧੫)- "ਦਗ੍ਧਾਯਾਮਵਨੌ ਜਾਤਾਃ ਸ਼ਾਲਯੋ ਲਘੁਪਾਕਿਨਃ|" ਇਤਿ| ਸ੍ਥਿਤਿਦੇਸ਼ੇਨ ਯਥਾ-ਦੁਰ੍ਭਾਜਨਸ੍ਥਾਭਿਰ੍ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਭਿਃ ਕਤਂ ਪਾਨਕਂ ਦੋਸਲਮ੍, ਇਤਰਾਭਿਰਦੋਸਲਮ੍| ਉਕ੍ਤਂ ਹਿ (ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਸੂ.ਅ.੭)-"ਦੁਰ੍ਭਾਜਨਸ੍ਥਾ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਮ੍ਲਾ ਦੋਸਲਾ ਚ ਪ੍ਰਾਜਾਯਤੇ|" ਇਤਿ| ਪਰਿਣਾਮਦੇਸ਼ੇਨ ਯਥਾ-ਮਣ੍ਮਯੇ ਪਾਤ੍ਰੇ ਸਿਦ੍ਧਾਨਾਂ ਤਨ੍ਦੁਲਾਨਾਮੋਦਨੋ ਗੁਰੁਃ, ਤਾਮ੍ਰਮਯੇ ਲਘੁਃ| ਉਤ੍ਪਤ੍ਤਿਕਾਲੇਨ ਯਥਾ-ਆਰ੍ਤਵੇਨ ਦਿਵ੍ਯੋਦਕੇਨ ਸਿਦ੍ਧਮਨ੍ਨਂ ਪਥ੍ਯਮ੍, ਅਨਾਰ੍ਤਵੇਨਾਪਥ੍ਯਮ੍| ਸ੍ਥਿਤਿਕਾਲੇਨ ਯਥਾਰਾਤ੍ਰਿਮੁਸਿਤੇਨ ਸ਼ਤਸ਼ੀਤੇਨਾਲੋਡਿਤਮਪਥ੍ਯਮ੍, ਇਤਰੇਣ ਪਥ੍ਯਮ੍| ਪਰਿਣਾਮਕਾਲੇਨ ਯਥਾ-ਸ਼ੀਘ੍ਰਜਨ੍ਮਨਾ ਸੂਪ੍ਯੇਨ ਕਤਃ ਸੂਪੋ ਲਘੁਃ, ਚਿਰਜਨ੍ਮਨਾ ਗੁਰੁਃ| ਆਮਾਦ੍ਯਵਸ੍ਥਾਕਾਲੇਨ ਯਥਾ-ਆਮੇਨ ਸ਼ੁਸ੍ਕੇਣ ਵਾ ਮੂਲਕੇਨ ਕਤੋ ਯੂਸਃ ਪਥ੍ਯਃ, ਜੀਰ੍ਣੇਨਾਦ੍ਰੇਣ ਵਾ ਕਤੋਪਥ੍ਯਃ| ਇਤ੍ਯਾਦਿ ਸ੍ਵਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਸਰ੍ਵਮੂਹ੍ਯਮ੍|
Adhikarana ਮਾਂਸਰਸਗੁਣਾਃ (੩੨) · Śloka ੩੨
| ਬਂਹਣਃ ਪ੍ਰੀਣਨੋ ਵਸ੍ਯਸ਼੍ਚਕ੍ਸੁਸ੍ਯੋ ਵ੍ਰਣਹਾਂ ਰਸਃ||੩੨||
View original
| बृंहणः प्रीणनो वृष्यश्चक्षुष्यो व्रणहां रसः||३२||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਰਸ ਇਤਿ ਮਾਂਸਰਸਃ, ਆਦਿਸ਼ਬ੍ਦਲੋਪਾਤ੍| ਸ ਬਂਹਣਾਦਿਗੁਣਯੁਕ੍ਤਃ| ਕਤਾਕਤਸ੍ਯ ਚ ਰਸਸ੍ਯਾਯਂ ਗੁਣਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ੋ ਬੋਧ੍ਯਃ| ਰਸੋ ਹਿ ਸ੍ਨੇਹਸ਼ੁਣ੍ਠ੍ਯਾਦਿਯੁਤਃ-ਕਤ ਇਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ, ਵਿਪਰੀਤਸ੍ਤੁ-ਅਕਤਃ| ਤਤ੍ਰ ਕਤਸ੍ਯ ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰੇ ਵਿਧਾਨਮੁਕ੍ਤਂ ਗੁਣਾਸ਼੍ਚ| ਯਥਾ-"ਛਾਗਲਂ ਸਕ੍ਥਿਜਂ ਮਾਂਸਂ ਨਿਰਸ੍ਥਿ ਤੈਤ੍ਤਿਰਂ ਤਥਾ| ਚਤੁਸ੍ਪਲੋਨ੍ਮਿਤਂ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਂ ਕਲ੍ਪਿਤਂ ਕ੍ਸਾਲਿਤਂ ਜਲੇ|| ਪਿਪ੍ਪਲੀਪਿਪ੍ਪਲੀਮੂਲਸ਼ੁਣ੍ਠੀਚਿਤ੍ਰਕਧਾਨ੍ਯਕੈਃ| ਦ੍ਵਿਸ਼ਾਣੈਃ ਸਂਯੁਤੇ ਤੋਯੇ ਕ੍ਵਾਥ੍ਯਂ ਸਾਰ੍ਧਾਢਕੋਨ੍ਮਿਤੇ|| ਮਾਂਸੇਰਿਮਨ੍ ਦ੍ਵਿਪਲਂ ਤਤ੍ਰ ਦਾਡਿਮਾਤ੍ਕੁਟ੍ਟਿਤਾਤ੍ਕ੍ਸਿਪੇਤ੍| ਤਂ ਰਸਂ ਮਰ੍ਦਿਤਂ ਪੂਤਂ ਹਿਙ੍ਗੁਸੈਨ੍ਧਵਜੀਰਕੈਃ|| ਯੁਕ੍ਤਂ ਸੁਧੂਪਿਤਂ ਪਥ੍ਯਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਾਨਾਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਿਕਾਙ੍ਕ੍ਸਿਣਾਮ੍| ਸ਼ੁਸ੍ਯਤਾਂ ਵ੍ਯਾਧਿਮੁਕ੍ਤਾਨਾਂ ਵ੍ਰਣਿਨਾਂ ਵਾਤਰੋਗਿਣਾਮ੍|| ਭਗ੍ਨਵਿਸ਼੍ਲਿਸ੍ਟਸਨ੍ਧੀਨਾਂ ਕ੍ਸੀਣਧਾਤ੍ਵਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯੌਜਸਾਮ੍|" ਇਤਿ| ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰੇ ਚੋਕ੍ਤਮ੍-"ਰਸਸ੍ਤਤ੍ਰ ਵਰੋਨਮ੍ਲਃ ਸ਼ਾਕੁਨੋ ਬਂਹਣਃ ਸਰਃ| ਤਕ੍ਰਸਿਦ੍ਧਸ੍ਤੁ ਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭੀ ਲਘੁਰ੍ਵਾਤਕਫਾਪਹਃ|| ਫਲਾਮ੍ਲਗੋਰਸੋਦਾਰਂ ਸਵਿਸ਼੍ਵਾਜਾਜਿਧਾਨ੍ਯਕਮ੍| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਮਾਂਸਂ ਹਿਤਂ ਬਲ੍ਯਂ ਬਹਣਂ ਰੋਚਨਂ ਗੁਰੁ|| ਕਾਸਮਰ੍ਦਕਧਾਨ੍ਯਾਮ੍ਲਦਾਡਿਮਾਦਿਰਜਃਕਤਾਃ| ਲੇਹਾਸ੍ਤਕ੍ਰਾਦਿਜਾਸ਼੍ਚਾਨ੍ਯੇ ਯੋਨਿਵਦ੍ਗੁਰੁਰੋਚਨਾਃ|| ਮਾਲੁਧਾਨੀਯਵਾਸਾਦਿਪੁਸ੍ਪੈਰ੍ਯੋਤਿਗੁਣਃ ਖਲਃ| ਫਲਮੂਲੈਰ੍ਘਨਾਦਾਨਂ ਵ੍ਯਞ੍ਜਨਂ ਪਾਕਤੋ ਘਨਮ੍|| ਲੇਹਵਤ੍ਖਲ ਇਤ੍ਯਨ੍ਯੇ ਦੋਸਲਃ ਸ੍ਵਸ੍ਵਯੋਨਿਵਤ੍| ਤਦ੍ਵਚ੍ਚ ਤਿਲਕਲ੍ਕਾਮ੍ਲਪ੍ਰਾਯਃ ਕਾਮ੍ਬਲਿਕੋ ਮਤਃ|| ਕਟ੍ਵਰਃ ਕਫਜਿਦ੍ਗ੍ਰਾਹੀ ਪਿਤ੍ਤਲੋ ਰੋਚਕੋ ਲਘੁਃ| ਮਾਂਸਾਦਜਾਜਿਸ਼ੁਣ੍ਠ੍ਯਾਦਿਗਲਿਤਃ ਸਟ੍ਟਕੋ ਲਘੁਃ|| ਇਤਿ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਮਾਂਸਰਸਗੁਣਾਨਾਹ-ਬਂਹਣ ਇਤਿ| ਪ੍ਰੀਣਨਃ-ਤਪ੍ਤਿਜਨਨਃ| ਰਸੋ-ਮਾਂਸਰਸਃ| ਉਕ੍ਤਂ ਹਿ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ (ਸੂ.ਅ.੭)-"ਪਿਸ਼ਿਤੇਨ ਰਸਸ੍ਤਤ੍ਰ, ਯੂਸੋ ਧਾਨ੍ਯੈਃ, ਖਲਃ ਫਲੈਃ| ਮੂਲੈਸ਼੍ਚ ਤਿਲਕਲ੍ਕਾਮ੍ਲਪ੍ਰਾਯਃ ਕਾਮ੍ਬਲਿਕਃ ਸ੍ਮਤਃ||" ਇਤਿ| ਸ ਚ ਕਤਾਕਤਦਕਲਾਵਣਿਕਭੇਦਾਨ੍ਤ੍ਰਿਧਾ| ਉਕ੍ਤਂ ਹਿ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ (ਸੂ. ਅ.੭)-"ਜ੍ਞੇਯਾਃ ਕਤਾਕਤਾਸ੍ਤੇ ਤੁ ਸ੍ਨੇਹਾਦਿਯੁਤਵਰ੍ਜਿਤਾਃ| ਅਲ੍ਪਮਾਂਸਾਦਯਃ ਸ੍ਵਚ੍ਛਾ ਦਕਲਾਵਣਿਕਾਃ ਸ੍ਮਤਾਃ||' ਇਤਿ| ਤਥਾ, ਤਨੁਸਾਨ੍ਦ੍ਰਭੇਦਾਦਮ੍ਲਸ੍ਵਾਦੁਭੇਦਾਚ੍ਚ ਦ੍ਵਿਧਾ| ਉਕ੍ਤਂ ਹਿ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ (ਸੂ. ਅ. ੭)-"ਵਿਦ੍ਯਾਦ੍ਯੂਸੇ ਰਸੇ ਸੂਪੇ ਸ਼ਾਕੇ ਚੈਵੋਤ੍ਤਰੋਤ੍ਤਰਮ੍| ਗੌਰਵਂ ਤਨੁਸਾਨ੍ਦ੍ਰਾਮ੍ਲਸ੍ਵਾਦੁਸ੍ਵੇਸੁ ਪਥਕ੍ ਪਥਕ੍||" ਇਤਿ| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਤੁ (ਸੂ. ਅ. ੭)-"ਸ਼ੁਸ੍ਯਤਾਂ ਵ੍ਯਾਧਿਮੁਕ੍ਤਾਨਾਂ ਨਰਾਣਾਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਿਕਾਙ੍ਕ੍ਸਿਣਾਮ੍| ਕਸ਼ਕ੍ਸਾਮਕ੍ਸਤੋਰਸ੍ਕਕ੍ਸੀਣਧਾਤ੍ਵਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯੌਜਸਾਮ੍|| ਦਸ੍ਟਿਸ਼੍ਰਵਣਵਨ੍ਹ੍ਯਾਯੁਰ੍ਬਲਵਰ੍ਣਸ੍ਵਰਾਰ੍ਥਿਨਾਮ੍| ਭਗ੍ਨਵਿਸ਼੍ਲਿਸ੍ਟਸਨ੍ਧੀਨਾਂ ਵ੍ਰਣਿਨਾਂ ਵਾਤਰੋਗਿਣਾਮ੍|| ਹਦ੍ਯਃ ਪਥ੍ਯਃ ਪਰਂ ਵਸ੍ਯੋ ਬਂਹਣਃ ਪ੍ਰੀਣਨੋ ਰਸਃ|" ਇਤਿ| ਸ਼ੁਸ੍ਯਤਾਂ-ਵਦ੍ਧਿਂ ਤ੍ਯਜਤਾਮ੍| ਕਸ਼ਾਨਾਂ-ਸ੍ਥੂਲਤ੍ਵਂ ਤ੍ਯਜਤਾਮ੍| ਕ੍ਸਾਮਾਣਾਂ-ਬਲਂਤ੍ਯਜਤਾਮ੍|
Adhikarana ਮੁਦ੍ਗਯੂਸਗੁਣਾਃ (੩੩) · Śloka ੩੩
| ਮੌਦ੍ਗਸ੍ਤੁ ਪਥ੍ਯਃ ਸਂਸ਼ੁਦ੍ਧਵ੍ਰਣਕਣ੍ਠਾਕ੍ਸਿਰੋਗਿਣਾਮ੍|੩੩|
View original
| मौद्गस्तु पथ्यः संशुद्धव्रणकण्ठाक्षिरोगिणाम्|३३|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਮੌਦ੍ਗੋ ਰਸੋ-ਯੂਸੋ, ਵ੍ਰਣਿਨਾਂ ਕਣ੍ਠਰੋਗਿਣਾਂ ਅਕ੍ਸਿਰੋਗਿਣਾਂ ਚ ਪਥ੍ਯਃ| ਅਸ੍ਯ ਚ ਸਂਸ੍ਕਤਸ੍ਯ ਵਿਧਾਨਮੁਕ੍ਤਮ੍-"ਮੁਦ੍ਗਾਨਾਂ ਦ੍ਵਿਪਲਂ ਤੋਯੇ ਸ਼ਤਮਰ੍ਧਾਢਕੋਨ੍ਮਿਤੇ| ਪਾਦਸ੍ਥਂ ਮਰ੍ਦਿਤਂ ਪੂਤਂ ਦਾਡਿਮਸ੍ਯ ਪਲੇਨ ਤੁ| ਯੁਕ੍ਤਂ ਸੈਨ੍ਧਵਵਿਸ਼੍ਵਾਹ੍ਵਧਾਨ੍ਯਕੈਃ ਪਾਦਕਾਰ੍ਸਿਕੈਃ| ਕਣਾਜੀਰਕਯੋਸ਼੍ਚੂਰ੍ਣਾਚ੍ਛਾਣੈਕੇਨਾਵਚੂਰ੍ਣਿਤਮ੍| ਸਂਸ੍ਕਤੋ ਮੁਦ੍ਗਯੂਸੋਯਂ ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਹਰੋ ਮਤਃ|" ਤਥਾ-"ਪਟੋਲਪਤ੍ਰਾਚ੍ਛਾਣੋ ਦ੍ਵੇ ਮੁਦ੍ਗਾਨਾਂ ਦ੍ਵਿਪਲਂ ਜਲੇ| ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਦ੍ਵਾਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦ੍ਗੁਣਿਤੇ ਅਰ੍ਧਸ੍ਥੇ ਦਾਡਿਮਾਤ੍ਪਲਮ੍|| ਕਰ੍ਸਮਾਮਲਕਾਨਾਂ ਚ ਕ੍ਸਿਪ੍ਤ੍ਵਾ ਪੁਨਰਧਿਸ਼੍ਰਯੇਤ੍| ਪੂਰ੍ਵਂ ਤਤ੍ਸੈਨ੍ਧਵਾਦ੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਯੁਕ੍ਤਮਾਜ੍ਯੇਨ ਯੋਜਿਤਮ੍|| ਪਟੋਲਪਤ੍ਰਕਾਖ੍ਯੋਯਂ ਯੂਸਃ ਪਿਤ੍ਤੋਤ੍ਥਰੋਗਜਿਤ੍| ਨਿਮ੍ਬਪਤ੍ਰੈਰ੍ਨਿਮ੍ਬਯੂਸਮੇਵਮੇਵ ਪ੍ਰਕਲ੍ਪਯੇਤ੍|| ਮੁਲਕਾਚ੍ਛੁਣ੍ਠਿਕਾ ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਾ ਘਤਭਸ੍ਟਾ ਸਧਾਨ੍ਯਕਾ| ਹਿਙ੍ਗੁਜੀਰਕਸਂਯੁਕ੍ਤਾ ਤਤੋ ਮਥਿਤਦਾਡਿਮੇ|| ਸਸੈਨ੍ਧਵੇ ਵਿਨਿਕ੍ਸਿਪ੍ਯ ਪੁਨਰਗ੍ਨਾਵਧਿਸ਼੍ਰਯੇਤ੍| ਤਾਵਦ੍ਯਾਵਨ੍ਮਦੂਭੂਤਂ ਤਤਸ੍ਤ੍ਰ੍ਯੂਸਣਸਂਯੁਤਮ੍|| ਸੁਧੂਪਿਤਂ ਹਿਙ੍ਗੁਘਤੈਸ਼੍ਚਾਤੁਰ੍ਜਾਤਾਵਚੂਰ੍ਣਿਤਮ੍| ਸ਼ੁਣ੍ਠੀਰਸਂ ਦੀਪਨੀਯਂ ਬਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਮਯਾਪਹਮ੍|| ਅਕਤਾਕਤਯੂਸਾਚ੍ਚ ਰਸਾਚ੍ਚ ਜਲਸਾਧਿਤਾਤ੍| ਸ੍ਨੇਹਾਮ੍ਲਪਟੁਯੁਕ੍ਤਾਚ੍ਚ ਪੂਰ੍ਵਃ ਪੂਰ੍ਵੋ ਲਘੁਰ੍ਮਤਃ|| (ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਸੂ. ਅ. ੭)-ਵਿਦ੍ਯਾਦ੍ਯੁਸੇ ਰਸੇ ਸੂਪੇ ਸ਼ਾਕੇ ਚੈਵੋਤ੍ਤਰੋਤ੍ਤਰਮ੍| ਗੌਰਵਂ ਤਨੁਸਾਨ੍ਦ੍ਰਾਮ੍ਲਸ੍ਵਾਦੁਸ੍ਵੇਸੁ ਪਥਕ੍ ਤਥਾ||" ਤਥੋਕ੍ਤਮ੍ (ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਸੂ.ਅ.੭)-"ਖਲਕਾਮ੍ਬਲਿਕੌ ਹਦ੍ਯੌ ਛੇਦਿਨੌ ਸ੍ਵੌਸਧਾਨੁਗੌ| ਪਿਸ਼ਿਤੇਨ ਰਸਸ੍ਤਤ੍ਰ, ਯੂਸੋ ਧਾਨ੍ਯੈਃ ਖਲਃ ਫਲੈਃ|| ਮੂਲੈਸ਼੍ਚ ਤਿਲਕਲ੍ਕਾਮ੍ਲਪ੍ਰਾਯਃ ਕਾਮ੍ਬਲਿਕਃ ਸ੍ਮਤਃ| ਜ੍ਞੇਯਾਃ ਕਤਾਕਤਾਸ੍ਤੇ ਤੁ ਸ੍ਨੇਹਾਦਿਯੁਤਵਰ੍ਜਿਤਾਃ|| ਅਲ੍ਪਮਾਂਸਾਦਯਃ ਸ੍ਵਚ੍ਛਾ ਦਕਲਾਵਣਿਕਾਃ ਸ੍ਮਤਾਃ|" ਇਤਿ| ਸ੍ਵਲ੍ਪੇਨ ਮਾਂਸੇਨ ਸ਼ੁਣ੍ਠ੍ਯਦਿਭਿਃ ਸ੍ਵਲ੍ਪੈਃ ਸ੍ਵਚ੍ਛਾ ਯੇ ਕ੍ਰਿਯਨ੍ਤੇ, ਤੇ ਦਕਲਾਵਣਿਕਾ ਬੋਧ੍ਯਾਃ| ਏਵਂ ਯੂਸੇ ਯਤ੍ਰ ਧਾਨ੍ਯਮਲ੍ਪਂ, ਖਲਾਦੌ ਵਾ ਮੂਲਾਦੀਨ੍ਯਲ੍ਪਾਨਿ, ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਦਕਲਾਵਣਿਕਤ੍ਵਂ ਬੋਧ੍ਯਮ੍| ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰੇ ਚੋਕ੍ਤਮ੍ (ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੇ ਸੂ.ਅ.੪੬|੩੮੦)-"ਅਥ ਗੋਰਸਧਾਨ੍ਯਾਮ੍ਲਫਲਾਮ੍ਲੈਰਨ੍ਵਿਤਂ ਚਯਤ੍| ਯਥੋਤ੍ਤਰਂ ਲਘੁ ਹਿਤਂ ਸਂਸ੍ਕਤਾਸਂਸ੍ਕਤਂ ਤਥਾ|| ਪ੍ਰਭੂਤਾਸ੍ਤਮਲੋਯੂਸਃ ਸੂਪਾਲ੍ਲਘੁਤਰਃ ਸ੍ਮਤਃ| ਸੂਪਸ੍ਤੁ ਰਸਯੂਸਾਭ੍ਯਾਂ ਸ੍ਥੈਰ੍ਯਾਦ੍ਗੁਰੁਤਰੋ ਮਤਃ|| ਤਂ ਸਰੋਗੋ ਨ ਚਾਸ਼੍ਰੀਯਾਨ੍ਨ ਚਾਲ੍ਪਾਸ਼ੀ ਕਥਞ੍ਚਨ|" ਇਤਿ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਮੁਦ੍ਗਯੂਸਗੁਣਾਨਾਹ-ਮੌਦ੍ਗ ਇਤਿ| ਰਸ ਇਤ੍ਯਨੁਵਰ੍ਤਤੇ| ਮੌਦ੍ਗੋ ਰਸੋ-ਮੁਦਯੂਸਃ, "ਯੂਸੋ ਧਾਨ੍ਯੈਃ" (ਸਂ.ਸੂ.ਅ.੭) ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਤ੍ਵਾਤ੍| ਸਂਸ਼ੁਦ੍ਧਾਦੀਨਾਂ ਪਥ੍ਯੋ-ਹਿਤਃ| ਕਣ੍ਠਾਕ੍ਸਿਭ੍ਯਾਂ ਰੋਗਸ਼ਬ੍ਦਃ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ|
Adhikarana ਕੁਲਤ੍ਥਯੂਸਗੁਣਾਃ (੩੩) · Śloka ੩੩
| ਵਾਤਾਨੁਲੋਮੀ ਕੌਲਤ੍ਥੋ ਗੁਲ੍ਮਤੂਨੀਪ੍ਰਤੂਨਿਜਿਤ੍||੩੩||
View original
| वातानुलोमी कौलत्थो गुल्मतूनीप्रतूनिजित्||३३||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਕੌਲਤ੍ਥੋ ਯੂਸੋ ਵਾਤਮਨੁਲੋਮਯਤਿ| ਗੁਲ੍ਮਾਦੀਂਸ਼੍ਚ ਜਯਤਿ| ਤੂਨੀਪ੍ਰਤੂਨੀਰੋਗੌ-ਗੁਲ੍ਮਨਿਦਾਨੇ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਲਕ੍ਸਣੌ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਕੁਲਤ੍ਥਯੂਸਗੁਣਾਨਾਹ-ਵਾਤਾਨੁਲੋਮੀਤਿ| ਤੂਨਿਪ੍ਰਤੂਨ੍ਯੌ-ਗੁਲ੍ਮਨਿਦਾਨੇ (ਹਂਇ.ਅ.੧੧/੬੧) ਵਕ੍ਸ੍ਯੇਤੇ|
Adhikarana ਤਿਲਵਿਕਤ੍ਯਾਦਿਗੁਣਾਃ (੩੪) · Śloka ੩੪
ਤਿਲਪਿਣ੍ਯਾਕਵਿਕਤਿਃ ਸ਼ੁਸ੍ਕਸ਼ਾਕਂ ਵਿਰੂਢਕਮ੍| ਸ਼ਣ੍ਡਾਕੀਵਟਕਂ ਦਗ੍ਘ੍ਨਂ ਦੋਸਲਂ ਗ੍ਲਪਨਂ ਗੁਰੁ||੩੪||
View original
तिलपिण्याकविकृतिः शुष्कशाकं विरूढकम्| शण्डाकीवटकं दृग्घ्नं दोषलं ग्लपनं गुरु||३४||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਤਿਲਸ੍ਯ ਵਿਕਤਿਃ ਪਿਣ੍ਯਾਕਸ੍ਯ ਚ| ਤਥਾ ਸ਼ੁਸ੍ਕਸ਼ਾਕਾਦਿ ਦਸ੍ਟਿਘ੍ਨਂ ਤ੍ਰਿਦੋਸਕਰਂ ਗ੍ਲਾਨਿਕਰਂ ਗੁਰੁ ਚ| ਅਙ੍ਕੁਰਿਤਂ ਸਸ੍ਯਂ-ਵਿਰੂਢਕਮ੍| ਸ਼ਾਣ੍ਡਾਕ੍ਯਾ ਸਹ ਸਂਯੁਤਂ ਮਾਸਾਦਿਵਟਕਂ-ਸ਼ਾਣ੍ਡਾਕੀਵਟਕਮ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਤਿਲਵਿਕਤ੍ਯਾਦੀਨਾਂ ਗੁਣਾਨਾਹ-ਤਿਲਪਿਣ੍ਯਾਕਵਿਕਤਿਰਿਤਿ| ਤਿਲਵਿਕਤਿਃ-ਮਯੂਰਾਣ੍ਡਕਾਦਿਃ| ਉਦ੍ਧਤਤੈਲਸ੍ਤਿਲਾਦਿਪਿਣ੍ਡਃ, ਪਿਣ੍ਯਾਕਃ ਤਦ੍ਵਿਕਤਿਃ-ਪਿਣ੍ਡਵਟਕਾਦਿਦੇਸ਼ੀਯਾ| ਸ਼ੁਸ੍ਕਸ਼ਾਕਂ-ਸ਼ੁਕਵਾਰ੍ਤਾਕਕਚ੍ਚਰਿਕਾਦਿ| ਵਿਰੂਢਕਂ-ਅਙ੍ਕੁਰਿਤਂ ਧਾਨ੍ਯਮ੍| ਕਤਾਨ੍ਨਪ੍ਰਸ੍ਤਾਵਾਦਙ੍ਕੁਰਿਤਧਾਨ੍ਯਕਤਮਨ੍ਨਂ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਮ੍| ਯੇਨ ਵਟਕੇਨ ਸ਼ਾਣ੍ਡਾਕੀ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਤਤ੍-ਸ਼ਾਣ੍ਡਾਕੀਵਟਕਮ੍| ਦਗ੍ਘ੍ਨਂਦਸ੍ਟਿਨਾਸ਼ਨਮ੍| ਦੋਸਲਂ-ਤ੍ਰਿਦੋਸਕਰਮ੍| ਗ੍ਲਪਨਂ-ਗ੍ਲਾਨਿਕਰਮ੍|
Adhikarana ਰਸਾਲਾਗੁਣਾਃ (੩੫) · Śloka ੩੫
ਰਸਾਲਾ ਬਂਹਣੀ ਵਸ੍ਯਾ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾ ਬਲ੍ਯਾ ਰੁਚਿਪ੍ਰਦਾ| |੩੫|
View original
रसाला बृंहणी वृष्या स्निग्धा बल्या रुचिप्रदा| |३५|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਰਸਾਲਾ-ਕਰਮਥਿਤੇਨ ਮਰੀਚਸ਼ਰ੍ਕਰਾਦਿਯੁਕ੍ਤੇਨ ਦਧ੍ਨਾ ਕਤਾ ਉਲ੍ਲੇਖਿਕਾਸਂਜ੍ਞਾ, ਬਂਹਣੀ-ਦੇਹਸ੍ਯ ਬਹਤ੍ਤ੍ਵਕਰੀ, ਵਸ੍ਯਾਦਿਗੁਣਯੁਕ੍ਤਾ ਚ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਰਸਾਲਾਗੁਣਾਨਾਹ-ਰਸਾਲੇਤਿ| ਮਰੀਚਸ਼ਰ੍ਕਰਾਦਿਯੁਕ੍ਤਂ ਕਰਮਥਿਤਂ ਦਧਿ-ਰਸਾਲਾ|
Adhikarana ਪਾਨਕਗੁਣਾਃ (੩੫-੩੬) · Śloka ੩੬
| ਸ਼੍ਰਮਕ੍ਸੁਤ੍ਤਟ੍ਕ੍ਲਮਹਰਂ ਪਾਨਕਂ ਪ੍ਰੀਣਨਂ ਗੁਰੁ||੩੫|| ਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭਿ ਮੂਤ੍ਰਲਂ ਹਦ੍ਯਂ ਯਥਾਦ੍ਰਵ੍ਯਗੁਣਂ ਚ ਤਤ੍| |੩੬|
View original
| श्रमक्षुत्तृट्क्लमहरं पानकं प्रीणनं गुरु||३५|| विष्टम्भि मूत्रलं हृद्यं यथाद्रव्यगुणं च तत्| |३६|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਪਾਨਕਂ ਸ਼੍ਰਮਾਦਿਹਰਂ ਪ੍ਰੀਣਨਾਦਿਗੁਣਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਪ੍ਰੀਣਨਂ-ਮਨਃ ਪ੍ਰੀਤਿਕਰਮ੍| ਯਥਾਦ੍ਰਵ੍ਯਗੁਣਂ ਚ-ਸ੍ਵਸ੍ਵਦ੍ਰਵ੍ਯਗੁਣੇਨ ਚ ਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਪਰ੍ਪਟਾਦੀਨਾਂ ਲਾਘਵਾਦਿਹ ਗੁਣਾ ਨੋਕ੍ਤਾਃ| ਯਥਾ (ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਸੂ. ਅ. ੭)-"ਪਰ੍ਪਟਾ ਲਘਵੋ ਰੁਚ੍ਯਾ ਲਘੀਯਾਨ੍ ਕ੍ਸਾਰਪਰ੍ਪਟਃ| ਹਦ੍ਯਾ ਵਸ੍ਯਾ ਰੁਚਿਕਰਾ ਗੁਰਵੋ ਰਾਗਖਾਣ੍ਡਵਾਃ|| ਪ੍ਰੀਣਨਾ ਭ੍ਰਮਤਟ੍ਛਰ੍ਦਿਮਦਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਸ਼੍ਰਮਚ੍ਛਿਦਃ|" ਇਤਿ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਪਾਨਕਗੁਣਾਨਾਹ-ਸ਼੍ਰਮਕ੍ਸੁਤ੍ਤਡਿਤਿ| ਗੁਡਾਮ੍ਲਿਕਾਦਿਸਂਸ੍ਕਤਮੁਦਕਾਦਿ ਦ੍ਰਵਂ-ਪਾਨਕਮ੍| ਯਥਾਦ੍ਰਵ੍ਯਗੁਣਂ-ਯੈਰ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯੈਃ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਤਦ੍ਗੁਣਾਨਨੁਵਰ੍ਤਤੇ| ਏਤੇਨ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਾਦਿਭਿਰੁਕ੍ਤਾਨਾਂ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਦਿਪਾਨਕਾਨਾਂ ਗੁਣਾ ਉਕ੍ਤਾਃ|
Adhikarana ਲਾਜਾਗੁਣਾਃ (੩੬-੩੭) · Śloka ੩੭
| ਲਾਜਾਸ੍ਤਟ੍ਛਰ੍ਦ੍ਯਤੀਸਾਰਮੇਹਮੇਦਃਕਫਚ੍ਛਿਦਃ||੩੬|| ਕਾਸਪਿਤ੍ਤੋਪਸ਼ਮਨਾ ਦੀਪਨਾ ਲਘਵੋ ਹਿਮਾਃ| |੩੭|
View original
| लाजास्तृट्छर्द्यतीसारमेहमेदःकफच्छिदः||३६|| कासपित्तोपशमना दीपना लघवो हिमाः| |३७|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਲਾਜਾਸ੍ਤਡਾਦੀਂਸ਼੍ਛਿਨ੍ਦਨ੍ਤਿ| ਕਾਸਪਿਤ੍ਤੇ ਚੋਪਸ਼ਮਯਨ੍ਤਿ| ਤਥਾ, ਦੀਪਨਾ ਲਘਵਃ ਸ਼ੀਤਵੀਰ੍ਯਾਸ਼੍ਚ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਲਾਜਾਨਾਂ ਗੁਣਾਨਾਹ-ਲਾਜਾ ਇਤਿ| ਭਸ੍ਟਾਨਾਂ ਸ਼ਾਲੀਨਾਂ ਤਣ੍ਡੁਲਾਃ-ਲਾਜਾਃ|
Adhikarana ਪਥੁਕਗੁਣਾਃ (੩੭) · Śloka ੩੭
| ਪਥੁਕਾ ਗੁਰਵੋ ਬਲ੍ਯਾਃ ਕਫਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭਕਾਰਿਣਃ||੩੭||
View original
| पृथुका गुरवो बल्याः कफविष्टम्भकारिणः||३७||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਹਰਿਤਧਾਨ੍ਯਾਨਿ ਨਿਸ੍ਤੁਸਭਸ੍ਟਮੁਸ਼ਲਹਤਾਨਿ-ਪਥੁਕਾਸ਼੍ਚਿਪਿਟਸਂਜ੍ਞਾ ਗੁਰੁਤ੍ਵਾਦਿਯੁਕ੍ਤਾਃ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਪਥੁਕਗੁਣਾਨਾਹ-ਪਥੁਕਾ ਇਤਿ| ਅਸ਼ੁਸ੍ਕਧਾਨ੍ਯਾਨਾਂ ਭਸ੍ਟਾਸ੍ਤਣ੍ਡੁਲਾਃ-ਪਥੁਕਾਃ|
Adhikarana ਧਾਨਾਗੁਣਾਃ (੩੮) · Śloka ੩੮
ਧਾਨਾ ਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭਿਨੀ ਰੂਕ੍ਸਾ ਤਰ੍ਪਣੀ ਲੇਖਨੀ ਗੁਰੁਃ| |੩੮|
View original
धाना विष्टम्भिनी रूक्षा तर्पणी लेखनी गुरुः| |३८|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਧਾਨਾ-ਭਸ੍ਟਯਵਾਦਿ, ਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭਿਨੀ ਰੂਕ੍ਸਾਦਿਗੁਣਯੁਕ੍ਤਾ ਚ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਧਾਨਾਗੁਣਾਨਾਹ-ਧਾਨਾ ਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭਿਨੀਤਿ| ਭਸ੍ਟਯਵਾਦਿਧਾਨ੍ਯਂ-ਧਾਨਾ| ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਯਵਾਨੇਵ ਭਸ੍ਟਾਨ੍ ਧਾਨਾਸ਼ਬ੍ਦੇਨਾਹੁਃ| ਉਲੁਮ੍ਬਾਦੀਂਸ਼੍ਚ ਪਥਕ੍ ਪਠਨ੍ਤਿ| ਯਦਾਹ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਃ (ਸੂ. ਅ. ੪੬/੪੧੦)- "ਧਾਨੋਲੁਮ੍ਬਾਸ੍ਤੁ ਲਘਵਃ ਕਫਮੇਦੋਵਿਸ਼ੋਸਣਾਃ|" ਇਤਿ| ਲਘਵਃ ਪਾਕੇ, ਗੁਰਵੋ ਗੁਣੇ, ਸ੍ਵਮਤੇਨ ਗੁਰੋਰ੍ਗੁਣਤ੍ਵਾਤ੍|
Adhikarana ਸਕ੍ਤੁਗੁਣਾਃਸਕ੍ਤੁਭਕ੍ਸਣਗੁਣਾਃ (੩੮-੪੦) · Śloka ੪੦
| ਸਕ੍ਤਵੋ ਲਘਵਃ ਕ੍ਸੁਤ੍ਤਟ੍ਸ਼੍ਰਮਨੇਤ੍ਰਾਮਯਵ੍ਰਣਾਨ੍||੩੮|| ਘ੍ਨਨ੍ਤਿ ਸਨ੍ਤਰ੍ਪਣਾਃ ਪਾਨਾਤ੍ਸਦ੍ਯ ਏਵ ਬਲਪ੍ਰਦਾਃ| ਨੋਦਕਾਨ੍ਤਰਿਤਾਨ੍ਨ ਦ੍ਵਿਰ੍ਨ ਨਿਸ਼ਾਯਾਂ ਨ ਕੇਵਲਾਨ੍||੩੯|| ਨ ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਨ ਦ੍ਵਿਜੈਸ਼੍ਛਿਤ੍ਤ੍ਵਾ ਸਕ੍ਤੂਨਦ੍ਯਾਨ੍ਨ ਵਾ ਬਹੂਨ੍| |੪੦|
View original
| सक्तवो लघवः क्षुत्तृट्श्रमनेत्रामयव्रणान्||३८|| घ्नन्ति सन्तर्पणाः पानात्सद्य एव बलप्रदाः| नोदकान्तरितान्न द्विर्न निशायां न केवलान्||३९|| न भुक्त्वा न द्विजैश्छित्त्वा सक्तूनद्यान्न वा बहून्| |४०|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਸਕ੍ਤਵੋ ਲਘਵਃ, ਕ੍ਸੁਧਾਦੀਂਸ਼੍ਚ ਘ੍ਨਨ੍ਤਿ| ਤਥਾ, ਉਦਕਪੀਤਾਃ ਸਨ੍ਤਰ੍ਪਣਾਃ, ਸਦ੍ਯ ਏਵ ਬਲਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ| ਤਾਂਸ਼੍ਚ ਜਲੇਨਾਨ੍ਤਰਿਤਾਨ੍-ਵ੍ਯਵਹਿਤਾਨ੍, ਨਾਸ਼੍ਨੀਯਾਤ੍| ਅਨ੍ਯਭੋਜਨੇਸੁ ਹ੍ਯਨ੍ਤਰਾਪਾਨਂ ਵਿਹਿਤਮ੍, ਨ ਤਥਾ ਸਕ੍ਤੁਸੁ ਕਾਰ੍ਯਮਿਤਿ ਬੋਧਯਤਿ| (ਅਪਰੇ ਤ੍ਵੇਵਮਾਹੁਃ-ਆਦੌ ਪਿਣ੍ਡੀ ਮਧ੍ਯੇ ਜਲਮਨ੍ਤੇ ਚ ਪਿਣ੍ਡੀਤ੍ਯੁਦਕਾਨ੍ਤਰਿਤਾ ਇਤਿ|) ਤਥਾ, ਨ ਦ੍ਵਿਃ-ਦ੍ਵੌ ਵਾਰੌ ਨਾਦ੍ਯਾਤ੍| ਨ ਨਿਸ਼ਾਯਾਂ- ਰਾਤ੍ਰ੍ਯਾਮ੍| ਨ ਕੇਵਲਾਨ੍-ਉਦਕਾਦਿਰਹਿਤਾਨ੍| ਨ ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ-ਅਨ੍ਯਦ੍ਭੋਜਨਾਦਿ| ਨ ਦ੍ਵਿਜੈਸ਼੍ਛਿਤ੍ਤ੍ਵਾ-ਦਨ੍ਤੈਃ ਕਰਸ੍ਥਾਂ ਪਿਣ੍ਡੀਂ ਛਿਤ੍ਤ੍ਵੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਬਹੂਂਸ਼੍ਚ ਸਕ੍ਤੂਂਨ੍ਨਾਦ੍ਯਾਤ੍| ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰੇ ਚੋਕ੍ਤਂ ਰੂਕ੍ਸਵਾਤਲਤ੍ਵਂ ਸਕ੍ਤੂਨਾਮਿਹ ਨੋਕ੍ਤਮ੍, ਲਘੁਤ੍ਵਾਦਿਨੈਵਾਵਗਤਤ੍ਵਾਤ੍| ਨਨੁ, ਰੂਕ੍ਸਵਾਤਲਤ੍ਵਂ ਚੇਦਭ੍ਯੁਪਗਮ੍ਯਤੇ ਸਕ੍ਤੂਨਾਮ੍, ਤਤਃ ਸਨ੍ਤਰ੍ਪਣਾ ਇਤ੍ਯਨੁਪਪਨ੍ਨਮ੍| ਸਦ੍ਯ ਏਵ ਬਲਪ੍ਰਦਾ ਇਤ੍ਯੇਤਦਪ੍ਯਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਭੁਕ੍ਤੋ ਹ੍ਯਾਹਾਰਃ ਪਰਿਣਮਨ੍ ਰਸਧਾਤੁਗਤੋ ਧਾਤੁਪੁਸ੍ਟਯੇ, ਨਾਨ੍ਯਥਾ| ਅਤ੍ਰਾਚਕ੍ਸ੍ਮਹੇ| ਪ੍ਰਭਾਵਾਦੁਭਯਮਪ੍ਯੇਤਦੁਕ੍ਤਮ੍| ਸਕ੍ਤੂਨਾਂ ਹ੍ਯਯਮਚਿਨ੍ਤ੍ਯਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸਵੇਦ੍ਯਃ ਪ੍ਰਭਾਵਃ,ਯਤ੍ਪੀਤਾਃ ਸਨ੍ਤਃ ਸਦ੍ਯਃ ਸਨ੍ਤਰ੍ਪਯਨ੍ਤਿ| ਸਦ੍ਯ ਏਵ ਚ ਬਲਂ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛਨ੍ਤਿ| ਵਾਜੀਕਰਣਂ ਹਿ-ਅਪਰਿਣਤਮੇਵ ਸ੍ਵਕਾਰ੍ਯਂ ਜਨਯਤਿ| ਤਥਾ ਚ ਮਦ੍ਯਂ,-ਅਪਰਿਣਤਮੇਵ ਮਦਂ ਜਨਯਤਿ| ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸਨ੍ਤਰ੍ਪਣਤ੍ਵਂ ਬਲਪ੍ਰਦਤ੍ਵਂ ਚੈਸਾਮੁਪਪਨ੍ਨਮੇਵ| ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰੇ ਚੋਕ੍ਤਮ੍-"ਤੁਲ੍ਯਾਜ੍ਯਃ ਸਕ੍ਤੁਪ੍ਰਾਸ਼ਸ੍ਤੁ ਵਸ੍ਯੋ ਭੇਦੀ ਰਸਾਯਨਮ੍| (ਸਂ.ਸੂ.ਅ.੭)-'ਤਟ੍ਛਰ੍ਦਿਸ਼੍ਰਮਨੁਨ੍ਮਨ੍ਥਃ ਸ਼ੀਤਸ੍ਤਸ੍ਣਾਨਿਵਰ੍ਤਕਃ|| ਪ੍ਰਮੇਹਕ੍ਸਯਕੁਸ੍ਠਾਨਿ ਨ ਚ ਸ੍ਯੁਰ੍ਮਨ੍ਥਪਾਯਿਨਾਮ੍| ਨਿਚਯਾਤ੍ਕਠਿਨਾ ਗੁਰ੍ਵੀ ਪਿਣ੍ਡੀ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਮਦੁਰ੍ਲਘੁਃ|| ਸਕ੍ਤੂਨਾਂ ਦ੍ਰਵਤਾਯੋਗਾਲ੍ਲਘੀਯਸ੍ਯਵਲੇਹਿਕਾ|' ਲਾਜਸਕ੍ਤੁਕਤਾਪਿ ਸ੍ਯਾਦ੍ਵਿਲੇਪੀ ਤੁ ਗਰੀਯਸੀ||" ਇਤਿ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਸਕ੍ਤੁਗੁਣਾਨਾਹ-ਸਕ੍ਤਵ ਇਤਿ| ਭਸ੍ਟਾਨਾਂ ਨਿਸ੍ਤੁਸਯਵਾਨਾਂ ਚੂਰ੍ਣਂ-ਸਕ੍ਤਵਃ| ਪੀਤਾ ਏਵ ਬਲਪ੍ਰਦਾਃ, ਨ ਤੁ ਭਕ੍ਸਿਤਾਲੀਢਾ ਵਾ| ਸਦ੍ਯ ਏਵ, ਨ ਤੂਤ੍ਤਰਕਾਲਮਿਤ੍ਯੇਵਸ਼ਬ੍ਦਾਰ੍ਥਃ| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਤੁ (ਸੂ.ਅ. ੭)-"ਨਿਚਯਾਤ੍ਕਠਿਨਾ ਗੁਰ੍ਵੀ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਪਿਣ੍ਡੀ ਲਘੁਰ੍ਮਦੁਃ| ਸਕ੍ਤੂਨਾਂ ਦ੍ਰਵਤਾਯੋਗਾਲ੍ਲਘੀਯਸ੍ਯਵਲੇਹਿਕਾ|| ਸ਼ਸ੍ਕੁਲੀਮੋਦਕਾਦੀਨਾਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤੈਵਂ ਚ ਕਲ੍ਪਨਾ| ਕਰ੍ਕਨ੍ਧੁਬਦਰਾਦੀਨਾਂ ਸ਼੍ਰਮਕ੍ਸੁਤ੍ਤਟ੍ਕ੍ਲਮਚ੍ਛਿਦਃ|| ਸਕ੍ਤਵੋਮ੍ਲਰਸਾ ਹਦ੍ਯਾ ਯਥਾਦ੍ਰਵ੍ਯਗੁਣਾਸ਼੍ਚ ਤੇ|" ਇਤਿ| ਸਕ੍ਤੁਭਕ੍ਸਣਂ ਨਿਯਮਯਤਿ-ਨੋਦਕਾਨ੍ਤਰਿਤਾਨਿਤਿ| ਯੇਸਾਂ ਭੋਜਨਮਧ੍ਯੇ ਉਦਕਂ ਪੀਯਤੇ ਤੇ-ਉਦਕਾਨ੍ਤਰਿਤਾਃ| ਦ੍ਬੌ ਵਾਰੌਦ੍ਵਿਃ| ਕੇਵਲਾਨ੍-ਉਦਕਾਦਿਰਹਿਤਾਨ੍| ਦ੍ਵਿਜੈਸ਼੍ਛਿਤ੍ਤ੍ਵਾ-ਕਰਸ੍ਥਾਂ ਪਿਣ੍ਡੀਂ ਦਨ੍ਤੈਰ੍ਵਿਚ੍ਛਿਦ੍ਯ ਭਕ੍ਸਿਤਾਨ੍| ਬਹੂਨ੍-ਅਤਿਮਾਤ੍ਰਾਨ੍| ਉਦਕਾਨ੍ਤਰਿਤਾਦੀਨਾਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਨਿਸੇਧਕਰਣਤ੍ਵਾਤ੍ ਪਥਕ੍ ਨਕਾਰਕਰਣਮ੍|
Adhikarana ਪਿਣ੍ਯਾਕਗੁਣਾਃ (੪੦) · Śloka ੪੦
| ਪਿਣ੍ਯਾਕੋ ਗ੍ਲਪਨੋ ਰੂਕ੍ਸੋ ਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭੀ ਦਸ੍ਟਿਦੂਸਣਃ||੪੦||
View original
| पिण्याको ग्लपनो रूक्षो विष्टम्भी दृष्टिदूषणः||४०||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਪਿਣ੍ਯਾਕਾਖ੍ਯੋ-ਯਸ੍ਤਿਲਾਦੀਨਾਂ ਨਿਸ੍ਪੀਡਿਤਤੈਲਃ ਕਲ੍ਕੋ, ਗ੍ਲਪਨੋ-ਗ੍ਲਾਨਿਕਰਃ| ਗ੍ਲਪਨ ਇਤਿ ਗ੍ਲਾਯਤੇਰ੍ਣਿਜਨ੍ਤਾਤ੍ "ਗ੍ਲਾਸ੍ਰਾਵਨੁਵਮਾਂ ਚ" ਇਤਿ ਮਿਤ੍ਤ੍ਵਾਦ੍ਧ੍ਰਸ੍ਵਃ, ਬਾਹੁਲਕਾਤ੍ਕਰ੍ਤਰਿ ਲ੍ਯੁਟ੍| ਤਥਾ, ਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭੀ ਦਸ੍ਟਿਵਿਕਾਰਕਚ੍ਚ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਪਿਣ੍ਯਾਕਗੁਣਾਨਾਹ-ਪਿਣ੍ਯਾਕ ਇਤਿ| ਉਦ੍ਧਤਤੈਲਸ੍ਤਿਲਾਦਿਪਿਣ੍ਡਃ-ਪਿਣ੍ਯਾਕਃ| ਗ੍ਲਪਨੋ-ਗ੍ਲਾਨਿਕਰਃ| ਦਸ੍ਟਿਦੂਸਣਃ-ਦਸ੍ਟਿਰੋਗਪ੍ਰਦਃ|
Adhikarana ਵੇਸਵਾਰਗੁਣਾਃ (੪੧) · Śloka ੪੧
ਵੇਸਵਾਰੋ ਗੁਰੁਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋ ਬਲੋਪਚਯਵਰ੍ਧਨਃ| |੪੧|
View original
वेसवारो गुरुः स्निग्धो बलोपचयवर्धनः| |४१|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਵੇਸਵਾਰੋ-ਨਾਗਰਧਾਨ੍ਯਕਾਜਾਜਿਹਿਙ੍ਗੁਘਤਾਦਿਸਂਸ੍ਕਤਂ ਕੁਟ੍ਟਿਤਂ ਮਾਂਸਮ੍| ਸ ਗੁਰੁਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋ ਬਲਵਰ੍ਧਨਃ ਸ਼ਰੀਰੋਪਚਯਵਰ੍ਧਨਸ਼੍ਚ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਵੇਸਵਾਰਗੁਣਾਨਾਹ-ਵੇਸਵਾਰ ਇਤਿ| ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਪਿਸ੍ਟਂ ਗੁਡਜੀਰਕਾਦਿਵਿਮਿਸ਼੍ਰਿਤਂ ਮਾਂਸਂ-ਵੇਸਵਾਰਃ| ਉਪਚਯਃ-ਵਪੁਸ੍ਪੁਸ੍ਟਿਃ|
Adhikarana ਮੁਦ੍ਗਾਦਿਜਵੇਸਵਾਰਗੁਣਾਃ (੪੧) · Śloka ੪੧
| ਮੁਦ੍ਗਾਦਿਜਾਸ੍ਤੁ ਗੁਰਵੋ ਯਥਾਦ੍ਰਵ੍ਯਗੁਣਾਨੁਗਾਃ||੪੧||
View original
| मुद्गादिजास्तु गुरवो यथाद्रव्यगुणानुगाः||४१||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਮੁਦ੍ਗਾਦਿਜਾਤਸ੍ਤੁ ਵੇਸਵਾਰਾ ਯੇ ਇਣ੍ਡਰਿਕਾਦਿਭਿਰ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯੈਃ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਚ੍ਛਿਨ੍ਨੈਃ ਕ੍ਰਿਯਨ੍ਤੇ ਲੋਕੇ ਪੂਰਣਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਾਃ, ਤੇ ਗੁਰਵਃ ਪ੍ਰਕਤਿਦ੍ਰਵ੍ਯਗੁਣਾਸ਼੍ਚ| ਆਦਿਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਮਾਸਾਦਯੋ ਗਹ੍ਯਨ੍ਤੇ| (ਅਨ੍ਯੇ ਤ੍ਵਾਦਿਸ਼ਬ੍ਦਾਤ੍ ਵਾਰ੍ਤਾਕਸੂਰਣਾਲੂਕਾਦੀਨ੍ ਗਹ੍ਯਨ੍ਤੇ|) ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰੇ ਚੋਕ੍ਤਮ੍-"ਸਰ੍ਪਿਸ੍ਤੈਲਗੁਡਕ੍ਸੀਰੈਰ੍ਯਵਗੋਧੂਮਪੈਸ੍ਟਿਕਾਃ| ਪੂਪਾ ਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭਿਨਃ ਸ਼ੀਤਾਃ ਪੈਸ੍ਟਿਕਾ ਵਾਤਲਾਃ ਖਰਾਃ|| ਵਸ੍ਯਾ ਬਲ੍ਯਾਃ ਸਰਾ ਮਾਸੈਰ੍ਵਾਤਘ੍ਨਾ ਮਦੁਪਿਚ੍ਛਿਲਾਃ| ਯਥਾਨ੍ਨਂ ਗੁਰਵੋ ਬਲ੍ਯਾਃ ਸ੍ਥੂਲਾਸ਼੍ਚ ਕਠਿਨਾਸ਼੍ਚ ਯੇ|| ਤੈਲਪਕ੍ਵਾਸ੍ਤੁ ਤ੍ਵਗ੍ਦਗ੍ਘ੍ਨਾ ਗਰੀਯਾਂਸੋ ਵਿਦਾਹਿਨਃ| ਕਾਸਾਰਸਾਰਾ ਲਘਵੋ ਲਾਜੈਰ੍ਲਘੁਤਰਾਃ ਸ੍ਮਤਾਃ|| ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਹਰੋ ਵਸ੍ਯੋ ਘਤਪੂਰਃ ਕਫਪ੍ਰਦਃ| ਸਦ੍ਯਃ ਪ੍ਰਾਣਕਰੋ ਰੁਚ੍ਯੋ ਮਾਂਸਲੋ ਰਕ੍ਤਲੋ ਗੁਰੁਃ|| ਲਘੀਯਾਨ੍ ਮਣ੍ਡਕਕਤੋ ਗਰੀਯਾਨ੍ ਫਲਪੂਰਿਤਃ ਮਧੁਰੋਤ੍ਕਾਰਿਕਾ ਵਸ੍ਯਾ, ਕਾਸਾਰਃ ਪਿਚ੍ਛਿਲੋ ਗੁਰੁਃ|| ਗੁਡਮਤ੍ਸ੍ਯਣ੍ਡਿਕਾਖਣ੍ਡਕ੍ਸੀਰੇਕ੍ਸੁਰਸਮਾਕ੍ਸਿਕੈਃ| ਪੂਪਾਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰਬਲਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਰੁਚਿਦਾਸ੍ਤਰ੍ਪਣਾਃ ਕ੍ਸਣਾਤ੍|| ਨਾਨਾਦ੍ਰਵ੍ਯੈਃ ਸਮਾਯੁਕ੍ਤਾਃ ਪਕ੍ਵਾਮਕ੍ਲਿਨ੍ਨਭਰ੍ਜਿਤੈਃ| ਨਿਮਰ੍ਦਕੋ ਗੁਰੁਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋ ਵਸ੍ਯੋ ਬਲਵਤਾਂ ਹਿਤਃ|| ਘਾਰਿਕੇਣ੍ਡਰਿਕਾਪੂਰਵਟਿਕਾਵਟਕਾਦਯਃ| ਵਿਸ਼ਦਾ ਰੋਚਨਾ ਬਲ੍ਯਾ ਗੁਰਵਃ ਸ੍ਯੁਃ ਸ੍ਵਯੋਨਿਵਤ੍|| ਯਾਵਕਃ ਪਿਚ੍ਛਿਲਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਃ ਪ੍ਲੀਹੋਦਾਵਰ੍ਤਹਾ ਗੁਰੁਃ| ਭਸ੍ਟਸ੍ਵਿਨ੍ਨਤਯਾ ਵਾਦ੍ਯੋ ਕਣ੍ਠ੍ਯੋਤਿਕਾਸਿਨਾਮ੍|| ਜ੍ਵਰੋਦਾਵਰ੍ਤਮੇਹਾਨਾਂ ਪਥ੍ਯੋ ਵਾਤਾਨੁਲੋਮਨਃ| ਓਲਕਂ ਹਰਿਤਾਵਸ੍ਥਂ ਸ਼ਿਮ੍ਬਿਜਤ੍ਵਾਤ੍ਖਰਂ ਗੁਰੁ|| ਮਨ੍ਦਜਰ੍ਯੋ ਯਵਾਦਿਤ੍ਵਾਦਭ੍ਯੋਸੋ ਬਂਹਣਃ ਸਰਃ||" ਇਤਿ|ਸਿਦ੍ਧਸਾਰੇ ਚੋਕ੍ਤਮ੍-"ਅਤ੍ਯੁਸ੍ਣਾ ਮਣ੍ਡਕਾਃ ਪਥ੍ਯਾਃ ਸ਼ੀਤਲਾ ਗੁਰੁਵੋ ਮਤਾਃ|' ਇਤਿ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਮੁਦ੍ਗਾਦਿਵੇਸਵਾਰਗੁਣਾਨਾਹ-ਮੁਦ੍ਗਾਦਿਜਾ ਇਤਿ| ਯੇਸੁ ਮਾਂਸਸ੍ਥਾਨੇਸੁ ਮੁਦ੍ਗਚਣਕਾਦਯੋ ਗਹ੍ਯਨ੍ਤੇ ਤੇ-ਮੁਦ੍ਗਾਦਿਜਾਃ| ਯਥਾਦ੍ਰਵ੍ਯਗੁਣਮਨੁਗਚ੍ਛਨ੍ਤੀਤਿ-ਯਥਾਦ੍ਰਵ੍ਯਗੁਣਾਨੁਗਾਃ, ਯਾਵਨ੍ਤਃ ਪ੍ਰਕਤਿਦ੍ਰਵ੍ਯਗੁਣਾਸ੍ਤਾਵਨ੍ਤਸ੍ਤੇਸਾਂ ਭਵਨ੍ਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸਾਕਲ੍ਯੇਵ੍ਯਯੀਭਾਵਃ|
Adhikarana ਪਚਨਪਾਤ੍ਰਵਿਸ਼ੇਸਾਦ੍ਗੁਣਵਿਸ਼ੇਸਾਃ (੪੨-੨) · Śloka ੨
ਕੁਕੂਲਕਰ੍ਪਰਭ੍ਰਾਸ੍ਟ੍ਰਕਨ੍ਦ੍ਵਙ੍ਗਾਰਵਿਪਾਚਿਤਾਨ੍| ਏਕਯੋਨੀਂਲ੍ਲਘੂਨ੍ਵਿਦ੍ਯਾਦਪੂਪਾਨੁਤ੍ਤਰੋਤ੍ਤਰਮ੍||੪੨|| ਇਤਿ ਕਤਾਨ੍ਨ (ਪਕ੍ਵਾਨ੍ਨ) ਵਰ੍ਗਃ||੨||
View original
कुकूलकर्परभ्राष्ट्रकन्द्वङ्गारविपाचितान्| एकयोनींल्लघून्विद्यादपूपानुत्तरोत्तरम्||४२|| इति कृतान्न (पक्वान्न) वर्गः||२||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਅਪੂਪਾਨ੍ ਕੁਕੂਲਾਦਿਸਿਦ੍ਧਾਨ੍ ਏਕਯੋਨੀਨ੍-ਏਕਕਾਰਣਾਨ੍ ਯਥੋਤ੍ਤਰਂ ਲਘੂਨ੍ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍| ਤੇਨ ਕੁਕੂਲਪਕ੍ਵਾਤ੍ ਸਜਾਤੀਯਾਦਪੂਪਾਤ੍ਕਰ੍ਪਰਪਕ੍ਵੋ ਲਘੁਃ| ਕਰ੍ਪਰਪਕ੍ਵਾਚ੍ਚ ਭ੍ਰਾਸ੍ਟ੍ਰਪਕ੍ਵਃ| ਭ੍ਰਾਸ੍ਟ੍ਰਪਕ੍ਵਾਤ੍ਕਨ੍ਦੁਪਕ੍ਵਃ| ਕਨ੍ਦੁਪਕ੍ਵਾਚ੍ਚਾਙ੍ਗਾਰਪਕ੍ਵਃ| ਕੁਕੂਲਃ-ਅਪਾਂ ਬਾਸ੍ਪਸ੍ਵੇਦਃ, ਗੋਸ਼ਕਦਾਦਿਚੂਰ੍ਣਸਨ੍ਤਾਪ ਇਤ੍ਯਨ੍ਯੇ| ਕਰ੍ਪਰੋ-ਜ੍ਵਾਲਾਸਨ੍ਤਪ੍ਤਂ ਕਪਾਲਮ੍| ਭ੍ਰਾਸ੍ਟ੍ਰਕਨ੍ਦੂ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਾਵੇਵ| ਅਙ੍ਗਾਰਾਃ-ਬਹਨ੍ਤਃ ਕਾਸ੍ਠਸਮ੍ਭੂਤਾ ਇਤਿ| ਇਤਿ ਕਤਾਨ੍ਨਵਰ੍ਗਃ| ਕਤਾਨ੍ਨਵਰ੍ਗਾਦਨਨ੍ਤਰਂ ਮਾਂਸਸ਼ਕਵਰ੍ਗਯੋਸ੍ਤਦ੍ਵ੍ਯਞ੍ਜਨਭੂਤਯੋਰ੍ਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ਃ| ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯਾਨ੍ਮਾਂਸਵਰ੍ਗਸ੍ਯ ਪੂਰ੍ਵਂ ਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ਃ| ਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯਂ ਚਾਸ੍ਯ ਭਕ੍ਤੇਨ ਸਹ ਪ੍ਰਚੁਰੋਪਯੋਗੇਪ੍ਯਦੋਸਾਤ੍| ਸ਼ਾਕਸ੍ਯ ਤੁ ਬਹੂਪਯੋਗੇ ਦੋਸਂ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤਿ (ਹ. ਸੂ. ਅ. ੮|੩੯)- "ਸ਼ਾਕਾਵਰਾਨ੍ਨਭੂਯਿਸ੍ਠਮਤ੍ਯੁਸ੍ਣਲਵਣਂ ਤ੍ਯਜੇਤ੍|" ਇਤ੍ਯਨੇਨ-
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਪਚਨਪਾਤ੍ਰਵਿਸ਼ੇਸਾਦ੍ਗੁਣਵਿਸ਼ੇਸਾਨਾਹ-ਕੁਕੂਲੇਤਿ| ਕੁਕੂਲਂ-ਸ਼੍ਵਭ੍ਰਮ੍, "ਕੁਕੂਲਂ ਸ਼ਙ੍ਕੁਭਿਃ ਕੀਰ੍ਣੇ ਸ਼੍ਵਭ੍ਰੇ ਨਾ ਤੁ ਤੁਸਾਨਲੇ|" ਇਤਿ (ਵਿਸ਼੍ਵਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮੇਦਿਨੀਕੋਸ਼ਯੋਃ) ਵਚਨਾਤ੍| ਤੇਨ ਚ ਮਨ੍ਮਯਮੁਤ੍ਤਾਨਮਪੂਪਪਚਨਪਾਤ੍ਰਂ ਲਕ੍ਸ੍ਯਤੇ ਸ਼੍ਵਭ੍ਰਾਕਾਰਮ੍| ਤਦੇਵ ਨ੍ਯੁਬ੍ਜਂ- ਪਰਮ੍| ਤਦੇਵ ਸਚ੍ਛਿਦ੍ਰਂ-ਭ੍ਰਾਸ੍ਟ੍ਰਮ੍| ਲੋਹਮਯਂ ਨ੍ਯੁਬ੍ਜਂ-ਕਨ੍ਦੁਃ| ਅਙ੍ਗਾਰਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਅਙ੍ਗਾਰਪੂਰ੍ਣਂ ਪਾਤ੍ਰਮ੍, ਹਸਨ੍ਤੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਪਿਸ੍ਠਕਤਾਸ੍ਤਨਵੋ ਵਿਸ੍ਤਤਾਃ- ਅਪੂਪਾਃ| ਏਕਯੋਨਿਗ੍ਰਹਣਂ ਪ੍ਰਕਤਿਦ੍ਰਵ੍ਯਾਦ੍ਯਵਿਸ਼ੇਸੇਪਿਪਾਤ੍ਰਕਤਮੇਵੋਤ੍ਤਰੋਤ੍ਤਰਂ ਲਾਘਵਮਿਤਿ ਜ੍ਞਾਪਨਾਰ੍ਥਮ੍, ਯਥਾ ਯਥਾਗ੍ਨਿਸਨ੍ਨਿਕਰ੍ਸਸ੍ਤਥਾ ਤਥਾ ਲਾਘਵਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਤੁ (ਸੂ.ਅ.ਅ੭)-"ਪ੍ਰਭੂਤਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰਮਲੋਮਾਸਸੂਪਃ ਪਰਂ ਸ੍ਮਤਃ| ਖਲਕਾਮ੍ਬਲਿਕੌ ਹਦ੍ਯੌ ਛੇਦਿਨੌ ਸ੍ਵੌਸਧਾਨੁਗੌ|| ਪਰ੍ਪਟਾ ਲਘਵੋ ਰੂਕ੍ਸਾ ਲਘੀਯਾਨ੍ ਕ੍ਸਾਰਪਰ੍ਪਟਃ| ਹਦ੍ਯਾ ਵਸ੍ਯਾ ਰੁਚਿਕਰਾ ਗੁਰਵੋ ਰਾਗਖਾਣ੍ਡਵਾਃ| ਪ੍ਰੀਣਨਾ ਭ੍ਰਮਤਟ੍ਛਰ੍ਦਿਮਦਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਭ੍ਰਮਚ੍ਛਿਦਃ| ਤਟ੍ਛਰ੍ਦਿਸ਼੍ਰਮਨੁਨ੍ਮਨ੍ਥ ਸ਼ੀਤਃ ਸਦ੍ਯੋ ਬਲਪ੍ਰਦਃ|| ਪ੍ਰਮੇਹਕ੍ਸਯਕੁਸ੍ਠਾਦ੍ਯਾ ਨ ਚ ਸ੍ਯੁਰ੍ਮਨ੍ਥਪਾਯਿਨਾਮ੍|" ਇਤਿ ਇਤਿ ਕਤਾਨ੍ਨਵਰ੍ਗਃ|
Adhikarana ਮਾਂਸਵਰ੍ਗਃ ਹਰਿਣਾਦਯੋ ਦਸ਼ ਮਗਾਃ (੪੩) · Śloka ੪੩
ਅਥ ਮਾਂਸਵਰ੍ਗਃ| ਹਰਿਣੈਣਕੁਰਙ੍ਗਰ੍ਕ੍ਸਗੋਕਰ੍ਣਮਗਮਾਤਕਾਃ| ਸ਼ਸ਼ਸ਼ਮ੍ਬਰਚਾਰੁਸ੍ਕਸ਼ਰਭਾਦ੍ਯਾ ਮਗਾਃ ਸ੍ਮਤਾਃ||੪੩||
View original
अथ मांसवर्गः| हरिणैणकुरङ्गर्क्षगोकर्णमृगमातृकाः| शशशम्बरचारुष्कशरभाद्या मृगाः स्मृताः||४३||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਹਰਿਣਾਦਯੋ ਦਸ਼-ਮਗਾਃ ਸ੍ਮਤਾਃ| ਆਦਿਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਕਾਲਪੁਚ੍ਛਕਪਸਤਾਦਯਃ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੋਕ੍ਤਾ ਗਹ੍ਯਨ੍ਤੇ (ਸੂ.ਅ.੭)-("ਕਾਲਪੁਚ੍ਛਕਚਾਰੁਸ੍ਕਵਰਪੋਤਸ਼ਸ਼ੋਰਣਾਃ| ਸ਼੍ਵਦਂਸ੍ਟ੍ਰਾਰਾਮਸ਼ਰਭਕੋਹਕਾਰ ਕਸ਼ਮ੍ਬਰਾਃ| ਕਰਾਲਕਤਮਾਲੌ ਚ ਪਸਤਸ਼੍ਚ ਮਗਾਃ ਸ੍ਮਤਾਃ||" ਇਤਿ)
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਅਥ ਮਾਂਸਵਰ੍ਗਃ| ਮਾਂਸਮਸ੍ਟਧਾ,-ਮਗਵਿਸ੍ਕਿਰਪ੍ਰਤੁਦਬਿਲੇਸ਼ਯਪ੍ਰਸਹਮਹਾਮਗਜਲਚਰਮਤ੍ਸ੍ਯਭੇਦੇਨ| ਤਤ੍ਰ ਮਗਾਨਾਹ-ਹਰਿਣੈਣੇਤਿ| ਹਰਿਣਾਦਯੋ-ਮਗਾਃ| ਤੇਸੁ ਹਰਿਣਃ-ਤਾਮ੍ਰਵਰ੍ਣਃ| ਏਣਃ-ਕਸ੍ਣਵਰ੍ਣਃ| ਕੁਰਙ੍ਗੋ-ਲਘੁਚਤੁਰਗਤਿਃ| ਕ੍ਸੋਨੀਲਾਣ੍ਡਃ| ਗੋਕਰ੍ਣੋ-ਗੋਸਦਸ਼ਕਰ੍ਣੋ ਰਾਸਭਾਕਾਰਃ| ਮਗਮਾਤਕਾ-ਲਘੁਪਥੂਦਰਾ ਸ਼ਸ਼ਾਭਾ| ਸ਼ਸ਼ੋ-ਬਿਲੇਸ਼ਯਃ| ਸ਼ਮ੍ਬਰਃ-ਵਿਕਟਬਹੁਵਿਸਾਣਃ| ਚਾਰੁਸ੍ਕਃ-ਚਾਰੁਤਨੁਃ| ਸ਼ਰਭਃ-ਅਸ੍ਟਚਰਣਃ| ਆਦ੍ਯਸ਼ਬ੍ਦਾਤ੍ ਪਸਤਕਰਾਲਾਦਯਃ| ਉਕ੍ਤਂ ਹਿ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ (ਸੂ. ਅ. ੭)-"ਕਾਲਪੁਚ੍ਛਕਚਾਰੁਸ੍ਕਵਰਪੋਤਸ਼ਸ਼ੋਰਣਾਃ| ਸ਼੍ਵਦਂਸ੍ਟ੍ਰਾਰਾਮਸ਼ਰਭਕ੍ਰੋਸ੍ਟੁਕਾਰਕਸ਼ਮ੍ਬਰਾਃ|| ਕਰਾਲਕਤਮਾਲੌ ਚ ਪਸਤਸ਼੍ਚ ਮਗਾ ਸ੍ਮਤਾਃ|" ਇਤਿ|
Adhikarana ਲਾਵਾਦਯ ਏਕਵਿਂਸ਼ਤਿਰ੍ਵਿਸ੍ਕਿਰਾਃ (੪੪-੪੬) · Śloka ੪੬
ਲਾਵਵਾਰ੍ਤੀਕਵਰ੍ਤੀਰਰਕ੍ਤਵਰ੍ਤ੍ਮਕਕੁਕ੍ਕੁਭਾਃ| ਕਪਿਞ੍ਜਲੋਪਚਕ੍ਰਾਖ੍ਯਚਕੋਰਕੁਰੁਬਾਹਵਃ||੪੪|| ਵਰ੍ਤਕੋ ਵਰ੍ਤਿਕਾ ਚੈਵ ਤਿਤ੍ਤਿਰਿਃ ਕ੍ਰਕਰਃ ਸ਼ਿਖੀ| ਤਾਮ੍ਰਾਚੂਡਾਖ੍ਯਬਕਰਗੋਨਰ੍ਦਗਿਰਿਵਰ੍ਤਿਕਾਃ||੪੫|| ਤਥਾ ਸ਼ਾਰਪਦੇਨ੍ਦ੍ਰਾਭਵਰਟਾਦ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਵਿਸ੍ਕਿਰਾਃ| |੪੬|
View original
लाववार्तीकवर्तीररक्तवर्त्मककुक्कुभाः| कपिञ्जलोपचक्राख्यचकोरकुरुबाहवः||४४|| वर्तको वर्तिका चैव तित्तिरिः क्रकरः शिखी| ताम्राचूडाख्यबकरगोनर्दगिरिवर्तिकाः||४५|| तथा शारपदेन्द्राभवरटाद्याश्च विष्किराः| |४६|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਤਤ੍ਰ ਲਾਵਾਦਯੋ ਵਰਟਾਨ੍ਤਾ ਏਕਵਿਂਸ਼ਤਿਃ, ਵਿਕੀਰ੍ਯ ਭਕ੍ਸਣਾਦ੍ਵਿਸ੍ਕਿਰਾਃ| ਰਕ੍ਤੇ ਵਰ੍ਤ੍ਮਨੀ ਯਸ੍ਯਾਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਸ ਰਕ੍ਤਵਰ੍ਤ੍ਮਕਃ| ਵਰ੍ਤਕੋ ਵਰ੍ਤਿਕੇਤਿ ਜਾਤ੍ਯਨ੍ਤਰਮ੍, ਨ ਤੁ ਵਰ੍ਤਕਸ੍ਯ ਸ੍ਤ੍ਰੀ ਵਰ੍ਤਿਕਾ| ਯਥਾ ਚ ਬਲਾਕਾ ਸਾਰਿਕੇਤਿ| ਪੁਂਸ੍ਯਪਿ ਸ੍ਤ੍ਰੀਲਿਙ੍ਗਤ੍ਵਾਵੇਸ਼ਾਤ੍| ਸ਼ਿਖੀ-ਮਯੂਰਃ, ਵ੍ਰੀਹ੍ਯਾਦਿਤ੍ਵਾਦਿਨਿਃ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਵਿਸ੍ਕਿਰਾਨਾਹ-ਲਾਵਵਾਰ੍ਤੀਕੇਤਿ| ਪਕ੍ਸਿਮਧ੍ਯੇ ਯੇ ਵਿਕੀਰ੍ਯ ਭਕ੍ਸਯਨ੍ਤਿ ਤੇ ਵਿਸ੍ਕਿਰਾਃ| ਤਤ੍ਰ ਲਾਵਃ-ਚਿਤ੍ਰਯੋਧੀ| ਵਾਰ੍ਤੀਕੋ-ਵਨਚਟਕਃ ਸ੍ਵਲ੍ਪਸਙ੍ਘਾਤਚਾਰੀ| ਵਰ੍ਤੀਰਃ-ਅਲ੍ਪਕਪਿਞ੍ਜਲਸਦਸ਼ਃ| ਕੁਕ੍ਕੁਭੋ ਦ੍ਵਿਵਿਧਃ,-ਸ੍ਥਲਜੋ ਜਲਜਸ਼੍ਚ, ਰਕ੍ਤਵਰ੍ਤ੍ਮਕਵਿਸ਼ੇਸਣਾਤ੍ਸ੍ਥਲਜੋ ਗਹ੍ਯਤੇ| ਉਕ੍ਤਂ ਹਿ-"ਨੀਲਚ੍ਛਵਿਃ ਕਸ੍ਣਗਲਃ ਸ੍ਯਾਦ੍ਗ੍ਰਾਮਚਟਕਾਕਤਿਃ| ਕੁਕ੍ਕੁਭਃ ਕੁਕ੍ਕੁਭਾਰਾਵਃ ਸ੍ਥਲਜੋ ਰਕ੍ਤਵਰ੍ਤ੍ਮਕਃ||" ਇਤਿ| ਕਪਿਞ੍ਜਲੋ-ਗੌਰਤਿਤ੍ਤਿਰਿਃ| ਉਪਚਕ੍ਰਃ-ਸ਼੍ਵਭ੍ਰਚਰਃ ਕਸ਼ਚਞ੍ਚੁਰ੍ਮਦਾਵਿਲਃ| ਚਕੋਰੋ-ਰਕ੍ਤਾਕ੍ਸਃ| ਕੁਰੁਬਾਹੁਃ-ਨੀਲਗ੍ਰੀਵੋ ਰਕ੍ਤਸ਼ਿਖਃ ਸ਼੍ਵੇਤਪਕ੍ਸਃ| ਵਰ੍ਤਕੋ-ਵਰ੍ਤੀਰਾਦਲ੍ਪਃ| ਤਤ੍ਸਦਸ਼ਾ-ਵਰ੍ਤਿਕਾ, ਤਤੋਪ੍ਯਲ੍ਪਾ| ਤਿਤ੍ਤਿਰਿਃ-ਚਿਤ੍ਰਪਕ੍ਸਃ| ਕ੍ਰਕਰਃਕ੍ਰਕਚਸ਼ਬ੍ਦਕਾਰੀ ਪੀਤਕਸ੍ਣਗਲਃ ਕਸ੍ਣਚਞ੍ਚੁਚਰਣੋ ਰਕ੍ਤਪਸ੍ਠਃ| ਸ਼ਿਖੀ-ਮਯੂਰਃ| ਤਾਮ੍ਰਚੂਡਾਖ੍ਯਃ-ਕੁਕ੍ਕੁਟਃ| ਬਕਰੋ-ਬਕਸਦਸ਼ਃ| ਗੋਨਰ੍ਦੋ-ਗੋਕ੍ਸ੍ਵੇਡਃ| ਗਿਰਿਵਰ੍ਤਿਕਾ-ਗਿਰਿਕਾਖ੍ਯਾ ਵਰ੍ਤਿਕਾਭੇਦਃ, ਪਰ੍ਵਤਚਾਰੀ| ਸਾਰਪਦਃ-ਕਙ੍ਕਸਦਸ਼ਸ਼੍ਚਾਰੁਗਤਿਃ| ਇਨ੍ਦ੍ਰਾਭਃ-ਕਙ੍ਕਸਦਸ਼ੋ ਵਿਵਿਧਵਰ੍ਣਃ| ਵਰਟਃ-ਹਂਸਸਦਸ਼ਃ| ਆਦ੍ਯਸ਼ਬ੍ਦਾਤ੍ਤਿਤ੍ਤਿਰੀਟਾਦਯਃ|
Adhikarana ਜੀਵਂਜੀਵਕਾਦਯੋ ਦਸ਼ ਪ੍ਰਤੁਦਾਃ (੪੬-੪੭) · Śloka ੪੭
| ਜੀਵਞ੍ਜੀਵਕਦਾਤ੍ਯੂਹਭਙ੍ਗਾਹ੍ਵਸ਼ੁਕਸਾਰਿਕਾਃ||੪੬|| ਲਟ੍ਵਾਕੋਕਿਲਹਾਰੀਤਕਪੋਤਚਟਕਾਦਯਃ| ਪ੍ਰਤੁਦਾਃ|੪੭|
View original
| जीवञ्जीवकदात्यूहभृङ्गाह्वशुकसारिकाः||४६|| लट्वाकोकिलहारीतकपोतचटकादयः| प्रतुदाः|४७|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਜੀਵਞ੍ਜੀਵਕਾਦਯਃ ਪ੍ਰਤੁਦਾ ਦਸ਼ ਸ੍ਮਤਾਃ| ਪ੍ਰਤੁਦ੍ਯ-ਤੁਣ੍ਡੇਨਾਹਤ੍ਯ ਸ਼ਾਲ੍ਯਾਦੇਰ੍ਭਕ੍ਸਣਾਤ੍ ਪ੍ਰਤੁਦਾਃ| ਆਦਿਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੋਕ੍ਤਾਃ ਖਞ੍ਜਰੀਟਕਪਾਰਾਵਤਾਦਯੋ ਗਹ੍ਯਨ੍ਤੇ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਪ੍ਰਤੁਦਾਨਾਹ-ਜੀਵਞ੍ਜੀਵਕੇਤਿ| ਪ੍ਰਤੁਦ੍ਯ ਭਕ੍ਸਯਨ੍ਤੀਤਿ ਪ੍ਰਤੁਦਾਃ| ਤਤ੍ਰ ਜੀਵਞ੍ਜੀਵਕਃ-ਏਕੋਦਰੋ ਦ੍ਵਿਸ਼ਿਰਾਃ| ਦਾਤ੍ਯੂਹਃ-ਅਨ੍ਧਕਾਕਃ| ਭਙ੍ਗਾਹ੍ਵੋ-ਭਙ੍ਗਰਾਜਃ ਕਸ੍ਣਵਰ੍ਣਚਟਕਸਦਸ਼ਃ ਸ਼ਿਖਾਵਾਨ੍ ਗੋਪ੍ਰੇਰਕਃ| ਸ਼ੁਕਃ-ਕੀਰਃ| ਸਾਰਿਕਾ-ਮੇਧਾਵਿਨੀ| ਲਟ੍ਵਾ-ਰਕ੍ਤਪੁਚ੍ਛਾਧੋਭਾਗਃ| ਕੋਕਿਲਃ-ਪਰਪੁਸ੍ਟਃ| ਹਾਰੀਤੋ-ਹਰਿਤਪੀਤਃ| ਕਪੋਤਃ-ਪਾਣ੍ਡੁਕਃ| ਚਟਕਃ-ਕਲਵਿਙ੍ਕਃ| ਆਦਿਸ਼ਬ੍ਦਾਤ੍ਖਞ੍ਜਰੀਟਾਦਯਃ| ਉਕ੍ਤਂ ਹਿ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ (ਸੂ.ਅ. ੭)-"ਸ਼ਤਪਤ੍ਰੋ ਭਙ੍ਗਰਾਜਃ ਕੋਯਸ੍ਟਿਰ੍ਜੀਵਜੀਵਕਃ| (ਖਞ੍ਜਰੀਟਕਹਾਰੀਤਦੁਰ੍ਨਾਮਾਗਿਰਿਸ਼ਾ ਗਹਾਃ|| ਲਟ੍ਵਾ ਲਡੂਸੋ ਵਟਹਾ ਗੋਕ੍ਸ੍ਵੇਡੋ ਡਿਣ੍ਡਿਮਾਣਵਃ| ਜਟੀਦੁਨ੍ਦੁਭਿਪਾਰ੍ਕਾਰਲੋਹਪਸ੍ਠਕੁਲਿਙ੍ਗਕਾਃ|| ਸਾਰਿਕਾਸ਼ੁਕਸ਼ਾਰ੍ਙ੍ਗਾਖ੍ਯਚਿਰੀਟੀਕਕੁਯਸ੍ਟਿਕਾਃ| ਮਞ੍ਜੁਲੀਯਕਦਾਤ੍ਯੂਹਗੋਪਾਪੁਤ੍ਰਪ੍ਰਿਯਾਤ੍ਮਜਾਃ|| ਕਲਵਿਙ੍ਕਃ ਪਰਭਤਃ ਕਪੋਤੋਙ੍ਗਾਰਚੂਡਕਃ| ਪਾਰਾਵਤਃ ਪਾਣਾਵਿਕ ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਾਃ ਪ੍ਰਤੁਦਾਦ੍ਵਿਜਾਃ||" ਇਤਿ|
Adhikarana ਭੇਕਾਦਯਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰੋ ਬਿਲੇਸ਼ਯਾਃ (੪੭) · Śloka ੪੭
| ਭੇਕਗੋਧਾਹਿਸ਼੍ਵਾਵਿਦਾਦ੍ਯਾ ਬਿਲੇਸ਼ਯਾਃ||੪੭||
View original
| भेकगोधाहिश्वाविदाद्या बिलेशयाः||४७||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਭੇਕਾਦਯਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰੋ ਬਿਲੇਸ਼ਯਾਃ| ਬਿਲੇ ਬਾਹੁਲ੍ਯੇਨ ਸ਼ੇਰਤ ਇਤਿ ਬਿਲੇਸ਼ਯਾਃ| ਆਦਿਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਸ਼੍ਵੇਤਸ਼੍ਯਾਮਸ਼ਲ੍ਯਕਾਦਯੋ ਗਹ੍ਯਨ੍ਤੇ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਵਿਲੇਸ਼ਯਾਨਾਹ-ਭੇਕਗੋਧੇਤਿ| ਬਿਲੇ-ਵਿਵਰੇ, ਸ਼ੇਰਤੇ-ਨਿਵਸਨ੍ਤੀਤਿ ਬਿਲੇਸ਼ਯਾਃ| ਤਤ੍ਰ ਭੇਕੋ-ਮਣ੍ਡੂਕਃ| ਗੋਧਾਪਞ੍ਚਨਖਗ੍ਰਾਹਿਣੀ| ਅਹਿਃ-ਸਰ੍ਪਃ| ਸ਼੍ਵਾਵਿਤ੍-ਸ਼ਲਾਕਾਸਦਸ਼ਰੋਮਾ| ਆਦ੍ਯਸ਼ਬ੍ਦਾਨ੍ਨਕੁਲਾਦਯਃ| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਤੁ (ਸੂ.ਅ.੭)- "ਸ਼੍ਵੇਤਃ ਸ਼੍ਯਾਮਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰਪਸ੍ਠਃ ਕਾਲਕਃ ਕਾਕੁਲੀ ਮਗਃ| ਭੇਕਚਿਲਕਕੂਚੀਕਾ ਗੋਧਾਸ਼ਲ੍ਯਕਸ਼ਾਣ੍ਡਕਾਃ|| ਵਸਾਹਿਕਦਲੀਸ਼੍ਵਾਵਿਨ੍ਨਕੁਲਾਦ੍ਯਾ ਬਿਲੇਸ਼ਯਾਃ|" ਇਤਿ|
Adhikarana ਗਵਾਦਯਃ ਪ੍ਰਸਹਾਃ (੪੮-੫੦) · Śloka ੫੦
ਗੋਖਰਾਸ਼੍ਵਤਰੋਸ੍ਟ੍ਰਾਸ਼੍ਵਦ੍ਵੀਪਿਸਿਂਹਰ੍ਕ੍ਸਵਾਨਰਾਃ| ਮਾਰ੍ਜਾਰਮੂਸਕਵ੍ਯਾਘ੍ਰਵਕਬਭ੍ਰੁਤਰਕ੍ਸਵਃ||੪੮|| ਲੋਪਾਕਜਮ੍ਬੁਕਸ਼੍ਯੇਨਚਾਸਵਾਨ੍ਤਾਦਵਾਯਸਾਃ ਸ਼ਸ਼ਘ੍ਨੀਭਾਸਕੁਰਰਗਧ੍ਰੋਲੂਕਕੁਲਿਙ੍ਗਕਾਃ||੪੯|| ਧੂਮਿਕਾ ਮਧੁਹਾ ਚੇਤਿ ਪ੍ਰਸਹਾ ਮਗਪਕ੍ਸਿਣਃ| |੫੦|
View original
गोखराश्वतरोष्ट्राश्वद्वीपिसिंहर्क्षवानराः| मार्जारमूषकव्याघ्रवृकबभ्रुतरक्षवः||४८|| लोपाकजम्बुकश्येनचाषवान्तादवायसाः शशघ्नीभासकुररगृध्रोलूककुलिङ्गकाः||४९|| धूमिका मधुहा चेति प्रसहा मृगपक्षिणः| |५०|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਗਵਾਦਯਃ ਪ੍ਰਸਹ੍ਯਾ| ਪ੍ਰਸਹ੍ਯਾ-ਆਹਤ੍ਯ ਭਕ੍ਸਣਾਤ੍ ਪ੍ਰਸਹਾਃ| ਮਗਾਸ਼੍ਚ ਪਕ੍ਸਿਣਸ਼੍ਚ ਮਗਪਕ੍ਸਿਣਃ, ਕੇਚਿਨ੍ਮਗਾਃ ਕੇਚਿਤ੍ਪਕ੍ਸਿਣ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਸ਼੍ਵਤਰੋ-ਵੇਗਸਰਃ| ਅਸ਼੍ਵਃ-ਤੁਰਗਃ| ਬਭ੍ਰੁਃ-ਜਾਹਕੋ, ਨਕੁਲ ਇਤ੍ਯਨ੍ਯੇ| ਲੋਪਾਕੋ-ਲੋਮਸ਼ਃ| ਜਮ੍ਬੁਕਃ-ਸ਼ਗਾਲਃ| ਸ਼੍ਯੇਨੋ-ਗਰੁਡਾਕਤਿਃ| ਚਾਸਃ-ਕਿਕੀਦਿਵਿਃ| ਵਾਨ੍ਤਾਦਃ-ਸ਼੍ਵਾ| ਵਾਯਸਃ-ਕਾਕਃ| ਉਲੂਕਃ-ਕਾਕਾਰਿਃ| ਕੁਲਿਙ੍ਗਕਃ-ਕਸ੍ਣਚਟਕਃ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਪ੍ਰਸਹਾਨਾਹ-ਗੋਖਰੇਤਿ| ਮਗਾਣਾਂ ਪਕ੍ਸਿਣਾਂ ਮਧ੍ਯੇ ਪ੍ਰਸਹ੍ਯ-ਹਤ੍ਵਾ ਭਕ੍ਸਯਨ੍ਤੀਤਿ ਪ੍ਰਸਹਾਃ| ਤਤ੍ਰ ਗੌਃ-ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਾ| ਖਰੋ-ਗਰ੍ਦਭਃ| ਅਸ਼੍ਵਤਰਃ-ਅਸ਼੍ਵਾਯਾਂ ਗਰ੍ਦਭਾਜ੍ਜਾਤਃ| ਉਸ੍ਟ੍ਰਃਕਰਭਃ| ਅਸ਼੍ਵੋ-ਘੋਟਕਃ| ਦ੍ਵੀਪੀ-ਚਿਤ੍ਰਵ੍ਯਾਘ੍ਰਃ| ਸਿਂਹਃ-ਕੇਸਰੀ| ਕ੍ਸੋ-ਲੋਮਸ਼ੋ ਮਰ੍ਕਟਸਦਸ਼ਃ| ਵਾਨਰੋ-ਮਰ੍ਕਟਃ| ਮਾਰ੍ਜਾਰੋਬਿਡਾਲਃ| ਮੂਸਕਃ-ਉਨ੍ਦੁਰੁਃ| ਵ੍ਯਾਘ੍ਰੋ-ਮਹਾਵ੍ਯਾਘ੍ਰਃ| ਵਕੋਵਤ੍ਸਭਕ੍ਸਃ| ਬਭ੍ਰੁਃ-ਅਚ੍ਛਭਲ੍ਲਃ| ਤਰਕ੍ਸੁਃ-ਮਗਾਦਨਃ| ਲੋਪਾਕੋ-ਲੋਮਸ਼ੋ ਜਮ੍ਬੁਕਸਦਸ਼ਃ| ਜਮ੍ਬੁਕਃ-ਸ਼ਗਾਲਃ| ਸ਼੍ਯੇਨਃ ਸ਼ਸ਼ਾਨਕਃ| ਚਾਸਃ-ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਃ| ਵਾਨ੍ਤਾਦਃ-ਸ਼੍ਵਾ| ਵਾਯਸਃਕਾਕਃ| ਸ਼ਸ਼ਘ੍ਨੀ-ਸ਼ਸ਼ਾਰਿਃ| ਭਾਸਃ-ਸ਼੍ਵੇਤਸ਼ਿਖਾਵਾਨ੍ ਗਧ੍ਰਸਦਸ਼ੋ ਗੋਸ੍ਠਚਾਰੀ| ਕੁਰਰਃ-ਅਰੁਣਃ ਸ਼੍ਵੇਤਮਸ੍ਤਕੋ ਮਤ੍ਸ੍ਯਗ੍ਰਾਹੀ| ਗਧ੍ਰਃ-ਕਸ੍ਣੋ ਮਹਾਨ੍ ਦੂਰਦਰ੍ਸ਼ੀ| ਉਲੂਕੋ-ਘੂਕਃ| ਕੁਲਿਙ੍ਗੋਗਹਚਟਕਃ| ਧੂਮਿਕਾ-ਧੂਮ੍ਯਾਟਃ| ਮਧੁਹਾ-ਮਧੁਘਾਤਕਃ| ਇਤਿਸ਼ਬ੍ਦਾਦੇਵਂਪ੍ਰਕਾਰਾ ਅਨ੍ਯੇਪਿ| ਮਗਾਸ਼੍ਚ ਪਕ੍ਸਿਣਸ਼੍ਚ ਮਗਪਕ੍ਸਿਣਃ| ਤਤ੍ਰ ਜਮ੍ਬੁਕਾਨ੍ਤਾ ਵਾਨ੍ਤਾਦਸਹਿਤਾ ਮਗਾਃ, ਇਤਰੇ ਪਕ੍ਸਿਣਃ|
Adhikarana ਵਰਾਹਾਦਯੋ ਦਸ਼ ਮਹਾਮਗਾਃ (੫੦-੫੧) · Śloka ੫੧
| ਵਰਾਹਮਹਿਸਨ੍ਯਙ੍ਕੁਰੁਰੁਰੋਹਿਤਵਾਰਣਾਃ||੫੦|| ਸਮਰਸ਼੍ਚਮਰਃ ਖਡ੍ਗੋ ਗਵਯਸ਼੍ਚ ਮਹਾਮਗਾਃ| |੫੧|
View original
| वराहमहिषन्यङ्कुरुरुरोहितवारणाः||५०|| सृमरश्चमरः खड्गो गवयश्च महामृगाः| |५१|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਵਰਾਹਾਦਯੋ ਦਸ਼ ਮਹਾਮਗ ਸਜ੍ਞਾ| ਵਾਰਣੋ-ਹਸ੍ਤੀ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਮਹਾਮਗਾਨਾਹ-ਵਰਾਹਮਹਿਸੇਤਿ| ਮਹਾਨ੍ਤੋ ਮਗਾਃ-ਮਹਾਮਗਾਃ| ਤਤ੍ਰ ਵਰਾਹਃ-ਸ਼ੂਕਰਃ| ਮਹਿਸਃ-ਅਸ਼੍ਵਸ਼ਤ੍ਰੁਃ| ਨ੍ਯਙ੍ਕੁਃ-ਕੁਰਙ੍ਗਸਦਸ਼ੋ ਵਿਕਟਬਹੁਵਿਸਾਣਃ| ਰੁਰੁਃ-ਬਹੁਵਿਸਾਣਃ ਸ਼ਰਦਿ ਸ਼ਙ੍ਗਤ੍ਯਾਗੀ| ਰੋਹਿਤੋ-ਲੋਹਿਤਵਰ੍ਣਃ| ਵਾਰਣੋ-ਹਸ੍ਤੀ| ਸਮਰੋ-ਵਨਤੁਰਗਃ| ਚਮਰੋ-ਵਨ੍ਯੋ ਗੌਃ| ਖਙ੍ਗੋ-ਗਣ੍ਡਕਃ| ਗਵਯਃ-ਸਾਸ੍ਰਾਕਕੁਦਰਹਿਤੋ ਗੋਸਦਸ਼ਃ| ਚਕਾਰੋਨੁਕ੍ਤਸਮੁਚ੍ਚਯਾਰ੍ਥਃ|
Adhikarana ਹਂਸਾਦਯੋਪ੍ਚਰਾਃ (੫੧-੫੨) · Śloka ੫੨
| ਹਂਸਸਾਰਸਕਾਦਮ੍ਬਵਕਕਾਰਣ੍ਡਵਪ੍ਲਵਾਃ||੫੧|| ਬਲਾਕੋਤ੍ਕ੍ਰੋਸ਼ਚਕ੍ਰਾਹ੍ਵਮਦ੍ਗੁਕ੍ਰੌਞ੍ਚਾਦਯੋਪ੍ਚਰਾਃ| |੫੨|
View original
| हंससारसकादम्बवककारण्डवप्लवाः||५१|| बलाकोत्क्रोशचक्राह्वमद्गुक्रौञ्चादयोऽप्चराः| |५२|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਹਂਸਾਦਯਃ ਕ੍ਰੌਞ੍ਚਾਨ੍ਤਾ ਅਪ੍ਸੁ ਚਰਣਾਦਪ੍ਚਰਸਂਜ੍ਞਾਃ| ਆਦਿਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਰਕ੍ਤਸ਼ੀਰ੍ਸਕਾਦਯੋ ਗਹ੍ਯਨ੍ਤੇ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਜਲਚਰਾਨਾਹ-ਹਂਸਸਾਰਸੇਤਿ| ਯੇਪ੍ਸੁ-ਜਲੇ ਚਰਨ੍ਤਿ ਤੇ ਅਪ੍ਚਰਾਃ| ਤਤ੍ਰ ਹਂਸੋ-ਮਾਨਸੌਕਾਃ| ਸਾਰਸੋ-ਲਕ੍ਸ੍ਮਣਃ| ਕਾਦਮ੍ਬਃ| ਬਕਃ-ਪਾਣ੍ਡੁਰਪਕ੍ਸਃ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਃ| ਕਾਰਣ੍ਡਵਃ-ਸ਼ੁਕ੍ਲੋ ਹਂਸਸਦਸ਼ਃ| ਪ੍ਲਵੋ-ਮਹਾਨ੍ ਪ੍ਰਸੇਵਕਗਲਃ| ਵਲਾਕਾ-ਵਿਸਕਣ੍ਠਿਕਾ| ਉਤ੍ਕ੍ਰੋਸ਼ਃ-ਕੁਰਰਸਦਸ਼ਃ| ਚਕ੍ਰਾਹ੍ਵਃ-ਚਕ੍ਰਵਾਕਃ| ਮਦ੍ਗੁਃ-ਜਲਕਾਕਃ| ਕ੍ਰੌਞ੍ਚਃ-ਕੁਙ੍ ਆਦਿਸ਼ਬ੍ਦਾਚ੍ਚਾਤਕਾਦਯਃ| ਉਕ੍ਤਂ ਚ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ (ਸੂ.ਅ. ੭)-"ਕਾਕਤੁਣ੍ਡਘਨਾਰਾਵਮਦ੍ਗੁਕ੍ਰੌਞ੍ਚਾਮ੍ਬੁਕੁਕ੍ਕੁਟਾਃ| ਮਣਾਲਕਣ੍ਠਚਕ੍ਰਾਹ੍ਵਬਲਾਕਾਰਕ੍ਤਸ਼ੀਰ੍ਸਕਾਃ|| ਉਤ੍ਕ੍ਰੋਸ਼ਃ ਪੁਣ੍ਡਰੀਕਾਕ੍ਸਸ਼ਰਾਰੀਮਣਿਤੁਣ੍ਡਿਕਾਃ| ਨਨ੍ਦਸ਼੍ਚ ਮਲ੍ਲਿਕਾਦ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਪਕ੍ਸਿਣੋ ਜਲਚਾਰਿਣਃ||" ਇਤਿ|
Adhikarana ਰੋਹਿਤਕਾਦਯੋ ਮਤ੍ਸ੍ਯਾਃ (੫੨-੫੪) · Śloka ੫੪
| ਮਤ੍ਸ੍ਯਾ ਰੋਹਿਤਪਾਠੀਨਕੂਰ੍ਮਕੁਮ੍ਭੀਰਕਰ੍ਕਟਾਃ||੫੨|| ਸ਼ੁਕ੍ਤਿਸ਼ਙ੍ਖੋਦ੍ਰਸ਼ਮ੍ਬੂਕਸ਼ਫਰੀਵਰ੍ਮਿਚਨ੍ਦ੍ਰਿਕਾਃ| ਚੁਲੂਕੀਨਕ੍ਰਮਕਰਸ਼ਿਸ਼ੁਮਾਰਤਿਮਿਙ੍ਗਿਲਾਃ||੫੩|| ਰਾਜੀਚਿਲਿਚਿਮਾਦ੍ਯਾਸ਼੍ਚ| |੫੪|
View original
| मत्स्या रोहितपाठीनकूर्मकुम्भीरकर्कटाः||५२|| शुक्तिशङ्खोद्रशम्बूकशफरीवर्मिचन्द्रिकाः| चुलूकीनक्रमकरशिशुमारतिमिङ्गिलाः||५३|| राजीचिलिचिमाद्याश्च| |५४|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਰੋਹਿਤਕਾਦਯ ਏਕੋਨਵਿਂਸ਼ਤਿਰ੍ਜਲੋਦ੍ਭਵਾ ਮਤ੍ਸ੍ਯਸਂਜ੍ਞਾਃ| ਚਸ਼ਬ੍ਦੋਨੁਕ੍ਤਕਦਲਕਪਰ੍ਦਕਾਦਿਸਮੁਚ੍ਚਯਾਰ੍ਥਃ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਮਤ੍ਸ੍ਯਾਨਾਹ-ਮਤ੍ਸ੍ਯਾ ਇਤਿ| ਜਲਾਨ੍ਤਰ੍ਵਾਸਿਨੋਮਤ੍ਸ੍ਯਾਃ| ਤਤ੍ਰ ਰੋਹਿਤੋ-ਰਕ੍ਤਾਙ੍ਗਃ ਕਸ੍ਣਪਸ੍ਠੋ ਮਤ੍ਸ੍ਯਸ਼ੈਵਲਭੋਜਨਃ| ਪਾਠੀਨੋ-ਰੂਸ੍ਯੋਦਰਃ ਕਸ੍ਣਵਰ੍ਣਕਃ ਕਣ੍ਟਕਮਞ੍ਜਰਿਃ| ਕੂਰ੍ਮਃ-ਕਚ੍ਛਪਃ| ਕੁਮ੍ਭੀਰੋ-ਮਹਾਨ੍ਨਕ੍ਰਸਦਸ਼ਃ| ਕਰ੍ਕਟਃ-ਕੁਲੀਰਃ| ਸ਼ੁਕ੍ਤਿਃ-ਮੁਕ੍ਤਾਸ੍ਫੋਟਃ| ਸ਼ਙ੍ਖਃ-ਕਮ੍ਬੁਃ| ਉਦ੍ਰੋ-ਜਲਬਿਡਾਲਃ| ਸ਼ਮ੍ਬੂਕਃ-ਕ੍ਸੁਦ੍ਰਸ਼ਙ੍ਖਃ| ਸ਼ਫਰੀ-ਕ੍ਸੁਦ੍ਰਮਤ੍ਸ੍ਯਃ| ਵਰ੍ਮਿਃ-ਸਰ੍ਪਾਕਾਰਃ| ਚਨ੍ਦ੍ਰਿਕਾ-ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇਸੁ ਕਣ੍ਟਕਵਲਯਿਤੋ ਵਰ੍ਤੁਲਃ| ਚੁਲੂਕੀ-ਦਨ੍ਤ੍ਯਾਕਾਰੋਨ੍ਤਰ੍ਵਕ੍ਤ੍ਰੋ ਬਹਿਰ੍ਨਿਸ਼੍ਵਾਸਭੁਕ੍| ਨਕ੍ਰੋ-ਰਜ੍ਜ੍ਵਾਕਾਰਃ| ਮਕਰਃ-ਸਿਂਹਦਂਸ੍ਟ੍ਰਃ| ਸ਼ਿਸ਼ੁਮਾਰਃ-ਸ਼ਿਸ਼ੁਘ੍ਨਃ| ਤਿਮਿਃਸ਼ਤਯੋਜਨਵਿਸ੍ਤਤਃ, ਤਂਗਿਲਤੀਤਿ-ਤਿਮਿਙ੍ਗਿਲਃ| ਰਾਜੀ-ਰਾਜੀਵੋ ਵਜ੍ਰਾਭਃ| ਚਿਲਿਚਿਮਃ-ਸ਼ਕਲੀ ਲੋਹਿਤਨਯਨਃ ਸਰ੍ਵਤੋ ਲੋਹਿਤਰਾਜਿਃ ਪ੍ਰਾਯੋ ਭੂਮਿਚਾਰੀ| ਆਦ੍ਯਸ਼ਬ੍ਦਾਦ੍ਗੋਮਤ੍ਸ੍ਯਾਦਯਃ|
Adhikarana ਇਤ੍ਯਸ੍ਟਧਾ ਮਾਂਸਮ੍ (੫੪-੧) · Śloka ੧
ਮਾਂਸਮਿਤ੍ਯਾਹੁਰਸ੍ਟਧਾ| |੫੪| (ਮਗ੍ਯਂ ਵੈਸ੍ਕਿਰਿਕਂ ਕਿਞ੍ਚ ਪ੍ਰਾਤੁਦਂ ਚ ਬਿਲੇਸ਼ਯਮ੍| ਪ੍ਰਾਸਹਂ ਚ ਮਹਾਮਗ੍ਯਮਪ੍ਚਰਂ ਮਾਤ੍ਸ੍ਯਮਸ੍ਟਧਾ||੧||
View original
मांसमित्याहुरष्टधा| |५४| (मृग्यं वैष्किरिकं किञ्च प्रातुदं च बिलेशयम्| प्रासहं च महामृग्यमप्चरं मात्स्यमष्टधा||१||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਇਤ੍ਯਸ੍ਟਭਿਃ ਪ੍ਰਕਾਰੈਸ੍ਤਨ੍ਤ੍ਰਕਾਰਾ ਮਾਂਸਮਾਹੁਃ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਉਕ੍ਤਾਨਾਂ ਵਰ੍ਗਾਣਾਂ ਮਾਂਸਤ੍ਵਮਾਹ-ਮਾਂਸਮਿਤ੍ਯਾਹੁਰਿਤਿ| ਇਤਿ-ਉਕ੍ਤਪ੍ਰਕਾਰੇਣ, ਅਸ੍ਟਧਾ-ਅਸ੍ਟਧਾ-ਅਸ੍ਟਪ੍ਰਕਾਰਂ, ਮਾਂਸਮਾਹੁਃ|
Adhikarana ਵ੍ਯਾਮਿਸ਼੍ਰਾਦਯਃ (੫੪) · Śloka ੫੪
| ਯੋਨਿਸ੍ਵਜਾਵੀ ਵ੍ਯਾਮਿਸ਼੍ਰਗੋਚਰਤ੍ਵਾਦਨਿਸ਼੍ਚਿਤੇ||੫੪||
View original
| योनिष्वजावी व्यामिश्रगोचरत्वादनिश्चिते||५४||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਯੋਨਿਸੁ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਾਸ੍ਵਸ੍ਟਾਸੁ ਮਧ੍ਯੇ, ਵ੍ਯਾਮਿਸ਼੍ਰਗੋਚਰਤ੍ਵਾਤ੍-ਵ੍ਯਾਮਿਸ਼੍ਰਵਿਸ੍ਯਤ੍ਵਾਤ੍, ਅਜਾਵੀ-ਵ੍ਯਾਮਿਸ਼੍ਰੇ| ਅਜਾਵੀ-ਛਾਗੋਰਭ੍ਰੌ, ਤੇ ਅਨਿਸ਼੍ਚਿਤੇ, ਤੇ ਹਿ ਜਾਙ੍ਗਲੇਪਿ ਦੇਸ਼ੇ ਵਰ੍ਤਤੇ ਅਨੂਪੇਪਿ| ਅਜਾਵੀ ਇਤਿ ਸ੍ਤ੍ਰੀਲਿਙ੍ਗਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ੋਤ੍ਰ ਵਿਵਕ੍ਸਿਤ ਏਵ| ਕੇਚਿਤ੍ਤੁ 'ਅਨਿਸ਼੍ਚਿਤੌ' ਨਿਜਗਦੁਃ| ਨਨੁ, ਤਿਤ੍ਤਿਰਿਰਪਿ ਧਨ੍ਵਾਨੂਪਚਾਰੀ ਪ੍ਰਥਿਤਃ| ਤਤ੍ਕਥਮਸਾਵਿਹ ਜਾਙ੍ਗਲਃ ਕੀਰ੍ਤਿਤਃ? ਬ੍ਰੂਮਃ| ਤਤ੍ਸ੍ਵਭਾਵਤ੍ਵਾਤ੍| ਯਦ੍ਯਪ੍ਯੁਭਯਚਰੋਯਂ, ਤਥਾਪਿ ਜਾਙ੍ਗਲਸ੍ਵਭਾਵਤ੍ਵਾਜ੍ਜਾਙ੍ਗਲੋਯਮ੍| ਵਿਕੀਰ੍ਯ ਭਕ੍ਸਣਾਚ੍ਚ ਵਿਸ੍ਕਿਰਤ੍ਵਂ ਤਿਤ੍ਤਿਰੇਰ੍ਨਿਸ਼੍ਚਿਤਂ ਨਿਮਿਤ੍ਤਮਸ੍ਤਿ| ਤਸ੍ਮਾਦਯਂ ਜਾਙ੍ਗਲ ਏਵ ਵਕ੍ਤੁਂ ਯੁਕ੍ਤਾਃ| ਹਰਿਣਾਦੀਨਾਂ ਚ ਕਿਰਾਤਕੈਵਰ੍ਤਾਦਿਭ੍ਯੋ ਨਾਨਾਦੇਸ਼ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਾਃ ਸਂਜ੍ਞਾ ਵੇਦ੍ਯਾਃ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਅਜਾਵ੍ਯੋਰਨੁਕ੍ਤੌ ਹੇਤੁਮਾਹ-ਯੋਨਿਸ੍ਵਜਾਵੀਤਿ| ਅਜਾਵੀ-ਮਗਵਿਸ਼ੇਸੌ| ਯੋਨਿਸੁ-ਮਗਪ੍ਰਸਹਮਹਾਮਗਾਖ੍ਯਾਸੁ ਯੋਨਿਸੁ| ਅਨਿਸ਼੍ਚਿਤੇ-ਅਨਿਰ੍ਧਾਰਿਤੇ| ਵ੍ਯਾਮਿਸ਼੍ਰਗੋਚਰਤ੍ਵਾਤ੍ਯੋਨਿਤ੍ਰਯਵਿਸਤ੍ਵਤ੍| ਅਜਾਵ੍ਯੋਰ੍ਮਾਂਸਤ੍ਵੇਪਿ ਮਗਾਦਿਵਿਸ਼ੇਸੋ ਨਾਸ੍ਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|
Adhikarana ਮਾਂਸਸ੍ਯ ਤ੍ਰੈਵਿਧ੍ਯਮ੍ (੫੫) · Śloka ੫੫
ਆਦ੍ਯਾਨ੍ਤ੍ਯਾ ਜਾਙ੍ਗਲਾਨੂਪਾ ਮਧ੍ਯੌ ਸਾਧਾਰਣੌ ਸ੍ਮਤੌ| |੫੫|
View original
आद्यान्त्या जाङ्गलानूपा मध्यौ साधारणौ स्मृतौ| |५५|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਆਦੌ ਭਵਾਃ-ਆਦ੍ਯਾਃ,- ਮਗਵਿਸਿਕਰਪ੍ਰਤੁਦਾਖ੍ਯਾਃ, ਜਾਙ੍ਗਲਚਾਰਿਤ੍ਵਾਜ੍ਜਾਙ੍ਗਲਸ਼ਬ੍ਦਵਾਚ੍ਯਾਃ| ਏਵਮਨ੍ਤ੍ਯਾਃ-ਮਹਾਮਗਾਪ੍ਚਰਮਤ੍ਸ੍ਯਾਖ੍ਯਾਃ,-ਆਨੂਪਾਃ| ਮਧ੍ਯੌ-ਦ੍ਵੌ ਬਿਲੇਸ਼ਯਪ੍ਰਸਹਾਖ੍ਯੌ,-ਸਾਧਾਰਣੌ, ਜਾਙ੍ਗਲਾਨੂਪਚਾਰਿਣਾਵਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਮਧ੍ਯਾਵਿਤਿ ਦ੍ਵਿਵਚਨਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ਸਾਮਰ੍ਥ੍ਯਾਦਾਦ੍ਯਨ੍ਤਾਨਾਂ ਵਰ੍ਗਾਣਾਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਤ੍ਰਿਤ੍ਵਮਨੁਮੀਯਤੇ ਤ੍ਰਿਗ੍ਰਹਣਮਨ੍ਤਰੇਣਾਪਿ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਮਾਂਸਸ੍ਯ ਤ੍ਰੈਵਿਧ੍ਯਮਾਹ-ਆਦ੍ਯਾਨ੍ਤ੍ਯਾ ਇਤਿ| ਆਦ੍ਯਾਸ੍ਤ੍ਰਯੋ ਮਗਵਿਸ੍ਕਿਰਪ੍ਰਤੁਦਾਃ-ਜਾਙ੍ਗਲਾਃ| ਅਨ੍ਤ੍ਯਾਸ੍ਤ੍ਰਯੋ ਮਹਾਮਗਜਲਚਰਮਤ੍ਸ੍ਯਾਃ-ਆਨੂਪਾਃ| ਮਧ੍ਯੌ ਦ੍ਵੌ ਬਿਲੇਸ਼ਯਪ੍ਰਸਹੌਸਾਧਾਰਣੌ|
Adhikarana ਜਾਙ੍ਗਲਾਨਾਂ ਗੁਣਾਃ (੫੫-੫੬) · Śloka ੫੬
| ਤਤ੍ਰ ਬਦ੍ਧਮਲਾਃ ਸ਼ੀਤਾ ਲਘਵੋ ਜਾਙ੍ਗਲਾ ਹਿਤਾਃ||੫੫|| ਪਿਤ੍ਤੋਤ੍ਤਰੇ ਵਾਤਮਧ੍ਯੇ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤੇ ਕਫਾਨੁਗੇ| |੫੬|
View original
| तत्र बद्धमलाः शीता लघवो जाङ्गला हिताः||५५|| पित्तोत्तरे वातमध्ये सन्निपाते कफानुगे| |५६|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਤਤ੍ਰ-ਤੇਸੁ ਜਾਙ੍ਗਲਾਨੂਪਸਾਧਾਰਣੇਸੁ ਮਧ੍ਯੇ, ਜਾਙ੍ਗਲਾ ਬਦ੍ਧਮਲਾਃ- ਗ੍ਰਥਿਤਂ ਪੁਰੀਸਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ| ਸ਼ੀਤਵੀਰ੍ਯਾ ਲਘਵਃ| ਸਨ੍ਨਿਪਾਤੇ ਹਿਤਾਃ| ਕਿਮ੍ਭੂਤੇ? ਪਿਤ੍ਤੋਤ੍ਤਰੇ,-ਪਿਤ੍ਤਾਧਿਕੇ| ਤਥਾ ਵਾਤੋ ਮਧ੍ਯੋ ਯਸ੍ਮਿਂਸ੍ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਮਧ੍ਯਮਮਰੁਤਿ| ਤਥਾ ਕਫਾਨੁਗੇ,-ਕਫੋਨੁਗੋ-ਅਬਲੋ ਹੀਨੋ, ਯਸ੍ਮਿਂਸ੍ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਸ੍ਵਲ੍ਪਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਿ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਜਾਙ੍ਗਲਗੁਣਾਨਾਹ-ਤਤ੍ਰ ਬਦ੍ਧਮਲਾ ਇਤਿ| ਬਦ੍ਧਮਲਾਃ-ਬਦ੍ਧਪੁਰੀਸਾਃ| ਸਨ੍ਨਿਪਾਤੇ-ਦੋਸਤ੍ਰਯਪ੍ਰਕੋਪੇ ਹਿਤਾਃ| ਕਫਾਨੁਗੇ-ਹੀਨਕਫੇ|
Adhikarana ਸ਼ਸ਼ਗੁਣਾਃ (੫੬) · Śloka ੫੬
| ਦੀਪਨਃ ਕਟੁਕਃ ਪਾਕੇ ਗ੍ਰਾਹੀ ਰੂਕ੍ਸੋ ਹਿਮਃ ਸ਼ਸ਼ਃ||੫੬||
View original
| दीपनः कटुकः पाके ग्राही रूक्षो हिमः शशः||५६||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਸ਼ਸ਼ੋਗ੍ਨਿਦੀਪਨਃ ਪਾਕੇ ਕਟੁਕੋ, ਗ੍ਰਾਹੀ, ਰੂਕ੍ਸਃ, ਸ਼ੀਤਸ਼੍ਚ| ਗ੍ਰਾਹਿਸ਼ੀਤਤ੍ਵਂ ਚਾਸ੍ਯ ਜਾਙ੍ਗਲਤ੍ਵਾਦੇਵ ਲਬ੍ਧਮਪ੍ਯਤਿਸ਼ਯਾਰ੍ਥਂ ਪੁਨਰਿਹੋਪਾਤ੍ਤਮ੍| ਸ੍ਵਾਦੁਕਸਾਯਤ੍ਵਾਦਿਕਮੇਸਾਮਿਹ ਯੁਕ੍ਤ੍ਯੋਕ੍ਤਮ੍| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਤੁ (ਸੂ.ਅ.੭) ਸ੍ਪਸ੍ਟਂ ਕਤ੍ਵੋਕ੍ਤਮ੍| ਯਥਾ-"ਤਤ੍ਰ ਬਦ੍ਧਮਲਾ ਰੁਚ੍ਯਾ ਮਾਂਸਾਨਾਮੁਤ੍ਤਮਾ ਹਿਮਾਃ| ਕਸਾਯਸ੍ਵਾਦੁਵਿਸ਼ਦਾ ਲਘਵੋ ਜਾਙ੍ਗਲਾ ਹਿਤਾਃ|| ਤਾਮ੍ਰੋਤ੍ਰ ਹਰਿਣਃ ਕਸ੍ਣਸ੍ਤ੍ਵੇਣੋ ਹਦ੍ਯਸ੍ਤ੍ਰਿਦੋਸਜਿਤ੍| ਲਘੀਯਾਨ੍ ਸਡ੍ਰਸਸ਼੍ਚਾਸੌ, ਗ੍ਰਾਹੀ ਰੂਕ੍ਸੋ ਹਿਮਃ ਸ਼ਸ਼ਃ|| ਕਟੁਪਾਕੋਗ੍ਨਿਕਤ੍ਪਥ੍ਯਃ ਸਨ੍ਨਿਪਾਂਤੇਨਿਲਾਵਰੇ|" ਇਤਿ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਅਤ੍ਰ ਕੇਸਾਂਚਿਦ੍ਵਿਸ਼ੇਸਃ| ਤਤ੍ਰ ਸ਼ਸ਼ਗੁਣਾਨਾਹਦੀਪਨ ਇਤਿ|
Adhikarana ਵਰ੍ਤਕਾਦਿਗੁਣਾਃ,ਤਿਤ੍ਤਿਰਿਗੁਣਾਃ (੫੭-੫੮) · Śloka ੫੮
ਈਸਦੁਸ੍ਣਗੁਰੁਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾ ਬਂਹਣਾ ਵਰ੍ਤਕਾਦਯਃ| ਤਿਤ੍ਤਿਰਿਸ੍ਤੇਸ੍ਵਪਿ ਵਰੋ ਮੇਧਾਗ੍ਨਿਬਲਸ਼ੁਕ੍ਰਕਤ੍||੫੭|| ਗ੍ਰਾਹੀ ਵਰ੍ਣ੍ਯੋਨਿਲੋਦ੍ਰਿਕ੍ਤਸਨ੍ਨਿਪਾਤਹਰਃ ਪਰਮ੍| |੫੮|
View original
ईषदुष्णगुरुस्निग्धा बृंहणा वर्तकादयः| तित्तिरिस्तेष्वपि वरो मेधाग्निबलशुक्रकृत्||५७|| ग्राही वर्ण्योऽनिलोद्रिक्तसन्निपातहरः परम्| |५८|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਵਰ੍ਤਕਾਦਾਰਭ੍ਯ ਯਾਵਜ੍ਜਾਙ੍ਗਲਸਮਾਪ੍ਤਿਸ੍ਤਾਵਤ੍ਸਰ੍ਵੇ ਔਸ੍ਣ੍ਯਗੌਰਵਸ੍ਨਿਗ੍ਧਤ੍ਵੈਰਲ੍ਪੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਾਃ| ਤੇਸ੍ਵਪਿ ਮਧ੍ਯੇ ਤਿਤ੍ਤਿਰਿਃ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠੋ ਮੇਧਾਦਿਕਰਸ਼੍ਚ| ਤਥਾ, ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੀ| ਤਥਾ, ਵਰ੍ਣ੍ਯੋ ਵਾਤਾਧਿਕਸਨ੍ਨਿਪਾਤਹਰਸ਼੍ਚ| ਸ ਚ ਤਿਤ੍ਤਿਰਿਰ੍ਧਨ੍ਵਨ੍ਯਾਨੂਪੇ ਚ ਦੇਸ਼ੇ ਵਿਚਰਤਿ, ਅਤਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧ ਉਸ੍ਣੋ ਗੁਰੁਰ੍ਬਂਹਣਸ਼੍ਚ| ਤਥਾ ਚ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ (ਸੂ.ਅ.੭)-"ਧਨ੍ਵਾਨੂਪਵਿਚਾਰਿਤ੍ਵਾਤ੍ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋਸ੍ਣਗੁਰੁਬਂਹਣਃ|"ਇਤਿ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਵਰ੍ਤਕਾਦਿਗੁਣਾਨਾਹ-ਈਸਦਿਤਿ| ਵਰ੍ਤਕਾਦਯੋ "ਵਰ੍ਤਕੋ ਵਰ੍ਤਿਕਾ" ਇਤ੍ਯਾਦਯੋ ਜਾਙ੍ਗਲਾਃ| ਤਿਤ੍ਤਿਰਿਗੁਣਾਨਾਹ-ਤਿਤ੍ਤਿਰਿਰਿਤਿ| ਤੇਸੁ-ਵਰ੍ਤਕਾਦਿਸੁ| ਅਨਿਲੋਦ੍ਰਿਕ੍ਤਂ- ਵਾਤਾਧਿਕਂ, ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਂ-ਦੋਸਤ੍ਰਯਪ੍ਰਕੋਪਂ, ਹਰਤੇ| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਤੁ (ਸੂ. ਅ. ੭)-"ਧਨ੍ਵਾਨੂਪਵਿਚਾਰਿਤ੍ਵਾਤ੍ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋਸ੍ਣਗੁਰੁਬਂਹਣਃ|"ਇਤਿ|
Adhikarana ਸ਼ਿਖਿਗੁਣਾਃ (੫੮) · Śloka ੫੮
| ਨਾਤਿਪਥ੍ਯਃ ਸ਼ਿਖੀ ਪਥ੍ਯਃ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਸ੍ਵਰਵਯੋਦ੍ਦਸ਼ਾਮ੍||੫੮||
View original
| नातिपथ्यः शिखी पथ्यः श्रोत्रस्वरवयोद्दशाम्||५८||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਸ਼ਿਖੀ-ਬਰ੍ਹੀ, ਨਾਤਿਪਥ੍ਯਃ| ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਾਦੀਨਾਂ ਪਥ੍ਯਃ| ਵਯਸਃ ਰਤਮ੍ਭਨਕਾਰਿਤ੍ਵੇਨ ਪਥ੍ਯਃ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਮਯੂਰਗੁਣਾਨਾਹ-ਨਾਤਿਪਥ੍ਯ ਇਤਿ| ਨਾਤਿਪਥ੍ਯਃ-ਨਾਤਿਸ੍ਵਸ੍ਥਹਿਤਃ, ਦੋਸਚਯਕਾਰਿਤ੍ਵਾਤ੍| ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਾਦੀਨਾਂ ਤੁ ਪਥ੍ਯਃ, ਤਦ੍ਦਾਰ੍ਢ੍ਯਕਾਰਿਤ੍ਵਾਤ੍|
Adhikarana ਕੁਕ੍ਕੁਟਗੁਣਾਃ (੫੯) · Śloka ੫੯
ਤਦ੍ਵਚ੍ਚ ਕੁਕ੍ਕੁਟੋ ਵਸ੍ਯਃ| |੫੯|
View original
तद्वच्च कुक्कुटो वृष्यः| |५९|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਤਦ੍ਵਚ੍ਚ ਕੁਕ੍ਕੁਟੋ-ਮਯੂਰਤੁਲ੍ਯਗੁਣੋ ਵਸ੍ਯਸ਼੍ਚ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਕੁਕ੍ਕੁਟਗੁਣਾਨਾਹ-ਤਦ੍ਵਚ੍ਚੇਤਿ| ਤਦ੍ਵਤ੍-ਮਯੂਰਤੁਲ੍ਯਗੁਣਃ|
Adhikarana ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਕੁਕ੍ਕੁਟਗੁਣਾਃ (੫੯) · Śloka ੫੯
ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਸ੍ਤੁ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਲੋ ਗੁਰੁਃ| |੫੯|
View original
ग्राम्यस्तु श्लेष्मलो गुरुः| |५९|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਃ ਪੁਨਃ ਕੁਕ੍ਕੁਟਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਲੋ ਗੁਰੁਸ਼੍ਚ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਕੁਕ੍ਕੁਟਗੁਣਾਨਾਹ-ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਸ੍ਤ੍ਵਿਤਿ| ਗ੍ਰਾਮੇ ਭਵੋ-ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਃ|
Adhikarana ਕ੍ਰਕਰੋਪਚਕ੍ਰਕਯੋਰ੍ਗੁਣਾਃ (੫੯) · Śloka ੫੯
| ਮੇਧਾਨਲਕਰਾ ਹਦ੍ਯਾਃ ਕ੍ਰਕਰਾਃ ਸੋਪਚਕ੍ਰਕਾਃ||੫੯||
View original
| मेधाऽनलकरा हृद्याः क्रकराः सोपचक्रकाः||५९||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਕ੍ਰਕਰਾ ਉਪਚਕ੍ਰਕਾਸ਼੍ਚ ਮੇਧਾਮਗ੍ਨਿਂ ਚ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਹਦ੍ਯਾਸ਼੍ਚ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਕ੍ਰਕਰੋਪਚਕ੍ਰਯੋਰ੍ਗੁਣਾਨਾਹ-ਮੇਧਾਨਲਕਰਾ ਇਤਿ| ਅਨਲੋ-ਵਹ੍ਨਿਃ|
Adhikarana ਕਾਣਕਪੋਤਗੁਣਾਃ (੬੦) · Śloka ੬੦
ਗੁਰੁਃ ਸਲਵਣਃ ਕਾਣਕਪੋਤਃ ਸਰ੍ਵਦੋਸਕਤ੍| |੬੦|
View original
गुरुः सलवणः काणकपोतः सर्वदोषकृत्| |६०|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਕਾਣਃ ਕਪੋਤੋ ਗੁਰੁਰੀਸਲ੍ਲਵਣਸ੍ਤ੍ਰਿਦੋਸਕਚ੍ਚ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਕਾਣਕਪੋਤਗੁਣਾਨਾਹ-ਗੁਰੁਃ ਸਲਵਣ ਇਤਿ| ਕਾਣਕਪੋਤਃ-ਅਲ੍ਪਾਰੁਣਕਪੋਤਭੇਦਃ|
Adhikarana ਚਟਕਗੁਣਾਃ (੬੦) · Śloka ੬੦
| ਚਟਕਾਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਲਾਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾ ਵਾਤਘ੍ਨਾਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰਲਾਃ ਪਰਮ੍||੬੦||
View original
| चटकाः श्लेष्मलाः स्निग्धा वातघ्नाः शुक्रलाः परम्||६०||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਚਟਕਾਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਲਤ੍ਵਾਦਿਗੁਣਯੁਕ੍ਤਾ ਅਤਿਸ਼ਯੇਨ ਸ਼ੁਕ੍ਰਕਤਸ਼੍ਚ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਚਟਕਗੁਣਾਨਾਹ-ਚਟਕਾ ਇਤਿ| ਚਰਕਸ੍ਤ੍ਵਾਹ (ਸੂ.ਅ. ੨੭/੭੨)-"ਚਟਕਾ ਮਧੁਰਾਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਃ ਕਫਸ਼ੁਕ੍ਰਵਿਵਰ੍ਦ੍ਧਨਾਃ| ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਹਰਾਸ਼੍ਚੈਵ ਸ਼ਮਨਾ ਮਾਰੁਤਸ੍ਯ ਚ||" ਇਤਿ| ਤਤ੍ਰ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਸ੍ਯ ਸਮ੍ਪਕ੍ਤਦੋਸਤ੍ਰਯਵਾਚਿਤ੍ਵਾਤ੍ ਸਮ੍ਪਕ੍ਤਾਨੇਵ ਤ੍ਰੀਨ੍ ਦੋਸਾਨ੍ ਘ੍ਨਨ੍ਤਿ, ਨ ਤ੍ਵਸਮ੍ਪਕ੍ਤਾਨ੍| ਅਤ ਏਵ'ਸ਼ਮਨਾ ਮਾਰੁਤਸ੍ਯ ਚ' ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਲਤ੍ਵਂ ਨ ਸਂਸਸ੍ਟਵਿਸਯਮ੍|
Adhikarana ਬਿਲੇਸ਼ਯਾਦੀਨਾਂ ਗੁਣਾਃ (੬੧) · Śloka ੬੧
ਗੁਰੂਸ੍ਣਸ੍ਨਿਗ੍ਧਮਧੁਰਾ ਵਰ੍ਗਾਸ਼੍ਚਾਤੋ ਯਥੋਤ੍ਤਰਮ੍| ਮੂਤ੍ਰਸ਼ੁਕ੍ਰਕਤੋ ਬਲ੍ਯਾ ਵਾਤਘ੍ਨਾਃ ਕਫਪਿਤ੍ਤਲਾਃ||੬੧||
View original
गुरूष्णस्निग्धमधुरा वर्गाश्चातो यथोत्तरम्| मूत्रशुक्रकृतो बल्या वातघ्नाः कफपित्तलाः||६१||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਅਤਃ-ਅਨਨ੍ਤਰਮ੍, ਬਿਲੇਸ਼ਯਾਦ੍ਯਾ ਵਰ੍ਗਾ ਯਥੋਤ੍ਤਰਂ ਗੁਰੁਤ੍ਵੇਨ ਉਸ੍ਣਤ੍ਵੇਨ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਤ੍ਵੇਨ ਮਧੁਰਤ੍ਵੇਨ ਚਾਧਿਕਾਃ| ਯੋ ਯਸ੍ਮਾਦੁਤ੍ਤਰੋ ਵਰ੍ਗਃ , ਸ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਗੁਰੁਤ੍ਵਾਦਿਭਿਰਧਿਕ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤਥਾ, ਯਥੋਤ੍ਤਰਮੇਵ ਮੂਤ੍ਰਸ਼ੁਕ੍ਰਕਤੋ ਬਲ੍ਯਾ ਵਾਤਘ੍ਨਾਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਪਿਤ੍ਤਲਾਸ਼੍ਚ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਬਿਲੇਸ਼ਯਾਦਿਵਰ੍ਗਾਣਾਂ ਗੁਣਾਨਾਹ-ਗੁਰੂਸ੍ਣਸ੍ਨਿਗ੍ਧਮਧੁਰਾ ਇਤਿ| ਅਤਃ-ਏਭ੍ਯੋ ਜਾਙ੍ਗਲੇਭ੍ਯਃ ਪਰੇ| ਵਰ੍ਗਾਃ-ਬਿਲੇਸ਼ਯਾਦਯਃ| ਯਥੋਤ੍ਤਰਂ-ਬਿਲੇਸ਼ਯੇਭ੍ਯਃ ਪ੍ਰਸਹਾ ਗੁਰ੍ਵਾਦਿਗੁਣਯੁਕ੍ਤਾਃ, ਤਤੋ ਮਹਾਮਗਾਃ, ਤਤੋ ਜਲਚਰਾਃ, ਤਤੋ ਮਤ੍ਸ੍ਯਾ ਇਤਿ|
Adhikarana ਮਹਾਮਗਗੁਣਾਃ, ਕ੍ਰਵ੍ਯਾਦਪ੍ਰਸਹਗੁਣਾਃ (੬੨-੬੩) · Śloka ੬੩
ਏਵਂ ਵਰ੍ਗਪਞ੍ਚਕਸ੍ਯ ਸਾਮਾਨ੍ਯਗੁਣਾਨੁਕ੍ਤ੍ਵਾ, ਅਪਵਾਦਮਾਹ- ਸ਼ੀਤਾ ਮਹਾਮਗਾਸ੍ਤੇਸੁ, ਕ੍ਰਵ੍ਯਾਦਪ੍ਰਸਹਾਃ ਪੁਨਃ| ਲਵਣਾਨੁਰਸਾਃ ਪਾਕੇ ਕਟੁਕਾ ਮਾਂਸਵਰ੍ਧਨਾਃ||੬੨|| ਜੀਰ੍ਣਾਰ੍ਸ਼ੋਗ੍ਰਹਣੀਦੋਸਸ਼ੋਸਾਰ੍ਤਾਨਾਂ ਪਰਂ ਹਿਤਾਃ| |੬੩|
View original
एवं वर्गपञ्चकस्य सामान्यगुणानुक्त्वा, अपवादमाह- शीता महामृगास्तेषु, क्रव्यादप्रसहाः पुनः| लवणानुरसाः पाके कटुका मांसवर्धनाः||६२|| जीर्णार्शोग्रहणीदोषशोषार्तानां परं हिताः| |६३|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਤੇਸੁ ਵਰ੍ਗੇਸੁ ਮਧ੍ਯੇ ਮਹਾਮਗਾਃ ਸ਼ੀਤਵੀਰ੍ਯਾਃ| ਕ੍ਰਵ੍ਯਂ-ਆਮਮਾਂਸਂ ਭੁਞ੍ਜਤੇ ਯੇ, ਤੇ ਕ੍ਰਵ੍ਯਾਦਾਃ| ਕ੍ਰਵ੍ਯਾਦਾਸ੍ਤੁ ਯੇ ਪ੍ਰਸਹਾਃ-ਮਾਰ੍ਜਾਰਗਧ੍ਰੋਲੂਕਾਦਯਃ, ਤੇ ਲਵਣਾਨੁਰਸਾਃ ਪਾਕੇ ਕਟੁਕਾ ਮਾਂਸਵਰ੍ਧਨਾਸ਼੍ਚਾਤਿਤਰਾਮ੍| ਜੀਰ੍ਣਾਰ੍ਸ਼ਃਪ੍ਰਭ੍ਰੁਤ੍ਯਾਮਯਾਨਾਮਤਿਸ਼ਯੇਨ ਹਿਤਾਃ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਅਤ੍ਰ ਕੇਸਾਂਚਿਦ੍ਵਿਸ਼ੇਸਃ| ਤਤ੍ਰ ਮਹਾਮਗਗੁਣਾਨਾਹਸ਼ੀਤਾ ਮਹਾਮਗਾ ਇਤਿ| ਕ੍ਰਵ੍ਯਾਦਪ੍ਰਸਹਗੁਣਾਨਾਹ-ਕ੍ਰਵ੍ਯਾਦਪ੍ਰਸਹਾ ਇਤਿ| ਵਾਨਰਮੂਸਕਕੁਲਿਙ੍ਗਮਧੁਹਾਵ੍ਯਤਿਰਿਕ੍ਤਾ ਦ੍ਵੀਪ੍ਯਾਦਯੋ ਮਾਂਸਾਹਾਰਤ੍ਵਾਤ੍-ਕ੍ਰਵ੍ਯਾਦਪ੍ਰਸਹਾਃ| ਜੀਰ੍ਣੈਃ-ਕਾਲੇਨ ਪਕ੍ਵਦੋਸੈਃ, ਅਰ੍ਸ਼ਃਪ੍ਰਭਤਿਭਿਰਾਰ੍ਤਾਨਾਂ ਹਿਤਾਃ| ਸ਼ੋਸੋ-ਰਾਜਯਕ੍ਸ੍ਮਾ| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਤੁ (ਸੂ. ਅ. ੭)- "ਚਕ੍ਸੁਸ੍ਯਾਃ ਸਸ੍ਟਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਾ ਮਾਂਸਲਾਃ ਕਟੁਪਾਕਿਨਃ|" ਇਤਿ|
Adhikarana ਆਜਮਾਂਸਗੁਣਾਃ (੬੩-੬੪) · Śloka ੬੪
| ਨਾਤਿਸ਼ੀਤਗੁਰੁਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਮਾਂਸਮਾਜਮਦੋਸਲਮ੍||੬੩|| ਸ਼ਰੀਰਧਾਤੁਸਾਮਾਨ੍ਯਾਦਨਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿ ਬਂਹਣ੍ਮ੍| |੬੪|
View original
| नातिशीतगुरुस्निग्धं मांसमाजमदोषलम्||६३|| शरीरधातुसामान्यादनभिष्यन्दि बृंहण्म्| |६४|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਨਾਤਿਸ਼ਬ੍ਦੋਤ੍ਰੇਸਦਰ੍ਥੇ| ਯਦਿ ਤੁ ਪ੍ਰਤਿਸੇਧਨਮਾਤ੍ਰਮਭੀਸ੍ਟਮਭਵਿਸ੍ਯਦਾਚਾਰ੍ਯਸ੍ਯ, ਤਤੋ ਨਞ ਏਵ ਕੇਵਲਸ੍ਯੋਪਾਦਾਨਮਕਰਿਸ੍ਯਤ੍| ਤਸ੍ਮਾਦੀਸਦਰ੍ਥ ਏਵ ਵਿਵਕ੍ਸਿਤਃ| ਅਤ ਏਵਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ, ਯਥਾ-ਅਨਤਿਦਗ੍ਧੋ ਗ੍ਰਾਮ ਇਤਿ| ਅਦੋਸਲਮਿਤਿ ਅਲ੍ਪਦੋਸਲਮ੍, (ਪਥ੍ਯਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤਥਾ ਚ ਹਾਰੀਤਃ-"ਤ੍ਰਿਦੋਸਨੁਦ੍ਦੇਹਧਾਤੁਸਾਮਾਨ੍ਯਾਚ੍ਛਾਗਲਂ ਲਘੁ|" ਇਤਿ| ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਚਰਕਮਤਮਨੁਸਰਨ੍ਤ ਏਵਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ,-ਅਦੋਸਲਮਿਤਿ ਨਞ੍ ਈਸਦਰ੍ਥੇ, ਕਿਞ੍ਚਿਚ੍ਛੀਤਗੁਰੁਤ੍ਵਾਦਲ੍ਪਦੋਸਲਮ੍| ਯਥਾ-ਅਵਕ੍ਸੋ ਗ੍ਰਾਮ ਇਤਿ|) ਸ਼ਰੀਰਸ੍ਯ ਧਾਤੁਃ ਸ਼ਰੀਰਧਾਤੁਃ, ਪ੍ਰਕਤਤ੍ਵਾਤ੍ਪੁਰੁਸਸ਼ਰੀਰਸ੍ਯ ਮਾਂਸਾਖ੍ਯੋ ਧਾਤੁਃ, ਤਸ੍ਯ ਸਾਮਾਨ੍ਯਾਤ੍-ਤੁਲ੍ਯਤ੍ਵਾਤ੍, ਆਜਂ ਮਾਂਸਮਨਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿ ਬਂਹਣਂ ਚ| ਗੁਣਕਤਂ ਚਾਤ੍ਰ ਸਾਮਾਨ੍ਯਂ ਗਹ੍ਯਤੇ, ਨ ਦ੍ਰਵ੍ਯਕਤਮ੍| ਦ੍ਰਵ੍ਯਕਤੇ ਹਿ ਸਾਮਾਨ੍ਯੇ ਗਹ੍ਯਮਾਣੇ ਤੁਰਗੋਰਗਾਦਿਮਾਂਸਮਪਿ ਪੁਰੁਸਸ਼ਰੀਰਧਾਤੋਰ੍ਮਾਸਾਖ੍ਯਸ੍ਯ ਮਾਂਸਤ੍ਵੇਨ ਭਵਤੀਤਿ ਤਦ੍ਪ੍ਯਮਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿ ਬਂਹਣਂ ਚ ਸ੍ਯਾਤ੍, ਨ ਕੇਵਲਮਾਜਂ ਮਾਂਸਮ੍| ਗੁਣਕਤੇ ਤੁ ਸਾਮਾਨ੍ਯੇ ਗਹੀਤੇ ਸ਼ਰੀਰਧਾਤੁ ਸਾਮਨ੍ਯਾਦਾਜਮੇਵ ਮਾਂਸਮਨਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿ ਬਂਹਣਂ ਚੇਤਿ ਵਕ੍ਤੁਂ ਯੁਜ੍ਯਤੇ| ਮਾਂਸਗ੍ਰਹਣਂ ਚਾਤ੍ਰੋਪਲਕ੍ਸਣਾਰ੍ਥਮ੍| ਨ ਕੇਵਲਮਾਜਂ ਮਾਂਸਂ ਪੁਰੁਸਸ਼ਰੀਰਧਾਤੁਨਾ ਮਾਂਸਾਖ੍ਯੇਨ ਤੁਲ੍ਯਮ੍, ਯਾਵਦਨ੍ਯੇਪਿ ਯੇ ਛਾਗਸ਼ਰੀਰਗਤਾ ਧਾਤਵਸ੍ਤੇਪਿ ਮਨੁਸ੍ਯਸ਼ਰੀਰਧਾਤੁਨਾ ਤੁਲ੍ਯਗੁਣਾਃ, ਤੇਪ੍ਯਨਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿਨੋ ਬਂਹਣਾਸ਼੍ਚ| ਅਨਯਾ ਭਙ੍ਗ੍ਯਾ ਪੁਰੁਸਮਾਂਸਸ੍ਯਾਪ੍ਯਾਚਾਰ੍ਯੇਣਾਤ੍ਰ ਗੁਣਾ ਉਕ੍ਤਾਃ| ਨਨੁ, ਬਂਹਣਂ ਯਦ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਤਦ੍ਭੌਮਾਪ੍ਯਮਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿ ਚ| ਅਪਾਮੇਵਾਸਾਧਾਰਣੋ ਧਰ੍ਮਃ ਸ੍ਰਵਣਰੂਪਃ| ਤਤ੍ਕਥਮਨਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦੀਤ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍ ? ਬ੍ਰੂਮਃ| ਦ੍ਰਵ੍ਯਪ੍ਰਭਾਵਾਤ੍| ਈਦਸ਼ੋਯਂ ਦ੍ਰਵ੍ਯਪ੍ਰਭਾਵੋ ਯਦ੍ਬਂਹਣਮਪਿ ਦ੍ਰਵ੍ਯਮਨਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦੀਤਿ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਆਜਮਾਂਸਗੁਣਾਨਾਹ-ਨਾਤਿਸ਼ੀਤੇਤਿ| ਅਦੋਸਲਂਦੋਸਤ੍ਰਯਵਿਰੁਦ੍ਧਮ੍, ਤ੍ਰਿਦੋਸਘ੍ਨਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਨਞਤ੍ਰ ਵਿਰੁਦ੍ਧਾਰ੍ਥਃ| ਉਕ੍ਤਂ ਹਿ ਕਾਰਣਾਦਿਨਾ-"ਅਵਿਦਾਹ੍ਯਨਤਿਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਨਾਤਿਸ਼ੀਤਲਮਾਮਿਸਮ੍| ਛਾਗਂ ਲਘੁ ਤ੍ਰਿਦੋਸਘ੍ਨਮਨਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿ ਬਂਹਣਮ੍||" ਇਤਿ| ਹਾਰੀਤੇਨ ਚ-"ਤ੍ਰਿਦੋਸਘ੍ਨਂ ਦੇਹਧਾਤੁਸਾਮਾਨ੍ਯਾਚ੍ਛਾਗਲਂ ਲਘੁ|" ਇਤਿ| ਗੁਰੁਤ੍ਵਲਘੁਤ੍ਵਯੋਰ੍ਗੁਣਤ੍ਵਪਾਕਤ੍ਵਾਭ੍ਯਾਮਵਿਰੋਧਃ| ਤ੍ਰਿਦੋਸਘ੍ਨਤ੍ਵਂ ਵਾਤੋਤ੍ਤਰਤ੍ਰਿਦੋਸਵਿਸਯਮ੍, ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਪਿਤ੍ਤਕਫਕਰਤ੍ਵਾਤ੍| ਉਕ੍ਤਂ ਚ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੇ (ਸੂ.ਅ. ੪੬/੮੭)-"ਨਾਤਿਸ਼ੀਤਗੁਰੁ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋ ਮਨ੍ਦਪਿਤ੍ਤਕਫਃ ਸ੍ਮਤਃ| ਛਾਗਲਸ੍ਤ੍ਵਨਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦੀ ਤੇਸਾਂ ਪੀਨਸਨਾਸ਼ਨਃ||" ਇਤਿ| ਨਨੁ, ਬਂਹਣਸ੍ਯ ਦਧ੍ਯਾਦੇਰਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿਤ੍ਵਦਰ੍ਸ਼ਨਾਤ੍ ਕਥਂ ਬਂਹਣਮਨਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿ ? ਇਤ੍ਯਤ ਆਹ-ਸ਼ਰੀਰਧਾਤੁਸਾਮਾਨ੍ਯਾਤ੍,- ਸ਼ਰੀਰਂ-ਅਰ੍ਥਾਨ੍ਮਨੁਸ੍ਯਸ੍ਯ, ਤਸ੍ਯ ਧਾਤਵੋਰਸਾਦਯਃ, ਤੈਃ ਸਾਮਾਨ੍ਯਂ-ਸਦਸ਼ਗੁਣਤ੍ਵਮ੍, ਯਦ੍ਗੁਣਾ ਮਨੁਸ੍ਯਸ੍ਯ ਧਾਤਵਸ੍ਤਦ੍ਗੁਣਾ ਏਵਾਜਸ੍ਯ| ਅਤੋਤ੍ਯਨ੍ਤਸਾਮਾਨ੍ਯਾਦ੍ਬਂਹਣਮਪ੍ਯਨਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿ| ਯਦ੍ਧਿ ਕੈਸ਼੍ਚਿਦ੍ਗੁਣੈਃ ਸਮਂ ਕੈਸ਼੍ਚਿਦ੍ਵਿਪਰੀਤਂ ਤਤ੍ ਬਂਹਣਂ ਚਾਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿ ਚ| ਯਥਾ-ਸ੍ਤ੍ਯਾਨਂ ਘਤਂ ਸ੍ਤ੍ਯਾਨਘਤਪ੍ਰਕ੍ਸੇਪਾਦ੍ਵਰ੍ਧਤੇ ਨ ਚਾਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਤੇ| ਤਦੇਵੋਸ੍ਣਘਤਪ੍ਰਕ੍ਸੇਪਾਦ੍ਵਰ੍ਧਤੇਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਤੇ ਚ|
Adhikarana ਆਵਿਕਮਾਂਸਗੁਣਾਃ (੬੪) · Śloka ੬੪
| ਵਿਪਰੀਤਮਤੋ ਜ੍ਞੇਯਮਾਵਿਕਂ ਬਂਹਣਂ ਤੁ ਤਤ੍||੬੪||
View original
| विपरीतमतो ज्ञेयमाविकं बृंहणं तु तत्||६४||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਅਤਃ-ਆਜਮਾਂਸਾਤ੍, ਵਿਪਰੀਤਮਾਵਿਕਂ ਮਾਂਸਂ-ਅਤ੍ਯੁਸ੍ਣਸ੍ਨਿਗ੍ਧਗੁਰੁ ਸਦੋਸਲਮਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿ ਚੇਤਿ| ਬਂਹਣਤ੍ਵਸ੍ਯਾਪਿ ਵਿਪਰ੍ਯਯੇ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਤਦਪਵਾਦਮਾਹ-ਬਂਹਣਂ ਤੁ ਤਦਿਤਿ| ਤੁਸ਼ਬ੍ਦੋਵਧਾਰਣੇ| ਬਂਹਣਮੇਵ ਤਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਆਵਿਕਮਾਂਸਗੁਣਾਨਾਹ-ਵਿਪਰੀਤਮਿਤਿ| ਅਤਃ-ਆਜਮਾਂਸਾਤ੍, ਵਿਪਰੀਤਂ-ਅਤਿਸ਼ੀਤਗੁਰੁਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਤ੍ਰਿਦੋਸਕਰਮਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿ ਚ| ਵਿਪਰੀਤਤ੍ਵਾਤ੍ਕਰ੍ਸ਼ਨਤ੍ਵੇ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤ ਆਹ-ਬਂਹਣਂ ਤੁ ਤਦਿਤਿ| ਅਜਾਵ੍ਯੋਃ ਪ੍ਰਸਹਪ੍ਰਸ੍ਤਾਵੇ ਗੁਣਕਥਨਮਨਿਸ਼੍ਚਿਤਤ੍ਵੇਪਿ ਪ੍ਰਾਯਃ ਪ੍ਰਸਹਤ੍ਵਜ੍ਞਾਪਨਾਰ੍ਥਮ੍| ਅਤ ਏਵ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੇਨ ਗ੍ਰਾਮ੍ਯੇਸੁ ਪਠਿਤੌ (ਸੂ.ਅ.੪੬/੮੫)-"ਅਸ਼੍ਵਾਸ਼੍ਵਤਰਗੋਖਰੋਸ੍ਟ੍ਰਬਸ੍ਤੋਰਭ੍ਰਮੇਦਃਪੁਚ੍ਛਪ੍ਰਭਤਯੋ ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਾਃ|" ਇਤਿ| ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਾਸ਼੍ਚਾਤ੍ਰ ਪ੍ਰਸਹੇਸੂਕ੍ਤਾਃ|
Adhikarana ਗੋਮਾਂਸਗੁਣਾਃ (੬੫) · Śloka ੬੫
ਸ਼ੁਸ੍ਕਕਾਸਸ਼੍ਰਮਾਤ੍ਯਗ੍ਨਿਵਿਸਮਜ੍ਵਰਪੀਨਸਾਨ੍| ਕਾਰ੍ਸ਼੍ਯਂ ਕੇਵਲਵਾਤਾਂਸ਼੍ਚ ਗੋਮਾਂਸਂ ਸਨ੍ਨਿਯਚ੍ਛਤਿ||੬੫||
View original
शुष्ककासश्रमात्यग्निविषमज्वरपीनसान्| कार्श्यं केवलवातांश्च गोमांसं सन्नियच्छति||६५||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਗੋਮਾਸਂ ਸ਼ੁਸ੍ਕਕਾਸਾਦੀਨ੍ਨਿਯਚ੍ਛਤਿ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਗੋਮਾਂਸਗੁਣਾਨਾਹ-ਸ਼ੁਸ੍ਕਕਾਸੇਤਿ| ਸ਼ੁਸ੍ਕਕਾਸਃ ਕਫਾਦਿਨਿਸ੍ਠੀਵਨਰਹਿਤਃ| ਕੇਵਲਵਾਤਾਨ੍-ਸ਼ੁਦ੍ਧਵਾਤਜਾਨ੍ ਵ੍ਯਾਧੀਨ੍| ਬਹੁਵਚਨਾਦ੍ਵਾਤਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਵਾਤਵ੍ਯਾਧਯੋ ਗਹ੍ਯਨ੍ਤੇ|
Adhikarana ਮਹਿਸਮਾਂਸਗੁਣਾਃ (੬੬) · Śloka ੬੬
ਉਸ੍ਣੋ ਗਰੀਯਾਨ੍ਮਹਿਸਃ ਸ੍ਵਪ੍ਨਦਾਰ੍ਢ੍ਯਬਹਤ੍ਤ੍ਵਕਤ੍| |੬੬|
View original
उष्णो गरीयान्महिषः स्वप्नदार्ढ्यबृहत्त्वकृत्| |६६|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਮਹਿਸ ਉਸ੍ਣੋ ਗੁਰੁਤਰਃ ਸ੍ਵਪ੍ਨਾਦੀਂਸ਼੍ਚ ਕਰੋਤਿ| ਗੁਰੁ ਸ਼ਬ੍ਦਾਦੀਯਸੁਨਿ "ਪ੍ਰਿਯਸ੍ਥਿਰ" ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਗਰਾਦੇਸ਼ਃ| ਦਾਰ੍ਢ੍ਯਮਿਤਿ "ਵਰ੍ਣਦਢ" ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਸ੍ਯਞ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਮਹਿਸਗੁਣਾਨਾਹ-ਉਸ੍ਣੋ ਗਰੀਯਾਨਿਤਿ| ਗਰੀਯਾਨ੍-ਅਨ੍ਯੇਭ੍ਯੋ ਮਾਂਸੇਭ੍ਯੋ ਗੁਰੁਃ| ਸ੍ਵਪ੍ਨੋ-ਨਿਦ੍ਰਾ|
Adhikarana ਵਰਾਹਮਾਂਸਗੁਣਾਃ (੬੬) · Śloka ੬੬
| ਤਦ੍ਵਦ੍ਵਰਾਹਃ ਸ਼੍ਰਮਹਾ ਰੁਚਿਸ਼ੁਕ੍ਰਬਲਪ੍ਰਦਃ||੬੬||
View original
| तद्वद्वराहः श्रमहा रुचिशुक्रबलप्रदः||६६||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਵਰਾਹਃ-ਸੂਕਰਃ, ਤਦ੍ਵਤ੍-ਮਹਿਸਗੁਣੋ, ਜ੍ਞੇਯ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤਥਾ, ਸ਼੍ਰਮਹਾ ਰੁਚ੍ਯਾਦਿਪ੍ਰਦਸ਼੍ਚ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਵਰਾਹਗੁਣਾਨਾਹ-ਤਦ੍ਵਦ੍ਵਰਾਹ ਇਤਿ| ਤਦ੍ਵਤ੍-ਮਹਿਸਵਤ੍| ਨਨੁ, "ਸ੍ਵੇਦਨਂ ਬਂਹਣਂ ਵਸ੍ਯਂ ਤਰ੍ਪਣਂ ਸ਼ੀਤਲਂ ਗੁਰੁ| ਸ਼੍ਰਮਾਨਿਲਹਰਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਵਾਰਾਹਂ ਬਲਵਰ੍ਧਨਮ੍||" ਇਤਿ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੇਨ (ਸੂ.੪੬/੧੦੨) ਸ਼ੀਤਤ੍ਵਮੁਕ੍ਤਮ੍, ਇਹ ਤੁ ਤਦ੍ਵਦ੍ਵਚਨਾਦੁਸ੍ਣਤ੍ਵਮਿਤਿ ਵਿਰੋਧਃ| ਨ ਚਾਤਿਦੇਸ਼ਿਕਮੁਸ੍ਣਤ੍ਵਮੌਪਦੇਸ਼ਿਕੇਨ ਸ਼ੀਤਤ੍ਵੇਨ ਬਾਧ੍ਯਤ ਇਤਿ ਵਾਚ੍ਯਮ੍, "ਸ੍ਵਾਦ੍ਵਮ੍ਲਪਾਕਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋਸ੍ਣਂ ਵਾਤਘ੍ਨਂ ਬਂਹਣਂ ਗੁਰੁ| ਸ੍ਵੇਦਨਂ ਤਰ੍ਪਣਂ ਹਦ੍ਯਂ ਬਲ੍ਯਂ ਸ਼ੌਕਰਮਾਮਿਸਮ੍||" ਇਤਿ ਖਾਰਣਾਦਿਵਚਨਾਦੁਸ੍ਣਤ੍ਵਸ੍ਯਾਪ੍ਯੌਪਦੇਸ਼ਿਕਤ੍ਵਾਤ੍| ਮੈਵਮ੍| ਉਸ੍ਣਤ੍ਵਸ੍ਯ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਵਿਸਯਤ੍ਵਾਤ੍| ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ੋਸ੍ਣਂ ਸ਼ੀਤਵਿਰ੍ਯਮਪ੍ਯੁਸ੍ਣੋਦਕਾਦਿ ਸ੍ਵੇਦਨਂ ਦਸ੍ਟਮ੍| ਨ ਤੂਸ੍ਣਵੀਰ੍ਯਮਪਿ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਸ਼ੀਤਂ ਕਾਞ੍ਜਿਕਾਦਿ ਹਿਮਂ ਚ ਸ੍ਵੇਦਨਮ੍| ਅਤੋ ਯੁਕ੍ਤੈਵੇਯਂ ਵਿਸਯਵ੍ਯਵਸ੍ਥਾ|
Adhikarana ਮਤ੍ਸ੍ਯਗੁਣਾਃ (੬੭) · Śloka ੬੭
ਮਤ੍ਸ੍ਯਾਃ ਪਰਂ ਕਫਕਰਾਃ| |੬੭|
View original
मत्स्याः परं कफकराः| |६७|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-"ਗੁਰੂਸ੍ਣਸ੍ਨਿਗ੍ਧਮਧੁਰਾ ਵਰ੍ਗਾਸ਼੍ਚਾਤੋ ਯਥੋਤ੍ਤਰਮ੍|" ਇਤ੍ਯਨੇਨ ਗ੍ਰਨ੍ਥੇਨਾਤਿਗੁਰੂਸ੍ਣਸ੍ਨਿਗ੍ਧਮਧੁਰਤ੍ਵਮਤਿਮੂਤ੍ਰਸ਼ੁਕ੍ਰਕਤ੍ਤ੍ਵਮਤਿਬਲ੍ਯਤ੍ਵਮਤਿਵਾਤਘ੍ਨਤ੍ਵਮਤਿਕਫਪਿਤ੍ਤਲਤ੍ਵਂ ਚ ਮਤ੍ਸ੍ਯਾਨਾਮੁਕ੍ਤਮ੍| "ਪਰਂ ਕਫਕਰਾਃ" ਇਤ੍ਯਨੇਨਾਤਃ ਕਫਕਤ੍ਤਮਾ ਮਤ੍ਸ੍ਯਾ ਇਤਿ ਬੋਧਯਤਿ| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਸ੍ਪਸ੍ਟਾਰ੍ਥਮੇਵਮੁਕ੍ਤਮ੍ (ਸੂ.ਅ.੭)-"ਕਫਪਿਤ੍ਤਕਰਾ ਮਤ੍ਸ੍ਯਾਃ ਪਰਂ ਪਵਨਨਾਸ਼ਨਾਃ|" ਇਤਿ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਮਤ੍ਸ੍ਯਗੁਣਾਨਾਹ-ਮਤ੍ਸ੍ਯਾਃ ਪਰਮਿਤਿ|
Adhikarana ਚਿਲਿਚੀਮਗੁਣਾਃ (੬੭) · Śloka ੬੭
ਚਿਲਿਚੀਮਸ੍ਤ੍ਰਿਦੋਸਕਤ੍| |੬੭|
View original
चिलिचीमस्त्रिदोषकृत्| |६७|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਚਿਲਿਚੀਮਸਂਜ੍ਞੋ ਮਤ੍ਸ੍ਯਸ੍ਤ੍ਰਿਦੋਸਕਰਃ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਚਿਲਿਚੀਮਗੁਣਾਃ-ਚਿਲਿਚੀਮ ਇਤਿ|
Adhikarana ਲਾਵਾਦਯਃ ਸ੍ਵੇ ਸ੍ਵੇ ਵਰ੍ਗੈ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਾਃ (੬੭) · Śloka ੬੭
| ਲਾਵਰੋਹਿਤਗੋਧੈਣਾਃ ਸ੍ਵੇ ਸ੍ਵੇ ਵਰ੍ਗੇ ਵਰਾਃ ਪਰਮ੍||੬੭||
View original
| लावरोहितगोधैणाः स्वे स्वे वर्गे वराः परम्||६७||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਲਾਵਾਦਯਃ ਸ੍ਵਸ੍ਵਵਰ੍ਗੇਸੁ ਵਰਤਰਾਃ| ਤਤ੍ਰ ਲਾਵੋ-ਵਿਸ੍ਕਿਰੇਸ੍ਵਤਿਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਃ, ਰੋਹਿਤੋ-ਮਤ੍ਸ੍ਯੇਸੁ| ਸ ਹਿ ਪ੍ਰਤਿਸ੍ਰੋਤੋਵਿਚਾਰੀ ਆਕਾਸ਼ਪ੍ਲਵਨਸ਼੍ਚ| ਤਥਾ ਚੋਕ੍ਤਮ੍ (ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਸੂ.ਅ.੭)-"ਪ੍ਰਤਿਸ੍ਰੋਤੋਵਿਚਾਰਿਤ੍ਵਾਦਾਕਾਸ਼ਪ੍ਲਵਨੇਨ ਚ| ਰੋਹਿਤਃ ਪ੍ਰਵਰਸ੍ਤੇਸਾਮ੍" ਇਤਿ| ਗੋਧਾ ਚ-ਬਿਲੇਸ਼ਯੇਸੁ ਵਰਾ| ਏਣੋ-ਮਗੇਸ੍ਵਿਤਿ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਮਾਂਸੇਸੁ ਵਰਂ ਨਿਰ੍ਦ੍ਧਾਰਯਤਿ-ਲਾਵਰੋਹਿਤੇਤਿ| ਲਾਵੋ-ਵਿਸ੍ਕਿਰੇਸੁ ਵਰਃ| ਰੋਹਿਤੋ-ਮਤ੍ਸ੍ਯੇਸੁ ਵਰਃ| ਗੋਧਾ-ਬਿਲੇਸ਼ਯੇਸੁ ਵਰਾ| ਏਣੋ-ਮਗੇਸੁ ਵਰਃ| ਪਰਮਿਤਿ ਵਰੇਭ੍ਯੋਪਿ ਵਰਾਃ| ਵਰਾਸ੍ਤੁ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਉਕ੍ਤਾਃ (ਸੂ.ਅ.੭)-"ਏਣਃ ਕੁਰਙ੍ਗੋ ਹਰਿਣਃ ਸ਼ਸ਼ੋ ਲਾਵਃ ਕਪਿਞ੍ਜਲਃ| ਤਿਤ੍ਤਿਰਿਃ ਕ੍ਰਕਰੋ ਗੋਧਾ ਸ਼੍ਵਾਵਿਦ੍ਗਧ੍ਰੋਮਗਾਧਿਪਃ|| ਬਰ੍ਹਿਣਃ ਸਾਰਿਕਾ ਨ੍ਯਙ੍ਕੁਰ੍ਹਂਸੋ ਰੋਹਿਤਕਚ੍ਛਪੌ| ਵਰ੍ਮੀ ਚਾਗ੍ਰ੍ਯਾਃ ਸ੍ਵਵਰ੍ਗੇਸੁ, ਪ੍ਰਵਰਾਸ੍ਤੇਸ੍ਵਪਿ ਸ੍ਮਤਾਃ|| ਲਾਵੈਣਗੋਧਾਸਿਂਹਾਸ਼੍ਚ, ਨਿਨ੍ਦਿਤੋ ਗੌਃ ਸਦਰ੍ਦੁਰਃ| ਸ੍ਯਃ ਕਾਣਕਪੋਤਸ਼੍ਚ ਸ਼ੇਸਮੁਕ੍ਤਂ ਯਥਾਯਥਮ੍||" ਇਤਿ|
Adhikarana ਸਦ੍ਯੋਹਤਾਦਿਮਾਂਸਂ ਸੇਵ੍ਯਮ੍ (੬੮) · Śloka ੬੮
ਮਾਂਸਂ ਸਦ੍ਯੋਹਤਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਵਯਃਸ੍ਥਂ ਚ ਭਜੇਤ੍| |੬੮|
View original
मांसं सद्योहतं शुद्धं वयःस्थं च भजेत्| |६८|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਮਾਂਸਂ ਸਦ੍ਯੋਹਤਂ ਭਜੇਤ੍, ਸਦ੍ਯੋਹਤਸ੍ਯ ਮਾਂਸਂ ਭਜੇਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤਥਾ, ਸ਼ੁਦ੍ਧਂ-ਸ੍ਨਾਯ੍ਵਸ੍ਥ੍ਯਾਦਿਰਹਿਤਮ੍| ਤਥਾ, ਵਯਸਿ ਤਿਸ੍ਠਤੀਤਿ ਵਯਃਸ੍ਥਮ੍,- ਯਦ੍ਯਪਿ ਸਰ੍ਵਂ ਮਾਂਸਂ ਵਯਃਸ੍ਥਮੇਵ, ਤਥਾਪੀਹ ਵਯਃਸ੍ਥਮਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਸ਼ੋਭਨਂ ਤਰੁਣਂ ਵਯ ਇਤਿ ਗਮ੍ਯਤੇ| ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਯੂਨਃ ਪ੍ਰਾਣਿਨੋ ਮਾਂਸਂ ਭਜੇਤ੍, ਨ ਬਾਲਵਦ੍ਧਯੋਰਿਤਿ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਮਾਂਸਭਜਨਂ ਨਿਯਚ੍ਛਤਿ-ਮਾਂਸਮਿਤਿ| ਸਦ੍ਯੋਹਤਂਤਤ੍ਕਾਲਵ੍ਯਾਪਾਦਿਤਮਗਾਦਿਜਮ੍| ਸ਼ੁਦ੍ਧਂ-ਅਸ੍ਥ੍ਯਾਦਿਰਹਿਤਮ੍| ਵਯਃਸ੍ਥਂ-ਤਰੁਣਮਗਾਦਿਜਮ੍| ਏਭ੍ਯੋਨ੍ਯਨ੍ਨ ਸੇਵ੍ਯਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|
Adhikarana ਮਤਮਾਂਸਂ ਤ੍ਯਾਜ੍ਯਮ੍ (੬੮) · Śloka ੬੮
ਤ੍ਯਜੇਤ੍| ਮਤਂ ਕਸ਼ਂ ਭਸ਼ਂ ਮੇਦ੍ਯਂ ਵ੍ਯਾਧਿਵਾਰਿਵਿਸੈਰ੍ਹਤਮ੍||੬੮||
View original
त्यजेत्| मृतं कृशं भृशं मेद्यं व्याधिवारिविषैर्हतम्||६८||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਮਤਂ-ਸ੍ਵਯਂ ਮਤਂ ਨ ਭਜੇਤ੍, ਅਵਿਜ੍ਞਾਤਸ੍ਵਰੂਪੇਣ ਵ੍ਯਾਧਿਨਾਮਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਣਿਨੋ ਯਨ੍ਮਾਂਸਂ ਤਤ੍ਤ੍ਯਜੇਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਕਸ਼ਂ-ਦੁਰ੍ਬਲਂ ਨ ਭਜੇਤ੍| ਤਥਾ, ਭਸ਼ਂ ਮੇਦ੍ਯਂ-ਅਤਿਮੇਦੁਰਂ ਮਾਸਂ ਤ੍ਯਜੇਤ੍| ਤਥਾ, ਵ੍ਯਾਧਿਨਾ-ਵਿਜ੍ਞਾਤਸ੍ਵਰੂਪੇਣ ਹਤਸ੍ਯ, ਵਾਰਿਣਾ ਵਿਸੇਣ ਚ ਹਤਸ੍ਯ, ਨਿਰ੍ਜੀਵੀਕਤਸ੍ਯ, ਯਨ੍ਮਾਂਸਂ ਤਤ੍ਤ੍ਯਜੇਤ੍| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਤੁ (ਸੂ,ਅ.੭) ਹਂਸਾਦੀਨਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸਾ ਉਕ੍ਤਾਃ| ਯਥਾ-"ਹਂਸਃ ਸ੍ਵਰਕਰਃ ਪਿਤ੍ਤਰਕ੍ਤਜਿਨ੍ਮਧੁਰੋ ਹਿਮਃ| ਕੁਲੀਰਃ ਪਰਮਂ ਵਸ੍ਯੋ ਬਂਹਣਃ ਪ੍ਰੀਣਨੋ ਗੁਰੁਃ|| ਗੋਧਾ ਨਿਯਚ੍ਛਤਿ ਵਿਸਂ ਮੂਸਕਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰਵਰ੍ਧਨਃ| ਗੁਰੁਣ੍ਯਣ੍ਡਾਨਿ ਬਾਲਾਨਾਂ ਕਸਾਯਮਧੁਰਂ ਪਲਮ੍|| ਵਦ੍ਧਾਨਾਂ ਸ੍ਨਾਯੁਭੂਯਿਸ੍ਠਮਬਲ੍ਯਂ ਗੁਰੁ ਦੋਸਲਮ੍|" ਇਤਿ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਸੇਵ੍ਯੇਸ੍ਵਪਿ ਭਤਾਦੀਨ੍ਯਪਵਦਤਿ-ਤ੍ਯਜੇਦਿਤਿ| ਯਤ੍ ਸਦ੍ਯੋਹਤਮਪਿ ਕੇਨ ਹਤਮਿਤਿ ਨ ਜ੍ਞਾਯਤੇ ਤਤ੍-ਮਤਮ੍| ਕਸਂ-ਅਪੁਸ੍ਟਮ੍| ਭਸ਼ਂ ਮੇਦ੍ਯਂ-ਅਤ੍ਯਨ੍ਤਪੁਸ੍ਟਮ੍| ਵ੍ਯਾਧਿਹਤਂ-ਜ੍ਵਰਾਦਿਨਾ ਹਤਮ੍| ਵਾਰਿਹਤਂ-ਜਲਮਜ੍ਜਨਾਦਿਨਾ| ਵਿਸਹਤਂ-ਵਿਸਦਿਗ੍ਧਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਹਤਂ ਸਰ੍ਪਾਦਿਨਾ ਵਾ|
Adhikarana ਪੁਂਸ੍ਤ੍ਰਿਯੋਰਵਯਵਾਦਿ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਗੌਰਵਲਾਘਵੇ (੬੯-੩) · Śloka ੩
ਪੁਂਸ੍ਤ੍ਰਿਯੋਃ ਪੂਰ੍ਵਪਸ਼੍ਚਾਰ੍ਧੇ ਗੁਰੁਣੀ, ਗਰ੍ਭਿਣੀ ਗੁਰੁਃ| ਲਘੁਰ੍ਯੋਸਿਚ੍ਚਤੁਸ੍ਪਾਤ੍ਸੁ, ਵਿਹਙ੍ਗੇਸੁ ਪੁਨਃ ਪੁਮਾਨ੍||੬੯|| ਸ਼ਿਰਃਸ੍ਕਨ੍ਧੋਰੁਪਸ੍ਠਸ੍ਯ ਕਟ੍ਯਾਃ ਸਕ੍ਥ੍ਨੋਸ਼੍ਚ ਗੌਰਵਮ੍| ਤਥਾਮਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਯੋਰ੍ਯਥਾਪੂਰ੍ਵਂ ਵਿਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ੇਤ੍||੭੦|| ਸ਼ੋਣਿਤਪ੍ਰਭਤੀਨਾਂ ਚ ਧਾਤੂਨਾਮੁਤ੍ਤਰੋਤ੍ਤਰਮ੍| ਮਾਂਸਾਦ੍ਗਰੀਯੋ ਵਸਣਮੇਢ੍ਰਵਕ੍ਕਯਕਦ੍ਗੁਦਮ੍||੭੧|| ਇਤਿ ਮਾਂਸਵਰ੍ਗਃ||੩||
View original
पुंस्त्रियोः पूर्वपश्चार्धे गुरुणी, गर्भिणी गुरुः| लघुर्योषिच्चतुष्पात्सु, विहङ्गेषु पुनः पुमान्||६९|| शिरःस्कन्धोरुपृष्ठस्य कट्याः सक्थ्नोश्च गौरवम्| तथाऽऽमपक्वाशययोर्यथापूर्वं विनिर्दिशेत्||७०|| शोणितप्रभृतीनां च धातूनामुत्तरोत्तरम्| मांसाद्गरीयो वृषणमेढ्रवृक्कयकृद्गुदम्||७१|| इति मांसवर्गः||३||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਪੁਂਸ੍ਤ੍ਰਿਯੋਃ ਪੂਰ੍ਵਪਸ਼੍ਚਾਰ੍ਧੇ ਯਥਾਸਂਖ੍ਯਂ ਗੁਰੁਣੀ| ਪੂਰ੍ਵਂ ਚ ਪਸ਼੍ਚਂ ਚ ਪੂਰ੍ਵਪਸ਼੍ਚੇ, ਤਯੋਰਰ੍ਧੇ| ਪੁਂਸਃ ਪੂਰ੍ਵਾਰ੍ਧਂ ਗੁਰੁ, ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ ਪਸ਼੍ਚਾਰ੍ਧਂ ਗੁਰ੍ਵਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਗਰ੍ਭਿਣੀ ਗੁਰੁਃ-ਗਰ੍ਭਿਣੀਮਾਂਸਂ ਗੁਰੁ| ਚਤ੍ਵਾਰਃ ਪਾਦਾ ਯੇਸਾਂ ਤੇ ਚਤੁਸ੍ਪਾਦਃ, ਤੇਸੁ ਚਤੁਸ੍ਪਾਤ੍ਸੁ-ਗਵਾਦਿਸੁ ਮਧ੍ਯੇ, ਸ੍ਤ੍ਰੀ ਲਘੁਃ| ਚਤੁਸ੍ਪਾਦਿਤਿ "ਸਂਖ੍ਯਾਸੁ ਪੂਰ੍ਵਸ੍ਯ" ਇਤ੍ਯਨ੍ਤਲੋਪਃ| ਵਿਹਙ੍ਗੇਸੁ-ਦ੍ਵਿਜੇਸੁ ਤੁ, ਪੁਮਾਨ੍ ਲਘੁਃ| ਸ਼ਿਰਃਪ੍ਰਭਤੀਨਾਂ ਮਾਂਸਾਨਾਂ ਯਥਾਪੂਰ੍ਵਂ ਗੁਰੁਤ੍ਵਂ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ੇਤ੍| ਏਵਂ ਸਕ੍ਥ੍ਯਾਦਿਮਾਂਸੇਭ੍ਯਃ ਸ਼ਿਰੋਮਾਂਸਂ ਗੁਰੁਤਮਮਿਤ੍ਯਵਤਿਸ੍ਠਤੇ| ਆਮਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਯੋਸ਼੍ਚ ਯਥਾਪੂਰ੍ਵਂ ਗੁਰੁਤ੍ਵਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ਃ| ਤੇਨ ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਾਦਾਮਾਸ਼ਯੋ ਗੁਰੁਃ| ਰਕ੍ਤਾਦੀਨਾਂ ਧਾਤੂਨਾਂ ਯਥੋਤ੍ਤਰਂ ਗੁਰੁਤ੍ਵਂ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ੇਤ੍| ਤੇਨ ਲੋਹਿਤਾਨ੍ਮਾਂਸਂ ਗੁਰੁ, ਮਾਂਸਾਨ੍ਮੇਦ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| "ਮਾਂਸਾਦ੍ਗਰੀਯੋ ਵਸਣਮੇਢ੍ਰਵਕ੍ਕਯਕਦ੍ਗੁਦਮ੍|" ਇਤ੍ਯਤ੍ਰਾਪ੍ਯੁਤ੍ਤਰੋਤ੍ਤਰਮਿਤ੍ਯਨੁਵਰ੍ਤਤੇ| ਤੇਨ ਮਾਂਸਾਦ੍ਗੁਰੁਤਰੋ ਵਸਣਃ ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਮੇਢ੍ਰਃ, ਯਾਵਤ੍ਸਰ੍ਵਗਰਿਸ੍ਠਂ ਗੁਦਂ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ੇਦਿਤਿ| ਇਤਿ ਮਾਂਸਵਰ੍ਗਃ| ਮਾਂਸਵਰ੍ਗਾਦਨਨ੍ਤਰਂ ਸ਼ਕਵਰ੍ਗੋ ਨਿਗਦ੍ਯਤੇ--
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਅਵਯਵਾਦਿਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਗੌਰਵਲਾਘਵੇ ਆਹ-ਪੁਂਸ੍ਤ੍ਰਿਯੋਰਿਤਿ| ਪੁਂਸਃ-ਪੁਲ੍ਲਿਙ੍ਗਸ੍ਯ ਮਗਾਦੇਃ ਸ਼ਰੀਰਸ੍ਯ, ਪੂਰ੍ਵਾਰ੍ਦ੍ਧਂ-ਨਾਭ੍ਯਾਦਿਸ਼ਿਰੋਨ੍ਤਂ ਗੁਰੁ| ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਤੁ ਪਸ਼੍ਚਾਰ੍ਦ੍ਧਂ-ਨਾਭੇਰਧੋਭਾਗਂ ਗੁਰੁ| ਗਰ੍ਭਿਣੀ ਤੁ ਸਰ੍ਵੈਵ ਗੁਰੁਃ| ਚਤੁਸ੍ਪਾਤ੍ਸੁ ਮਧ੍ਯੇ ਯੋਸਿਤ੍-ਸ੍ਤ੍ਰੀ ਲਘੁਃ| ਵਿਹਙ੍ਗੇਸੁ-ਪਕ੍ਸਿਸੁ ਮਧ੍ਯੇ, ਪੁਮਾਨ੍ ਲਘੁਃ| ਸ਼ਿਰਸ੍ਕਨ੍ਧੋਰ੍ਵਿਤਿ ਯਥਾਵਯਵੇਸੁ ਮਧ੍ਯੇ ਪਸ੍ਠਸ੍ਯ ਕਟ੍ਯਾਃ ਸਕ੍ਥ੍ਨੋਰਿਤਿ ਪਸ੍ਠਾਦਿਤ੍ਰਯਸ੍ਯ ਯਥਾਪੂਰ੍ਵਂ ਗੌਰਵਂ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ੇਤ੍| ਸਕ੍ਥਿਭ੍ਯਾਂ ਕਟੀ ਗੁਰੁਃ, ਕਟ੍ਯਾਃ ਪਸ੍ਠਂ ਗੁਰੁ| ਸਕ੍ਥਿਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਜਙ੍ਘੇ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯੇ, ਊਰ੍ਵੋਃ ਪਥਗ੍ਗ੍ਰਹਣਾਤ੍| "ਸ਼ਿਰੋਵਤ੍ਪਾਦਗੌਰਵਮ੍" ਇਤਿ ਖਾਰਣਾਦਿਨਾ ਪਾਦਯੋਃ ਸ਼ਿਰਸ੍ਤੁਲ੍ਯਤ੍ਵਵਚਨਾਤ੍ ਚਕਾਰਾਤ੍ ਪਾਦਯੋਸ਼੍ਚ ਗੌਰਵਂ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍| ਸ਼ਿਰਃਸ੍ਕਨ੍ਧੋਰੂਣਸ਼੍ਚ ਗੌਰਵਂ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍| ਊਰੁਭ੍ਯਾਂ ਸ੍ਕਨ੍ਧੌ ਗੁਰੂ, ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਸ਼ਿਰੋ ਗੁਰੁ| ਉਰੁਸ੍ਕਨ੍ਧਸ਼ਿਰਃਸਕ੍ਥਿਕਟੀਪਸ੍ਠਾਨਾਂ ਯਥੋਤ੍ਤਰਂ ਗੌਰਵਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਉਕ੍ਤਂ ਚ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੇਨ (ਸੂ.ਅ.੪੬/੧੩੦)-"ਤਥਾ ਸਕ੍ਥਿਸ੍ਕਨ੍ਧਕ੍ਰੋਡਸ਼ਿਰਃਪਾਦਕਰਕਟੀਪਸ੍ਠਚਰ੍ਮਕਾਲੇਯਕਯਕਦਨ੍ਤ੍ਰਾਣਿ|" ਇਤਿ| ਕਾਲੇਯਕਂ-ਵਕ੍ਕਃ| ਤਥਾਮਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਯੋਃ-ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਾਦਾਮਾਸ਼ਯੋ ਗੁਰੁਰਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸ਼ੋਣਿਤਪ੍ਰਭਤੀਨਾਮੁਤ੍ਤਰੋਤ੍ਤਰਂ-ਸ਼ੋਣਿਤਾਦਿਭਿਃ ਸ਼ਬ੍ਦੈਃ ਸ਼ੋਣਿਤਸਾਰਾਦਯੋ ਗਹ੍ਯਨ੍ਤੇ, ਤੇਨ ਸ਼ੋਣਿਤ ਸਾਰਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਣਿ ਨੋ ਮਾਂਸਾਤ੍ ਮਾਂਸਸਾਰਸ੍ਯ ਮਾਂਸਂ ਗੁਰੁ, ਤਤੋ ਮੇਦਃਸਾਰਸ੍ਯ, ਤਤੋਸ੍ਥਿਸਾਰਸ੍ਯ, ਤਤੋ ਮਜ੍ਜਸਾਰਸ੍ਯ, ਤਤਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰਸਾਰਸ੍ਯੇਤਿ| ਨਨੁ, ਏਵਂ ਚੇਤ੍ ਤ੍ਵਕ੍ਸਤ੍ਵੇਪਿ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯੇ| ਵਕ੍ਸ੍ਯਤਿ ਹਿ (ਹ. ਸ਼ਾ. ਅ. ੩/੧੧੭)-"ਤ੍ਵਗ੍ਰਕ੍ਤਾਦੀਨਿ ਸਤ੍ਵਾਨ੍ਤਾਨ੍ਯਗ੍ਰ੍ਯਾਣ੍ਯਸ੍ਟੌ ਯਥੋਤ੍ਤਰਮ੍| ਬਲਪ੍ਰਮਾਣਜ੍ਞਾਨਾਰ੍ਥਂ ਸਾਰਾਣ੍ਯੁਕ੍ਤਾਨਿ ਦੇਹਿਨਾਮ੍||" ਇਤਿ| ਸਤ੍ਯਮ੍| ਕਿਨ੍ਤੁ ਤ੍ਵਕ੍ਸਾਰਸ੍ਯ ਮਾਂਸਤ੍ਵੇਨਾਨੁਪਯੋਗਾਤ੍ ਸਤ੍ਵਸਾਰਸ੍ਯ ਤਿਰ੍ਯਕ੍ਸ੍ਵਸਮ੍ਭਵਾਦਗ੍ਰਹਣਮ੍| ਰਕ੍ਤਾਦਿਧਾਤੂਨਾਮੇਵ ਯਥੋਤ੍ਤਰਂ ਗੌਰਵੇ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯਮਾਨੇ ਕੋ ਦੋਸਃ? ਇਤਿ ਚੇਤ੍ ਨ| ਮਾਂਸਪ੍ਰਸ੍ਤਾਵੇ ਤੇਸਾਮਪ੍ਰਸ੍ਤੁਤਤ੍ਵਾਤ੍| ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੇਨਾਪਿ(ਸੂ. ਅ. ੪੬/੧੩੦)-"ਸ੍ਥਾਨਾਦਿਕਤਂ ਮਾਂਸਸ੍ਯ ਗੁਰੁਲਾਘਵਮੁਪਦੇਕ੍ਸ੍ਯਾਮਃ| ਤਦ੍ਯਥਾ-ਰਕ੍ਤਾਦਿਸ਼ੁਕ੍ਰਾਨ੍ਤੇਸੁ ਧਾਤੁਸੂਤ੍ਤਰੋਤ੍ਤਰਾ ਗੁਰਵਃ|" ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਤਥਾ ਚ ਚਰਕਃ (ਸੂ.ਅ. ੨੭/੩੨੮)-"ਚਰਃ ਸ਼ਰੀਰਾਵਯਵਾਃ ਸ੍ਵਭਾਵੋ ਧਾਤਵਃ ਕ੍ਰਿਯਾ| ਲਿਙ੍ਗਂ ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਸਂਸ੍ਕਾਰੋ ਮਾਤ੍ਰਾ ਚਾਸ੍ਮਿਨ੍ ਪਰੀਕ੍ਸ੍ਯਤੇ||" ਇਤਿ ਸ਼ਰੀਰਾਵਯਵਾਦਿਵਦ੍ਧਾਤੂਨਾਂ ਗੁਰੁਲਾਘਵਤ੍ਵੇਨੋਪਾਦਾਨਾਤ੍| ਕਿਞ੍ਚ ਧਾਤਵਸ਼੍ਚੇਦ੍ਵਿਵਕ੍ਸਿਤਾਃ ਸ੍ਯੁਃ, ਤਦਾ ਰਸਾਦੀਨਾਮਿਤਿ ਬ੍ਰੂਯਾਦਿਤਿ| ਮਾਂਸਾਦ੍ਦਸਣਾਦਿ ਯਥੋਤ੍ਤਰਂ ਗਰੀਯਃ, ਵਸਣਾਨ੍ਮੇਢ੍ਰਮ੍, ਮੇਢ੍ਰਾਦ੍ਦ੍ਵਕ੍ਕੌ, ਵਕ੍ਕਾਭ੍ਯਾਂ ਯਕਤ੍, ਯਕਤ੍-ਕਾਲਖਣ੍ਡਮ੍, ਤਤੋ ਗੁਦਮ੍, ਮਾਂਸਾਦਿਤਿ ਸ਼ਿਰੋਮਾਂਸਾਤ੍| ਯਦਾਹ ਖਾਰਣਾਦਿਃ-"ਸਕ੍ਥਿਸ੍ਕਨ੍ਧਾ ਉਰਃ ਸ਼ੀਰ੍ਸਂ ਮੁਸ੍ਕੌ ਤ੍ਵਙ੍ ਮੇਹਨਂ ਕਟਿਃ| ਵਕ੍ਕੌ ਯਕਦ੍ਗੁਦੇ ਵਕ੍ਸਸ਼੍ਚਾਮਿਸਨ੍ਮਧ੍ਯਮੇਵ ਚ|| ਗੁਰੂਤ੍ਤਰੋਤ੍ਤਰਂ ਵਿਦ੍ਯਾਚ੍ਛਿਰੋਵਤ੍ਪਾਦਗੌਰਵਮ੍|" ਇਤਿ| ਨਨੁ, ਖਾਰਣਾਦਿਸ੍ਤ੍ਵਚੋਧਿਕਂ ਕਟ੍ਯਾ ਗੌਰਵਮਾਹ, ਸ਼ਿਰਃਪਾਦਯੋਸ੍ਤੁਲ੍ਯਮ੍| ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਸ੍ਤੁ ਸ਼ਿਰਸੋਧਿਕਂ ਪਾਦਯੋਃ, ਕਟ੍ਯਾ ਅਧਿਕਂ ਤ੍ਵਚਃ| ਤਤ੍ਕਿਮਤ੍ਰ ਪ੍ਰਮਾਣਮ੍ ? ਉਚ੍ਯਤੇ| ਤ੍ਵਕ੍ਚਰ੍ਮਣੋਰਰ੍ਥਭੇਦਾਦਵਿਰੋਧਃ| ਨ ਹਿ ਤ੍ਵਗੇਵ ਚਰ੍ਮ| ਕਿਨ੍ਤਰ੍ਹਿ? ਬਾਹ੍ਯਾ-ਤ੍ਵਕ੍, ਸਂਹਤਿਃ-ਚਰ੍ਮ| ਸ਼ਿਰਃਪਾਦਮਿਤਿ ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵੈਕਤ੍ਵੇ ਕਤ੍ਵਾ ਕ੍ਰੋਡਾਚ੍ਛਿਰਃਪਾਦਂ ਗੁਰ੍ਵਿਤਿ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯੇਯਮ੍, ਨ ਤੁ ਕ੍ਰੋਡਾਚ੍ਛਿਰਸ੍ਤਤਃ ਪਾਦਾਵਿਤਿ| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਤੁ (ਸੂ. ਅ. ੭)-"ਤਾਮ੍ਰੋਤ੍ਰ ਹਰਿਣਃ ਕਸ੍ਣਸ੍ਤ੍ਵੇਣੋ ਹਦ੍ਯਾਸ੍ਤ੍ਰਿਦੋਸਜਿਤ੍| ਲਘੀਯਾਨ੍ ਸਡ੍ਰਸਸ਼੍ਵਾਸੌ, ਗ੍ਰਾਹੀ ਰੂਕ੍ਸੋ ਹਿਮਃ ਸ਼ਸ਼ਃ|| ਕਟੁਪਾਕੋਗ੍ਨਿਕਤ੍ਪਥ੍ਯਃ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤੇਨਿਲਾਵਰੇ| ਤਦ੍ਵਲ੍ਲਾਵੋਪ੍ਯਰੂਕ੍ਸਸ਼੍ਚ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ਰੂਕ੍ਸਃ ਕਪਿਞ੍ਜਲਃ|| ਪਾਰਾਵਤਾਃ ਕਪੋਤਾਸ਼੍ਚ ਤਦ੍ਵਦ੍ਵਨ੍ਯਾਃ ਸੁਪੂਜਿਤਾਃ| ਗੋਧਾ ਨਿਯਚ੍ਛਤਿ ਵਿਸਂ, ਮੂਸਕਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰਵਰ੍ਦ੍ਧਨਃ|| ਹਂਸਃ ਸ੍ਵਰਕਰਃ ਪਿਤ੍ਤਰਕ੍ਤਜਿਨ੍ਮੇਦੁਰੋ ਹਿਮਃ| ਪ੍ਰਤਿਸ੍ਰੋਤੋਵਿਚਾਰਿਤ੍ਵਾਦਾਕਾਸ਼ਪ੍ਲਵਨੇਨ ਚ|| ਰੋਹਿਤਃ ਪ੍ਰਵਰਸ੍ਤੇਸਾਂ, ਪਰਂ ਚਿਲਿਚਿਮੋਵਰਃ| ਅਗੋਚਰਵਿਚਾਰਿਤ੍ਵਾਤ੍ਸਰ੍ਵਦੋਸਕਰੋ ਹਿ ਸਃ|| ਕੁਲੀਰਃ ਪਰਮਂ ਵਸ੍ਯੋ ਬਂਹਣਃ ਪ੍ਰੀਣਨੋ ਗੁਰੁਃ| ਗੁਰੂਣ੍ਯਣ੍ਡਾਨਿ ਬਾਲਾਨਾਂ ਕਸਾਯਮਧੁਰਂ ਪਲਮ੍|| ਵਦ੍ਧਾਨਾਂ ਸ੍ਰਾਯੁਭੂਯਿਸ੍ਠਮਬਲ੍ਯਂ ਗੁਰੁ ਦੋਸਲਮ੍|" ਇਤਿ| ਇਤਿ ਮਾਂਸਵਰ੍ਗਃ|
Adhikarana ਸ਼ਾਕਵਰ੍ਗਃ ਪਾਠਾਦਿਜਸ਼ਾਕਗੁਣਾਃ (੭੨) · Śloka ੭੨
ਅਥ ਸ਼ਾਕਵਰ੍ਗਃ| ਸ਼ਾਕਂ ਪਾਠਾਸ਼ਠੀਸੂਸਾਸੁਨਿਸਣ੍ਣਸਤੀਨਜਮ੍| ਤ੍ਰਿਦੋਸਘ੍ਨਂ ਲਘੁ ਗ੍ਰਾਹਿ ਸਰਾਜਕ੍ਸਵਵਾਸ੍ਤੁਕਮ੍||੭੨||
View original
अथ शाकवर्गः| शाकं पाठाशठीसूषासुनिषण्णसतीनजम्| त्रिदोषघ्नं लघु ग्राहि सराजक्षववास्तुकम्||७२||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਪਾਠਾਦਿਜਂ ਸ਼ਾਕਂ ਤ੍ਰਿਦੋਸਹਰਂ ਲਘੁ ਗ੍ਰਾਹਿ ਚ| ਤਦ੍ਵਤ੍ ਰਾਜਕ੍ਸਵਕਵਾਸ੍ਤੁਕੇ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਅਥ ਸ਼ਾਕਵਰ੍ਗਃ| ਸ੍ਨੇਹਾਦਿਸਂਸ੍ਕਤ ਉਦ੍ਭਿਦਵਯਵਃ-ਸ਼ਾਕਮ੍| ਤਤ੍ਰ ਪਾਠਾਦਿਗੁਣਾਨਾਹ-ਸ਼ਾਕਂ ਪਾਠੇਤਿ| ਪਾਠਾਅਮ੍ਬਸ੍ਠਾ| ਸ਼ਠੀ-ਕਰ੍ਚੂਰਃ| ਸ਼ੂਸਾ-ਕਾਸਮਰ੍ਦਿਕਾ ਕਾਸਮਰ੍ਦਸਦਸ਼ੀ| ਸੁਨਿਸਣ੍ਣਃ-ਚਤੁਰ੍ਦਲਸ਼੍ਚਾਙ੍ਗੇਰੀਸਦਸ਼ਪਰ੍ਣਃ| ਸਤੀਨੋ-ਵਿਸ੍ਣੁਕ੍ਰਾਨ੍ਤਾ| ਰਾਜਕ੍ਸਵੋ-ਦੁਗ੍ਧਿਕਾ| ਵਾਸ੍ਤੁਕਃ-ਕਙ੍ਕਵਾਸ੍ਤੁਕਃ|
Adhikarana ਸੁਨਿਸਣ੍ਣਾਗੁਣਾਃ (੭੩) · Śloka ੭੩
ਸੁਨਿਸਣ੍ਣੋਗ੍ਨਿਕਦ੍ਵਸ੍ਯਸ੍ਤੇਸੁ| |੭੩|
View original
सुनिषण्णोऽग्निकृद्वृष्यस्तेषु| |७३|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਤੇਸੁ ਮਧ੍ਯੇ, ਸੁਨਿਸਣ੍ਣਃ-ਸ੍ਵਸ੍ਤਿਕਾਖ੍ਯੋ, ਜਲਮਧ੍ਯੇ ਭਵਤਿ| ਪਤ੍ਰੈਸ਼੍ਚਾਙ੍ਗੇਰੀਤੁਲ੍ਯੋਗ੍ਨਿਕਰੋ ਵਸ੍ਯਃ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਅਤ੍ਰਕੇਸਾਂਚਿਦ੍ਵਿਸ਼ੇਸਃ| ਤਤ੍ਰ ਸੁਨਿਸਣ੍ਣਗੁਣਾਨਾਹਸੁਨਿਸਣ੍ਣ ਇਤਿ|
Adhikarana ਰਾਜਕ੍ਸਵਗੁਣਾਃ (੭੩) · Śloka ੭੩
ਰਾਜਕ੍ਸਵਃ ਪਰਮ੍| ਗ੍ਰਹਣ੍ਯਰ੍ਸ਼ੋਵਿਕਾਰਘ੍ਨਃ|੭੩|
View original
राजक्षवः परम्| ग्रहण्यर्शोविकारघ्नः|७३|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਰਾਜਕ੍ਸਵਃ-ਕ੍ਸੁਦ੍ਵਿਬੋਧਨੋ ਰਾਜਸ਼ਾਕਾਖ੍ਯਃ, ਪਰਂ-ਅਤ੍ਯਰ੍ਥਂ, ਗ੍ਰਹਣ੍ਯਰ੍ਸ਼ੋਵਿਕਾਰਘ੍ਨਃ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਰਾਜਕ੍ਸਵਗੁਣਾਨਾਹ-ਰਾਜਕ੍ਸਵ ਇਤਿ|
Adhikarana ਵਾਸ੍ਤੁਕਗੁਣਾਃ (੭੩) · Śloka ੭੩
| ਵਰ੍ਚੋਭੇਦਿ ਤੁ ਵਾਸ੍ਤੁਕਮ੍||੭੩||
View original
| वर्चोभेदि तु वास्तुकम्||७३||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਵਾਸ੍ਤੁਕਂ ਤੁ-ਪੁਨਃ ਰਕ੍ਤਵਾਸ੍ਤੁਕਾਖ੍ਯਂ, ਵਰ੍ਚੋਭੇਦਿ-ਪੁਰੀਸਸ੍ਯ ਭੇਦਨਮ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਵਾਸ੍ਤੁਕਗੁਣਾਨਾਹ-ਵਰ੍ਚੋਭੇਦੀਤਿ| ਵਰ੍ਚੋਭੇਦਿਸਰਮ੍|
Adhikarana ਕਾਕਮਾਚੀਗੁਣਾਃ (੭੪) · Śloka ੭੪
ਹਨ੍ਤਿ ਦੋਸਤ੍ਰਯਂ ਕੁਸ੍ਠਂ ਵਸ੍ਯਾ ਸੋਸ੍ਣਾ ਰਸਾਯਨੀ| ਕਾਕਮਾਚੀ ਸਰਾ ਸ੍ਵਰ੍ਯਾ|੭੪|
View original
हन्ति दोषत्रयं कुष्ठं वृष्या सोष्णा रसायनी| काकमाची सरा स्वर्या|७४|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਕਾਕਮਾਚੀਂ ਤ੍ਰਿਦੋਸਘ੍ਨੀ, ਕੁਸ੍ਠਨਾਸ਼ਿਨੀ, ਬਸ੍ਯਾ, ਕਿਞ੍ਚਿਦੁਸ੍ਣਾ, ਸਰਾ-ਭੇਦਿਨੀ, ਸ੍ਵਰਹਿਤਾ ਚ| ਸ੍ਵਾਸ੍ਥ੍ਯਸਂਵਾਹਕਤ੍ਵੇਨ ਚ ਰਸਾਯਨਸਦਸ਼ੀ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਕਾਕਮਾਚੀਗੁਣਾਨਾਹ-ਹਨ੍ਤਿ ਦੋਸਤ੍ਰਯਮਿਤਿ| ਰਸਾਯਨੀ-ਵਯਃਸ੍ਥਾਪਨੀ| ਕਾਕਮਾਚੀ-ਕਾਮਾਤਾ| ਯਤ੍ਤੁ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੇਨੋਕ੍ਤਂ (ਸੂ.ਅ.੪੦/੫)- "ਤਿਕ੍ਤਾ ਕਾਕਮਾਚੀ ਪਿਤ੍ਤਂ ਵਰ੍ਦ੍ਧਯਤਿ, ਉਸ੍ਣਵੀਰ੍ਯਤ੍ਵਾਤ੍|" ਇਤਿ| ਤਦਨ੍ਯਾਰ੍ਥਮ੍| ਕੇਵਲਂ ਪਿਤ੍ਤਂ ਕਰੋਤ੍ਯੇਵ|
Adhikarana ਚਾਙ੍ਗੇਰੀਗੁਣਾਃ (੭੪-੭੫) · Śloka ੭੫
| ਚਾਙ੍ਗੇਰ੍ਯਮ੍ਲਾਗ੍ਨਿਦੀਪਨੀ||੭੪|| ਗ੍ਰਹਣ੍ਯਰ੍ਸ਼ੋਨਿਲਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਹਿਤੋਸ੍ਣਾ ਗ੍ਰਾਹਿਣੀ ਲਘੁਃ| |੭੫|
View original
| चाङ्गेर्यम्लाऽग्निदीपनी||७४|| ग्रहण्यर्शोऽनिलश्लेष्महितोष्णा ग्राहिणी लघुः| |७५|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਚਾਙ੍ਗੇਰੀ-ਕ੍ਸੁਦ੍ਰਾਮ੍ਲਿਕਾ, ਅਮ੍ਲਾ, ਅਗ੍ਨਿਦੀਪਨੀ, ਗ੍ਰਹਣ੍ਯਾਦਿਸੁ ਹਿਤਾ, ਉਸ੍ਣਵੀਰ੍ਯਾ, ਸਙ੍ਗ੍ਰਾਹਿਣੀ, ਲਘ੍ਵੀ ਚ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਚਾਙ੍ਗੇਰੀਗੁਣਾਨਾਹ-ਚਾਙ੍ਗੇਰੀਤਿ| ਚਾਙ੍ਗੇਰੀ-ਅਮ੍ਲਪਤ੍ਰਿਕਾ|
Adhikarana ਪਟੋਲਾਦੀਨਾਂ ਗੁਣਾਃ (੭੫-੭੮) · Śloka ੭੮
| ਪਟੋਲਸਪ੍ਤਲਾਰਿਸ੍ਟਸ਼ਾਰ੍ਙ੍ਗੇਸ੍ਟਾਵਲ੍ਗੁਜਾਮਤਾਃ||੭੫|| ਵੇਤ੍ਰਾਗ੍ਰਬਹਤੀਵਾਸਾਕੁਤਿਲੀਤਿਲਪਰ੍ਣਿਕਾਃ| ਮਣ੍ਡੂਕਪਰ੍ਣੀਕਰ੍ਕੋਟਕਾਰਵੇਲ੍ਲਕਪਰ੍ਪਟਾਃ||੭੬|| ਨਾਡੀਕਲਾਯਗੋਜਿਹ੍ਵਾਵਾਰ੍ਤਾਕਂ ਵਨਤਿਕ੍ਤਕਮ੍| ਕਰੀਰਂ ਕੁਲਕਂ ਨਨ੍ਦੀ ਕੁਚੈਲਾ ਸ਼ਕੁਲਾਦਨੀ||੭੭|| ਕਟਿਲ੍ਲਂ ਕੇਮ੍ਬੁਕਂ ਸ਼ੀਤਂ ਸਕੋਸ਼ਾਤਕਕਰ੍ਕਸ਼ਮ੍| ਤਿਕ੍ਤਂ ਪਾਕੇ ਕਟੁ ਗ੍ਰਾਹਿ ਵਾਤਲਂ ਕਫਪਿਤ੍ਤਜਿਤ੍||੭੮||
View original
| पटोलसप्तलारिष्टशार्ङ्गेष्टावल्गुजाऽमृताः||७५|| वेत्राग्रबृहतीवासाकुतिलीतिलपर्णिकाः| मण्डूकपर्णीकर्कोटकारवेल्लकपर्पटाः||७६|| नाडीकलायगोजिह्वावार्ताकं वनतिक्तकम्| करीरं कुलकं नन्दी कुचैला शकुलादनी||७७|| कटिल्लं केम्बुकं शीतं सकोशातककर्कशम्| तिक्तं पाके कटु ग्राहि वातलं कफपित्तजित्||७८||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਪਟੋਲਾਦੀਨਿ ਕਰ੍ਕਸ਼ਾਨ੍ਤਾਨ੍ਯਸ੍ਟਾਵਿਂਸ਼ਤਿਃ ਸ਼ੀਤਵਿਰ੍ਯਾਣਿ ਤਿਕ੍ਤਾਨਿ ਪਾਕੇ ਕਟੂਨਿ ਗ੍ਰਾਹੀਣਿ ਵਾਤਲਾਨਿ ਕਫਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨਾਨਿ ਚ| ਸਪ੍ਤਲਾ-ਸਾਤਲਾ| ਅਰਿਸ੍ਟੋ-ਨਿਮ੍ਬਃ| ਸ਼ਾਰ੍ਙ੍ਗੇਸ੍ਟਾ-ਅਙ੍ਗਾਰਵਲ੍ਲਿਕਾ| ਅਵਲ੍ਗੁਜੋ-ਬਾਕੁਚੀ| ਅਮਤਾ-ਗੁਡੂਚੀ| ਵੇਤ੍ਰੋ-ਵਂਸ਼ਸਦਸ਼ਃ, ਤਸ੍ਯਾਗ੍ਰਮ੍| ਵਾਸਾ-ਵਸਃ| ਕੁਤਿਲੀ-ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਤਿਲਜਾਤਿਃ| ਤਿਲਪਰ੍ਣੀ-ਬਦਰਕਃ| ਮਣ੍ਡੁਕਪਰ੍ਣੀਂ-ਮਣ੍ਡੂਕੀ, ਆਦਿਤ੍ਯਵਲ੍ਲੀ| ਕਰ੍ਕੋਟਕਾਰਵੇਲ੍ਲਕੇਪੁਨਃ ਪ੍ਰਥਿਤੇ ਏਵ| ਪਰ੍ਪਟਃ-ਸ਼ੀਤਪ੍ਰਿਯਾਖ੍ਯਃ| ਨਾਡੀਕਲਾਯਂ-ਸਕੁਲਾਕ੍ਸਕਃ ਸੁਵਰ੍ਚਲਾਭੇਦਃ| ਗੋਜਿਹ੍ਵਾ-ਗੋਧੂਮਿਕਾ, "ਗੋਧੂਮਿਕਾ ਤੁ ਗੋਜਿਹ੍ਵਾ ਗੋਜੀ ਕ੍ਰੋਸ੍ਟੁਕਮੂਲਿਕਾ|" ਵਨਤਿਕ੍ਤਕਂ-ਵਤ੍ਸਕਃ| ਕੁਲਕਂ-ਕਾਕਤਿਨ੍ਦੁਕਃ| ਨਨ੍ਦੀ-ਜਯਵਕ੍ਸਸ਼੍ਚਸ਼ਬ੍ਦਿਤਃ| ਕੁਚੈਲਾ-ਪਾਠਾ| ਸ਼ਕੁਲਾਦਨੀ-ਕਟੁਕਾ| ਕਟਿਲ੍ਲਂ-ਦੀਰ੍ਘਪਤ੍ਰਾ ਵਰ੍ਸਾਭੂਃ| ਕੋਸ਼ਾਤਕੋਘਣ੍ਟੋਲਿਃ| ਕਰ੍ਕਸ਼ਃ-ਕਮ੍ਪਿਲ੍ਲਕਃ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਪਟੋਲਾਦਿਗੁਣਾਨਾਹ-ਪਟੋਲੇਤਿ| ਪਟੋਲਂ-ਰਾਜੀਫਲਮ੍| ਸਪ੍ਤਲਾ-ਸਾਤਲਾ| ਅਰਿਸ੍ਟੋ-ਨਿਮ੍ਬਃ| ਸ਼ਾਰ੍ਙ੍ਗੇਸ੍ਟਾ-ਅਙ੍ਗਾਰਵਲ੍ਲੀ| ਅਵਲ੍ਗੁਜੋ-ਬਾਕੁਚੀ| ਅਮਤਾ-ਗੁਡੂਚੀ| ਵੇਤ੍ਰੋ-ਵਂਸ਼ਸਦਸ਼ਃ, ਤਸ੍ਯਾਗ੍ਰਂ-ਅਗ੍ਰਭਾਗਃ| ਬਹਤੀ ਦ੍ਵਿਧਾ,-ਸਿਂਹੀ ਵ੍ਯਾਘ੍ਰੀ ਚ| ਵਾਸਾ-ਆਟਰੂਸਕਃ| ਕੁਨ੍ਤਿਲੀ-ਚਞ੍ਚੁਸਦਸ਼ੀ ਦੀਰ੍ਘਪਤ੍ਰਾ| ਤਿਲਪਰ੍ਣਿਕਾ-ਬਦਰਕਃ| ਮਣ੍ਡੂਕਪਰ੍ਣੀ-ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੀ| ਕਰ੍ਕੋਟਂ-ਕਰ੍ਕੋਟੀਫਲਮ੍| ਕਾਰਵੇਲ੍ਲਕਂ-ਸੁਸਵੀਫਲਮ੍| ਪਰ੍ਪਟੋ-ਜ੍ਵਰਘ੍ਨਃ| ਨਾਡੀਕਲਾਯੋ-ਮਤ੍ਸ੍ਯਾਕ੍ਸਃ| ਗੋਜਿਹ੍ਵਾ-ਦਾਰ੍ਵਿਪਤ੍ਰਿਕਾ| ਵਾਰ੍ਤਾਕਂ-ਵਨ੍ਤਾਕਮ੍| ਵਨਤਿਕ੍ਤਕਂ-ਕਿਰਾਤਤਿਕ੍ਤਮ੍| ਕਰੀਰਂ-ਗੂਢਪਤ੍ਰਮ੍| ਕੁਲਕਂਕਾਕਤਿਨ੍ਦੁਕਮ੍| ਨਨ੍ਦੀ-ਮੇਸਸ਼ਙ੍ਗੀ| ਕੁਚੈਲਾ-ਕਸ੍ਣਪਾਠਾ| ਸ਼ਕੁਲਾਦਨੀ_ਕਟੁਰੋਹਿਣੀ| ਕਟਿਲ੍ਲਂ-ਰਕ੍ਤਪੁਨਰ੍ਨਵਾ| ਕੇਮ੍ਬੁਕਂ-ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਮ੍| ਕੋਸ਼ਾਤਕਂ-ਕਤਵੇਧਨਮ੍| ਕਰ੍ਕਸ਼ਂ-ਕਮ੍ਪਿਲ੍ਲਮ੍| ਪਟੋਲਾਦਿਕਂ ਸ਼ੀਤਤਿਕ੍ਤਾਦਿਗੁਣਮ੍| ਅਤ੍ਰ ਪਟੋਲਨਿਮ੍ਬਾਵਲ੍ਗੁਜਾਮਤਾਵੇਤ੍ਰਾਗ੍ਰਕਰ੍ਕੋਟਕਕਾਰਵੇਲ੍ਲੇਸੁ ਵਿਵਾਦਃ| ਤਤ੍ਰ ਪਟੋਲਫਨਂ ਪ੍ਰਤਿ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਃ (ਸੂ.ਅ. ੪੬/੨੬੮)-"ਕਫਪਿਤ੍ਤਹਰਂ ਵ੍ਰਣ੍ਯਮੁਸ੍ਣਂ ਤਿਕ੍ਤਮਵਾਤਲਮ੍| ਪਟੋਲਂ ਕਟੁਕਂ ਪਾਕੇ ਵਸ੍ਯਂ ਰੋਚਨਦੀਪਨਮ੍||" ਖਾਰਣਾਦਿਃ-"ਸਸ੍ਨੇਹੋਸ੍ਣਂ ਲਘੁ ਸ੍ਵਾਦੁ ਪਾਕੇ ਦੋਸਾਨੁਲੋਮਨਮ੍| ਉਕ੍ਤਂ ਤਿਕ੍ਤਂ ਤਿਕ੍ਤਂ ਤ੍ਰਿਦੋਸਘ੍ਨਂ ਸ਼ਾਕਂ ਨਿਮ੍ਬਪਟੋਲਯੋਃ|| ਤਥਾ,-ਪਟੋਲਨਿਮ੍ਬਂ ਵਾਤਘ੍ਨਂ ਤਿਕ੍ਤਮਨ੍ਯਤ੍ਤੁ ਵਾਤਲਮ੍|" ਇਤਿ| ਤਤ੍ਰ ਖਾਰਣਾਦ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਤ੍ਰਿਦੋਸਘ੍ਨਤ੍ਵਮੇਵ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਮ੍, ਅਨ੍ਯਥਾਨ੍ਵਯਾਨੁਪਪਤ੍ਤੇਃ- ਵਾਗ੍ਭਟੋਕ੍ਤਸ੍ਯ ਹਿ "ਵਾਤਲਮ੍" ਇਤ੍ਯਸ੍ਯ ਸਪ੍ਤਲਾਦਿਭਿਰਨ੍ਵਯਤ੍ਵੇਨ ਸਾਰ੍ਥਕ੍ਯਾਤ੍, ਪਟੋਲਸ੍ਯ ਕਫਪਿਤ੍ਤਹਰਤ੍ਵਾਦਿਭਿਃ| ਅਤ ਏਵ ਹਰਿਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਜੈਜ੍ਜਟਾਦਯਸ੍ਟੀਕਾਕਾਰਾ ਅਪ੍ਯੁਦ੍ਦਤਵ੍ਯਕ੍ਤਿਵ੍ਯਤਿਰੇਕੇਣ ਗਣਗੁਣਾ ਇਤ੍ਯਾਹੁਃ| ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੋਕ੍ਤਸ੍ਯ ਤੁ "ਅਵਾਤਲਮ੍" ਇਤਿ ਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਯ ਵਾਤ-ਘ੍ਨਤ੍ਵਮੇਵਾਰ੍ਥਃ, ਵਿਰੁਦ੍ਧਾਰ੍ਥਤ੍ਵਾਨ੍ਨਞਃ| ਯਦ੍ਯਪਿ ਵਾਤੋਦਾਸੀਨਤ੍ਵਵਾਤਘ੍ਨਤ੍ਵਯੋਃ ਸਹਾਨਵਸ੍ਥਾਨਲਕ੍ਸਣੋ ਵਿਰੋਧੋਸ੍ਤਿ, ਤਥਾਪ੍ਯਵਾਤ-ਲਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਵਾਤੋਦਾਸੀਨਤ੍ਵਂ ਨ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਮ੍, ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰਵਿਰੋਧਸ੍ਯ ਤਦ-ਵਸ੍ਥਤ੍ਵਾਤ੍| ਅਥਵਾ, ਅਵਾਤਲਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਵਾਤਕਰਣਾਭਾਵ ਉਚ੍ਯਤੇ, ਸ ਚ ਵਾਤਘ੍ਨਤ੍ਵੇਪ੍ਯਸ੍ਤਿ, ਇਤ੍ਯਵਿਰੋਧਃ| ਅਤ ਏਵ ਰਸੇਭੇਦੀਯੇ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤਿ (ਹ. ਸੂ.ਅ. ੧੦/੩੫)-"ਤਿਕ੍ਤਂ ਕਟੁ ਚ ਭੂਯਿਸ੍ਠਮਵਸ੍ਯਂ ਵਾਤਕੋਪਨਮ੍| ਤੇਮਤਾਪਟੋਲੀਭ੍ਯਾਂ ਸ਼ੁਣ੍ਠੀਕਸ੍ਣਾਰਸੋਨਤਃ||" ਇਤਿ| ਮਾਧਵਕਸ਼ਮਨਂ ਮੂਲਂ ਤਸ੍ਯ ਵਿਰੇਚਨਮ੍||" ਇਤਿ| ਉਸ੍ਣਤ੍ਵਸ਼ੀਤਤ੍ਵਯੋਰੁਸ੍ਣਤ੍ਵਂ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਮ੍, ਅਨਵਕਾਸ਼ਤ੍ਵਾਤ੍| ਸ਼ੀਤਲਤ੍ਵਂ ਵਾਤਲਤ੍ਵਵਤ੍ ਸਾਵਕਾਸ਼ਮ੍| ਨਿਮ੍ਬੇ ਤੁ ਖਾਰਣਾਦ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਤ੍ਰਿਦੋਪਘ੍ਨਤ੍ਵਂ ਫਲਵਿਸਯਮ੍, ਸਸ੍ਨੇਹਤ੍ਵਾਦੀਨਾਂ ਫਲ ਏਵ ਸਮ੍ਭਵਾਤ੍ ਪਟੋਲਸਾਹਚਰ੍ਯਾਚ੍ਚ| ਚਰਕਸਸ਼੍ਰੁਤਾਦ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਵਾਤਲਤ੍ਵਂ ਪਤ੍ਰਵਿਪਯਮ੍| ਅਵਲ੍ਗੁਜਸ੍ਯ ਪਿਤ੍ਤਕਰਤ੍ਵਵਾਤਘ੍ਨਤ੍ਵੇ ਆਹ ਖਾਰਣਾਦਿਃ-"ਅਵਲ੍ਗੁਜਃ ਸੈਡਗਜਃ ਪਿਤ੍ਤਕਤ੍ਕਫਵਾਤਜਿਤ੍|" ਇਤਿ| ਤਤ੍ਫਲਵਿਸਯਮ੍, ਧਾਨ੍ਯਵਰ੍ਗੇ ਪਾਠਾਤ੍| ਅਤ ਏਵੋਕ੍ਤਂ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ (ਸੂ. ਅ. ੧੨)- "ਅਵਲ੍ਗੁਜੈਡਗਜਯੋਰ੍ਬੀਜਂ ਵਾਤਕਫਪ੍ਰਣੁਤ੍|" ਇਤਿ| ਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨਤ੍ਵਂ ਵਾਤਲਤ੍ਵਂ ਚ ਪਤ੍ਰਵਿਸਯਮ੍| ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੋਪ੍ਯਾਹ (ਸੂ. ਆ. ੪੬/੨੬੫)- "ਅਵਲ੍ਗੁਜਃ ਕਟੁਃ ਪਾਕੇ ਤਿਕ੍ਤਃ ਪਿਤ੍ਤਕਫਾਪਹਃ|" ਇਤਿ| ਗੁਡੂਚ੍ਯਾਸ੍ਤ੍ਰਿਦੋਸਘ੍ਨਤ੍ਵਮੁਸ੍ਣਤ੍ਵਂ ਚੋਕ੍ਤਂ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ (ਸੂ. ਅ. ੧੨)- "ਤਿਕ੍ਤਾਮਤਾ ਤ੍ਰਿਦੋਸਘ੍ਨੀ ਗ੍ਰਾਹਿਣ੍ਯੁਸ੍ਣਾ ਰਸਾਯਨੀ| ਦੀਪਨੀ ਜ੍ਵਰਤਟ੍ਦਾਹਕਾਮਲਾਵਾਤਰਕ੍ਤਨੁਤ੍||" ਇਤਿ| ਤਤ੍ਰ ਤ੍ਰਿਦੋਸਘ੍ਨਤ੍ਵੋਸ੍ਣਤ੍ਵੇ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯੇ, ਅਨਵਕਾਸ਼ਤ੍ਵਾਤ੍| ਵਾਤਲਤ੍ਵ ਸ਼ੀਤਲਤ੍ਵੇ ਤੁ ਪਟੋਲਵਤ੍ਸਾਵਕਾਸ਼ੇ| ਤਥਾ, ਵੇਤ੍ਰਾਗ੍ਰਸ੍ਯ ਖਾਰਣਾਦਿਨਾ ਤ੍ਰਿਦੋਸਘ੍ਨਤ੍ਵਮੁਕ੍ਤਮ੍-"ਚਞ੍ਚੁਰ੍ਮਰ੍ਮਰਿਕਾ ਪਾਠਾ ਵੇਤ੍ਰਾਗ੍ਰਂ ਸੁਨਿਸਣ੍ਣਕਮ੍| ਸ਼ਠੀਸ਼ਾਕਂ ਚ ਸਙ੍ਗ੍ਰਾਹਿ ਦੋਸਤ੍ਰਯਹਿਤਂ ਲਘੁ||" ਇਤਿ| ਤਤ੍ਰ ਤ੍ਰਿਦੋਸਘ੍ਨਤ੍ਵਂ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਮ੍, ਹਾਰੀਤੇਨ ਵਾਤਲਸ੍ਯਾਪੋਹਿਤਤ੍ਵਾਤ੍,-"ਸਰ੍ਵਂ ਤਿਕ੍ਤਂ ਵਾਤਲਮਵਸ੍ਯਂ ਚਾਨ੍ਯਤ੍ਰ ਵੇਤ੍ਰਾਗ੍ਰਪਟੋਲਾਤ੍|" ਇਤਿ| ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੇਨ ਅਨੁਕ੍ਤਤ੍ਵਾਚ੍ਚ, (ਸੂ. ਅ. ੪੬/੨੭੦)- "ਆਟਰੂਸਕਵੇਤ੍ਰਾਗ੍ਰਗੁਡੂਚੀਨਿਮ੍ਬਪਰ੍ਪਟਾਃ| ਕਿਰਾਤਤਿਕ੍ਤਸਹਿਤਾਸ੍ਤਿਕ੍ਤਾਃ ਪਿਤ੍ਤਕਫਾਪਹਾਃ||" ਇਤਿ| ਕਰ੍ਕੋਟਕਾਰਵੇਲ੍ਲਯੋਃ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੇਨ ਵਾਤਘ੍ਨਤ੍ਵਮੁਕ੍ਤਮ੍ (ਸੂ.ਅ. ੪੬/੨੬੯)-"ਕਫਵਾਤਹਰਂ ਤਿਕ੍ਤਂ ਰੋਚਨਂ ਕਟੁਕਂ ਲਘੁ| ਵਾੜ੍ਤਾਕਂ ਦੀਪਨਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਜੀਰ੍ਣਂ ਸਕ੍ਸਾਰਪਿਤ੍ਤਲਮ੍|| ਤਦ੍ਵਤ੍ਕਰ੍ਕੋਟਕਂ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ਕਾਰਵੇਲ੍ਲਕਮੇਵ ਚ||" ਇਤਿ| ਤਤ੍ਰ ਵਾਤਲਤ੍ਵਂ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਮ੍, ਆਤਿਦੇਸ਼ਿਕਾਦੌਪਦੇਸ਼ਿਕਸ੍ਯ ਬਲੀਯਸ੍ਤ੍ਵਾਤ੍ ਸਾਦਸ਼੍ਯਸ੍ਯ ਚ ਕਤਿਪਯੈਰਪਿ ਗੁਣੈਸ਼੍ਚਰਿਤਾਰ੍ਥਤ੍ਵਾਚ੍ਚ| ਉਪਮਾਨਾਦੁਪਮੇਯਸ੍ਯ ਹੀਨਗੁਣਤ੍ਵਾਤ੍| ਕਿਞ੍ਚ ਚਰਕਾਦਿਵਿਰੁਦ੍ਧਃ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਪਾਠੋ ਨ ਪ੍ਰਮਾਣਮਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਜੈਜ੍ਜਟੇਨ| ਵਿਗੀਤਸ਼੍ਚਾਯਮਤਿਦੇਸ਼ਪਾਠਃ|
Adhikarana ਪਟੋਲਗੁਣਾਃ (੭੯) · Śloka ੭੯
ਹਦ੍ਯਂ ਪਟੋਲਂ ਕਮਿਨੁਤ੍ਸ੍ਵਾਦੁਪਾਕਂ ਰੁਚਿਪ੍ਰਦਮ੍| |੭੯|
View original
हृद्यं पटोलं कृमिनुत्स्वादुपाकं रुचिप्रदम्| |७९|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸਾਮਾਨ੍ਯਗੁਣਾਨੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਕੇਸਾਂਚਿਦ੍ਗੁਣਕਰ੍ਮਵਿਸ਼ੇਸਮਾਹ- ਸ੦-ਪਟੋਲਂ ਹਦ੍ਯਾਦਿਗੁਣਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਮੁਨਿਨਾ (?) ਤੁ ਤ੍ਰਿਦੋਸਸ਼ਮਨਤ੍ਵਮੁਕ੍ਤਮ੍-"ਪਟੋਲਪਤ੍ਰਂ ਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨਂ ਵਲ੍ਲੀ ਚਾਸ੍ਯ ਕਫਾਪਹਾ| ਫਲਂ ਤ੍ਰਿਦੋਸਸ਼ਮਨਂ ਮੂਲਂ ਚਾਸ੍ਯ ਵਿਰੇਚਨਮ੍||" ਇਤਿ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਅਤ੍ਰ ਕੇਸਾਂਚਿਦ੍ਵਿਸ਼ੇਸਃ| ਤਤ੍ਰ ਪਟੋਲਗੁਣਾਨਾਹਹਦ੍ਯਮਿਤਿ|
Adhikarana ਬਹਤੀਦ੍ਵਯਗੁਣਾਃ (੭੯) · Śloka ੭੯
| ਪਿਤ੍ਤਲਂ ਦੀਪਨਂ ਭੇਦਿ ਵਾਤਘ੍ਨਂ ਬਹਤੀਦ੍ਵਯਮ੍||੭੯||
View original
| पित्तलं दीपनं भेदि वातघ्नं बृहतीद्वयम्||७९||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਬਹਤੀਦ੍ਵਯਂ,-ਸ੍ਥੂਲਬਹਤੀ-ਮਹੋਟਿਕਾਖ੍ਯਾ, ਕ੍ਸੁਦ੍ਰਬਹਤੀ-ਕਣ੍ਟਕਾਰਿਕਾਖ੍ਯਾ| ਤਦੇਤਦੁਭਯਂ ਪਿਤ੍ਤਕਰਮਗ੍ਨਿਦੀਪਨਂ ਸ਼ਕਦਾਦੀਨਾਂ ਭੇਦਨਂ ਵਾਤਘ੍ਨਂ ਚ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਬਹਤੀਦ੍ਵਯਗੁਣਾਨਾਹ-ਪਿਤ੍ਤਲਮਿਤਿ|
Adhikarana ਵਸਗੁਣਾਃ (੮੦) · Śloka ੮੦
ਵਸਂ ਤੁ ਵਮਿਕਾਸਘ੍ਨਂ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਹਰਂ ਪਰਮ੍| |੮੦|
View original
वृषं तु वमिकासघ्नं रक्तपित्तहरं परम्| |८०|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਵਸਂ ਛਰ੍ਦਿਕਾਸੌ ਹਨ੍ਤਿ| ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਂ ਚਾਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਜਯਤਿ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਵਾਸਾਗੁਣਾਨਾਹ-ਵਸਮਿਤਿ|
Adhikarana ਕਾਰਵੇਲ੍ਲਗੁਣਾਃ (੮੦) · Śloka ੮੦
| ਕਾਰਵੇਲ੍ਲਂ ਸਕਟੁਕਂ ਦੀਪਨਂ ਕਫਜਿਤ੍ਪਰਮ੍||੮੦||
View original
| कारवेल्लं सकटुकं दीपनं कफजित्परम्||८०||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਕਾਰਵੇਲ੍ਲਮੀਸਦ੍ਰਸੇ ਕਟੁਕਮਗ੍ਨਿਦੀਪ੍ਤਿਕਰਮਤਿਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਘ੍ਨਮ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਕਾਰਵੇਲ੍ਲਗੁਣਾਨਾਹ-ਕਾਰਵੇਲ੍ਲਮਿਤਿ|
Adhikarana ਵਾਰ੍ਤਾਕਗੁਣਾਃ (੮੧) · Śloka ੮੧
ਵਾਰ੍ਤਾਕਂ ਕਟੁ ਤਿਕ੍ਤੋਸ੍ਣਂ ਮਧੁਰਂ ਕਫਵਾਤਜਿਤ੍| ਸਕ੍ਸਾਰਮਗ੍ਨਿਜਨਨਂ ਹਦ੍ਯਂ ਰੁਚ੍ਯਮਪਿਤ੍ਤਲਮ੍||੮੧||
View original
वार्ताकं कटु तिक्तोष्णं मधुरं कफवातजित्| सक्षारमग्निजननं हृद्यं रुच्यमपित्तलम्||८१||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਵਾਰ੍ਤਾਕਂ ਰਸੇ ਕਟੁ ਤਿਕ੍ਤਮੁਸ੍ਣਵੀਰ੍ਯਂ ਮਧੁਰਂ ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਘ੍ਨਮ੍| ਸਹ ਕ੍ਸਾਰੇਣ ਵਰ੍ਤਤੇ ਸਕ੍ਸਾਰਂ,-ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਕ੍ਸਾਰਤ੍ਵਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਅਗ੍ਨਿਜਨਨਮ੍| ਹਦ੍ਯਂ-ਹਦਯਾਯ ਹਿਤਮ੍| ਰੁਚ੍ਯਂ-ਰੁਚਿਕਤ੍| ਅਪਿਤ੍ਤਲਂ-ਨਞੀਸਦਰ੍ਥੇ, ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਪਿਤ੍ਤਕਰਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਨਨੁ, ਸਹ ਕ੍ਸਾਰੇਣ ਵਰ੍ਤਤੇ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ਸਕ੍ਸਾਰਮਿਤ੍ਯੇਵਂ ਕਥਮੁਕ੍ਤਮ੍ ? ਯਾਵਤਾ ਕ੍ਸਾਰੋ ਦ੍ਰਵ੍ਯਮ੍| ਤਥਾ ਚ ਪ੍ਰਾਗੁਕ੍ਤਂ ਕ੍ਸਰਣਾਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਨ ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਦ੍ਰਵ੍ਯੇਣ ਸਹ ਵਰ੍ਤਤੇ| ਤਥਾ ਚ ਗੁਣਾਨਾਮੇਵਾਯਂ ਧਰ੍ਮੋ ਯਦ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਸ਼੍ਰਿਤਤ੍ਵਂ ਨਾਮ| ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਸਕ੍ਸਾਰਮਿਤ੍ਯਯੁਕ੍ਤਮਿਵ ਮਨ੍ਯਾਮਹੇ| ਅਤ੍ਰਾਚਕ੍ਸ੍ਮਹੇ| ਕ੍ਸਾਰਸ਼ਬ੍ਦੇਨਾਤ੍ਰ ਕ੍ਸਾਰਧਰ੍ਮ ਉਪਲਕ੍ਸ੍ਯਤੇ ਵਿਸ੍ਰਾਵਣਾਦ੍ਯਾਤ੍ਮਕਃ| ਯਦ੍ਵਸ਼ਾਤ੍ ਸਕ੍ਸਾਰਮਿਤਿ ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਵ੍ਯਪਦਿਸ਼੍ਯਤੇ| ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸਕ੍ਸਾਰਮਿਤ੍ਯੁਪਪਨ੍ਨਮ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਵਾਰ੍ਤਾਕਗੁਣਾਨਾਹ-ਵਾਰ੍ਤਾਕਮਿਤਿ| ਅਪਿਤ੍ਤਲਤ੍ਵਂਬਾਲਪਕ੍ਵਵ੍ਯਤਿਰੇਕੇਣ| ਯਦਾਹ ਮਾਧਵਕਾਰਃ-"ਤਦ੍ਬਾਲਂ ਕਫਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨਂ ਪਕ੍ਵਂ ਸਕ੍ਸਾਰਪਿਤ੍ਤਲਮ੍|" ਇਤਿ| ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੋਪ੍ਯਾਹ (ਸੂ. ਅ. ੪੬/੨੬੯)- "ਜੀਰ੍ਣਂ ਸਕ੍ਸਾਰਪਿਤ੍ਤਲਮ੍|" ਇਤਿ|
Adhikarana ਕਰੀਰਗੁਣਾਃ (੮੨) · Śloka ੮੨
ਕਰੀਰਮਾਧ੍ਮਾਨਕਰਂ ਕਸਾਯਂ ਸ੍ਵਾਦੁ ਤਿਕ੍ਤਕਮ੍| |੮੨|
View original
करीरमाध्मानकरं कषायं स्वादु तिक्तकम्| |८२|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਕਰੀਰਂ-ਗੂਢਪਤ੍ਰਾਖ੍ਯਮ੍, ਆਧ੍ਮਾਨਕਰਂ ਰਸੇ ਕਸਾਯਮਧੁਰਤਿਕ੍ਤਕਮ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਕਰੀਰਗੁਣਾਨਾਹ-ਕਰੀਰਮਿਤਿ|
Adhikarana ਕੋਸ਼ਾਤਕਾਵਲ੍ਗੁਜਕਯੋਰ੍ਗੁਣਾਃ (੮੨) · Śloka ੮੨
| ਕੋਸ਼ਾਤਕਾਵਲ੍ਗੁਜਕੌ ਭੇਦਿਨਾਵਗ੍ਨਿਦੀਪਨੌ||੮੨||
View original
| कोशातकावल्गुजकौ भेदिनावग्निदीपनौ||८२||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਕੋਸ਼ਾਤਕਾਵਲ੍ਗੁਜਕੌ ਭੇਦਿਨਾਵਗ੍ਨਿਦੀਪਨੌ ਚ| ਅਨਯੋਸ਼੍ਚ ਪਿਤ੍ਤਕਾਰਿਤ੍ਵਂ ਵਾਤਕਫਘ੍ਨਤ੍ਵਂ ਚ ਵੇਦ੍ਯਮ੍| ਤਥਾ ਹਿ-ਪ੍ਰਾਯੇਣ ਯਦੁਸ੍ਣਂ ਗੁਡੂਚ੍ਯਾਦਿਦ੍ਰਵ੍ਯਂ, ਤਤ੍ਪਿਤ੍ਤਲਂ ਵਾਤਕਫਹਰਂ ਚ ਦਸ੍ਟਮ੍| ਤਥਾ ਚਾਹ ਮੁਨਿਃ(?)-"ਕਫਵਾਤਨੁਦਵਲ੍ਗੁਜਃ" ਇਤਿ| ਤਦੇਵਮਨ੍ਯਤ੍ਰਾਪ੍ਯੌਚਿਤ੍ਯੇਨ ਦੋਸਕਰਤ੍ਵਾਦਿ ਕਲ੍ਪ੍ਯਮ੍| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ (ਸੂ.ਅ.੭) ਚਾਨ੍ਯੇਪ੍ਯੁਕ੍ਤਾਃ| ਯਥਾ-"ਸਤਰੂਢਂ ਕਦਮ੍ਬਂ ਚ ਰੂਕ੍ਸਂ ਗ੍ਰਾਹਿ ਹਿਮਂ ਗੁਰੁ| ਕੁਮਾਰਜੀਵਲੋਣਿਕਾ ਨਲਿਨੀ ਚੁਚੁਪਰ੍ਣਿਕਾ|| ਸ੍ਵਾਦੁ ਰੂਕ੍ਸਂ ਸਲਵਣਂ ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਕਰਂ ਗੁਰੁ| ਸ਼੍ਯਾਮਾਸ਼ਾਲ੍ਮਲਿਕਾਸ਼੍ਮਰ੍ਯਫਞ੍ਜੀਕਰ੍ਣਿਕਯੂਥਿਕਾਃ| ਵਕ੍ਸਾਦਨੀਕ੍ਸੀਰਵਕ੍ਸਬਿਮ੍ਬੀਤਨਿਕਵਕ੍ਸਕਾਃ| ਰੋਧ੍ਰਃ ਸ਼ਣਃ ਕਰ੍ਬੁਦਾਰਃ ਸਸ਼ੇਲੁਰ੍ਵਸਮੂਸਿਕਾ|| ਭਲ੍ਲਾਤਕਃ ਕੋਵਿਦਾਰਃ ਕਮਲੋਤ੍ਪਲਕਿਂਸ਼ੁਕਮ੍| ਪਟੋਲਾਦਿਗੁਣਂ ਸ੍ਵਾਦੁ ਕਸਾਯਂ ਪਿਤ੍ਤਜਿਤ੍ਪਰਮ੍|| ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਹਰਾ ਭਣ੍ਡੀ ਪਰ੍ਵਿਣੀ ਪਰ੍ਵਪੁਸ੍ਪਿਕਾ| ਲਘੁਰੁਸ੍ਣਾ ਸਰਾ ਤਿਕ੍ਤਾਸੋਰੁਬੂਕਾ ਚ ਲਾਙ੍ਗਲੀ| ਵਾਤਲੌ ਕਟੁਤਿਕ੍ਤਾਮ੍ਲਭੇਦਿਨੌ ਤਿਲਵੇਤਸੌ| ਵਿਸ਼੍ਵਰਾਸ੍ਨਾਬਲਾਸ਼ਾਕਂ ਵਾਤਘ੍ਨਮਤਿਸਾਰਨੁਤ੍|| ਵਾਤਂ ਵਤ੍ਸਾਦਨੀ ਹਨ੍ਯਾਤ੍ਕਫਂ ਕਣ੍ਡੀਰਚਿਤ੍ਰਕੌ|" ਇਤਿ| ਮੁਨਿਨਾ ਚਾਨ੍ਯੇਪ੍ਯੁਕ੍ਤਾਃ (ਚ.ਸੂ.ਅ.੨੭|੧੦੨)-"ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧੋਦੁਮ੍ਬਰਾਸ਼੍ਵਤ੍ਥਪ੍ਲਕ੍ਸਪਦ੍ਮਾਦਿਪਲ੍ਲਵਾਃ| ਕਸਾਯਾਃ ਸ੍ਤਮ੍ਭਨਾਃ ਸ਼ੀਤਾ ਹਿਤਾਃ ਪਿਤ੍ਤਾਤਿਸਾਰਿਣਾਮ੍||" ਇਤਿ| ਤਥਾ, ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੇ ਗਦਿਤਮ੍ (ਸੂ.ਅ.੪੬|੨੮੨)-"ਕਰੀਰਕੁਸੁਮਂ ਜ੍ਞੇਯਂ ਕਫਪਿਤ੍ਤਹਰਂ ਲਘੁ| ਆਗਸ੍ਤ੍ਯਂ ਨਾਤਿਸ਼ੀਤੋਸ੍ਣਂ ਨਕ੍ਤਾਨ੍ਧਾਨਾਂ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਤੇ|| ਚਾਤੁਰ੍ਥਕਜ੍ਵਰਹਰਂ ਨਸ੍ਯਯੋਗੇਨ ਸ਼ੀਲਿਤਮ੍| ਰਾਜਵਕ੍ਸਸ੍ਯ ਨਿਮ੍ਬਸ੍ਯ ਸ਼ਿਗ੍ਰੋਃ ਸਿਂਹਮੁਖਸ੍ਯ ਚ|| ਕਫਪਿਤ੍ਤਹਰਂ ਪੁਸ੍ਪਂ ਕੁਸ੍ਠਘ੍ਨਂ ਕੁਟਜਸ੍ਯ ਚ| ਸ਼੍ਰੇਯਸੀ ਤਿਲਪਰ੍ਣੀ ਚ ਬਿਲ੍ਵਪਤ੍ਰਂ ਚ ਵਾਤਨੁਤ੍||" ਇਤਿ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਕੋਸ਼ਾਤਕਾਵਲ੍ਗੁਜਕਯੋਰ੍ਗੁਣਾਨਾਹ-ਕੋਸ਼ਾਤਕੇਤਿ|
Adhikarana ਤਣ੍ਡੁਲੀਯਗੁਣਾਃ (੮੩) · Śloka ੮੩
ਤਣ੍ਡੁਲੀਯੋ ਹਿਮੋ ਰੂਕ੍ਸਃ ਸ੍ਵਾਦੁਪਾਕਰਸੋ ਲਘੁਃ| ਮਦਪਿਤ੍ਤਵਿਸਾਸ੍ਰਘ੍ਨਃ|੮੩|
View original
तण्डुलीयो हिमो रूक्षः स्वादुपाकरसो लघुः| मदपित्तविषास्रघ्नः|८३|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਤਣ੍ਡੁਲੀਯੋ-ਮਣ੍ਡੀਰਕਾਖ੍ਯਃ, ਸ਼ੀਤਵੀਰ੍ਯੋ ਰੂਕ੍ਸਃ ਸ੍ਵਾਦੁਪਾਕਰਸੋ ਲਘੁਰ੍ਮਦਾਦਿਨਾਸ਼ਨਸ਼੍ਚ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਤਣ੍ਡੁਲੀਯਗੁਣਾਨਾਹ-ਤਣ੍ਡੁਲੀਯ ਇਤਿ| ਤਣ੍ਡੁਲੀਯਃ-ਅਲ੍ਪਮਾਰਿਸਃ|
Adhikarana ਮੁਞ੍ਜਾਤਗੁਣਾਃ (੮੩-੮੪) · Śloka ੮੪
ਮੁਞ੍ਜਾਤਂ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਜਿਤ੍||੮੩|| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਸ਼ੀਤਂ ਗੁਰੁ ਸ੍ਵਾਦੁ ਬਂਹਣਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰਕਤ੍ਪਰਮ੍| |੮੪|
View original
मुञ्जातं वातपित्तजित्||८३|| स्निग्धं शीतं गुरु स्वादु बृंहणं शुक्रकृत्परम्| |८४|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਮੁਞ੍ਜਾਤਂ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਹਤ੍ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਦਿਗੁਣਯੁਤਮਤਿਸ਼ੁਕ੍ਰਕਚ੍ਚ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਮੁਞ੍ਜਾਤਗੁਣਾਨਾਹ-ਮੁਞ੍ਜਾਤਮਿਤਿ| ਮੁਞ੍ਜਾਤਂ-ਕਨ੍ਦਵਿਸ਼ੇਸਃ, ਕਾਸ਼ਮੀਰੇ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਃ|
Adhikarana ਪਾਲਙ੍ਕ੍ਯਾਗੁਣਾਃ (੮੪) · Śloka ੮੪
| ਗੁਰ੍ਵੀ ਸਰਾ ਤੁ ਪਾਲਙ੍ਕ੍ਯਾ|੮੪|
View original
| गुर्वी सरा तु पालङ्क्या|८४|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਪਾਲਙ੍ਕ੍ਯਾ ਗੁਰ੍ਵੀ| ਤਥਾ, ਸਰਾ-ਸ਼ਕਦਾਦਿਭੇਦਿਨੀ| ਤੁਸ਼ਬ੍ਦਃ ਪਿਚ੍ਛਿਲਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਲਹਿਮਾਦੀਨਾਂ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੋਕ੍ਤਾਨਾਂ ਸਮੁਚ੍ਚਯਾਰ੍ਥਃ| ਤਥਾ ਚੋਕ੍ਤਂ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ (ਸੂ.ਅ.੭)-"ਪਾਲਙ੍ਕ੍ਯਾ ਪਿਚ੍ਛਿਲਾ ਗੁਰ੍ਵੀ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਲਾ ਭੇਦਿਨੀ ਹਿਮਾ|" ਇਤਿ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਪਾਲਙ੍ਕ੍ਯਾਗੁਣਾਨਾਹ-ਗੁਰ੍ਵੀਤਿ| ਈਸਲ੍ਲੋਹਿਤਚੀਰਿਤਪਤ੍ਰਾ ਵਾਸ੍ਤੁਕਸਦਸ਼ਾ-ਪਾਲਙ੍ਕ੍ਯਾ| "ਵਾਸ੍ਤੁਕੇਨ ਸਮਾ ਜ੍ਞੇਯਾ ਈਸਲ੍ਲੋਹਿਤਪਤ੍ਰਿਕਾ| ਤਥਾ ਚੀਰਿਤਪਤ੍ਰਾ ਚ ਪਾਲਙ੍ਕ੍ਯਾ ਸਾ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾ||" ਨਨੁ, "ਚਿਲ੍ਲੀ ਵਾਸ੍ਤੁਕਵਤ੍ ਜ੍ਞੇਯਾ ਪਾਲਙ੍ਕ੍ਯਾ ਤਣ੍ਡੁਲੀਯਵਤ੍| ਵਾਤਕਦ੍ਬਦ੍ਧਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਾ ਰੂਕ੍ਸਾ ਪਿਤ੍ਤਕਫੇ ਹਿਤਾ||' ਇਤਿ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੇਨ (ਸੂ.ਅ. ੪੬/੨੬੧) ਬਦ੍ਧਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰੋਕ੍ਤਾ, ਇਹ ਤੁ ਸਰੇਤਿ ਵਿਰੋਧਃ| ਮੈਵਮ੍| ਆਮਾ ਬਦ੍ਧਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਾ, ਪਕ੍ਵਾ ਤੁ ਸਰੇਤਿ ਵਿਸਯਭੇਦਾਤ੍| ਯਦਾਹ ਚਰਕਃ-"ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਸੂਪ੍ਯਕਾਨਿ" ਇਤ੍ਯਾਦੌ ਪਾਲਙ੍ਕ੍ਯਾਂ ਪਠਿਤ੍ਵਾ, (ਚ. ਸੂ. ਅ. ੨੭/੯੯)-"ਸ਼ਾਕਂ ਗੁਰੁ ਚ ਰੂਕ੍ਸਂ ਚ ਪ੍ਰਾਯੋ ਵਿਸ੍ਟਭ੍ਯ ਜੀਰ੍ਯਤਿ| ਮਧੁਰਂ ਸ਼ੀਤਵੀਰ੍ਯਂ ਚ ਪੁਰੀਸਸ੍ਯ ਚ ਭੇਦਨਮ੍||" ਇਤਿ| ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੋਕ੍ਤਂ ਚ ਪਿਤ੍ਤਕਫਹਿਤਤ੍ਵਂ ਪਿਤ੍ਤਾਵਤਕਫਵਿਸਯਮਿਤਿ| "ਪਾਲਙ੍ਕ੍ਯਾ ਪਿਚ੍ਛਿਲਾ ਗੁਰ੍ਵੀ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਲਾ ਭੇਦਿਨੀ ਹਿਮਾ||" ਇਤਿ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ (ਸੂ. ਅ. ੭) ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਲਤ੍ਵਵਚਨਾਤ੍|
Adhikarana ਉਪੋਦਕਾਗੁਣਾਃ (੮੪) · Śloka ੮੪
| ਮਦਘ੍ਨੀ ਚਾਪ੍ਯੁਪੋਦਕਾ||੮੪||
View original
| मदघ्नी चाप्युपोदका||८४||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਉਪੋਦਕਾ ਮਦਨਾਸ਼ਿਨੀ| ਅਪਿਸ਼ਬ੍ਦਾਤ੍ ਗੁਰ੍ਵੀ ਸਰਾ ਚ| ਉਪੋਦਕਾ-ਮਯਾਲੀ, ਖਣ੍ਡਪਾਲਙ੍ਕ੍ਯੇਤਿ ਪ੍ਰਥਿਤਾ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਉਪੋਦਕਾਗੁਣਾਨਾਹ-ਮਦਘ੍ਨੀਤਿ| ਉਪੋਦਕਾ-ਪੋਤਕੀ| ਚਕਾਰਾਤ੍ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍| ਉਕ੍ਤਂ ਚ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ (ਸੂ.ਅ.੭)-"ਮਦਘ੍ਨ੍ਯੁਪੋਦਕਾ ਚਞ੍ਚੁਰ੍ਗ੍ਰਾਹੀ ਤੌ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍ਤਥਾ||" ਇਤਿ|
Adhikarana ਚਞ੍ਚੁਗੁਣਾਃ (੮੫) · Śloka ੮੫
ਪਾਲਙ੍ਕ੍ਯਾਵਤ੍ਸ੍ਮਤਸ਼੍ਚਞ੍ਚੁਃ ਸ ਤੁ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹਣਾਤ੍ਮਕਃ| |੮੫|
View original
पालङ्क्यावत्स्मृतश्चञ्चुः स तु सङ्ग्रहणात्मकः| |८५|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਚਞ੍ਚੁਃ ਪਾਲਙ੍ਕ੍ਯਾਸਦਸ਼ੋ ਗੁਣੈਃ ਸ੍ਮਤਃ| ਸ ਪੁਨਸ਼੍ਚਞ੍ਚੁਃ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹਣਾਤ੍ਮਕੋ-ਨ ਭੇਦੀ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਚਞ੍ਚੁਗੁਣਾਨਾਹ-ਪਾਲਙ੍ਕ੍ਯਾਵਦਿਤਿ| ਗੁਰੁਰਿਤਿ ਸਿਦ੍ਧੇ ਪਾਲਙ੍ਕ੍ਯਾਵਦ੍ਵਚਨਮੁਕ੍ਤਾਨੁਕ੍ਤਪਾਲਙ੍ਕ੍ਯਾਗੁਣਪ੍ਰਾਸ੍ਯਰ੍ਥਮ੍| ਨਨੁ, "ਲਘੁਃ ਪਾਕੇ ਤੁ ਜਨ੍ਤੁਘ੍ਨਃ ਪਿਚ੍ਛਿਲੋ ਵ੍ਰਣਿਨਾਂ ਹਿਤਃ| ਕਸਾਯਮਧੁਰੋ ਗ੍ਰਾਹੀ ਚਞ੍ਚੁਸ੍ਤੇਸਾਂ ਤ੍ਰਿਦੋਸਹਾ||' ਇਤਿ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੇਨ (ਸੂ.ਅ. ੪੬/੨੫੧) ਲਘੁਤ੍ਵਂ ਤ੍ਰਿਦੋਸਹਰਤ੍ਵਂ ਚੋਕ੍ਤਮ੍| ਇਹ ਤੁ ਗੁਰੁਤ੍ਵਂ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਲਤ੍ਵਂ ਚੇਤਿ ਵਿਰੋਧਃ| ਮੈਵਮ੍| ਤ੍ਰਿਦੋਸਹਰਤ੍ਵਲਘੁਤ੍ਵੇ ਏਵ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯੇ, ਆਤਿਦੇਸ਼ਿਕਸ੍ਯੌਪਦੇਸ਼ਿਕੇਨ ਬਾਧਾਤ੍| ਅਤ ਏਵੋਕ੍ਤਂ ਖਾਰਣਾਦਿਨਾ-"ਚਞ੍ਚੁਰ੍ਮਰ੍ਮਰਿਕਾ ਪਾਠਾ ਵੇਤ੍ਰਾਗ੍ਰਂ ਸੁਨਿਸਣ੍ਣਕਮ੍| ਸ਼ਠੀ ਸ਼ਾਕਂ ਚ ਸਙ੍ਗ੍ਰਾਹੀ ਦੋਸਤ੍ਰਯਹਿਤਂ ਲਘੁ||" ਇਤ੍ਯਾਦਿ|
Adhikarana ਵਿਦਾਰੀਗੁਣਾਃ (੮੫-੮੬) · Śloka ੮੬
| ਵਿਦਾਰੀ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨੀ ਮੂਤ੍ਰਲਾ ਸ੍ਵਾਦੁਸ਼ੀਤਲਾ||੮੫|| ਜੀਵਨੀ ਬਂਹਣੀ ਕਣ੍ਠ੍ਯਾ ਗੁਰ੍ਵੀ ਵਸ੍ਯਾ ਰਸਾਯਨਮ੍| |੮੬|
View original
| विदारी वातपित्तघ्नी मूत्रला स्वादुशीतला||८५|| जीवनी बृंहणी कण्ठ्या गुर्वी वृष्या रसायनम्| |८६|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਵਿਦਾਰੀ-ਸ਼ਗਾਲਿਕਾ, ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਹਰਾ ਮੂਤ੍ਰਲਾਦਿਗੁਣਯੁਕ੍ਤਾ ਰਸਾਯਨਂ ਚ| ਕਨ੍ਦਸ੍ਯੈਵਾਯਂ ਗੁਣਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ੋ ਬੋਧ੍ਯਃ| ਤਥਾ ਚ ਮੁਨਿਃ (ਚ.ਸੂ.ਅ.੨੭|੧੧੭)-"ਜੀਵਨੋ ਬਂਹਣੋ ਵਸ੍ਯੋ ਬਲ੍ਯਃ ਸ਼ਸ੍ਤੋ ਰਸਾਯਨਮ੍| ਵਿਦਾਰਿਕਨ੍ਦਃ ਕਣ੍ਠ੍ਯਸ਼੍ਚ ਮੂਤ੍ਰਲਃ ਸ੍ਵਾਦੁਸ਼ੀਤਲਃ||" ਇਤਿ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਵਿਦਾਰੀਗੁਣਾਨਾਹ-ਵਿਦਾਰੀਤਿ| ਵਿਦਾਰੀ-ਭੂਕੁਸ੍ਮਾਣ੍ਡੀ, ਤਸ੍ਯਾਃ ਕਨ੍ਦੋਤ੍ਰ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਃ| ਉਕ੍ਤਂ ਚ (ਚਰਕੇਣ ਸੂ. ਅ. ੨੭/੧੧੭)- "ਵਿਦਾਰਿਕਨ੍ਦੋ ਬਲ੍ਯਸ਼੍ਚ ਮੂਤ੍ਰਲਃ ਸ੍ਵਾਦੁਸ਼ੀਤਲਃ|" ਇਤਿ|
Adhikarana ਜੀਵਨ੍ਤੀਗੁਣਾਃ (੮੬) · Śloka ੮੬
| ਚਕ੍ਸੁਸ੍ਯਾ ਸਰ੍ਵਦੋਸਘ੍ਨੀ ਜੀਵਨ੍ਤੀ ਮਧੁਰਾ ਹਿਮਾ||੮੬||
View original
| चक्षुष्या सर्वदोषघ्नी जीवन्ती मधुरा हिमा||८६||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਜੀਵਨ੍ਤੀ ਚਕ੍ਸੁਸ੍ਯਾਦਿਗੁਣਯੁਕ੍ਤਾ| ਯਾ ਮਧੁੜ੍ਰਾ ਸਾ ਸ਼ੀਤਵੀਰ੍ਯਾ ਚ| ਯਾ ਤ੍ਵਮਧੁਰਾ ਸਾ ਏਭਿਰ੍ਗੁਣੈਃ ਕਿਞ੍ਚਿਦੂਨਾ| ਤਥਾ ਚੋਕ੍ਤਂ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ (ਸੂ.ਅ.੭)-"ਚਕ੍ਸੁਸ੍ਯਾ ਸਰ੍ਵਦੋਸਘ੍ਨੀ ਜੀਵਨ੍ਤੀ ਮਧੁਰਾ ਹਿਮਾ| ਸ਼ਾਕਾਨਾਂ ਪ੍ਰਵਰਾ, ਨ੍ਯੂਨਾ ਦ੍ਵਿਤੀਯਾ ਕਿਞ੍ਚਿਦੇਵ ਤੁ||" ਇਤਿ| ਮੁਨਿਨਾ ਤੁ ਜੀਵਨ੍ਤ੍ਯਾਃ ਸ਼ਤਾਵਰ੍ਯਾਦ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਹਰਤ੍ਵਮਗਾਦਿ| ਤਤ੍ਪਾਠੋ ਹਿ (ਚ,ਸੂ.ਅ.੨੭|੧੦੪)-"ਭਣ੍ਡੀਸ਼ਤਾਵਰੀਸ਼ਾਕਂ ਬਲਾਜੀਵਨ੍ਤਿਜਂ ਚ ਯਤ੍| ਪਰ੍ਵਣ੍ਯਾਃ ਪਰ੍ਵਪੁਸ੍ਪ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਹਰਂ ਮਤਮ੍||" ਇਤਿ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਜੀਵਨ੍ਤੀਗੁਣਾਨਾਹ-ਚਕ੍ਸੁਸ੍ਯੇਤਿ| ਜੀਵਨ੍ਤੀ-ਸ੍ਵਰ੍ਣਵਰ੍ਣਮੂਲਨਾਲਾਦਿਕਾ| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਤੁ (ਸੂ. ਅ. ੭)- "ਸ਼ਾਕਾਨਾਂ ਪ੍ਰਵਰਾ, ਨ੍ਯੂਨਾ ਦ੍ਵਿਤੀਯਾ ਕਿਞ੍ਚਿਦੇਵ ਤੁ|" ਇਤਿ|
Adhikarana ਕੂਸ੍ਮਾਣ੍ਡਾਦਿਗੁਣਾਃ (੮੭-੮੮) · Śloka ੮੮
ਕੂਸ੍ਮਾਣ੍ਡਤੁਮ੍ਬਕਾਲਿਙ੍ਗਕਰ੍ਕਾਰ੍ਵੇਰ੍ਵਾਰੁਤਿਣ੍ਡਿਸ਼ਮ੍| ਤਥਾ ਤ੍ਰਪੁਸਚੀਨਾਕਚਿਰ੍ਭਟਂ ਕਫਵਾਤਕਤ੍||੮੭|| ਭੇਦਿ ਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭ੍ਯਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿ ਸ੍ਵਾਦੁਪਾਕਰਸਂ ਗੁਰੁ| |੮੮|
View original
कूष्माण्डतुम्बकालिङ्गकर्कार्वेर्वारुतिण्डिशम्| तथा त्रपुसचीनाकचिर्भटं कफवातकृत्||८७|| भेदि विष्टम्भ्यभिष्यन्दि स्वादुपाकरसं गुरु| |८८|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਕੂਸ੍ਮਾਣ੍ਡਾਦਿਕਂ ਕਫਵਾਤਕਤ੍ ਭੇਦਿ ਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭ੍ਯਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿ ਸ੍ਵਾਦੁਪਾਕਰਸਂ ਗੁਰੁ ਚ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਕੁਸ੍ਮਾਣ੍ਡਾਦਿਗੁਣਾਨਾਹ-ਕੂਸ੍ਮਾਣ੍ਡੇਤਿ| ਕੂਸ੍ਮਾਣ੍ਡਂਪੁਸ੍ਪਫਲਮ੍| ਤੁਮ੍ਬਂ-ਅਲਾਬੁਃ| ਕਾਲਿਙ੍ਗਂ-ਕਲਿਙ੍ਗਡਮ੍| ਕਰ੍ਕਾਰੁਃ-ਖਰ੍ਬੁਜਃ| ਏਰ੍ਵਾਰੁਃ-ਕਰ੍ਕਟੀ| ਤਿਣ੍ਡਿਸ਼ਂ-ਛਾਟਕਮ੍| ਤ੍ਰਪੁਸਂ-ਵਾਲੁਕਮ੍| ਚੀਨਾਕਂ-ਵੀਣਕਮ੍| ਚਿਰ੍ਭਟਂ-ਡਙ੍ਗਰਮ੍| ਭੇਦਿ-ਮਲਾਨਾਮ੍| ਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭਿ-ਵਾਯੋਃ| ਗੁਰੁਤ੍ਵੇ ਚ ਕ੍ਰਮ ਉਕ੍ਤਃ ਖਾਰਣਾਦਿਨਾ-"ਤ੍ਰਪੁਸੈਰ੍ਵਾਰੁਕਰ੍ਕਾਰੁਕੂਸ੍ਮਾਣ੍ਡਾਲਾਬੁਚਿਰ੍ਭਾਟਃ| ਮਧੁਰਾ ਰੂਕ੍ਸਣਾਃ ਸ਼ੀਤਾ ਗੌਰਵਂ ਤੂਤ੍ਤਰੋਤ੍ਤਰਮ੍||' ਇਤਿ|
Adhikarana ਕੂਸ੍ਮਾਣ੍ਡਗੁਣਾਃ (੮੮-੮੯) · Śloka ੮੯
ਅਤ੍ਰ ਵਿਸੇਸ਼ਮਾਹ | ਵਲ੍ਲੀਫਲਾਨਾਂ ਪ੍ਰਵਰਂ ਕੂਸ੍ਮਾਣ੍ਡਂ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਜਿਤ੍||੮੮|| ਬਸ੍ਤਿਸ਼ੁਦ੍ਧਿਕਰਂ ਵਸ੍ਯਮ੍| |੮੯|
View original
अत्र विषेशमाह | वल्लीफलानां प्रवरं कूष्माण्डं वातपित्तजित्||८८|| बस्तिशुद्धिकरं वृष्यम्| |८९|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਵਲ੍ਲੀਫਲਾਨਾਂ ਮਧ੍ਯੇ ਕੂਸ੍ਮਾਣ੍ਡਂ-ਪੁਸ੍ਪਫਲਸਂਜ੍ਞ ਵਰਮ੍| ਤਥਾ, ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਹਰਂ ਬਸ੍ਤਿਸ਼ੁਦ੍ਧਿਕਰਂ ਵਸ੍ਯਂ ਚ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਅਤ੍ਰ ਕੇਸਾਂਚਿਦ੍ਵਿਸ਼ੇਸਃ| ਤਤ੍ਰ ਕੂਸ੍ਮਾਣ੍ਡਗੁਣਾਨਾਹਵਲ੍ਲੀਫਲਾਨਾਮਿਤਿ|
Adhikarana ਤ੍ਰਪੁਸਗੁਣਾਃ (੮੯) · Śloka ੮੯
ਤ੍ਰਪੁਸਂ ਤ੍ਵਤਿਮੂਤ੍ਰਲਮ੍| |੮੯|
View original
त्रपुसं त्वतिमूत्रलम्| |८९|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਤ੍ਰਪੁਸਂ ਪੁਨਰਤਿਸ਼ਯੇਨ ਮੂਤ੍ਰਲਮ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਤ੍ਰਪੁਸਗੁਣਮਾਹ-ਤ੍ਰਪੁਸਮਿਤਿ| ਅਤਿਗ੍ਰਹਣਾਤ੍ ਕੂਸ੍ਮਾਣ੍ਡਾਦੀਨਾਮੀਸਨ੍ਮੂਤ੍ਰਲਤ੍ਵਮ੍|
Adhikarana ਤੁਮ੍ਬਗੁਣਾਃ ਕਾਲਿਙ੍ਗਾਦੀਨਾਂ ਗੁਣਾਃ ਬਾਲਕੂਸ੍ਮਾਣ੍ਡਾਦੇਰ੍ਗੁਣਾਃ ਪਕ੍ਵਕੂਸ੍ਮਾਣ੍ਡਾਦੇਰ੍ਗੁਣਾਃ (੮੯-੯੦) · Śloka ੯੦
| ਤੁਮ੍ਬਂ ਰੂਕ੍ਸਤਰਂ ਗ੍ਰਾਹਿ ਕਾਲਿਙ੍ਗੈਰ੍ਵਾਰੁਚਿਰ੍ਭਟਮ੍||੮੯|| ਬਾਲਂ ਪਿਤ੍ਤਹਰਂ ਸ਼ੀਤਂ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ਪਕ੍ਵਮਤੋਨ੍ਯਥਾ| |੯੦|
View original
| तुम्बं रूक्षतरं ग्राहि कालिङ्गैर्वारुचिर्भटम्||८९|| बालं पित्तहरं शीतं विद्यात्पक्वमतोऽन्यथा| |९०|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦- ਤੁਮ੍ਬਂ-ਅਲਾਬੁਸਂਜ੍ਞਂ ਰੂਕ੍ਸਤਰਮ੍| ਏਰ੍ਵਾਰੁਕਾਦ੍ਯਪਿ ਰੂਕ੍ਸਮ੍, ਤੁਮ੍ਬਂ ਤ੍ਵਤਿਸ਼ਯੇਨੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤਥਾ, ਗ੍ਰਾਹਿ| ਪੂਰ੍ਵਾਣਿ ਤੁ ਸਾਮਾਨ੍ਯਗੁਣੋਕ੍ਤ੍ਯਾ ਭੇਦੀਨ੍ਯੇਵ| ਚਰਕਮੁਨਿਮਤਾਨੁਸਾਰਿਣਸ੍ਤ੍ਵੇਵਂ ਵ੍ਯਾਚਕ੍ਸਤੇ,-ਤੁਮ੍ਬਂ ਰੂਕ੍ਸਤਰਮ੍, ਕਾਲਿਙ੍ਗੈਰ੍ਵਾਰੁਚਿਰ੍ਭਟਂ ਗ੍ਰਾਹੀਤਿ| ਕਾਲਿਙ੍ਗਂ- ਕਰ੍ਚਰਮ੍| ਏਰ੍ਵਾਰੁਃ-ਕਰ੍ਕਟਿਕਾ| ਚਿਰ੍ਭਟਂ-ਡਙ੍ਗਰਮ੍, ਮਾਲਵੇਸੁ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਮ੍, ਅਤਿਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਂ ਜਾਲਨ੍ਧਰਾਦਿਸੁ| ਏਤਚ੍ਚ ਬਾਲਂ-ਅਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣਰਸਾਦਿ, ਪਿਤ੍ਤਹਰਂ ਸ਼ੀਤਵੀਰ੍ਯਂ ਚ| ਅਤੋ-ਬਾਲਾਦ੍ਵਿਪਰੀਤਮ੍, ਪਕ੍ਵਂ ਪਿਤ੍ਤਕਰਮੁਸ੍ਣਵੀਰ੍ਯਂ ਚੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੇਨੋਕ੍ਤਮ੍ (ਸੂ.ਅ.੪੬|੨੧੮)-" ਨੀਲਂ ਯਤ੍ਤ੍ਰਪੁਸਂ ਬਾਲਂ ਵਸ੍ਯਂ ਪਿਤ੍ਤਹਰਂ ਮਤਮ੍| ਤਤ੍ਪਾਣ੍ਡੁ ਕਫਕਜ੍ਜੀਰ੍ਣਮਮ੍ਲਂ ਪਿਤ੍ਤਕਰਂ ਸ੍ਮਤਮ੍||" ਇਤਿ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਤੁਮ੍ਬਗੁਣਾਨਾਹ-ਤੁਮ੍ਬਂ ਰੂਕ੍ਸਤਰਮਿਤਿ| ਤਰਗ੍ਰਹਣਾਤ੍ ਕੂਸ੍ਮਾਣ੍ਡਾਦੀਨਾਮੀਸਦ੍ਰੂਕ੍ਸਤ੍ਵਮ੍| ਕਾਲਿਙ੍ਗਾਦੀਨਾਂ ਗੁਣਾਨਾਹ-ਗ੍ਰਾਹਿ ਕਾਲਿਙ੍ਗੇਤਿ| ਗ੍ਰਾਹੀਤਿ ਕੇਚਿਤ੍ਤੁਮ੍ਬੇਨ ਸਮ੍ਬਧ੍ਨਨ੍ਤਿ| ਤਦਸਤ੍| "ਅਲਾਬੁ ਭੇਦਨਂ ਤੇਸਾਂ ਤ੍ਰਪੁਸਂ ਤ੍ਵਤਿਮੂਤ੍ਰਲਮ੍| ਏਰ੍ਵਾਰ੍ਰੁਕਂ ਸਸ੍ਟਮੂਤ੍ਰਂ, ਗ੍ਰਾਹਿ ਕਰ੍ਕਾਰੁਚਿਰ੍ਭਟਮ੍||" ਇਤਿ ਖਾਰਣਾਦਿਵਚਨਾਤ੍| ਬਾਲਕੁਸ੍ਮਾਣ੍ਡਾਦੇਰ੍ਗੁਣਾਨਾਹ-ਬਾਲਮਿਤਿ| ਕੇਚਿਤ੍ਕਾਲਿਙ੍ਗਾਦਿਵਿਸਯਤ੍ਵਮੇਵਾਸ੍ਯ ਵਾਕ੍ਯਸ੍ਯਾਹੁਃ| ਤਦਸਤ੍| "ਪਿਤ੍ਤਨੁਤ੍ਤੇਸੁ ਕੂਸ੍ਮਾਣ੍ਡਂ ਬਾਲਮ੍" ਇਤਿ, "ਬਾਲਂ ਸੁਨੀਲਂ ਤ੍ਰਪੁਸਂ ਤੇਸਾਂ ਪਿਤ੍ਤਹਰਂ ਸ੍ਮਤਮ੍|" ਇਤਿ ਚ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਵਚਨਾਤ੍ (ਸੂ.ਅ. ੪੬/੨੧੩)| ਪਕ੍ਵਸ੍ਯ ਕੂਸ੍ਮਾਣ੍ਡਾਦੇਰ੍ਗੁਣਾਨਾਹ-ਪਕ੍ਵਮਿਤਿ| ਅਤੋਨ੍ਯਥਾ-ਪਿਤ੍ਤਕਰਮੁਸ੍ਣਂ ਚ| ਪਕ੍ਵਂ-ਈਸਤ੍ਪਮ੍ਕ੍ਵਮ੍, ਸਮ੍ਯਕ੍ਪਕ੍ਵਸ੍ਯ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਤ੍ਵਾਤ੍|
Adhikarana ਸ਼ੀਰ੍ਣਵਨ੍ਤਸ੍ਯ ਕੂਸ੍ਮਾਣ੍ਡਾਦੇਰ੍ਗੁਣਾਃ (੯੦-੯੧) · Śloka ੯੧
| ਸ਼ੀਰ੍ਣਵਨ੍ਤਂ ਤੁ ਸਕ੍ਸਾਰਂ ਪਿਤ੍ਤਲਂ ਕਫਵਾਤਜਿਤ੍||੯੦|| ਰੋਚਨਂ ਦੀਪਨਂ ਹਦ੍ਯਮਸ੍ਠੀਲਾਨਾਹਨੁਲ੍ਲਘੁ| |੯੧|
View original
| शीर्णवृन्तं तु सक्षारं पित्तलं कफवातजित्||९०|| रोचनं दीपनं हृद्यमष्ठीलाऽनाहनुल्लघु| |९१|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਸ਼ੀਰ੍ਣਵਨ੍ਤਂ-ਕਰ੍ਚਰਮ੍, ਈਸਤ੍ਕ੍ਸਾਰਂ ਪਿਤ੍ਤਲਂ ਕਫਵਾਤਘ੍ਨਂ ਚ| ਰੁਚਿਕਰਮਗ੍ਨਿਦੀਪ੍ਤਿਕਤ੍ ਹਦ੍ਯਮ੍, ਅਸ੍ਠੀਲਾਮਾਨਾਹਂ ਚ ਹਨ੍ਤਿ, ਲਘੁ ਚ|| "ਘਨੋਸ੍ਠੀਲੋਪਮੋ ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਰਸ੍ਟੀਲੋਰ੍ਧ੍ਵਂ ਸਮੁਨ੍ਨਤਃ|" ਇਤਿ (ਹ. ਨਿ. ਹ. ੧੧|੬੦) ਅਸ੍ਠੀਲਾਲਕ੍ਸਣਮ੍| ਸਾਟੋਪਮਤ੍ਯੁਗ੍ਰਰੁਜਮਾਧ੍ਮਾਨਮੁਦਰੇ ਭਸ਼ਮ੍| ਊਰ੍ਧ੍ਵਾਧੋਵਾਤਰੋਧੇਨ ਤਮਾਨਾਹਂ ਪ੍ਰਚਕ੍ਸਤੇ " ਇਤਿ (ਹ. ਨਿ. ਅ. ੧੧|੫੯) ਆਨਾਹਲਕ੍ਸਮ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਸ਼ੀਰ੍ਣਵਨ੍ਤਸ੍ਯ ਕੂਸ੍ਮਾਣ੍ਡਾਦੇਰ੍ਗੁਣਾਨਾਹ-ਸ਼ੀਰ੍ਣਵਨ੍ਤਮਿਤਿ| ਅਸ੍ਠੀਲਾਨਾਹੌ-ਗੁਲ੍ਮਨਿਦਾਨੇ ਵਕ੍ਸ੍ਯੇਤੇ| ਪਿਤ੍ਤਲਤ੍ਵਂ-ਕੂਸ੍ਮਾਣ੍ਡਂ ਵਿਨਾ, "ਸ਼ੁਕ੍ਲਂ ਲਘੂਸ੍ਣਂ ਸਕ੍ਸਾਰਂ ਦੀਪਨਂ ਬਸ੍ਤਿਸ਼ੋਧਨਮ੍| ਸਰ੍ਵਦੋਸਹਰਂ ਹਦ੍ਯਂ ਪਥ੍ਯਂ ਚੇਤੋਵਿਕਾਰਿਣਾਮ੍||" ਇਤਿ (ਸੂ.ਅ.੪੬/੨੧੩) ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਵਚਨਾਤ੍| ਸ਼ੀਰ੍ਣਵਨ੍ਤਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਸਮ੍ਯਕ੍ਪਕ੍ਵਂ ਲਕ੍ਸ੍ਯਤੇ| ਸਮ੍ਯਕ੍ਪਕ੍ਵਸ੍ਯ ਹਿ ਵਨ੍ਤਂ ਸ਼ੀਰ੍ਯਤੇ|
Adhikarana ਮਣਾਲਾਦਿਗੁਣਾਃ (੯੧-੯੨) · Śloka ੯੨
| ਮਣਾਲਬਿਸਸ਼ਾਲੂਕਕੁਮੁਦੋਤ੍ਪਲਕਨ੍ਦਕਮ੍||੯੧|| ਨਨ੍ਦੀਮਾਸਕਕੇਲੂਟਸ਼ਙ੍ਗਾਟਕਕਸੇਰੁਕਮ੍| ਕ੍ਰੌਞ੍ਚਾਦਨਂ ਕਲੋਡ੍ਯਂ ਚ ਰੂਕ੍ਸਂ ਗ੍ਰਾਹਿ ਹਿਮਂ ਗੁਰੁ||੯੨||
View original
| मृणालबिसशालूककुमुदोत्पलकन्दकम्||९१|| नन्दीमाषककेलूटशृङ्गाटककसेरुकम्| क्रौञ्चादनं कलोड्यं च रूक्षं ग्राहि हिमं गुरु||९२||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਮਣਾਲਾਦਿ ਰੂਕ੍ਸਂ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹਣਂ ਸ਼ੀਤਵੀਰ੍ਯਂ ਗੁਰੁ ਚ| ਮਣਾਲਂ ਦ੍ਵਿਵਿਧਂ,-ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਂ ਸ੍ਥੂਲਂ ਚ| ਤਤ੍ਰ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਂ-ਮਣਾਲਮ੍, ਇਤਰਤ੍-ਬਿਸਮ੍| ਸ਼ਾਲੂਕਂ-ਪਦ੍ਮਮੂਲਮ੍| ਕੁਮੁਦਕਨ੍ਦਮ੍| ਕੁਮੁਦਂ-ਸ਼ਸ਼ਿਪ੍ਰਿਯਮ੍| ਉਤ੍ਪਲਕਨ੍ਦਕਂ-ਰਕ੍ਤੋਤ੍ਪਲਕਨ੍ਦਮ੍| ਨਨ੍ਦੀ-ਤੁਣ੍ਡੇਰਿਕਾ| ਮਾਸਕੋ-ਵਾਸ੍ਤੁਲਃ| ਕੇਲੂਟਂ-ਕਿਸ੍ਮਕਸਂਜ੍ਞਮੁਦੁਮ੍ਬਰਭੇਦਃ| ਸ਼ਙ੍ਗਾਟਕਂ-ਤ੍ਰਿਕੋਣਾਕਤਿ ਜਲੋਦ੍ਭਵਂ ਕਨ੍ਦਮ੍| ਕਸੇਰੁਕਂ-ਮਾਗਧਮ੍| ਕ੍ਰੌਞ੍ਚਾਦਨਂ-ਤਮੇਦਮ੍| ਕਲੋਡ੍ਯਂ-ਪਦ੍ਮਬੀਜਮ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਮਣਾਲਾਦਿਗੁਣਾਨਾਹ-ਮਣਾਲੇਤਿ| ਮਣਾਲਂਸੂਕ੍ਸ੍ਮਂ ਕਮਲਮੂਲਮ੍, ਬਿਸਂ-ਸ੍ਥੂਲਮ੍, ਸ਼ਾਲੂਕਂ-ਪਦ੍ਮਕਨ੍ਦਃ, ਕੁਮੁਦੋਤ੍ਪਲਯੋਃ ਕਨ੍ਦਸ੍ਯ ਪਥਗ੍ਗ੍ਰਹਣਾਤ੍| ਰਕ੍ਤਂ-ਪਦ੍ਮਮ੍, ਸ਼੍ਵੇਤਂ-ਕੁਮੁਦਮ੍, ਨੀਲਂ-ਉਤ੍ਪਲਮ੍| ਨਨ੍ਦੀਮਾਸਕੋ-ਵਾਨੀਰਕਃ| ਕੇਲੂਟਂ-ਜਲੋਦੁਮ੍ਬਰਃ| ਸ਼ਙ੍ਗਾਟਕਃ-ਤ੍ਰਿਕੋਣੋ ਜਲਕਨ੍ਦਃ| ਕਸੇਰੁਕਂ-ਲੋਮਸ਼ਕਸ੍ਣਵਰ੍ਤੁਲਸੂਕ੍ਸ੍ਮਸ੍ਤਡਾਗਕਨ੍ਦਃ| ਕ੍ਰੌਞ੍ਚਾਦਨਂ-ਥੇਮ੍ਬੁਲਿਕਾ| ਕਲੋਡ੍ਯਂ-ਪਦ੍ਮਬੀਜਮ੍|
Adhikarana ਕਲਮ੍ਬਾਦਿਗੁਣਾਃ (੯੩-੯੬) · Śloka ੯੬
ਕਲਮ੍ਬਨਾਲਿਕਾਮਾਰ੍ਸਕੁਟਿਞ੍ਜਰਕੁਤੁਮ੍ਬਕਮ੍| ਚਿਲ੍ਲੀਲਟ੍ਵਾਕਲੋਣੀਕਾਕੁਰੂਟਕਗਵੇਧੁਕਮ੍||੯੩|| ਜੀਵਨ੍ਤਝੁਞ੍ਝ੍ਵੇਡਗਜਯਵਸ਼ਾਕਸੁਵਰ੍ਚਲਾਃ| ਆਲੁਕਾਨਿ ਚ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਤਥਾ ਸੂਪ੍ਯਾਨਿ ਲਕ੍ਸ੍ਮਣਮ੍||੯੪|| ਸ੍ਵਾਦੁ ਰੂਕ੍ਸਂ ਸਲਵਣਂ ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਕਰਂ ਗੁਰੁ| ਸ਼ੀਤਲਂ ਸਸ੍ਟਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਂ ਪ੍ਰਾਯੋ ਵਿਸ੍ਟਭ੍ਯ ਜੀਰ੍ਯਤਿ||੯੫|| ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਨਿਸ੍ਪੀਡਿਤਰਸਂ ਸ੍ਨੇਹਾਢ੍ਯਂ ਨਾਤਿਦੋਸਲਮ੍| |੯੬|
View original
कलम्बनालिकामार्षकुटिञ्जरकुतुम्बकम्| चिल्लीलट्वाकलोणीकाकुरूटकगवेधुकम्||९३|| जीवन्तझुञ्झ्वेडगजयवशाकसुवर्चलाः| आलुकानि च सर्वाणि तथा सूप्यानि लक्ष्मणम्||९४|| स्वादु रूक्षं सलवणं वातश्लेष्मकरं गुरु| शीतलं सृष्टविण्मूत्रं प्रायो विष्टभ्य जीर्यति||९५|| स्विन्नं निष्पीडितरसं स्नेहाढ्यं नातिदोषलम्| |९६|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਕਲਮ੍ਬਾਦਿਕਂ ਮਧੁਰਂ ਰੂਕ੍ਸਂ ਕਿਞ੍ਚਿਲ੍ਲਵਣਂ ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਕਰਂ ਗੁਰੁ ਚ| ਸ਼ੀਤਵਿਰ੍ਯਂ ਸਸ੍ਟਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀਸਂ ਚ| ਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀਸੇ ਸਜਤਿ-ਬਹਿਃ ਕ੍ਸਿਪਤਿ| ਬਿਸ੍ਟਭ੍ਯ-ਉਦਰਪ੍ਰਦੇਸ਼ੇ ਪਿਣ੍ਡੀਭੂਯ, ਜੀਰ੍ਯਤਿ-ਪਰਿਣਮਤਿ| ਪ੍ਰਾਯੋਗ੍ਰਹਣਂ ਕਿਞ੍ਚਿਦੇਸਾਂ ਮਧ੍ਯੇ ਨੈਵਂਸ੍ਵਰੂਪਮਿਤਿ ਜ੍ਞਾਪਨਾਰ੍ਥਮ੍| ਕਲਮ੍ਬਂ-ਕਦਮ੍ਬਃ| ਨਾਲਿਕਾ-ਦੀਰ੍ਘਨਾਲਰੂਪਾ ਕਲਮ੍ਬੁਸਂਜ੍ਞਾ| ਮਾਰ੍ਸੋ-ਗਨ੍ਧਾਰਿਕਾ| ਕੁਟਿਞ੍ਜਰਂ-ਤਾਮ੍ਰਮੂਲਕਮ੍| ਕੁਤੁਮ੍ਬਕੋ-ਦ੍ਰੋਣਪੁਸ੍ਪੀ| ਚਿਲ੍ਲੀ-ਪਥੁਪਤ੍ਰਂ ਯਵਸ਼ਾਕਂ ਕੁਨਾਮਸਂਜ੍ਞਮ੍| ਲਟ੍ਵਾਕੋ-ਗੁਗ੍ਗੁਲੁਸ਼ਾਕਮ੍| ਲੋਣੀਕਾ-ਲੋਣਾਰਃ| ਕੁਰੁਟਕਃ-ਸ੍ਥਿਤਿਵਾਰਕਃ| ਗਵੇਧੁਕਂ-ਤਣਧਾਨ੍ਯਵਿਸ਼ੇਸਃ| ਜੀਵਨ੍ਤੋ-ਬਹਦ੍ਗਾਨ੍ਧਾਰਮ੍| ਝੁਞ੍ਝੁਃ-ਝੁਞ੍ਝੁਰੁਕਃ| ਏਡਗਜਃ-ਪ੍ਰਪੁਨ੍ਨਾਟਃ| ਯਵਸ਼ਾਕਂ-ਹ੍ਨਸ੍ਵਪਤ੍ਰਾ ਚਿਲ੍ਲੀ| ਸੁਵਰ੍ਚਲਾ-ਰਵਿਭਕ੍ਤਾ| ਆਲੁਕਾਨਿ ਚ ਸਰ੍ਵਾਣਿ-ਨਾਨਾਵਿਧਾਨਿ ਰਕ੍ਤਾਲੁਕਮਧੁਕਾਲੁਕਾਦਿਭੇਦੇਨ| ਸੂਪ੍ਯਾਨਿ-ਮੁਦ੍ਗਰਾਜਮਾਸਾਦਿਪਤ੍ਰਾਣੀ| ਲਕ੍ਸ੍ਮਣਂ-ਮਧੁਯਸ੍ਟਿਕਾ| ਏਤਚ੍ਚ ਸਰ੍ਵਂ ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਨਿਸ੍ਪੀਡਿਤਰਸਮਤਿਬਹੁਸ੍ਨੇਹਂ ਚ ਨਾਤ੍ਯਪਥ੍ਯਮ੍| ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੇ(?)ਚੋਕ੍ਤਮ੍-"ਸਂਸ੍ਕਤਂ ਵੇਸਵਾਰੇਣ ਸਸ੍ਨੇਹਂ ਸ਼ਾਕਮਿਸ੍ਯਤੇ| ਰਾਜਿਕਾਸਕ੍ਤੁਭਕ੍ਤਾਦਿਸਂਸ੍ਕਾਰਂ ਚਾਨੁਵਰ੍ਤਤੇ||" ਇਤਿ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਕਲਮ੍ਬਾਦਿਗੁਣਾਨਾਹ-ਕਲਮ੍ਬਨਾਲਿਕੇਤਿ| ਕਲਮ੍ਬੋ-ਨਾਡ੍ਯਾਕਾਰਃ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਸੁਸਿਰੋ ਬਹੁਤੋਯਜਃ| ਨਾਲਿਕਾ-ਤਸ੍ਮਾਦਲ੍ਪਾ ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਾ ਮਾਰ੍ਪਃ-ਮਣ੍ਟਕਃ| ਕੁਟਿਞ੍ਜਰਃ-ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਃ| ਕੁਤੁਮ੍ਬਕੋ-ਦ੍ਰੋਣਪੁਸ੍ਪੀ| ਚਿਲ੍ਲੀ-ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਾ| ਲਟ੍ਵਾਕਂ-ਗੁਗ੍ਗੁਲੁਸ਼ਾਕਮ੍| ਲੋਣੀਕਾ-ਘੋਲਿਕਾ| ਕੁਰੂਟਕਃ-ਸ਼ਿਤਿਵਾਰਕਃ| ਗਵੇਧੁਕਾ-ਕਸਿਕਾ| ਜੀਵਨ੍ਤੋ-ਰਕ੍ਤਨਾਲੋ ਮਾਰ੍ਸਃ| ਝੁਞ੍ਝੁਃ-ਝੁਞ੍ਝੁਰੂਕਃ| ਏਡਗਜਃ-ਪ੍ਰਪੁਨ੍ਨਾਟਃ| ਯਵਸ਼ਾਕਂ-ਚਿਲ੍ਲੀਸਦਸ਼ਂ ਲਘੁਪਤ੍ਰਮ੍| ਸੁਵਰ੍ਚਲਾ-ਰਵਿਭਕ੍ਤਾ| ਸਰ੍ਵਾਣ੍ਯਾਲੁਕਾਨਿ-ਪਿਣ੍ਡਾਲੁਕਮਧ੍ਵਾਲੁਕਹਸ੍ਤ੍ਯਾਲੁਕਾਦੀਨਿ| ਸੂਪ੍ਯਾਨਿ-ਮੁਦ੍ਗਾਦੀਨਾਮ੍ ਸ਼ਿਮ੍ਬ੍ਯਃ ਪਤ੍ਰਾਣਿ ਚ| ਲਕ੍ਸ੍ਮਣਾ _ ਰਕ੍ਤਬਿਨ੍ਦੁਚ੍ਛਦਾ, ਤਸ੍ਯਾ ਇਦਂ ਲਾਕ੍ਸ੍ਮਣਮ੍| ਲਕ੍ਸ੍ਮਣਂ-ਯਸ੍ਟੀਮਧੁ, ਤਸ੍ਯੇਦਂ ਲਾਕ੍ਸ੍ਮਣਮਿਤ੍ਯੇਕੇ| ਪ੍ਰਾਯੋਗ੍ਰਹਣਂ ਪ੍ਰਪੁਨ੍ਨਾਟਾਦਿਸੁ ਵ੍ਯਭਿਚਾਰਾਰ੍ਥਮ੍| ਯਦਾਹ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਃ (ਸੂ.ਅ. ੪੬/੨੭੧)-"ਕਫਾਪਹਂ ਸ਼ਾਕਮੁਕ੍ਤਂ ਵਰੁਣਪ੍ਰਪੁਨਾਟਯੋਃ| ਰੂਕ੍ਸਂ ਲਘੁ ਚ ਸ਼ੀਤਂ ਚ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਕੋਪਣਮ੍||" ਇਤਿ| ਵਿਸ੍ਟਬ੍ਯ ਜੀਰ੍ਯਤਿ-ਪਚ੍ਯਮਾਨਂ ਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭਂ ਕਰੋਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਤ ਏਵ ਪਕ੍ਵਂ ਸਤ੍ ਸਸ੍ਟਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਮ੍| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਤੁ (ਸੂ. ਅ. ੭)- ਚਿਲ੍ਲੀਨਿਸ੍ਪਾਵਲਟ੍ਵਾਕਕੁਰੂਟਕਗਵੇਧੁਕਾਃ| ਯਾਤੁਕਾ ਸ਼ਾਲਕਲ੍ਯਾਣੀ ਤ੍ਰਿਪਰ੍ਣੀ ਪੀਲੁਪਰ੍ਣਿਕਾ|| ਕੁਮਾਰਜੀਵਲੋਣੀਕਾਯਵਸ਼ਾਕਸੁਵਰ੍ਚਲਾਃ| ਕੁਕੁਣ੍ਡਨਲਿਨੀਝੁਞ੍ਝੁਮਗਧੂਮਕਲਾਕ੍ਸ੍ਮਣਮ੍|| ਆਲੁਕਾਨਿ ਚ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਤਥਾ ਸੂਪ੍ਯਾਨਿ ਰਾਲਕਃ| ਜੀਵਨ੍ਤਕਸ਼੍ਚਞ੍ਚੁਪਰ੍ਣੀ ਪ੍ਰਪੁਨ੍ਨਾਟਃ ਕੁਠੇਰਕਮ੍||' ਇਤਿ| ਕਲਮ੍ਬਾਦੀਨਾਂ ਸਂਸ੍ਕਾਰਾਦਿਵਸ਼ਾਦ੍ਵਿਸ਼ੇਸਮਾਹ-ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਨਿਸ੍ਪੀਡਿਤਰਸਮਿਤਿ| ਪੂਰ੍ਵਂ ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਮ੍, ਤਤੋ ਨਿਸ੍ਪੀਡਿਤਰਸਮ੍, ਤਤੋ ਬਹੁਨਾ ਸ੍ਨੇਹੇਨ ਸਾਧਿਤਮ੍, ਨ ਤੁ ਸ੍ਨੇਹਾਕ੍ਤਮ੍, ਨਾਤਿਦੋਸਲਮਿਤਿ| ਅਤਿਦੋਸਲਗ੍ਰਹਣਾਤ੍ ਕਲਮ੍ਬਾਦੀਨਾਂ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਪਿਤ੍ਤਕਰਤ੍ਵਮਪਿ ਜ੍ਞੇਯਮ੍| ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਕਰਤ੍ਵੋਕ੍ਤਿਸ੍ਤ੍ਵਤਿਸ਼ਯਾਰ੍ਥਾ| ਉਕ੍ਤਂ ਚ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੇਨ (ਸੂ. ਅ.੪੬/੨੭੫)- "ਸ੍ਵਾਦੁਪਾਕਰਸਾਃ ਸ਼ੀਤਾਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਲਾ ਨਾਤਿਪਿਤ੍ਤਲਾਃ| ਲਵਣਾਨੁਰਸਾ ਰੂਕ੍ਸਾਃ ਸਕ੍ਸਾਰਾ ਵਾਤਲਾਃ ਸਰਾਃ||' ਇਤਿ|
Adhikarana ਲਘੁਪਤ੍ਰਾਚਿਲ੍ਲੀਗੁਣਾਃ (੯੬) · Śloka ੯੬
| ਲਘੁਪਤ੍ਰਾ ਤੁ ਯਾ ਚਿਲ੍ਲੀ ਸਾ ਵਾਸ੍ਤੁਕਸਮਾ ਮਤਾ||੯੬||
View original
| लघुपत्रा तु या चिल्ली सा वास्तुकसमा मता||९६||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਲਘੁਪਤ੍ਰਾ ਯਾ ਚਿਲ੍ਲੀ-ਯਵਸ਼ਾਕਵਿਸ਼ੇਸਃ, ਸਾ ਤੁ ਵਾਸ੍ਤੁਕਸਮਾ ਗੁਣੈਰ੍ਮਤਾ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਚਿਲ੍ਲੀਵਿਸ਼ੇਸਸ੍ਯ ਗੁਣਾਨਾਹ-ਲਘੁਪਤ੍ਰੇਤਿ|
Adhikarana ਤਰ੍ਕਾਰੀਵਰੂਣਯੋਰ੍ਗੁਣਾਃ (੯੭) · Śloka ੯੭
ਤਰ੍ਕਾਰੀਵਰੁਣਂ ਸ੍ਵਾਦੁ ਸਤਿਕ੍ਤਂ ਕਫਵਾਤਜਿਤ੍| |੯੭|
View original
तर्कारीवरुणं स्वादु सतिक्तं कफवातजित्| |९७|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਤਰ੍ਕਾਰੀ-ਅਰਣਿਕਾ, ਵਰੁਣਃ-ਤਮਾਲਃ, ਸਮਾਹਾਰੇਣ ਤਯੋਰ੍ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਃ| ਏਤਤ੍ਸ੍ਵਾਦੁ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਤਿਕ੍ਤਂ ਕਫਵਾਤਘ੍ਨਂ ਚ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਤਰ੍ਕਾਰੀਵਰੁਣਯੋਰ੍ਗੁਣਾਨਾਹ-ਤਰ੍ਕਾਰੀਤਿ| ਤਰ੍ਕਾਰੀ ਅਗ੍ਨਿਮਨ੍ਥਃ| ਵਰੁਣਃ-ਸੇਤੁਵਕ੍ਸਃ| ਯਤ੍ਤੁ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੇਨ ਵਰੁਣਸ੍ਯ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਕੋਪਣਤ੍ਵਮੁਕ੍ਤਮ੍, ਤਤ੍ਸਂਸਸ੍ਟਵਿਸਯਮ੍|
Adhikarana ਪੁਨਰ੍ਨਵਾਦਿਗੁਣਾਃ (੯੭-੯੮) · Śloka ੯੮
| ਵਰ੍ਸਾਭ੍ਵੌ ਕਾਲਸ਼ਾਕਂ ਚ ਸਕ੍ਸਾਰਂ ਕਟੁਤਿਕ੍ਤਕਮ੍||੯੭|| ਦੀਪਨਂ ਭੇਦਨਂ ਹਨ੍ਤਿ ਗਰਸ਼ੋਫਕਫਾਨਿਲਾਨ੍| |੯੮|
View original
| वर्षाभ्वौ कालशाकं च सक्षारं कटुतिक्तकम्||९७|| दीपनं भेदनं हन्ति गरशोफकफानिलान्| |९८|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਵਰ੍ਸਾਭ੍ਵੌ-ਪੁਨਰ੍ਨਵੇ, ਤਥਾ ਕਾਲਸ਼ਾਕਂ, ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਕ੍ਸਾਰਂ ਰਸੇ ਚ ਕਟੁਤਿਕ੍ਤਂ ਵਹ੍ਨਿਦੀਪਨਂ ਭੇਦਨਂ ਗਰਾਦੀਂਸ਼੍ਚ ਹਰਤਿ| ਕਠਿਲ੍ਲੋਪਿ ਵਰ੍ਸਾਭੂਃ ਸ ਚ ਪ੍ਰਾਗੁਕ੍ਤਗੁਣਃ| ਤਥਾ ਚ ਨਿਘਣ੍ਟੁਃ (ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰੀਯਃ ਵਰ੍ਗਃ ੧|੨੭੪)-"ਪੁਨਰ੍ਨਵਾ ਵਿਸ਼ਾਖਸ਼੍ਚ ਕਠਿਲ੍ਲਃ ਸ਼ਸ਼ਿਵਾਟਿਕਾ| ਵਸ਼੍ਚੀਰਃ ਕ੍ਸੁਦ੍ਰਵਰ੍ਸਾਭੂਰ੍ਦੀਰ੍ਘਪਤ੍ਰਃ ਕਠਿਲ੍ਲਕਃ|| ਪੁਨਰ੍ਨਵੋਪਰਃ ਕ੍ਰੂਰਃ ਸਦ੍ਯੋ ਮਣ੍ਡਲਪਤ੍ਰਕਃ| ਸ਼੍ਵੇਤਮੂਲੋ ਵਰ੍ਸਕੇਤੁਰ੍ਮਹਾਵਰ੍ਸਾਭੁਰੁਚ੍ਯਤੇ||" ਇਤਿ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਵਰ੍ਸਾਭੂਦ੍ਵਯਸ੍ਯ ਕਾਲਸ਼ਾਕਸ੍ਯ ਚ ਗੁਣਾਨਾਹ-ਵਰ੍ਸਾਭ੍ਵਾਵਿਤਿ| ਵਰ੍ਸਾਭ੍ਵੌ-ਹਸ੍ਵਮਹਤ੍ਯੌ ਰਕ੍ਤਸ਼੍ਵੇਤਪੁਨਰ੍ਨਵੇ| ਕਾਲਸ਼ਾਕਂ-ਕਾਲਿਕਾਸ਼ਾਕਮ੍| ਅਨਿਲਘ੍ਨਤ੍ਵਂ ਤੁ ਕਾਲਸ਼ਾਕਂ ਵਿਨਾ, ਤਸ੍ਯ ਵਾਤਲਤ੍ਵਾਤ੍| ਯਦਾਹ ਖਾਰਣਾਦਿਃ-"ਕਾਲਸ਼ਾਕਂ ਸਕਾਰਞ੍ਜਂ ਕਟੁਕਂ ਵਾਤਕੋਪਨਮ੍| ਦੀਪਨੀਯਂ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਂ ਚ ਵਿਸਸ਼ੋਫੋਦਰਾਰ੍ਸ਼ਸਾਮ੍||" ਇਤਿ| ਚਰਕੋਪਿ (ਸੂ. ਅ. ੨੭/੮੮)- "ਲਘੂਸ੍ਣਂ ਵਾਤਲਂ ਰੂਕ੍ਸਂ ਕਾਲਾਖ੍ਯਂ ਸ਼ਾਕਮੁਚ੍ਯਤੇ|" ਇਤਿ| ਅਤ ਏਵ ਮਾਧਵਕਾਰੋ ਵਰ੍ਸਾਭੂਭ੍ਯਾਂ ਪਥਗਾਹ-"ਕਾਲਸ਼ਾਕਂ ਗਰਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਸ਼ੋਫਘ੍ਨਂ ਦੀਪਨਂ ਲਘੁ|" ਇਤਿ, "ਵਰ੍ਸਾਮ੍ਬ੍ਵੌ ਕਫਵਾਤਘ੍ਨੌ ਹਿਤੌ ਸ਼ੋਫੋਦਰਾਰ੍ਸ਼ਸਾਮ੍|" ਇਤਿ ਚ|
Adhikarana ਚਿਰਿਬਿਲ੍ਵਾਙ੍ਕੁਰਗੁਣਾਃ (੯੮) · Śloka ੯੮
| ਦੀਪਨਾਃ ਕਫਵਾਤਘ੍ਨਾਸ਼੍ਚਿਰਿਬਿਲ੍ਵਾਙ੍ਕੁਰਾਃ ਸਰਾਃ||੯੮||
View original
| दीपनाः कफवातघ्नाश्चिरिबिल्वाङ्कुराः सराः||९८||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਚਿਰਿਬਿਲ੍ਵਃ-ਪੂਤਿਕਰਞ੍ਜਃ, ਤਸ੍ਯਾਙ੍ਕੁਰਾ ਵਹ੍ਨਿਦੀਪਨਾਃ ਕਫਵਾਤਘ੍ਨਾਃ ਸਰਾਸ਼੍ਚ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਚਿਰਿਬਿਲ੍ਵਾਙ੍ਕੁਰਗੁਣਾਨਾਹ-ਦੀਪਨਾ ਇਤਿ| ਚਿਰਿਬਿਲ੍ਵਃ-ਕਰਞ੍ਜਃ|
Adhikarana ਸ਼ਤਾਵਰ੍ਯਙ੍ਕੁਰਗੁਣਾਃ (੯੯) · Śloka ੯੯
ਸ਼ਤਾਵਰ੍ਯਙ੍ਕੁਰਾਸ੍ਤਿਕ੍ਤਾ ਵਸ੍ਯਾ ਦੋਸਤ੍ਰਯਾਪਹਾਃ| |੯੯|
View original
शतावर्यङ्कुरास्तिक्ता वृष्या दोषत्रयापहाः| |९९|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਸ਼ਤਾਵਰ੍ਯਾ ਅਙ੍ਕੁਰਾਃ-ਪ੍ਰਰੋਹਾਃ, ਤਿਕ੍ਤਰਸਾ ਵਸ੍ਯਾਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰਕਤਸ੍ਤ੍ਰਿਦੋਸਘ੍ਨਾਸ਼੍ਚ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਸ਼ਤਾਵਰ੍ਯਙ੍ਕੁਰਗੁਣਾਨਾਹ-ਸ਼ਤਾਵਰ੍ਯਙ੍ਕੁਰਾ ਇਤਿ|
Adhikarana ਵਂਸ਼ਾਙ੍ਕੁਰਗੁਣਾਃ (੯੯) · Śloka ੯੯
| ਰੂਕ੍ਸੋ ਵਂਸ਼ਕਰੀਰਸ੍ਤੁ ਵਿਦਾਹੀ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਲਃ||੯੯||
View original
| रूक्षो वंशकरीरस्तु विदाही वातपित्तलः||९९||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਵਂਸ਼ਕਰੀਰੋ-ਵਂਸ਼ਾਙ੍ਕੁਰੋ, ਰੂਕ੍ਸੋ ਵਿਦਾਹੀ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਕਤ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਵਂਸ਼ਾਙ੍ਕੁਰਗੁਣਾਨਾਹ-ਰੂਕ੍ਸ ਇਤਿ| ਵਂਸ਼ੋ-ਵੇਣੁਃ, ਤਸ੍ਯ ਕਰੀਰਃ-ਅਙ੍ਕੁਰਃ| ਨਨੁ, ਦੋਸਲ ਇਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤਾਮ੍, ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੇਨ ਕਫਕਰਤ੍ਵਸ੍ਯੋਕ੍ਤਤ੍ਵਾਤ੍-"ਵੇਣੋਃ ਕਰੀਰਾਃ ਕਫਲਾ ਮਧੁਰਾ ਰਸਪਾਕਤਃ| ਵਿਦਾਹਿਨੋ ਵਾਤਕਰਾਃ ਸਕਸਾਯਾ ਵਿਰੂਕ੍ਸਣਾਃ||" ਇਤਿ| ਮੈਵਮ੍| ਅਨਾਰ੍ਸੋਯਂ ਪਾਠਃ, ਜੈਜ੍ਜਟੋਪੇਕ੍ਸਿਤਤ੍ਵਾਤ੍| ਆਰ੍ਸਸ੍ਤੁ-"ਵੇਣੋਹ੍ ਕਰੀਰਾਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਘ੍ਨਾਃ" ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਉਕ੍ਤਂ ਹਿ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ (ਸੂ. ਅ. ੭)- "ਵਂਸ਼ਕਰੀਰਾਸ੍ਤੁ ਵਿਦਾਹਿਨਃ| ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਕਰਾ ਰੂਕ੍ਸਾਃ ਕਟੁਪਾਕਾਃ ਕਫਾਪਹਾਃ||" ਇਤਿ| ਮਾਧਵਕਾਰੇਣਾਪ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍-"ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਕਰਾ ਰੂਕ੍ਸਾਃ ਕਟੁਕਾ ਰਸਪਾਕਤਃ| ਵੇਣੋਃ ਕਰੀਰਾਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਘ੍ਨਾਃ ਸਕਸਾਯਾ ਵਿਦਾਹਿਨਃ|| ਇਤਿ| ਯਤ੍ਤੁਕਨ੍ਦਵਰ੍ਗੇ ਸੌਸ਼੍ਰੁਤੀਯਾਃ ਪਠਨ੍ਤਿ (ਸੂ.ਅ. ੪੬/੩੦੫)-"ਵੇਣੋਃ ਕਰੀਰਾ ਗੁਰਵਃ ਕਫਮਾਰੁਤਕੋਪਨਾਃ|" ਇਤਿ| ਤਦਪ੍ਯਨਾਰ੍ਸਮ੍, ਪੁਨਰੁਕ੍ਤਤ੍ਵਾਤ੍| ਵਂਸ਼ਮੂਲਾਙ੍ਕੁਰਵਿਸਯਂ ਵਾ|
Adhikarana ਪਤ੍ਤੂਰਗੁਣਾਃ (੧੦੦) · Śloka ੧੦੦
ਪਤ੍ਤੂਰੋ ਦੀਪਨਸ੍ਤਿਕ੍ਤਃ ਪ੍ਲੀਹਾਰ੍ਸ਼ਃਕਫਵਾਤਜਿਤ੍| |੧੦੦|
View original
पत्तूरो दीपनस्तिक्तः प्लीहार्शःकफवातजित्| |१००|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਪਤ੍ਤੁਰੋ ਦੀਪਨਸ੍ਤਿਕ੍ਤਰਸਃ ਪ੍ਲੀਹਾਦਿਜਿਤ੍| ਪਤ੍ਤੂਰੋ-ਮਤ੍ਸ੍ਯਾਕ੍ਸਕਃ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਪਤ੍ਤੂਰਗੁਣਾਨਾਹ-ਪਤ੍ਤੂਰ ਇਤਿ| ਪਤ੍ਤੂਰੋ-ਲੋਹਮਾਰਃ|
Adhikarana ਕਾਸਮਰ੍ਦਗੁਣਾਃ (੧੦੦) · Śloka ੧੦੦
| ਕਮਿਕਾਸਕਫੋਤ੍ਕ੍ਲੇਦਾਨ੍ ਕਾਸਮਰ੍ਦੋ ਜਯੇਤ੍ਸਰਃ||੧੦੦||
View original
| कृमिकासकफोत्क्लेदान् कासमर्दो जयेत्सरः||१००||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਕਾਸਮਰ੍ਦਃ ਸਰਃ ਕਮ੍ਯਾਦੀਂਸ਼੍ਚ ਨਾਸ਼ਯਤਿ| ਉਤ੍ਕ੍ਲੇਦਃਸ੍ਰੋਤਸਾਂ ਮਾਲਿਨ੍ਯੇਨਾਰ੍ਦ੍ਰਤ੍ਵਮ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਕਾਸਮਰ੍ਦਗੁਣਾਨਾਹ-ਕਮੀਤਿ| ਉਤ੍ਕ੍ਲੇਦਃ-ਕ੍ਲੇਦਾਧਿਕ੍ਯਮ੍|
Adhikarana ਕੁਸੁਮ੍ਭਸ਼ਾਕਗੁਣਾਃ (੧੦੧) · Śloka ੧੦੧
ਰੂਕ੍ਸੋਸ੍ਣਮਮ੍ਲਂ ਕੌਸੁਮ੍ਭਂ ਗੁਰੁ ਪਿਤ੍ਤਕਰਂ ਸਰਮ੍| |੧੦੧|
View original
रूक्षोष्णमम्लं कौसुम्भं गुरु पित्तकरं सरम्| |१०१|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਕੁਸੁਮ੍ਭਸ਼ਾਕਂ ਰੂਕ੍ਸਮੁਸ੍ਣਵੀਰ੍ਯਮਮ੍ਲਂ ਗੁਰੁ ਪਿਤ੍ਤਕਤ੍ਸਰਂ ਚ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਕੌਸੁਮ੍ਭਗੁਣਾਨਾਹ-ਰੂਕ੍ਸੋਸ੍ਣਮਿਤਿ| ਕੌਸੁਮ੍ਭਂਕੁਸੁਮ੍ਭਸ਼ਾਕਮ੍|
Adhikarana ਸਾਰ੍ਸਪਸ਼ਾਕਗੁਣਾਃ (੧੦੧) · Śloka ੧੦੧
| ਗੁਰੂਸ੍ਣਂ ਸਾਰ੍ਸਪਂ ਬਦ੍ਧਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਂ ਸਰ੍ਵਦੋਸਕਤ੍||੧੦੧||
View original
| गुरूष्णं सार्षपं बद्धविण्मूत्रं सर्वदोषकृत्||१०१||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਸਾਰ੍ਸਪਂ ਸ਼ਾਕਂ ਗੁਰੂਸ੍ਣਵੀਰ੍ਯਮ੍| ਤਥਾ, ਵਿਸ਼ਂ-ਸ਼ਕਤ੍, ਮੂਤ੍ਰਂ ਚ ਬਧ੍ਨਾਤਿ| ਤ੍ਰਿਦੋਸਕਚ੍ਚ| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਤੁ (ਸੂ.ਅ.੭) ਸਕ੍ਸਾਰਤ੍ਵਮਸ੍ਯੋਕ੍ਤਮ੍| ਤਤ੍ਪਾਠੋ ਹਿ-"ਸਕ੍ਸਾਰਮਧੁਰਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਮੁਸ੍ਣਂ ਚ ਗੁਰੁ ਸਾਰ੍ਸਪਮ੍|" ਇਤਿ| ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੇਨ ਚੋਕ੍ਤਮ੍ (ਸੂ.ਅ.੪੬|੨੩੮ ਟੀਕਾ)-"ਕਫਘ੍ਨਂ ਸਾਰ੍ਸਪਂ ਸ਼ਾਕਮਾਸੁਰਂ ਸ਼ਾਕਮੇਵ ਚ|" ਇਤਿ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਸਾਰ੍ਸਪਗੁਣਾਨਾਹ-ਗੁਰੁਸ੍ਣਮਿਤਿ| ਸਾਰ੍ਸਪਂ-ਸਰ੍ਸਪਸ਼ਾਕਮ੍| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਤੁ (ਸੂ. ਅ.੭)-"ਸਕ੍ਸਾਰਮਧੁਰਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਮੁਸ੍ਣਂ ਗੁਰੁ ਚ ਸਾਰ੍ਸਪਮ੍| ਸ਼ਾਕਾਨਾਮਵਰਂ ਬਦ੍ਧਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਂ ਸਰ੍ਵਦੋਸਕਤ੍||' ਇਤਿ|
Adhikarana ਬਾਲਮੂਲਕਗੁਣਾਃ (੧੦੨-੧੦੩) · Śloka ੧੦੩
ਯਦ੍ਬਾਲਮਵ੍ਯਕ੍ਤਰਸਂ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਕ੍ਸਾਰਂ ਸਤਿਕ੍ਤਕਮ੍| ਤਨ੍ਮੂਲਕਂ ਦੋਸਹਰਂ ਲਘੁ ਸੋਸ੍ਣਂ ਨਿਯਚ੍ਛਤਿ||੧੦੨|| ਗੁਲ੍ਮਕਾਸਕ੍ਸਯਸ਼੍ਵਾਸਵ੍ਰਣਨੇਤ੍ਰਗਲਾਮਯਾਨ੍| ਸ੍ਵਰਾਗ੍ਨਿਸਾਦੋਦਾਵਰ੍ਤਪੀਨਸਾਂਸ਼੍ਚ|੧੦੩|
View original
यद्बालमव्यक्तरसं किञ्चित्क्षारं सतिक्तकम्| तन्मूलकं दोषहरं लघु सोष्णं नियच्छति||१०२|| गुल्मकासक्षयश्वासव्रणनेत्रगलामयान्| स्वराग्निसादोदावर्तपीनसांश्च|१०३|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਯਨ੍ਮੂਲਕਂ ਬਾਲਂ, ਅਵ੍ਯਕ੍ਤਰਸਂ-ਅਸ੍ਫੁਟਾਸ੍ਵਾਦਮ੍, ਤਥਾ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਕ੍ਸਾਰਂ-ਈਸਤ੍ਕ੍ਸਾਰਗੁਣਯੁਕ੍ਤਂ ਕਾਰ੍ਯਤੋਨੁਮੀਯਮਾਨਮ੍, ਤਥਾ ਸਤਿਕ੍ਤਂ-ਈਸਤ੍ਤਿਕ੍ਤਕਂ ਰਸਨੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ੍ਯ ਕਿਞ੍ਚਿਦੁਦ੍ਵੇਜਕਮ੍, ਤਨ੍ਮੂਲਕਂ ਦੋਸਾਣਾਂ ਹਰਂ-ਦੋਸਹਰਮ੍, ਨਾਨ੍ਯਾਵਸ੍ਥਮ੍| ਬਾਲਂ ਮੂਲਕਂ ਦੋਸਹਰਮਿਤ੍ਯਨੇਨਾਸ੍ਯ ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਾ ਬਾਲਾਵਸ੍ਥਾ ਦੋਸਹਰਤ੍ਵੇਨ ਨਿਯਮ੍ਯਤੇ| ਨ ਸਰ੍ਵਂ ਬਾਲਾਵਸ੍ਥਂ ਦੋਸਹਰਮ੍, ਅਪਿ ਤ੍ਵੀਦਗ੍ਰੂਪਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਦੋਸਯੋਰ੍ਹਰਂ-ਦੋਸਹਰਮ੍, ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ਸਮਾਸਂ ਕਤ੍ਵਾ |ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਘ੍ਨਤ੍ਵਮੇਵਾਸ੍ਯ ਪ੍ਰਤਿਜਾਨਤੇ| ਯਤਃ ਕਿਞ੍ਚਿਦੁਸ੍ਣਵੀਰ੍ਯਤ੍ਵਾਤ੍ ਪਿਤ੍ਤਕਰਤ੍ਵਮਸ੍ਯਾਸ੍ਤ੍ਯੇਵ| ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਤਿਕ੍ਤਰਸੋਪੇਤਤ੍ਵੇਨ ਪਿਤ੍ਤਕਰ੍ਤਤ੍ਵਮਸ੍ਯ ਵ੍ਯਾਹਰ੍ਤੁਂ ਨ ਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਵਕ੍ਸ੍ਯਤਿ ਹਿ (ਹ.ਸੂ.ਅ.੯|੨੫)-"ਰਸਂ ਵਿਪਾਕਸ੍ਤੌ ਵੀਰ੍ਯਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ੍ਤਾਨ੍ਯਪੋਹਤਿ|" ਇਤਿ| ਏਵਂ ਚੈਤਨ੍ਮੂਲਕਂ ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਘ੍ਨਮੇਵ ਯੁਕ੍ਤਮ੍, ਨ ਤੁ ਪਿਤ੍ਤਹਚ੍ਚ, ਇਤਿ ਤੇਸਾਮਭਿਪ੍ਰਾਯਃ| ਏਤਚ੍ਚ ਮੂਲਕਂ ਗੁਲ੍ਮਾਦੀਨ੍ਨਿਯਚ੍ਛਤਿ| ਪੀਨਸਾਂਸ਼੍ਚੇਤਿ ਚਸ਼ਬ੍ਦਃ ਸਮੁਚ੍ਚਯੇ| ਅਨ੍ਯਾਨਪ੍ਯੇਵਂਪ੍ਰਾਯਾਨ੍ ਰੋਗਾਨ੍ਨਿਯਚ੍ਛਤੀਤਿ| ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਸ੍ਤੁ (ਸੂ.ਅ.੪੬|੨੪੦)-ਸਰ੍ਵਦੋਸਹਰਾ ਲਘ੍ਵੀ ਕਣ੍ਠ੍ਯਾ ਮੂਲਕਪੋਤਿਕਾ|" ਇਤਿ ਯਦ੍ਭੇਦਾਨ੍ਤਰਮੂਚੇ, ਤਦਪ੍ਯਤ੍ਰੈਵ ਬਾਲਮੂਲਕਲਕ੍ਸਣੇਨ੍ਤਰ੍ਭੂਤਮਿਤਿ ਤਨ੍ਤ੍ਰਕਤੇਹ ਪਥਙ੍ਨੋਕ੍ਤਮ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਅਥ ਮੂਲਕਗੁਣਾਨਾਹ| ਤਤ੍ਰ ਬਾਲਮੂਲਕਗੁਣਾਨਾਹ-ਯਦ੍ਬਾਲਮਿਤਿ| ਬਾਲਂ-ਕੋਮਲਮ੍| ਤਸ੍ਯ ਤਿਸ੍ਰੋਵਸ੍ਥਾਃ,-ਪ੍ਰਥਮਮਵ੍ਯਕ੍ਤਰਸਮ੍, ਤਤ ਈਸਲ੍ਲਵਣਮ੍, ਤਤ ਈਸਤ੍ਤਿਕ੍ਤਮ੍| ਤਦਵਸ੍ਥਾਤ੍ਰਯੇਪਿ ਦੋਸਹਰਤ੍ਵਾਦਿਗੁਣਮ੍| ਸ੍ਵਰਾਗ੍ਨ੍ਯੋਃ ਸਾਦਃ|
Adhikarana ਮਹਤ੍ਮੂਲਕਗੁਣਾਃ (੧੦੩-੧੦੪) · Śloka ੧੦੪
ਮਹਤ੍ਪੁਨਃ||੧੦੩|| ਰਸੇ ਪਾਕੇ ਚ ਕਟੁਕਮੁਸ੍ਣਵੀਰ੍ਯਂ ਤ੍ਰਿਦੋਸਕਤ੍| ਗੁਰ੍ਵਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿ ਚ|੧੦੪|
View original
महत्पुनः||१०३|| रसे पाके च कटुकमुष्णवीर्यं त्रिदोषकृत्| गुर्वभिष्यन्दि च|१०४|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਅਵ੍ਯਕ੍ਤਰਸਾਦਿਲਕ੍ਸਣਾਵਸ੍ਥਾਂ ਵਿਹਾਯ ਯਾਵਦ੍ਵ੍ਯਕ੍ਤਰਸਾਦ੍ਯਵਸ੍ਥਂ ਤਤ੍ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਤੇ| ਤਤੋਨਨ੍ਤਰਂ ਕ੍ਰਮੇਣ ਰਸਵਿਪਾਕਯੋਃ ਕਟੁਕਮੁਸ੍ਣਵੀਰ੍ਯਂ ਤਨ੍ਮੂਲਕਂ ਮਹਤ੍-ਵਦ੍ਧਂ ਤ੍ਰਿਦੋਸਕਦ੍ ਗੁਰ੍ਵਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿ ਚ ਭਵਤਿ| ਵਦ੍ਧਸ੍ਯ ਚ ਮੂਲਕਸ੍ਯਾਨੇਕਾ ਅਵਸ੍ਥਾਃ ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤਿ| ਤਤ੍ਰ ਚਾਸ੍ਯਾਦ੍ਯਾਵਸ੍ਥਾਯਾਂ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਤ੍ਰਿਦੋਸਕਤ੍ਤ੍ਵਮ੍, ਅਨ੍ਤ੍ਯਾਵਸ੍ਥਾਯਾਂ ਤ੍ਵਤਿਸ਼ਯੇਨ ਤ੍ਰਿਦੋਸਕਤ੍ਤ੍ਵਂ ਵੇਦ੍ਯਮ੍| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ (ਸੂ.ਅ.੭) ਤ੍ਵਸ੍ਯ ਸ੍ਵਾਦੁਵਿਪਾਕਿਤ੍ਵਮੁਕ੍ਤਮ੍| ਤਤ੍ਪਾਠੇ-"ਮਹਤ੍ਪੁਨਃ| ਰੂਕ੍ਸੋਸ੍ਣਂ ਕਟੁਕਂ ਸ੍ਵਾਦੁ ਵਿਪਾਕੇ ਸਰ੍ਵਦੋਸਕਤ੍||" ਇਤਿ| ਤਚ੍ਚਾਮਵਿਸਯਮ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਮਹਦ੍ਗੁਣਾਨਾਹ-ਮਹਤ੍ਪੁਨਰਿਤਿ| ਮਹਤ੍-ਜਰਠਮ੍| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਤੁ ਸ੍ਵਾਦੁਪਾਕਮੁਕ੍ਤਮ੍ (ਸੂ.ਅ. ੭)-"ਮਹਤ੍ਪੁਨਃ| ਰੂਕ੍ਸੋਸ੍ਣਂ ਕਟੁਕਂ ਸ੍ਵਾਦੁ ਵਿਪਾਕੇ ਸਰ੍ਵਦੋਸਕਤ੍||" ਇਤਿ| ਤਚ੍ਚਾਮਵਿਸਯਮ੍| ਤਥਾ ਚ ਖਾਰਣਾਦਿਃ-"ਰੂਕ੍ਸਂ ਵਿਦਾਹਿ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣਂ ਕਟੁਕਂ ਸ੍ਵਾਦੁ ਪਚ੍ਯਤੇ| ਉਤ੍ਕ੍ਲੇਦਿ ਸ੍ਤਮ੍ਭਿ ਗੁਰ੍ਵਾਮਂ ਮੂਲਕਂ ਤ੍ਰਿਮਲੋਲ੍ਬਣਮ੍||" ਇਤਿ| ਅਗ੍ਨਿਪਕ੍ਵਂ ਤੁ ਕਟੁਪਾਕਮੇਵ|
Adhikarana ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸਿਦ੍ਧਮੂਲਕਗੁਣਾਃ (੧੦੪) · Śloka ੧੦੪
| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸਿਦ੍ਧਂ ਤਦਪਿ ਵਾਤਜਿਤ੍||੧੦੪||
View original
| स्निग्धसिद्धं तदपि वातजित्||१०४||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਅਪਿਸ਼ਬ੍ਦ ਏਵਾਰ੍ਥੇ| ਤਦੇਵ-ਮਹਨ੍ਮੂਲਕਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਵਾਤਜਿਤ੍| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਚ ਤਤ੍ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਚ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ੍ਵਿਨ੍ਨਮ੍| ਨ ਤ੍ਵਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ੍ਵਿਨ੍ਨ੍ਮਾਤ੍ਰਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸਿਦ੍ਧਗੁਣਾਨਾਹ-ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸਿਦ੍ਧਮਿਤਿ| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੈਰ੍ਘਤਮਾਂਸਰਸਾਦਿਭਿਃ ਸਾਧਿਤਂ-ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸਿਦ੍ਧਮ੍| ਯਦ੍ਦੋਸਲਂ ਮਹਦਪਿ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸਿਦ੍ਧਂ ਵਾਤਘ੍ਨਮ੍| ਕਿਂਪੁਨਰ੍ਯਦ੍ਦੋਸਘ੍ਨਂ ਬਾਲਮ੍ ? ਇਤ੍ਯਪਿਸ਼ਬ੍ਦਾਰ੍ਥਃ|
Adhikarana ਸ਼ੁਸ੍ਕਮੂਲਕਗੁਣਾਃ (੧੦੫) · Śloka ੧੦੫
ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਹਰਂ ਸ਼ੁਸ੍ਕਂ ਸਰ੍ਵਮ੍| |੧੦੫|
View original
वातश्लेष्महरं शुष्कं सर्वम्| |१०५|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਸਰ੍ਵਂ-ਬਾਲਂ ਵਦ੍ਧਂ ਚ ਮੂਲਕਂ, ਸ਼ੁਸ੍ਕਂ ਸਤ੍ ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਹਰਮ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਸ਼ੁਸ੍ਕਗੁਣਾਨਾਹ-ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਹਰਮਿਤਿ| ਤਦਪੀਤ੍ਯਨੁਵਰ੍ਤਤੇ| ਪੂਰ੍ਵਵਦਪਿਸ਼ਬ੍ਦਾਰ੍ਥਃ|
Adhikarana ਆਮਮੂਲਕਗੁਣਾਃ (੧੦੫) · Śloka ੧੦੫
ਆਮਂ ਤੁ ਦੋਸਲਮ੍| |੧੦੫|
View original
आमं तु दोषलम्| |१०५|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਆਮਂ ਪੁਨਰ੍ਮੂਲਕਂ ਹਰਿਤਕਤ੍ਵੇਨ ਯਦ੍ਭਕ੍ਸ੍ਯਤੇ ਤਦ੍ਦੋਸਲਮ੍| ਸਰ੍ਵਮਿਤ੍ਯਤ੍ਰਾਯਤ੍ਨਕਤੇਨ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੇਨ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ| ਤੇਨਾਦੋਸਲਸ੍ਯ ਬਾਲਸ੍ਯਾਪ੍ਯਾਮਸ੍ਯ ਦੋਸਲਤ੍ਵਮ੍, ਨ ਤੁ ਵਦ੍ਧਸ੍ਯੈਵੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਮੂਲਕਂ ਨੀਲਕਣ੍ਠਾਪਰਸਂਜ੍ਞਮ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਆਮਗੁਣਾਨਾਹ-ਸਰ੍ਵਮਿਤਿ| ਸਰ੍ਵਂ-ਬਾਲਂ ਮਹਚ੍ਛੁਕਮਾਰ੍ਦ੍ਰਂ ਚ| ਆਮਂ-ਅਨਗ੍ਨਿਪਕ੍ਵਮ੍|
Adhikarana ਪਿਣ੍ਡਾਲੁਗੁਣਾਃ (੧੦੫) · Śloka ੧੦੫
| ਕਟੂਸ੍ਣੋ ਵਾਤਕਫਹਾ ਪਿਣ੍ਡਾਲੁਃ ਪਿਤ੍ਤਵਰ੍ਧਨਃ||੧੦੫||
View original
| कटूष्णो वातकफहा पिण्डालुः पित्तवर्धनः||१०५||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਪਿਣ੍ਡਾਲੁਃ ਕਟੁਕੋ ਰਸੇ, ਵੀਰ੍ਯੇ ਚੋਸ੍ਣੋ, ਵਾਤਕਫਘ੍ਨਃ ਪਿਤ੍ਤਕਰਸ਼੍ਚ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਪਿਣ੍ਡਾਲੁਗੁਣਾਨਾਹ-ਕਟੂਸ੍ਣ ਇਤਿ| ਪਿਣ੍ਡਾਲੁਃ ਵਾਰਾਹੀਕਨ੍ਦਃ| ਸ ਹਿ ਵਕ੍ਤ੍ਰਾਲੁਰੁਚ੍ਯਤੇ| ਉਕ੍ਤਂ ਹ੍ਯਾਯੁਰ੍ਵੇਦਪ੍ਰਕਾਸ਼ੇ ਪਣ੍ਡਿਤਕੇਸ਼ਵੇਨ-"ਵਾਰਾਹੀਕਨ੍ਦਃ ਪਿਣ੍ਡਾਲੁਸ੍ਤਥਾ ਸ਼ਬਰਕਨ੍ਦਕਃ| ਪ੍ਰੋਕ੍ਤੋ ਮੂਲਕਮੂਲਾਭੋ ਵਕ੍ਤ੍ਰਾਲੁਸ੍ਤ੍ਵਕ੍ਛਦਸ੍ਤਥਾ||' ਇਤਿ| ਪਿਣ੍ਡਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਚ ਗ੍ਰਾਸਵਾਚਿਨਾ ਗ੍ਰਸਨਂ-ਵਕ੍ਤ੍ਰਂ ਲਕ੍ਸ੍ਯਤੇ| ਨਨੁ, "ਗੌਣਮੁਖ੍ਯਯੋਰ੍ਮੁਖ੍ਯੇ ਕਾਰ੍ਯਸਮ੍ਪ੍ਰਤ੍ਯਯਃ' ਇਤਿ ਨ੍ਯਾਯਾਤ੍ਪਿਣ੍ਡਾਲੁਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਯ ਮੁਖ੍ਯਮਰ੍ਥਂ ਪਿਣ੍ਡਾਲੁਕਂ ਵਿਹਾਯ ਗੌਣੋਰ੍ਥੋ ਵਾਰਾਹੀਕਨ੍ਦਃ ਕਥਂ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਃ ? ਇਤਿ ਚੇਨ੍ਨ| 'ਗਙ੍ਗਾਯਾਂ ਘੋਸਃ' ਇਤ੍ਯਾਦੌ ਮੁਖ੍ਯਾਰ੍ਥਬਾਧੇ ਗੌਣਾਰ੍ਥਗ੍ਰਹਣਾਤ੍| ਅਤ੍ਰ ਚ ਮੁਖ੍ਯਾਰ੍ਥਸ੍ਯ ਬਾਧਃ ਕਟ੍ਵਾਦਿਗੁਣਾਯੋਗਾਤ੍| ਅਤ ਏਵਾਹ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਃ (ਸੂ. ਅ. ੪੬/੩੦੪)- "ਪਿਣ੍ਡਾਲੁਕਂ ਕਫਕਰਂ ਗੁਰੁ ਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭਿ ਸ਼ੀਤਲਮ੍|" ਇਤਿ| ਗੌਣਸ੍ਯ ਤੁ ਕਟ੍ਵਾਦਿਗੁਣਯੋਗਃ| ਉਕ੍ਤਂ ਹ੍ਯਾਯੁਰ੍ਵੇਦਪ੍ਰਕਾਸ਼ੇ-"ਕਿਟਿਕਨ੍ਦਃ ਕਟੁਃ ਸ੍ਵਾਦੁਸ੍ਤਿਕ੍ਤੋਸ੍ਣਃ ਕਟੁਪਾਕ੍ਯਪਿ| ਸ੍ਵਰ੍ਯੋ ਰਸਾਯਨਂ ਵਸ੍ਯੋ ਬਲ੍ਯਃ ਪਿਤ੍ਤਵਿਵਰ੍ਧਨਃ|| ਹਨ੍ਤਿ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਰੁਤ੍ਕੁਸ੍ਠਮੇਹਮੂਤ੍ਰਾਮਯਕਮੀਨ੍|" ਇਤਿ| ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੋਪ੍ਯਾਹ (ਸੁ. ਅ. ੪੬/੩੦੯)-"ਵਰਾਹਕਨ੍ਦਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਘ੍ਨਃ ਕਟੁਕੋ ਰਸਪਾਕਤਃ| ਮੇਹਕੁਸ੍ਠਕਮਿਹਰੋ ਵਸ੍ਯੋ ਬਲ੍ਯੋ ਰਸਾਯਨਮ੍||' ਇਤਿ| ਕਿਞ੍ਚ ਪਿਣ੍ਡਾਲੁਕਂ ਚੇਦ੍ਵਿਵਕ੍ਸਿਤਮ੍, ਤਦਾ"ਆਲੁਕਾਨਿ ਚ ਸਰ੍ਵਾਣਿ" ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ਪ੍ਰਸ੍ਤਾਵੇ ਬ੍ਰੂਯਾਤ੍| ਪਿਣ੍ਡਾਲੁਕਮਿਤਿ ਚ ਪ੍ਰਯੁਞ੍ਜੀਤ| ਨਾਪਿ ਪਿਣ੍ਡਾਲੁਕੇਪਿਣ੍ਡਾਲੁਰਿਤਿ ਸ਼ਬ੍ਦੋ ਮੁਖ੍ਯਃ, ਗੌਣਤ੍ਵੇ ਤੁ ਤੁਲ੍ਯਃ| ਨਨੁ, ਵਕ੍ਤ੍ਰਾਲੁਸ਼੍ਚੇ ਦ੍ਵਿਵਕ੍ਸਿਤਸ੍ਤਰ੍ਹਿ ਵਕ੍ਤ੍ਰਾਲੁਰਿਤ੍ਯੇਵ ਸ੍ਪਸ੍ਟਮੁਚ੍ਯਤਾਮ੍| ਸਤ੍ਯਮ੍| ਕਿਨ੍ਤ੍ਵੇਵਂਵਿਧੈਰਪਿ ਲਾਕ੍ਸਣਿਕੈਃ ਸ਼ਬ੍ਦੈਰ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣ੍ਯੁਚ੍ਯਨ੍ਤੇ, ਇਤਿ ਦ੍ਯੋਤਯਿਤੁਂ ਪਿਣ੍ਡਾਲੁਰਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤਵਾਨ੍| ਯਥਾ-ਰੋਧ੍ਰਾਦੌ ਕਦਮ੍ਬੇ ਵਾਚ੍ਯੇ ਕੁਤ੍ਸਿਤਾਮ੍ਬ ਇਤਿ, ਕੁਤ੍ਸਿਤਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਹਿ ਕੁਸ਼ਬ੍ਦਸਮਾਨਾਰ੍ਥੇਨ ਕਦਾਦੇਸ਼ੋ ਲਕ੍ਸ੍ਯਤੇ| ਅਸਨਾਦਾਵਰ੍ਜੁਨੇ ਵਾਚ੍ਯੇ ਸ਼੍ਵੇਤਵਾਹ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| "ਬਹੁਭਿਃ ਪਠ੍ਯਮਾਨਸ੍ਯ ਪਾਠਤ੍ਯੇਯਂ ਸਮਰ੍ਥਨਾ| ਹੇਮਾਦ੍ਰਿਣਾ ਕਤਾ ਕਿਨ੍ਤੁ ਤੁਣ੍ਡਾਲੁਰਿਤਿ ਪਠ੍ਯਤਾਮ੍||" ਇਤਿ|
Adhikarana ਕੁਠੇਰਾਦਿਹਰਿਤਕਗੁਣਾਃ (੧੦੬-੧੦੭) · Śloka ੧੦੭
ਕੁਠੇਰਸ਼ਿਗ੍ਰੁਸੁਰਸਸੁਮੁਖਾਸੁਰਿਭੂਸ੍ਤਣਮ੍| ਫਣਿਜ੍ਜਾਰ੍ਜਕਜਮ੍ਬੀਰਪ੍ਰਭਤਿ ਗ੍ਰਾਹਿ ਸ਼ਾਲਨਮ੍||੧੦੬|| ਵਿਦਾਹਿ ਕਟੁ ਰੂਕ੍ਸੋਸ੍ਣਂ ਹਦ੍ਯਂ ਦੀਪਨਰੋਚਨਮ੍| ਦਕ੍ਸ਼ੁਕ੍ਰਕਮਿਹਤ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਦੋਸੋਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ਕਰਂ ਲਘੁ||੧੦੭||
View original
कुठेरशिग्रुसुरससुमुखासुरिभूस्तृणम्| फणिज्जार्जकजम्बीरप्रभृति ग्राहि शालनम्||१०६|| विदाहि कटु रूक्षोष्णं हृद्यं दीपनरोचनम्| दृक्शुक्रकृमिहृत्तीक्ष्णं दोषोत्क्लेशकरं लघु||१०७||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਕੁਠੇਰਾਦਿ ਸ਼ਾਲਨਂ ਗ੍ਰਾਹਿ ਵਿਦਾਹਿ ਕਟੁਕਂ ਰਸਪਾਕਯੋ ਰੂਕ੍ਸਮੁਸ੍ਣਵੀਰ੍ਯਮ੍ ਹਦ੍ਯਮਗ੍ਨਿਦੀਪਨਂ ਚ| ਤਥਾ, ਦਗਾਦਿਹਤ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਮ੍| ਤਥਾ, ਦੋਸਾਨ੍-ਵਾਤਾਦੀਨ੍, ਉਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ਯਤਿ-ਕੋਪਯਨ੍ ਸ੍ਥਾਨਾਚ੍ਚਾਲਯਤਿ, ਇਤੀ ਦੋਸੋਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ਕਰਮ੍, ਲਘੁ ਚ| ਸ਼ਾਲਨਂ-ਅਵਦਂਸ਼ਃ, ਯੇਨ ਸਹਾਨ੍ਨਂ ਭੋਕ੍ਤੁਂ ਯੁਜ੍ਯਤੇ| ਕੁਠੇਰੋ-ਵੈਕੁਣ੍ਠਕਃ| ਸ਼ਿਗ੍ਰੁਃ-ਫਲਪਤ੍ਰਕਃ| ਸੁਰਸਃ-ਕਸ੍ਣਤੁਲਸੀ| ਸੁਮੁਖਃ-ਕਟੁਪਤ੍ਰਕਃ| ਆਸੁਰੀ-ਰਾਜਿਕਾ| ਭੂਸ੍ਤਣਂ-ਗੁਹ੍ਯਬੀਜਕਮ੍| 'ਫਣਿਜ੍ਜਕੋ-ਮਰਿਚਕਸ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਗਨ੍ਧਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਃ|' ਆਰ੍ਜਕਃ-ਖਰਪਤ੍ਰਕਃ| ਜਮ੍ਬੀਰਃ-ਕਰਪਤ੍ਰਕਃ| ਪ੍ਰਭਤਿਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੋਕ੍ਤਾ ਗਹ੍ਯਨ੍ਤੇ (ਸੂ.ਅ.੭)-"ਧਾਨ੍ਯਤੁਮ੍ਬਰੁਸਾਲੇਯਯਵਾਨੀਸ਼ਙ੍ਗਬੇਰਕਾਃ| ਪਰ੍ਣਾਸ਼ੋ ਗਞ੍ਜਨੋਜਾਜੀ ਕਣ੍ਡੀਰਂ ਗਜਪਿਪ੍ਪਲੀ|| ਫਣਿਜ੍ਜਾਰ੍ਜਕਜਮ੍ਬੀਰਖਰਾਸ਼੍ਵਾਕਾਲਮਾਲਿਕਾਃ| ਦੀਪ੍ਯਕਃ ਕ੍ਸਵਕੋ ਦ੍ਵੀਪੀ ਬਸ੍ਤਗਨ੍ਧਾਦਿ ਬਦ੍ਧਵਿਟ੍||" ਇਤਿ| ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰੇ ਚੋਕ੍ਤਮ੍-"ਕਟੁਤਿਕ੍ਤਰਸਾ ਸ਼ੀਤਾ ਕਫਪਿਤ੍ਤਵਿਨਾਸ਼ਿਨੀ| ਵਿਪਾਕੇ ਮਧੁਰਾ ਲਘ੍ਵੀ ਤਸ੍ਕਰਾਙ੍ਗੁਲਿਕਾ ਸ੍ਮਤਾ||" ਇਤਿ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਕੁਠੇਰਾਦਿਹਰਿਤਕਗੁਣਾਨਾਹ-ਕੁਠੇਰੇਤਿ| ਕੁਠੇਰਃ-ਕਾਲਮਾਲਾ| ਸ਼ਿਗ੍ਰੁਃ-ਸ਼ੋਭਾਞ੍ਜਨਃ| ਸੁਰਸਃ-ਤੁਲਸੀ| ਸੁਮੁਖਃ-ਕੁਠੇਰਸਦਸ਼ੋਲ੍ਪਃ| ਆਸੁਰੀ--ਰਾਜਿਕਾ| ਭੂਸ੍ਤਣਂ-ਮਾਲਾਤਣਮ੍| ਫਣਿਜ੍ਜਃ-ਮਰਿਚਕਃ| ਅਰ੍ਜਕਃ-ਪਰ੍ਣਾਸਃ| ਜਮ੍ਬੀਰਃ-ਜਮ੍ਬੀਰਸਦਸ਼ਃ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਃ| ਪ੍ਰਭਤਿਸ਼ਬ੍ਦਾਤ੍ ਕੁਸ੍ਤੁਮ੍ਬਰ੍ਯਾਦਯਃ| ਉਕ੍ਤਂ ਹਿ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ (ਸੂ. ਅ. ੭)- "ਧਾਨ੍ਯਤੁਮ੍ਬਰੁਸ਼ੈਲੇਯਯਵਾਨੀਸ਼ਙ੍ਗਬੇਰਿਕਾਃ| ਪਰ੍ਣਾਸ਼ੋ ਗਞ੍ਜਨੋਜਾਜੀ ਗਣ੍ਡੀਰੋ ਗਜਪਿਪ੍ਪਲੀ|| ਫਣਿਜ੍ਜਾਰ੍ਜਕਜਮ੍ਬੀਰਖਰਾਸ਼੍ਵਾਕਾਲਮਾਲਿਕਾਃ| ਦੀਪ੍ਯਕਃ ਕ੍ਸਵਕੋ ਦ੍ਵੀਪੀ ਬਸ੍ਤਗਨ੍ਧਾਦਿ ਬਦ੍ਧਵਿਟ੍||' ਇਤਿ| ਸ਼ਾਲਨਂ-ਹਰਿਤਕਮ੍, ਯਦੁਪਦਂਸ਼ੇਸੁ ਯੁਜ੍ਯਤੇ ਯੇਨ ਚ ਵ੍ਯਞ੍ਜਨਂ ਵਾਸ੍ਯਤੇ| ਉਕ੍ਤਂ ਹਿ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ (ਸੂ. ਅ. ੭)- "ਵਰ੍ਗੋ ਹਰਿਤਕਾਖ੍ਯੋਯਮੁਪਦਂਸ਼ੇਸੁ ਯੁਜ੍ਯਤੇ| ਵਾਸਨੋ ਵ੍ਯਞ੍ਜਨਾਨਾਂ ਚ ਹਦ੍ਯੋ ਰੋਚਨਦੀਪਨਃ||" ਇਤਿ| ਦੋਸੋਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ਕਰਤ੍ਵਂ ਚੈਸਾਮਾਰ੍ਦ੍ਰਾਵਸ੍ਥਾਯਾਮੇਵ, ਫਲਵ੍ਯਤਿਰੇਕੇਣ ਚ| ਯਦਾਹ ਚਰਕਃ (ਸੂ. ਅ. ੨੭/੧੭੨)- "ਸ਼ੁਸ੍ਕਾਣਿ ਕਫਵਾਤਘ੍ਨਾਨ੍ਯੇਤਾਨ੍ਯੇਸਾਂ ਫਲਾਨਿ ਚ|"" ਇਤਿ|
Adhikarana ਸੁਰਸਗੁਣਾਃ (੧੦੮) · Śloka ੧੦੮
ਹਿਧ੍ਮਾਕਾਸਵਿਸਸ਼੍ਵਾਸਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਰੁਕ੍ਪੂਤਿਗਨ੍ਧਹਾ| ਸੁਰਸਃ|੧੦੮|
View original
हिध्माकासविषश्वासपार्श्वरुक्पूतिगन्धहा| सुरसः|१०८|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਸੁਰਸੋ ਹਿਧ੍ਮਾਦਿਘ੍ਨਃ| ਪੂਤਿਗਨ੍ਧਂ-ਦੌਰ੍ਗਨ੍ਧ੍ਯਂ, ਸੌਰਭ੍ਯੋਤ੍ਪਾਦਨਾਦ੍ਧਨ੍ਤਿ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਅਤ੍ਰ ਕੇਸਾਂਚਿਦ੍ਵਿਸ਼ੇਸਃ| ਤਤ੍ਰ ਸੁਰਸਗੁਣਾਨਾਹ-ਹਿਧ੍ਮਾਕਾਸੇਤਿ| ਪੂਤਿਗਨ੍ਧੋ-ਦੌਰ੍ਗਨ੍ਧ੍ਯਮ੍|
Adhikarana ਸੁਮੁਖਗੁਣਾਃ (੧੦੮) · Śloka ੧੦੮
| ਸੁਮੁਖੋ ਨਾਤਿਵਿਦਾਹੀ ਗਰਸ਼ੋਫਹਾ||੧੦੮||
View original
| सुमुखो नातिविदाही गरशोफहा||१०८||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਸੁਮੁਖਃ-ਕਟੁਪਤ੍ਰਾਖ੍ਯਃ, ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ਵਿਦਾਹੀ ਗਰਸ਼ੋਫੌ ਚ ਹਨ੍ਤਿ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਸੁਮੁਖਗੁਣਾਨਾਹ-ਸੁਮੁਖ ਇਤਿ| ਗਰਂ-ਕਤ੍ਰਿਮਵਿਸਮ੍|
Adhikarana ਆਰ੍ਦ੍ਰਿਕਾਗੁਣਾਃ (੧੦੯) · Śloka ੧੦੯
ਆਰ੍ਦ੍ਰਿਕਾ ਤਿਕ੍ਤਮਧੁਰਾ ਮੂਤ੍ਰਲਾ ਨ ਚ ਪਿਤ੍ਤਕਤ੍| |੧੦੯|
View original
आर्द्रिका तिक्तमधुरा मूत्रला न च पित्तकृत्| |१०९|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਆਰ੍ਦ੍ਰਿਕਾ-ਆਰ੍ਦ੍ਰਧਾਨਿਕਾ, ਤਿਕ੍ਤਮਧੁਰਾ ਮੂਤ੍ਰਕਰੀ ਪਿਤ੍ਤਂ ਚ ਨ ਕਰੋਤਿ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਆਰ੍ਦ੍ਰੀਕਾਗੁਣਮਾਹ-ਆਰ੍ਦ੍ਰਿਕੇਤਿ| ਆਰ੍ਦ੍ਰਿਕਾ-ਕੁਸ੍ਤੁਮ੍ਬਰੀ| ਨ ਚ ਪਿਤ੍ਤਕਦਿਤਿ ਹਰੀਤਕਤ੍ਵਾਤ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਹਰੀਤਕਤ੍ਵਾਤ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਪਿਤ੍ਤੋਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ਨਤ੍ਵਂ ਨਿਸੇਧਤਿ|
Adhikarana ਲਸ਼ੁਨਗੁਣਾਃ (੧੦੯-੧੧੧) · Śloka ੧੧੧
| ਲਸ਼ੁਨੋ ਭਸ਼ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣਃ ਕਟੁਪਾਕਰਸਃ ਸਰਃ||੧੦੯|| ਹਦ੍ਯਃ ਕੇਸ਼੍ਯੋ ਗੁਰੁਰ੍ਵਸ੍ਯਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋ ਰੋਚਨਦੀਪਨਃ| ਭਗ੍ਨਸਨ੍ਧਾਨਕਦ੍ਬਲ੍ਯੋ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਦੂਸਣਃ||੧੧੦|| ਕਿਲਾਸਕੁਸ੍ਠਗੁਲ੍ਮਾਰ੍ਸ਼ੋਮੇਹਕ੍ਰਿਮਿਕਫਾਨਿਲਾਨ੍| ਸਹਿਧ੍ਮਾਪੀਨਸਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਾਨ੍ ਹਨ੍ਤਿ ਰਸਾਯਨਮ੍||੧੧੧||
View original
| लशुनो भृशतीक्ष्णोष्णः कटुपाकरसः सरः||१०९|| हृद्यः केश्यो गुरुर्वृष्यः स्निग्धो रोचनदीपनः| भग्नसन्धानकृद्बल्यो रक्तपित्तप्रदूषणः||११०|| किलासकुष्ठगुल्मार्शोमेहक्रिमिकफानिलान्| सहिध्मापीनसश्वासकासान् हन्ति रसायनम्||१११||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਲਸ਼ੁਨੋਤਿਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਤ੍ਯੁਸ੍ਣਵੀਰ੍ਯਃ, ਕਟੁਪਾਕਰਸਃ ਸਰਃ- ਭੇਦੀ, ਹਦ੍ਯਾਦਿਗੁਣਯੁਕ੍ਤਸ਼੍ਚ| ਕਿਲਾਸਾਦੀਨ੍ ਹਨ੍ਤਿ, ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਂ ਚ ਕਰੋਤਿ| ਕਿਲਾਸਂ-ਸ਼੍ਵਿਤ੍ਰਮ੍| ਕਨ੍ਦਸ੍ਯੈਵਾਯਂ ਗੁਣਵੀਰ੍ਯਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ੋ ਬੋਧ੍ਯਃ| ਪਤ੍ਰਮਧ੍ਯਯੋਰ੍ਮਧੁਰਤ੍ਵਾਤ੍ ਭਸ਼ੋਸ੍ਣਤ੍ਵਾਨੁਪਪਤ੍ਤਿਃ| ਤਥਾ ਚੋਕ੍ਤਂ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ (ਸੂ.ਅ.੭)-"ਪਤ੍ਰੇ ਸਕ੍ਸਾਰਮਧੁਰੋ ਮਧ੍ਯੇ ਮਧੁਰਪਿਚ੍ਛਿਲਃ| ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣੋ ਲਸ਼ੁਨਃ ਕਨ੍ਦੇ" ਇਤਿ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਲਸ਼ੁਨਗੁਣਾਨਾਹ-ਲਸ਼ੁਨ ਇਤਿ| ਕਿਲਾਸਂਸ਼੍ਵਿਤ੍ਰਮ੍| ਕਨ੍ਦਸ੍ਯੈਵੈਤੇ ਗੁਣਾਃ| ਉਕ੍ਤਂ ਹਿ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ (ਸੂ. ਅ.੭)- "ਪਤ੍ਰੇ ਸਕ੍ਸਾਰਮਧੁਰੋ ਮਧ੍ਯੇ ਮਧੁਰਪਿਚ੍ਛਿਲਃ| ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣੋ ਲਸ਼ੁਨਃ ਕਨ੍ਦੇ" ਇਤ੍ਯਾਦਿ|
Adhikarana ਪਲਾਣ੍ਡੁਗੁਣਾਃ (੧੧੨) · Śloka ੧੧੨
ਪਲਾਣ੍ਡੁਸ੍ਤਦ੍ਗੁਣਨ੍ਯੂਨਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਲੋ ਨਾਤਿਪਿਤ੍ਤਲਃ| |੧੧੨|
View original
पलाण्डुस्तद्गुणन्यूनः श्लेष्मलो नातिपित्तलः| |११२|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਪਲਾਣ੍ਡੁਃ-ਧਵਲਾਕ੍ਸਕਾਖ੍ਯਃ, ਤਦ੍ਗੁਣਨ੍ਯੂਨਃ,-ਤਸ੍ਯ-ਰਸੋਨਸ੍ਯ ਗੁਣਾਸ੍ਤਦ੍ਗੁਣਾਃ, ਤੈਰ੍ਹੀਨਃ| ਲਸ਼ੁਨਾਤ੍ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ਧੀਨਗੁਣ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤਥਾ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਲੋ ਨਾਤਿਪਿਤ੍ਤਂ ਚ ਕਰੋਤਿ| ਨ ਤੁ ਲਸ਼ੁਨਵਤ੍ਕਫਘ੍ਨੋਤਿਪਿਤ੍ਤਕਚ੍ਚ| ਕਫਵਾਤਾਰ੍ਸ਼ਸਾਂ ਸ੍ਵੇਦੇ ਭਕ੍ਸਣੇ ਚ ਪ੍ਰਭਾਵਾਤ੍ਪਥ੍ਯਃ| ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰੇਨ੍ਯੋਪ੍ਯੁਕ੍ਤਃ, ਯਥਾ (ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੇ ਸੂ.ਅ.੪੬|੨੪੭)-"ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋ ਰੁਚਿਸ੍ਯਃ ਸ੍ਥਿਰਧਾਤੁਕਾਰੀ ਬਲ੍ਯੋਥ ਮੇਧਾਕਫਪੁਸ੍ਟਿਦਸ਼੍ਚ| ਸ੍ਵਾਦੁਰ੍ਗੁਰੁਃ ਸ਼ੋਣਿਤਪਿਤ੍ਤਸ਼ਸ੍ਤਃ ਸਪਿਚ੍ਛਿਲਃ ਕ੍ਸੀਰਪਲਾਣ੍ਡੁਰੁਕ੍ਤਃ"|| ਇਤਿ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਪਲਾਣ੍ਡੁਗੁਣਾਨਾਹ-ਪਲਾਣ੍ਡੁਰਿਤਿ| ਤਦ੍ਗੁਣੈਃ-ਲਸ਼ੁਨਗੁਣੈਸ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣਤ੍ਵਾਦਿਭਿਃ, ਨ੍ਯੂਨਃ-ਹੀਨਸ਼ਕ੍ਤਿਭਿਰ੍ਯੁਕ੍ਤਃ| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਤੁ (ਸੂ. ਅ. ੭)- "ਵਿਪਾਕੇ ਮਧੁਰਸ੍ਤੁ ਸਃ| ਕਫਂ ਕਰੋਤਿ ਪਿਤ੍ਤਂ ਚ, ਕੇਵਲਾਨਿਲਨਾਸ਼ਨਃ||" ਇਤਿ|
Adhikarana ਗਞ੍ਜਨਕਗੁਣਾਃ (੧੧੨-੧੧੩) · Śloka ੧੧੩
| ਕਫਵਾਤਾਰ੍ਸ਼ਸਾਂ ਪਥ੍ਯਃ ਸ੍ਵੇਦੇਭ੍ਯਵਹਤੌ ਤਥਾ||੧੧੨|| ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋ ਗ੍ੜਞ੍ਜਨਕੋ ਗ੍ਰਾਹੀ ਪਿਤ੍ਤਿਨਾਂ ਹਿਤਕਨ੍ਨ ਸਃ| |੧੧੩|
View original
| कफवातार्शसां पथ्यः स्वेदेऽभ्यवहृतौ तथा||११२|| तीक्ष्णो ग्ऱञ्जनको ग्राही पित्तिनां हितकृन्न सः| |११३|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਗਞ੍ਜਨਕਸ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋ ਗ੍ਰਾਹੀ ਪਿਤ੍ਤਿਨਾਮਹਿਤਸ਼੍ਚ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਗਞ੍ਜਨਕਗੁਣਾਨਾਹ-ਕਫਵਾਤਾਰ੍ਸ਼ਸਾਮਿਤਿ| ਗਞ੍ਜਨਕਃ-ਪਲਾਣ੍ਡੁਭੇਦਃ| ਉਕ੍ਤਂ ਚ ਬਾਸ੍ਪਚਨ੍ਦ੍ਰੇਣ-"ਗਨ੍ਧਾਕਤਿਰਸੈਸ੍ਤੁਲ੍ਯੋ ਗਞ੍ਜਨਸ੍ਤੁ ਪਲਾਣ੍ਡੁਨਾ| ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਨਾਲਾਗ੍ਰਪਤ੍ਰਤ੍ਵਾਦ੍ਭਿਦ੍ਯਤੇਸੌ ਪਲਾਣ੍ਡੁਤਃ||' ਇਤਿ| ਸ ਚ ਸ੍ਵੇਦਨੇ ਭੋਜਨੇ ਚ ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਃ ਕਫਵਾਤਜਾਨ੍ਯਰ੍ਸ਼ਾਸਿ ਹਨ੍ਤਿ, ਪਿਤ੍ਤਵਤਾਂ ਨਰਾਣਾਮਪਥ੍ਯਃ|
Adhikarana ਸੂਰਣਗੁਣਾਃ (੧੧੩-੧੧੪) · Śloka ੧੧੪
| ਦੀਪਨਃ ਸੂਰਣੋ ਰੁਚ੍ਯਃ ਕਫਘ੍ਨੋ ਵਿਸ਼ਦੋ ਲਘੁਃ||੧੧੩|| ਵਿਸ਼ੇਸਾਦਰ੍ਸ਼ਸਾਂ ਪਥ੍ਯਃ| |੧੧੪|
View original
| दीपनः सूरणो रुच्यः कफघ्नो विशदो लघुः||११३|| विशेषादर्शसां पथ्यः| |११४|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਸੂਰਣੋ ਨਾਮ ਕਨ੍ਦਵਿਸ਼ੇਸੋ ਦੀਪਨੋ ਰੁਚ੍ਯਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਘ੍ਨੋ ਵਿਸ਼ਦੋ ਲਘੁਰਰ੍ਸ਼ਸਾਮਤਿਪਥ੍ਯਸ਼੍ਚ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਸੂਰਣਗੁਣਾਨਾਹ-ਦੀਪਨਃ ਸੂਰਣ ਇਤਿ| ਵਿਸ਼ਦੋਵਿਸ਼ਦਗੁਣਃ|
Adhikarana ਭੂਕਨ੍ਦਗੁਣਾਃ (੧੧੪) · Śloka ੧੧੪
ਭੂਕਨ੍ਦਸ੍ਤ੍ਵਤਿਦੋਸਲਃ| |੧੧੪|
View original
भूकन्दस्त्वतिदोषलः| |११४|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਭੂਕਨ੍ਦਃ ਭੂਸ੍ਫੋਟਾਖ੍ਯਃ ਪ੍ਰਾਵਡੁਦ੍ਭਵਃ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧ ਏਵ| ਸ ਚਾਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਦੋਸਲਃ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਭੂਕਨ੍ਦਗੁਣਾਨਾਹ-ਭੂਕਨ੍ਦ ਇਤਿ| ਭੂਕਨ੍ਦੋਭੂਸ੍ਫੋਟਃ|
Adhikarana ਪਤ੍ਰਾਦੀਨਾਂ ਯਥੋਤ੍ਤਰਂ ਗੁਰੂਤ੍ਵਮ੍ (੧੧੪) · Śloka ੧੧੪
| ਪਤ੍ਰੇ ਪੁਸ੍ਪੇ ਫਲੇ ਨਾਲੇ ਕਨ੍ਦੇ ਚ ਗੁਰੁਤਾ ਕ੍ਰਮਾਤ੍||੧੧੪||
View original
| पत्रे पुष्पे फले नाले कन्दे च गुरुता क्रमात्||११४||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਪਤ੍ਰਾਦੀਨਾਂ ਯਥੋਤ੍ਤਰਂ ਕ੍ਰਮਾਦ੍ਗੁਰੁਤ੍ਵਮ੍| ਤੇਨ ਪਤ੍ਰਸ਼ਾਕਮਪੇਕ੍ਸ੍ਯ ਪੁਸ੍ਪਸ਼ਾਕਂ ਗੁਰੁ, ਤਤਃ ਫਲਸ਼ਾਕਮ੍, ਤਤੋ ਨਾਲਸ਼ਾਕਮ੍, ਤਤੋਪਿ ਕਨ੍ਦਸ਼ਾਕਮਿਤਿ| ਏਵਂ ਹਰਿਤਕੇਸ੍ਵਪਿ ਗੁਰੁਤ੍ਵਂ ਵੇਦ੍ਯਮ੍| ਬਾਹੁਲ੍ਯੇਨ ਚੈਤਦੁਕ੍ਤਮ੍| ਮੂਲਕੇ ਹਿ ਵੈਪਰੀਤ੍ਯਂ ਦਸ਼੍ਯਤੇ| ਤਥਾ ਹਿ- ਮੂਲਕਸ੍ਯ ਹਿ ਕਨ੍ਦੇ ਲਘੁਤ੍ਵਮ੍| ਅਤ ਏਵ ਮੁਨਿਰਪ੍ਯਾਹ (?)-"ਮੂਲਕੇ ਤੁ ਵਿਪਰ੍ਯਯਃ|"ਇਤਿ| ਸ਼ਾਕਾਨਾਂ ਹਰਿਤਕਾਨਾਂ ਚ ਯੇਸਾਮਿਹ ਪਰ੍ਯਾਯਾ ਨੋਕ੍ਤਾਸ੍ਤੇਸਾਂ ਸਦ੍ਵੈਦ੍ਯੇਭ੍ਯੋਵਗਨ੍ਤਵ੍ਯਾਃ| ਅਥ ਵਰਾਵਰਤ੍ਵਂ ਨਿਰ੍ਧਾਰਯਤਿ-
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਪੁਸ੍ਪਾਦਿਸ਼ਾਕਾਨਾਂ ਗੌਰਵਤਾਰਤਮ੍ਯਮਾਹ-ਪੁਸ੍ਪੇ ਪਤ੍ਰ ਇਤਿ| ਉਤ੍ਸਰ੍ਗੋਯਮ੍| ਅਪਵਾਦਸ੍ਤੁ ਯਥਾਯਥਮ੍| ਯਥਾ-ਮੂਲਕੇ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੇਨੋਕ੍ਤਮ੍ (ਸੂ. ਅ. ੪੬/੨੪੩)- "ਪੁਸ੍ਪਂ ਚ ਪਤ੍ਰਂ ਚ ਫਲਂ ਤਥੈਵ ਯਥੋਤ੍ਤਰਂ ਤੇ ਲਘਵਃ ਪ੍ਰਦਿਸ੍ਟਾਃ|" ਇਤਿ|
Adhikarana ਸ਼ਾਕੇਸੁ ਜੀਵਨ੍ਤ੍ਯਾਃਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਤ੍ਵਮ੍ ਸਰ੍ਸਪਾਣਾਮਵਰਤ੍ਵਮ੍ (੨-੧੧੫) · Śloka ੧੧੫
ਵਰਾ ਸ਼ਾਕੇਸੁ ਜੀਵਨ੍ਤੀ ਸਾਰ੍ਸਪਂ ਤ੍ਵਵਰਂ ਪਰਮ੍| ਇਤਿ ਸ਼ਾਕਵਰ੍ਗਃ||੨|| |੧੧੫|
View original
वरा शाकेषु जीवन्ती सार्षपं त्ववरं परम्| इति शाकवर्गः||२|| |११५|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਸ਼ਾਕੇਸੁ ਮਧ੍ਯੇ ਜੀਵਨ੍ਤੀ ਵਰਾ| ਸਾਰ੍ਸਪਂ ਪੁਨਰਵਰਮ੍| ਇਤਿ ਸ਼ਾਕਵਰ੍ਗਃ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਸ਼ਾਕਾਨਂ ਤਾਰਤਮ੍ਯਮਾਹ-ਵਰਾ ਸ਼ੋਕੇਸ੍ਵਿਤਿ| ਪਰਮਿਤਿ-ਅਨ੍ਯਾਨ੍ਯਪਿ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਾਨਿ, ਜੀਵਨ੍ਤੀ ਤੁ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਤਰਾ| ਯਦਾਹ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਃ (ਸੂ. ਅ. ੪੬/੩੩੫)- "ਸਤੀਨੋ ਵਾਸ੍ਤੁਕਸ਼੍ਚਞ੍ਚੁਸ਼੍ਚਿਲ੍ਲੀ ਮੂਲਕਪੋਤਿਕ| ਮਣ੍ਡੂਕਪਰ੍ਣੀ ਜੀਵਨ੍ਤੀ ਸ਼ਾਕਵਰ੍ਗੇ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਤੇ||" ਇਤਿ| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਤੁ (ਸੂ. ਅ. ੭)-"ਸ਼੍ਯਾਮਾਸ਼ਾਲ੍ਮਲਿਕਾਸ਼੍ਮਰ੍ਯਫਞ੍ਜੀਬਾਸ੍ਪਿਕਯੂਥਿਕਾਃ| ਵਕ੍ਸਾਦਨੀਕ੍ਸੀਰਵਕ੍ਸਬਿਮ੍ਬੀਤੁਨਿਕਵਕ੍ਸਕਾਃ|| ਰੋਧ੍ਰਃ ਸ਼ਣਃ ਕਰ੍ਬੁਦਾਰਃ ਸਸ਼ੇਲੁਰ੍ਵਸਮੂਸਿਕਾ| ਭਲ੍ਲਾਤਕਃ ਕੋਵਿਦਾਰਃ ਕਮਲੋਤ੍ਪਲਕਿਂਸ਼ੁਕਮ੍|| ਪਟੋਲਾਦਿਗੁਣਂ ਸ੍ਵਾਦੁ ਕਸਾਯਂ ਪਿਤ੍ਤਜਿਤ੍ਪਰਮ੍| ਬਦ੍ਧਮੂਤ੍ਰਾ ਸਰਾ ਫਞ੍ਜੀ ਕਰੀਰਂ ਸ੍ਯਾਦਭੀਰੁਜਮ੍|| ਸਤਿਕ੍ਤਂ ਲਘੁ ਚਕ੍ਸੁਸ੍ਯਂ ਵਸ੍ਯਂ ਦੋਸਤ੍ਰਯਪ੍ਰਣੁਤ੍| ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਹਰਾ ਭਣ੍ਡੀ ਪਰ੍ਵਣੀ ਪਰ੍ਵਪੁਸ੍ਪਿਲ੍ਕਾ|| [*ਸਤ ਰੂਢਂ ਕਦਮ੍ਬਂ ਚ ਰੂਕ੍ਸਂ ਗ੍ਰਾਹਿ ਹਿਮਂ ਗੁਰੁ| ਲਘੁਰੁਸ੍ਣਾ ਸਰਾ ਤਿਕ੍ਤਾਸੋਰੁਬੂਕਾ ਚ ਲਾਙ੍ਗਲੀ|| ਵਾਤਲੌ ਕਟੁਤਿਕ੍ਤਾਮ੍ਲੌ ਭੇਦਿਨੌ ਤਿਲਵੇਤਸੌ| ਤਦ੍ਵਤ੍ ਪਞ੍ਚਾਙ੍ਗੁਲੋ, ਵਂਸ਼ਕਰੀਰਾਸ੍ਤੁ ਵਿਦਾਹਿਨਃ|| ਬਿਲ੍ਵਰਾਸ੍ਰਾਬਲਾਸ਼ਾਕਂ ਵਾਤਘ੍ਨਮਤਿਸਾਰਜਿਤ੍| ਵਾਯੁਂ ਵਤ੍ਸਾਦਨੀ ਹਨ੍ਯਾਤ੍ਕਫਂ ਗਣ੍ਡੀਰਚਿਤ੍ਰਕੌ|| ] ਇਤਿ| ਇਤਿ ਸ਼ਾਕਵਰ੍ਗਃ|
Adhikarana ਫਲਵਰ੍ਗਃ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਗੁਣਾਃ (੧੧੫-੧੧੭) · Śloka ੧੧੭
ਅਥ ਫਲਵਰ੍ਗਃ| | ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾ ਫਲੋਤ੍ਤਮਾ ਵਸ੍ਯਾ ਚਕ੍ਸੁਸ੍ਯਾ ਸਸ੍ਟਮੂਤ੍ਰਵਿਟ੍||੧੧੫|| ਸ੍ਵਾਦੁਪਾਕਰਸਾ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾ ਸਕਸਾਯਾ ਹਿਮਾ ਗੁਰੁਃ| ਨਿਹਨ੍ਤ੍ਯਨਿਲਪਿਤ੍ਤਾਸ੍ਰਤਿਕ੍ਤਾਸ੍ਯਤ੍ਵਮਦਾਤ੍ਯਯਾਨ੍||੧੧੬|| ਤਸ੍ਣਾਕਾਸਸ਼੍ਰਮਸ਼੍ਵਾਸਸ੍ਵਰਭੇਦਕ੍ਸਤਕ੍ਸਯਾਨ੍| |੧੧੭|
View original
अथ फलवर्गः| | द्राक्षा फलोत्तमा वृष्या चक्षुष्या सृष्टमूत्रविट्||११५|| स्वादुपाकरसा स्निग्धा सकषाया हिमा गुरुः| निहन्त्यनिलपित्तास्रतिक्तास्यत्वमदात्ययान्||११६|| तृष्णाकासश्रमश्वासस्वरभेदक्षतक्षयान्| |११७|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਫਲਾਨਾਮਾਹਾਰਕਾਲੇ ਸ਼ਾਕੇਭ੍ਯੋਲ੍ਪੋਪਯੋਗਿਤ੍ਵਾਚ੍ਛਾਕਵਰ੍ਗਾਦਨਨ੍ਤਰਂ ਫਲਵਰ੍ਗ ਉਚ੍ਯਤੇ| ਖਰਨਾਦੇਪ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍-"ਭੁਕ੍ਤਾਵਸਾਨੇ ਫਲਂ ਭੁਜ੍ਯਤੇ, ਇਤਿ ਫਲਵਰ੍ਗੋਭਿਧੀਯਤੇ" ਇਤ੍ਯਾਹ ਸ੦-ਫਲੇਸੁਤ੍ਤਮਾ-ਫਲੋਤ੍ਤਮਾ ਗੋਸ੍ਤਨੀਪਰ੍ਯਾਯਾ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾ| ਸਾ ਵਸ੍ਯਾਦਿਗੁਣਯੁਕ੍ਤਾ| ਸਕਸਾਯਾ-ਈਸਤ੍ਕਸਯਾ| ਅਨਿਲਾਦੀਨ੍ ਕ੍ਸਯਾਨ੍ਤਾਨ੍ ਹਨ੍ਤਿ| ਉਦਾਵਰ੍ਤਹਰਤ੍ਵਂ ਚਰਕਮੁਨਿਨਾਸ੍ਯਾ ਉਕ੍ਤਮ੍| ਤਚ੍ਚ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਤ੍ਵਵਸ੍ਯਤ੍ਵਸਸ੍ਟਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਤ੍ਵੇਨੇਹੋਕ੍ਤਪ੍ਰਾਯਮ੍| ਅਨ੍ਯਾਸਾਂ ਚ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਣਾਂ ਗੁਣਹੀਨਤ੍ਵਂ ਦੇਸ਼ਾਦ੍ਯਨੁਰੋਧਾਤ੍ ਕਲ੍ਪ੍ਯਮ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਅਥ ਫਲਵਰ੍ਗਃ| ਤਤ੍ਰ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਗੁਣਾਨਾਹ-ਦ੍ਰਾਕ੍ਸੇਤਿ| ਉਤ੍ਤਮੇਤਿ ਸਿਦ੍ਧੇ ਫਲਗ੍ਰਹਣਮੁਤ੍ਤਮੇਭ੍ਯੋਪ੍ਯੁਤ੍ਤਮਾਰ੍ਥਮ੍| ਉਤ੍ਤਮਾਨ੍ਯੁਕ੍ਤਾਨਿ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੇਨ (ਸੂ.ਅ. ੪੬/੩੩੪)- "ਦਾਡਿਮਾਮਲਕਂ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾ ਖਰ੍ਜੂਰਂ ਸਪਰੂਸਕਮ੍| ਰਾਜਾਦਨਂ ਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗਂ ਫਲਵਰ੍ਗੇ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਤੇ||" ਇਤਿ| ਤਿਕ੍ਤਾਸ੍ਯਤ੍ਵਂ-ਮੁਖਸ੍ਯ ਤਿਕ੍ਤਰਸਤ੍ਵਮ੍| ਵਾਤਘ੍ਨਤ੍ਵਂ ਚ-ਕੋਸ੍ਠਵਾਤਵ੍ਯਤਿਰੇਕੇਣ, "ਵਾਤਹਤ੍ਤ੍ਵੇਪਿ ਮਦ੍ਵੀਕਾਖਰ੍ਜੂਰਂ ਕੋਸ੍ਠਵਾਤਕਤ੍|" ਇਤਿ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹਵਚਨਾਤ੍ (ਸੂ. ਅ. ੭)|
Adhikarana ਦਾਡਿਮਗੁਣਾਃ (੧੧੭-੧੧੮) · Śloka ੧੧੮
| ਉਦ੍ਰਿਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਾਞ੍ਜਯਤਿ ਤ੍ਰੀਨ੍ਦੋਸਾਨ੍ਸ੍ਵਾਦੁ ਦਾਡਿਮਮ੍||੧੧੭|| ਪਿਤ੍ਤਾਵਿਰੋਧਿ ਨਾਤ੍ਯੁਸ੍ਣਮਮ੍ਲਂ ਵਾਤਕਫਾਪਹਮ੍| ਸਰ੍ਵਂ ਹਦ੍ਯਂ ਲਘੁ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਗ੍ਰਾਹਿ ਰੋਚਨਦੀਪਨਮ੍||੧੧੮||
View original
| उद्रिक्तपित्ताञ्जयति त्रीन्दोषान्स्वादु दाडिमम्||११७|| पित्ताविरोधि नात्युष्णमम्लं वातकफापहम्| सर्वं हृद्यं लघु स्निग्धं ग्राहि रोचनदीपनम्||११८||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਉਦ੍ਰਿਕ੍ਤਂ-ਅਤਿਰਿਕ੍ਤਂ, ਪਿਤ੍ਤਂ ਯੇਸਾਂ ਤਾਂਸ੍ਤਥਾਵਿਧਾਨ੍ ਤ੍ਰੀਨ੍ ਦੋਸਾਨ੍ ਮਧੁਰਂ ਦਾਡਿਮਂ ਜਯਤਿ| ਮਧੁਰਸ੍ਯ ਪੂਰ੍ਵਕਥਨਂ ਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯਖ੍ਯਾਪਨਾਰ੍ਥਮ੍| ਪਿਤ੍ਤੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਮ੍ਲਦਾਡਿਮਂ ਪਿਤ੍ਤਾਵਿਰੋਧਿ-ਨ ਪਿਤ੍ਤਂ ਕੁਰੁਤੇ ਨ ਚ ਪਿਤ੍ਤਂ ਸ਼ਮਯਤਿ| ਅਤ ਏਵੈਤਦ੍ਵਾਤਕਫਾਪਹਮੁਕ੍ਤਮ੍| ਸਰ੍ਵਂ-ਮਧੁਰਮਮ੍ਲਂ, ਚ, ਯਦ੍ਦਾਡਿਮਂ ਤਤ੍ ਹਦ੍ਯਾਦਿਗੁਣਸਂਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਮੁਨਿਨਾ ਤੂਕ੍ਤਮ੍ (ਚ.ਸੂ.ਅ.੨੭|੧੪੬)-"ਰੂਕ੍ਸਾਮ੍ਲਂ ਦਾਡਿਮਂ ਯਤ੍ਤੁ ਤਤ੍ਪਿਤ੍ਤਾਨਿਲਕੋਪਨਮ੍|" ਇਤਿ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਅਥ ਦਾਡਿਮਗੁਣਾਃ| ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਵਾਦੁਦਾਡਿਮਗੁਣਾਨਾਹ-ਉਦ੍ਰਿਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਾਨਿਤਿ| ਅਮ੍ਲਦਾਡਿਮਗੁਣਾਨਾਹ-ਪਿਤ੍ਤਾਵਿਰੋਧੀਤਿ| ਪਿਤ੍ਤਾਵਿਰੋਧਿਪਿਤ੍ਤੋਦਾਸੀਨਮ੍| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਮ੍ਲਸ੍ਯੈਵੈਤੇ ਗੁਣਾਃ, "ਰੂਕ੍ਸਾਮ੍ਲਂ ਦਾਡਿਮਂ ਯਤ੍ਤੁ ਤਤ੍ਪਿਤ੍ਤਾਨਿਲਕੋਪਨਮ੍|" ਇਤਿ ਖਾਰਣਾਦਿ (ਚਰਕ)- ਵਚਨਾਤ੍| ਸ੍ਵਾਦ੍ਵਮ੍ਲਸਾਧਾਰਣਗੁਣਾਨਾਹ-ਸਰ੍ਵਂ ਹਦ੍ਯਮਿਤਿ|
Adhikarana ਮੋਚਾਦਿਗੁਣਾਃ (੧੧੯-੧੨੨) · Śloka ੧੨੨
ਮੋਚਖਰ੍ਜੂਰਪਨਸਨਾਰਿਕੇਲਪਰੂਸਕਮ੍| ਆਮ੍ਰਾਤਤਾਲਕਾਸ਼੍ਮਰ੍ਯਰਾਜਾਦਨਮਧੂਕਜਮ੍||੧੧੯|| ਸੈਵੀਰਬਦਰਾਙ੍ਕੋਲ੍ਲਫਲ੍ਗੁਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਤਕੋਦ੍ਭਵਮ੍| ਵਾਤਾਮਾਭਿਸੁਕਾਕ੍ਸੋਡਮੁਕੂਲਕਨਿਕੋਚਕਮ੍||੧੨੦|| ਉਰੁਮਾਣਂ ਪ੍ਰਿਯਾਲਂ ਚ ਬਂਹਣਂ ਗੁਰੁ ਸ਼ੀਤਲਮ੍| ਦਾਹਕ੍ਸਤਕ੍ਸਯਹਰਂ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਸਾਦਨਮ੍||੧੨੧|| ਸ੍ਵਾਦੁਪਾਕਰਸਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭਿ ਕਫਸ਼ੁਕ੍ਰਕਤ੍| |੧੨੨|
View original
मोचखर्जूरपनसनारिकेलपरूषकम्| आम्राततालकाश्मर्यराजादनमधूकजम्||११९|| सैवीरबदराङ्कोल्लफल्गुश्लेष्मातकोद्भवम्| वातामाभिषुकाक्षोडमुकूलकनिकोचकम्||१२०|| उरुमाणं प्रियालं च बृंहणं गुरु शीतलम्| दाहक्षतक्षयहरं रक्तपित्तप्रसादनम्||१२१|| स्वादुपाकरसं स्निग्धं विष्टम्भि कफशुक्रकृत्| |१२२|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਮੋਚਾਦਿਪ੍ਰਿਯਾਲਾਨ੍ਤਂ ਬਂਹਣਤ੍ਵਾਦਿਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਮੋਚਂ-ਕਦਲੀਫਲਮ੍| ਨਾਰਿਕੇਲਂ-ਰੋਮਫਲਾਖ੍ਯਮ੍| ਪਰੁਸਕੋ-ਮਦੁਫਲਃ| ਆਮ੍ਰਾਤਃ-ਕਪਿਚੂਡਃ| ਤਾਲਃ-ਤਲਃ| ਕਾਸ਼੍ਮਰ੍ਯਂ-ਕਾਸ਼੍ਮਰੀਫਲਮ੍| ਰਾਜਾਦਨਂ-ਕ੍ਸੀਰਸ਼ੁਕ੍ਲਾ| ਸੌਵੀਰਂ-ਬਦਰਮ੍| ਬਦਰਂ-ਕਰ੍ਣਿਕਾਬਦਰਮ੍| ਅਙ੍ਕੋਲ੍ਲ ਇਤਿ ਬਿਲ੍ਵਃ| ਫਲ੍ਗੁਃ-ਕਾਕੋਦੁਮ੍ਬਰਿਕਾ| ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਤਕਂ-ਸ਼ੇਲੁਃ| ਅਭਿਸੁਕਂ-ਸ੍ਯਾਰਾਟਮ੍| ਆਕ੍ਸੋਡਂ-ਸ੍ਨੇਹਫਲਾਖ੍ਯਮ੍| ਮੁਕੂਲਕਂ- ਦਨ੍ਤੀਫਲਮ੍| ਨਿਕੋਚਕਂ-ਸਰਲਫਲਮ੍| ਉਰੁਮਾਣਂ-ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਫਲਮ੍| ਪ੍ਰਿਯਾਲਂ-ਸਨ੍ਨਤਰੁਃ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਮੋਚਾਦਿਗੁਣਾਨਾਹ-ਮੋਚਖਰ੍ਜੂਰੇਤਿ| ਮੋਚਂਕਦਲੀਫਲਮ੍| ਖਰ੍ਜੂਰਂ-ਖਰ੍ਜੂਰੀਫਲਮ੍| ਪਨਸਂ-ਕਣ੍ਟਕਿਫਲਮ੍| ਨਾਰਿਕੇਲਂ-ਤ੍ਰ੍ਯਕ੍ਸਮ੍| ਪਰੂਸਕਂ-ਧਨ੍ਵਨਸਦਸ਼ਂ ਮਦ੍ਵਲ੍ਪਾਸ੍ਥਿਫਲਮ੍| ਆਮ੍ਰਾਤਃ-ਕਪੀਤਨਃ| ਤਾਲਃ-ਤਾਲਦ੍ਰੁਮਃ| ਕਾਸ਼੍ਮਰ੍ਯਂਸ਼੍ਰੀਪਰ੍ਣੀ| ਰਾਜਾਦਨਂ-ਕਪਿਪ੍ਰਿਯਮ੍| ਮਧੂਕੋ-ਮਧੁਦ੍ਰੁਮਃ| ਮਧੂਕਜਂ ਦ੍ਵਿਵਿਧਂ,- ਫਲਂ ਪੁਸ੍ਪਂ ਚ| ਯਦਾਹ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਃ (ਸੂ. ਅ.੪੬/੧੮੬)- "ਬਂਹਣੀਯਮਹਦ੍ਯਂ ਤੁ ਮਧੂਕਕੁਸੁਮਂ ਗੁਰੁ| ਵਾਤਪਿਤ੍ਤੋਪਸ਼ਮਨਂ ਫਲਂ ਤਸ੍ਯੋਪਦਿਸ਼੍ਯਤੇ||' ਇਤਿ| ਦ੍ਵਿਵਿਧਮਪ੍ਯਤ੍ਰ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਮ੍, ਗੁਣਾਭੇਦਾਤ੍| ਤੇਭ੍ਯੋ ਜਾਤਂ ਫਲਮ੍| ਸੌਵੀਰਬਦਰੇਬਦਰਭੇਦੌ| ਉਕ੍ਤਂ ਹਿ-"ਕਰ੍ਕਨ੍ਧੁ ਕੋਲਂ ਬਦਰਂ ਸੌਵੀਰਂ ਸਿਞ੍ਚਤੀਫਲਮ੍| ਯਥੋਤ੍ਤਰਂ ਮਹਤ੍ਸ੍ਵਾਦੁ ਪਞ੍ਚਧਾ ਬਦਰੀਫਲਮ੍||' ਇਤਿ| ਤਤ੍ਰ ਕੋਲਕਰ੍ਕਨ੍ਧੁਨੀ ਸ੍ਵਾਦੁਤ੍ਵਾਭਾਵਾਨ੍ਨਾਤ੍ਰ ਪਠਿਤੇ| ਵਕ੍ਸ੍ਯਤਿ ਹਿ (ਅ. ੬/੧੩੭)- "ਤਥਾਮ੍ਲਂ ਕੋਲਕਰ੍ਕਨ੍ਧੁ" ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਿਞ੍ਚਤੀਫਲਂ ਤਿਕ੍ਤਕਸਾਯਤ੍ਵਾਨ੍ਨੋਕ੍ਤਮ੍| ਅਤ ਏਵ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਤਿਨ੍ਦੁਕਾਦੌ ਪਠਿਤ੍ਵਾ ਵਿਸ਼ੇਸਗੁਣਾ ਉਕ੍ਤਾਃ (ਸੂ. ਅ. ੭)-"ਬਂਹਣਂ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਸਿਞ੍ਚਤਿਕਾਫਲਮ੍|" ਇਤਿ| ਨਨੁ, "ਕਰ੍ਕਨ੍ਧੁਕੋਲਬਦਰਮਾਮਂ ਪਿਤ੍ਤਕਫਾਵਹਮ੍| ਪਕ੍ਵਂ ਪਿਤ੍ਤਾਨਿਲਹਰਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਸਮਧੁਰਂ ਸਰਮ੍|| ਪੁਰਾਤਨਂ ਤਟ੍ਸ਼ਮਨਂ ਸ਼੍ਰਮਘ੍ਨਂ ਦੀਪਨਂ ਲਘੁ|" ਇਤਿ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੇਨ (ਸੂ. ਅ. ੪੬/੧੪੫) ਕੋਲਤੁਲ੍ਯਂ ਬਦਰਮੁਕ੍ਤਮ੍, ਇਹ ਤੁ ਸੌਵਿਰਤੁਲ੍ਯਮਿਤਿ ਵਿਰੋਧਃ| ਮੈਵਮ੍| ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੇਨਾਪਿ ਸੌਵੀਰਤੁਲ੍ਯਮੁਕ੍ਤਮ੍ (ਸੂ. ਅ. ੪੬/੧੪੬)- "ਸੌਵੀਰਬਦਰਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਮਧੁਰਂ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਜਿਤ੍|" ਇਤਿ| ਸੌਵੀਰਂ ਚ ਬਦਰਂ ਚੇਤਿ ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵੈਕਤ੍ਵਮ੍| ਪੂਰ੍ਵਤ੍ਰ ਤੁ ਕੋਲਂ ਚ ਤਦ੍ਬਦਰਂ ਚੇਤਿ ਕਰ੍ਮਧਾਰਯਾਤ੍| ਵਿਪਰੀਤਂ ਕੁਤੋ ਨ ਸ੍ਯਾਤ੍ ? ਇਤਿ ਚੇਨ੍ਨ| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਵਿਸ਼ੇਸਗੁਣੋਕ੍ਤੌ (ਸੂ.ਅ.੭)-"ਬਦਰਂ ਸਰਣਾਤ੍ਮਕਮ੍|" ਇਤਿ ਬਦਰਗ੍ਰਹਣਾਤ੍| ਨ ਚ ਬਦਰਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਸੌਵੀਰਮ੍, ਸੌਵੀਰਮਿਤ੍ਯਕਰਣਾਤ੍ ਸਰਤ੍ਵਾਭਾਵਾਚ੍ਚੇਤਿ| ਅਙ੍ਕੋਲ੍ਲਃ-ਅਙ੍ਕੋਠਃ| ਫਲ੍ਗੁਃ-ਕਾਕੋਦੁਮ੍ਬਰਿਕਾ| ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਤਕਃ-ਸ਼ੇਲੁਃ| ਵਾਤਾਮਾਦ੍ਯੁਰੁਮਾਣਾਨ੍ਤਂ-ਉਤ੍ਤਰਾਪਥੇ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਮ੍| ਵਾਤਾਮਃ-ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਮਧੁਰਮਜ੍ਜਂ ਫਲਮ੍| ਆਕ੍ਸੋਡਂ-ਮਦਨਫਲਸਦਸ਼ਂ ਮਧ੍ਯੇ ਕਿਞ੍ਚਿਦੁਨ੍ਨਤਰੇਖਮ੍| ਮੁਕੂਲਕਂ-ਦਨ੍ਤੀਫਲਸਦਸ਼ਮ੍| ਨਿਕੋਚਕਂ-ਅਙ੍ਗ੍ਕੋਲ੍ਲਫਲਸਦਸ਼ਮ੍| ਪ੍ਰਿਯਾਲਂ-ਚਾਰਫਲਮ੍| ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਸਾਦਨਂ-ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਯੋਰ੍ਨਿਰ੍ਮਲੀਕਰਣਮ੍|
Adhikarana ਤਾਲਫਲਗੁਣਾਃ ਕਾਸ਼੍ਮਰ੍ਯਜਗੁਣਾਃ ਵਾਤਾਮਾਦਿਗੁਣਾਃ ਪ੍ਰਿਯਾਲਗੁਣਾਃ, ਪ੍ਰਿਯਾਲਮਜ੍ਜਗੁਣਾਃ, ਕੋਲਮਜ੍ਜਗੁਣਾਃ (੧੨੨-੧੨੫) · Śloka ੧੨੫
| ਫਲਂ ਤੁ ਪਿਤ੍ਤਲਂ ਤਾਲਂ ਸਰਂ ਕਾਸ਼੍ਮਰ੍ਯਜਂ ਹਿਮਮ੍||੧੨੨|| ਸ਼ਕਨ੍ਮੂਤ੍ਰਵਿਬਨ੍ਧਘ੍ਨਂ ਕੇਸ਼੍ਯਂ ਮੇਧ੍ਯਂ ਰਸਾਯਨਮ੍| ਵਾਤਾਮਾਦ੍ਯੁਸ੍ਣਵੀਰ੍ਯਂ ਤੁ ਕਫਪਿਤ੍ਤਕਰਂ ਸਰਮ੍||੧੨੩|| ਪਰਂ ਵਾਤਹਰਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਮਨੁਸ੍ਣਂ ਤੁ ਪ੍ਰਿਯਾਲਜਮ੍| ਪ੍ਰਿਯਾਲਮਜ੍ਜਾ ਮਧੁਰੋ ਵਸ੍ਯਃ ਪਿਤ੍ਤਾਨਿਲਾਪਹਃ||੧੨੪|| ਕੋਲਮਜ੍ਜਾ ਗੁਣੈਸ੍ਤਦ੍ਵਤ੍ਤਟ੍ਛਰ੍ਦਿਃਕਾਸਜਿਚ੍ਚ ਸਃ| |੧੨੫|
View original
| फलं तु पित्तलं तालं सरं काश्मर्यजं हिमम्||१२२|| शकृन्मूत्रविबन्धघ्नं केश्यं मेध्यं रसायनम्| वातामाद्युष्णवीर्यं तु कफपित्तकरं सरम्||१२३|| परं वातहरं स्निग्धमनुष्णं तु प्रियालजम्| प्रियालमज्जा मधुरो वृष्यः पित्तानिलापहः||१२४|| कोलमज्जा गुणैस्तद्वत्तृट्छर्दिःकासजिच्च सः| |१२५|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਤਾਲਸ੍ਯੇਦਂ ਤਾਲਂ ਫਲਂ ਪਿਤ੍ਤਕਾਰਿ| ਕਾਸ਼੍ਮਰ੍ਯਜਂ ਫਲਂ ਸਰਂ ਸ਼ੀਤਵੀਰ੍ਯਾਦਿਗੁਣਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਮਧੂਕਬਦਰਯੋਰਪਿ ਵਿਸ਼ੇਸਾਨ੍ਤਰਮੁਕ੍ਤਂ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ (ਸੂ.ਅ.੭)-"ਮਧੂਕਜਮਹਦ੍ਯਂ ਤੁ ਬਦਰਂ ਸਰਣਾਤ੍ਮਕਮ੍|" ਇਤਿ| ਵਾਤਾਮਾਦੀਨਾਂ ਗੁਣਵਿਸ਼ੇਸਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਨਾਰ੍ਥਂ ਨਿਰ੍ਧਾਰਿਤਮ੍| ਤੁਃ-ਵਿਸ਼ੇਸੇ| ਵਾਤਾਮਾਦਿਕਮੁਸ੍ਣਵੀਰ੍ਯਂ ਕਫਪਿਤ੍ਤਕਰਂ ਸਰਮਤਿਸ਼ਯੇਨ ਵਾਤਘ੍ਨਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਚ| ਆਦਿਸ਼ਬ੍ਦੇਨਾਭਿਸੁਕਾਦੀਨਾਂ ਗ੍ਰਹਣਮ੍| ਪ੍ਰਿਯਾਲਜਾਤਂ- ਪ੍ਰਿਯਾਲਜਂ ਫਲਮਨੁਸ੍ਣਵੀਰ੍ਯਮ੍| ਤੁਰ੍ਵਿਸ਼ੇਸੇ, ਵਿਸ਼ੇਸਸ੍ਤੁ ਸ਼ੀਤਵੀਰ੍ਯਤ੍ਵਮੇਵ| ਸ਼ੇਸਂ ਬਂਹਣਾਦਿ ਸਰ੍ਵਂ ਸਮਾਨਮ੍| ਪ੍ਰਿਯਾਲਸ੍ਯ ਮਜ੍ਜਾ-ਅਸ੍ਥ੍ਯਭ੍ਯਨ੍ਤਰਂ, ਮਧੁਰਾਦਿਗੁਣਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਬਦਰਮਜ੍ਜਾ ਗੁਣੈਸ੍ਤਦ੍ਵਤ੍-ਪ੍ਰਿਯਾਲਮਜ੍ਜਾਵਤ੍, ਤਡਾਦਿਜਿਚ੍ਚ| ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰੇ ਚੋਕ੍ਤਮ੍ (ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੇ ਸੂ.ਅ.੪੩|੨੦੫)-"ਬੈਭੀਤਕੋ ਮਦਕਰਃ ਕੋਲਾਨਾਂ ਪਿਤ੍ਤਨਾਸ਼ਨਃ|" ਤਥਾ, "ਤਾਲਖਰ੍ਜੂਰਾਦੀਨਾਂ ਮਸ੍ਤਕਮਜ੍ਜਾਨਃ ਸ੍ਵਾਦੁਪਾਕਾ ਵਸ੍ਯਾਃ ਸ਼ੀਤਵੀਰ੍ਯਾਸ਼੍ਚ|" ਇਤਿ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੋਪਠਤ੍(?)|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਅਤ੍ਰ ਕੇਸਾਂਚਿਦ੍ਵਿਸ਼ੇਸਃ| ਤਤ੍ਰ ਤਾਲਫਲਗੁਣਾਨਾਹਫਲਂ ਤ੍ਵਿਤਿ| ਯਤ੍ਤੁ, "ਫਲਂ ਸ੍ਵਾਦੁਰਸਂ ਤੇਸਾਂ ਤਾਲਜਂ ਗੁਰੁਪਿਤ੍ਤਹਤ੍||" ਇਤਿ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੇਨ (ਸੂ. ਅ. ੪੬/੧੭੯) ਪਿਤ੍ਤਹਰਤ੍ਵਮੁਕ੍ਤਮ੍, ਤਤ੍ ਪਕ੍ਵਵਿਸਯਮ੍| ਅਤ ਏਵ ਚਰਕੇਣ ਸਿਦ੍ਧਾਨੀਤਿ ਵਿਸ਼ੇਸਿਤਮ੍ (ਸੂ. ਅ. ੨੭/੧੨੬)-"ਤਾਲਸਸ੍ਯਾਨਿ ਸਿਦ੍ਧਾਨਿ ਨਾਰਿਕੇਲਫਲਾਨਿ ਚ| ਬਂਹਣਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ਼ੀਤਾਨਿ ਬਲ੍ਯਾਨਿ ਮਧੁਰਾਣਿ ਚ||' ਇਤਿ| ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤਂ ਚ ਬਾਸ੍ਪਚਨ੍ਦ੍ਰੇਣ,- "ਤਾਲਸਸ੍ਯਾਨਿਤਾਲਫਲਾਨਿ, ਸਿਦ੍ਧਾਨਿ-ਪਕ੍ਵਾਨਿ, ਮਧੁਰਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ਼ੀਤਤ੍ਵੇਨ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਹਰਤ੍ਵਂ ਕਫਕਰਤ੍ਵਂ ਚ ਵੇਦ੍ਯਮ੍|" ਇਤਿ| ਕਾਸ਼੍ਮਰ੍ਯਜਗੁਣਾਨਾਹ-ਕਾਸ਼੍ਮਰ੍ਯਜਮਿਤਿ| ਵਾਤਾਮਾਦਿਗੁਣਾਨਾਹ-ਵਾਤਾਮਾਦੀਤਿ| ਵਾਤਾਮਾਦਿਪ੍ਰਿਯਾਲਾਨ੍ਤਮ੍| ਪ੍ਰਿਯਾਲਗੁਣਾਨਾਹ-ਅਨੁਸ੍ਣਂ ਤੁ ਪ੍ਰਿਯਾਲਜਮਿਤਿ| ਨਞਤ੍ਰ ਵਿਰੁਦ੍ਧਾਰ੍ਥਃ| ਉਸ੍ਣਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਵੀਰ੍ਯਂ ਪਿਤ੍ਤਂ ਚ, ਤੇਨ ਸ਼ੀਤਲਂ ਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨਂ ਚ ਪ੍ਰਿਯਾਲਜਮ੍| ਉਕ੍ਤਂ ਚ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੇਨ (ਸੂ. ਅ. ੪੬/੧੫੬)-"ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਹਰਂ ਵਸ੍ਯਂ ਪ੍ਰਿਯਾਲਂ ਗੁਰੁ ਸ਼ੀਤਲਮ੍|" ਇਤਿ| ਪ੍ਰਿਯਾਲਮਜ੍ਜਗੁਣਾਨਾਹ-ਪ੍ਰਿਯਾਲਮਜ੍ਜੇਤਿ| ਮਜ੍ਜਾ-ਅਸ੍ਥ੍ਯਨ੍ਤਰ੍ਵਰ੍ਤਿ ਬੀਜਮ੍| ਕੋਲਮਜ੍ਜਗੁਣਾਨਾਹ-ਕੋਲਮਜ੍ਜੇਤਿ| ਕੋਲਂ-ਬਦਰਮ੍|
Adhikarana ਬਿਲ੍ਵਗੁਣਾਃ (੧੨੫-੧੨੬) · Śloka ੧੨੬
| ਪਕ੍ਵਂ ਸੁਦੁਰ੍ਜਰਂ ਬਿਲ੍ਵਂ ਦੋਸਲਂ ਪੂਤਿਮਾਰੁਤਮ੍||੧੨੫|| ਦੀਪਨਂ ਕਫਵਾਤਘ੍ਨਂ ਬਾਲਂ, ਗ੍ਰਾਹ੍ਯੁਭਯਂ ਚ ਤਤ੍| |੧੨੬|
View original
| पक्वं सुदुर्जरं बिल्वं दोषलं पूतिमारुतम्||१२५|| दीपनं कफवातघ्नं बालं, ग्राह्युभयं च तत्| |१२६|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਬਿਲ੍ਵਂ ਪਕ੍ਵਂ ਸੁਦੁਰ੍ਜਰਂ ਪੂਤਿਮਾਰੁਤਂ ਚ-ਦੁਰ੍ਗਨ੍ਧ੍ਯਪਾਨਵਾਤਕਤ੍ ਭਵਤਿ| ਬਾਲਂ-ਅਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣਮਨੁਪਚਿਤਂ ਬਿਲ੍ਵਂ, ਦੀਪਨਂ ਕਫਵਾਤਘ੍ਨਮ੍| ਉਭਯਂ-ਆਮਂ ਪਕ੍ਵਂ ਚ, ਗ੍ਰਾਹਿ-ਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀਸਾਦੇਃ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹਣਮ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਅਥ ਬਿਲ੍ਵਮ੍| ਤਤ੍ਰ ਪਕ੍ਵਬਿਲ੍ਵਗੁਣਾਨਾਹ-ਪਕ੍ਵਮਿਤਿ| ਪੂਤਿਮਾਰੁਤਂ-ਦੁਰ੍ਗਨ੍ਧ੍ਯਧੋਵਾਤਪ੍ਰਵਰ੍ਤਕਮ੍| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਤੁ (ਸੂ. ਅ.੭)-"ਗੁਰ੍ਵਗ੍ਨਿਸਾਦਕਦ੍ਬਿਲ੍ਵਮ੍" ਇਤਿ| ਬਾਲਬਿਲ੍ਵਗੁਣਾਨਾਹ-ਦੀਪਨਮਿਤਿ| ਪਕ੍ਵਬਾਲਸਾਧਾਰਣਗੁਣਾਨਾਹ-ਗ੍ਰਾਹੀਤਿ|
Adhikarana ਕਪਿਤ੍ਥਗੁਣਾਃ (੧੨੬-੧੨੭) · Śloka ੧੨੭
| ਕਪਿਤ੍ਥਮਾਮਂ ਕਣ੍ਠਘ੍ਨਂ ਦੋਸਲਂ, ਦੋਸਘਾਤਿ ਤੁ||੧੨੬|| ਪਕ੍ਵਂ ਹਿਧ੍ਮਾਵਮਥੁਜਿਤ੍, ਸਰ੍ਵਂ ਗ੍ਰਾਹਿ ਵਿਸਾਪਹਮ੍| |੧੨੭|
View original
| कपित्थमामं कण्ठघ्नं दोषलं, दोषघाति तु||१२६|| पक्वं हिध्मावमथुजित्, सर्वं ग्राहि विषापहम्| |१२७|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਆਮਂ ਕਪਿਤ੍ਥਂ ਕਣ੍ਠਂ ਹਨ੍ਤਿ, ਦੋਸਲਂ-ਤ੍ਰਿਦੋਸਕਤ੍| ਪਕ੍ਵਂ ਕਪਿਤ੍ਥਂ ਦੋਸਘ੍ਨਂ ਹਿਕ੍ਕਾਚ੍ਛਰ੍ਦਿਹਚ੍ਚ| ਸਰ੍ਵਂ-ਆਮਂ ਪਕ੍ਵਂ ਚ ਕਪਿਤ੍ਥਂ, ਗ੍ਰਾਹਿ ਵਿਸਾਪਹਂ ਚ| ਆਮਕਪਿਤ੍ਥਸ੍ਯ ਕਸਾਯਤ੍ਵਂ ਕਣ੍ਠਘ੍ਨਤ੍ਵੇਨੈਵੋਦਿਤਮ੍, ਅਮ੍ਲਤ੍ਵਂ ਚਾਮ੍ਲਵਰ੍ਗਮਧ੍ਯੇ ਪਾਠਾਦਵਗਤਮ੍| ਪਕ੍ਵਸ੍ਯ ਚ ਮਧੁਰਤ੍ਵਂ ਸੁਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਮਿਤੀਹੈਤਨ੍ਨੋਕ੍ਤਮ੍| ਤਥਾ, ਆਮਕਪਿਤ੍ਥਗੁਣਕਥਨੇਨ ਚ ਤਥਾਵਿਧਾਨਿ ਕਸਾਯਾਮ੍ਲਸ੍ਵਭਾਵਾਨਿ ਵਿਵਿਧਾਨਿ ਕਪਿਤ੍ਥਾਨਿ ਸਦੈਵਾਮਕਪਿਤ੍ਥਗੁਣਾਨਿ ਵੇਦ੍ਯਾਨਿ| ਪਕ੍ਵਕਪਿਤ੍ਥਗੁਣਕਥਨੇਨ ਚ ਤਥਾਵਿਧਾਨਿ ਮਾਧੁਰ੍ਯਾਨੁਵਿਦ੍ਧਾਨਿ ਸਦਾ ਪਕ੍ਵਗੁਣਾਨਿ ਵੇਦ੍ਯਾਨਿ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਅਥ ਕਪਿਤ੍ਥਮ੍| ਤਤ੍ਰ ਆਮਕਪਿਤ੍ਥਗੁਣਾਨਾਹ-ਕਪਿਤ੍ਥਮਿਤਿ| ਆਮਂ- ਬਾਲਮ੍| ਕਣ੍ਠਘ੍ਨਂ-ਸ੍ਵਰਸਾਦਕਤ੍| ਦੋਸਲਂ-ਦੋਸਤ੍ਰਯਕਰਮ੍| ਤਤ੍ਰ ਪਿਤ੍ਤਾਨਿਲੌ ਕਫੇਨ ਸਂਸਸ੍ਟੌ, ਅਸਂਸਸ੍ਟੌ ਚ ਕਰੋਤਿ| ਕਫਂ ਤੁ ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਸਂਸਸ੍ਟਮੇਵ| "ਆਮਂ ਕਪਿਤ੍ਥਮਸ੍ਵਰ੍ਯਂ ਕਫਘ੍ਨਂ ਗ੍ਰਾਹਿਵਾਤਲਮ੍|" ਇਤਿ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੇਨ(ਸੂ.ਅ. ੪੬/੧੪੭) ਕਫਘ੍ਨਤ੍ਵਸ੍ਯੋਕ੍ਤਤ੍ਵਾਤ੍| ਨਨੁ, ਏਵਂ ਚੇਤ੍ ਦੋਸਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਪਿਤ੍ਤਾਨਿਲਾਵੇਵ ਗਹ੍ਯੇਤਾਮ੍| ਮੈਵਮ੍|" ਕਪਿਤ੍ਥਮਾਮਂ ਕਣ੍ਠਘ੍ਨਮ੍ ਕਸਾਯਾਮ੍ਲਂ ਤ੍ਰਿਦੋਸਕਤ੍|" ਇਤਿ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ(ਸੂ.ਅ.੭) ਤ੍ਰਿਗ੍ਰਹਣਾਤ੍| ਪਕ੍ਵਗੁਣਾਨਾਹ-ਦੋਸਘਾਤੀਤਿ| ਵਮਥੁਃ-ਛਰ੍ਦਿਃ| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਤੁ (ਸੂ.ਅ.੭)-" ਪਕ੍ਵਂ ਰੁਚ੍ਯਂ ਕਸਾਯਾਮ੍ਲਂ ਸ੍ਵਾਦੁ ਹਿਧ੍ਮਾਵਮਿਪ੍ਰਣੁਤ੍| ਦੋਸਘ੍ਨਂ ਖਾਣ੍ਡਵਾਰਿਸ੍ਟਰਾਗਯੁਕ੍ਤਿਸੁ ਪੂਜਿਤਮ੍|" ਇਤਿ| ਆਮਪਕ੍ਵਸਾਧਾਰਣਗੁਣਾਨਾਹ- ਸਰ੍ਵਂ ਗ੍ਰਾਹੀਤਿ|
Adhikarana ਜਾਮ੍ਬਵਗੁਣਾਃ (੧੨੭-੧੨੮) · Śloka ੧੨੮
| ਜਾਮ੍ਬਵਂ ਗੁਰੁ ਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭਿ ਸ਼ੀਤਲਂ ਭਸ਼ਵਾਤਲਮ੍||੧੨੭|| ਸਙ੍ਗ੍ਰਾਹਿ ਮੂਤ੍ਰਸ਼ਕਤੋਰਕਣ੍ਠ੍ਯਂ ਕਫਪਿਤ੍ਤਜਿਤ੍| |੧੨੮|
View original
| जाम्बवं गुरु विष्टम्भि शीतलं भृशवातलम्||१२७|| सङ्ग्राहि मूत्रशकृतोरकण्ठ्यं कफपित्तजित्| |१२८|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਜਾਮ੍ਬਵਂ ਗੁਰ੍ਵਾਦਿਗੁਣਯੁਕ੍ਤਮ੍, ਮੂਤ੍ਰਸ਼ਕਤੋਸ਼੍ਚ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹਣਮ੍| ਕਣ੍ਠਾਯ ਨ ਹਿਤਮ੍, ਕਫਪਿਤ੍ਤਜਿਚ੍ਚ| ਜਾਮ੍ਬਵਮਿਤਿ ਫਲਾਰ੍ਥੇ "ਜਮ੍ਬ੍ਵਾ ਵਾ " ਇਤ੍ਯਣ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਜਾਮ੍ਬਵਗੁਣਾਨਾਹ-ਜਾਮ੍ਬ੍ਵਮਿਤਿ| ਜਾਮ੍ਬਵਂ ਜਮ੍ਬੁਫਲਮ੍|
Adhikarana ਆਮ੍ਰਗੁਣਾਃ (੧੨੮-੧੨੯) · Śloka ੧੨੯
ਆਮ੍ਰਸ੍ਯ ਤ੍ਰ੍ਯਵਸ੍ਥਸ੍ਯਾਪ੍ਯੁਪਯੋਗਦਰ੍ਸ਼ਨਾਤ੍ਤਥੈਵ ਗੁਣਾਨਾਹ | ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਾਸ੍ਰਕਦ੍ਬਾਲਂ, ਬਦ੍ਧਾਸ੍ਥਿ ਕਫਪਿਤ੍ਤਕਤ੍||੧੨੮|| ਗੁਰ੍ਵਾਮ੍ਰਂ ਵਾਤਜਿਤ੍ਪਕ੍ਵਂ ਸ੍ਵਾਦ੍ਵਮ੍ਲਂ ਕਫਸ਼ੁਕ੍ਰਕਤ੍| |੧੨੯|
View original
आम्रस्य त्र्यवस्थस्याप्युपयोगदर्शनात्तथैव गुणानाह | वातपित्तास्रकृद्बालं, बद्धास्थि कफपित्तकृत्||१२८|| गुर्वाम्रं वातजित्पक्वं स्वाद्वम्लं कफशुक्रकृत्| |१२९|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਵਾਤੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਆਮ੍ਰਮਿਤਿ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣੇਨ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਆਮ੍ਰਂ-ਚੂਤਾਖ੍ਯਂ, ਬਾਲਂ ਸਦ੍ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਾਸ੍ਰਕਤ੍| ਬਦ੍ਧਾਸ੍ਥਿ-ਸਞ੍ਜਾਤਾਸ੍ਥਿ, ਕਫਪਿਤ੍ਤਕਤ੍| ਪਕ੍ਵਮਾਮ੍ਰਂ ਗੁਰੁ ਵਾਤਜਿਤ੍ ਮਧੁਰਾਮ੍ਲਂ ਕਫਸ਼ੁਕ੍ਰਕਚ੍ਚ| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ (ਸੂ.ਅ.੭) ਸਹਕਾਰਰਸਸ੍ਯਾਪਿ ਗੁਣਾ ਉਕ੍ਤਾਃ| ਯਥਾ-"ਸਹਕਾਰਰਸੋ ਹਦ੍ਯਃ ਸੁਰਭਿਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਰੋਚਨਃ|" ਇਤਿ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਅਥਾਮ੍ਰਮ੍| ਤਤ੍ਰ ਬਾਲਾਮ੍ਰਗੁਣਾਨਾਹ-ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਾਸ੍ਰੇਤਿ| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਤੁ (ਸੂ. ਅ. ੭)-"ਬਾਲਂ ਕਸਾਯਕਟ੍ਵਮ੍ਲਂ ਰੂਕ੍ਸਂ ਵਾਤਾਸ੍ਰਪਿਤ੍ਤਕਤ੍|" ਇਤਿ| ਬਦ੍ਧਾਸ੍ਥਿਗੁਣਾਨਾਹ-ਬਦ੍ਧਾਸ੍ਥੀਤਿ| ਬਦ੍ਧਾਸ੍ਥਿ-ਸਂਹਤਾਵਯਵਾਸ੍ਥਿ, ਮਧ੍ਯਾਵਸ੍ਥਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਤੁ (ਸੂ.ਅ.੭)-" ਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣਮਾਮ੍ਰਮਮ੍ਲਂ ਚ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਕਫਪ੍ਰਦਮ੍|" ਇਤਿ| ਪਕ੍ਵਗੁਣਾਨਾਹ-ਗੁਰ੍ਵਾਮ੍ਰਮਿਤਿ| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇਤੁ (ਸੂ.ਅ.੭)-"ਸ੍ਵਾਦੁ ਸਾਮ੍ਲਂ ਗੁਰੁ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਮਾਰੁਗ੍ਘ੍ਨਮਪਿਤ੍ਤਲਮ੍| ਹਦ੍ਯਂ ਪਰ੍ਯਾਗਤਂ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਮਾਂਸਸ਼ੁਕ੍ਰਬਲਪ੍ਰਦਮ੍|| ਸਹਕਾਰਸੋ ਹਦ੍ਯਃ ਸੁਰਭਿਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧ ਰੋਚਨਃ| [*ਦੀਪਨਃ ਪਿਤ੍ਤਵਾਤਘ੍ਨਃਸ਼ੁਕ੍ਰਸ਼ੋਣਿਤਸ਼ੁਦ੍ਧਿਕਤ੍|| ]" ਇਤਿ| "ਤ੍ਵਙ੍ਮੂਲਪਲ੍ਲਵਂ ਗ੍ਰਾਹਿ ਕਸਾਯਂ ਪਿਤ੍ਤਨਾਸ਼ਨਮ੍|" ਇਤਿ (ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰੀਯਨਿਘਣ੍ਟੌ ਵਰ੍ਗਃ ੫/੭)|
Adhikarana ਵਕ੍ਸਾਮ੍ਲਗੁਣਾਃ (੧੨੯) · Śloka ੧੨੯
| ਵਕ੍ਸਾਮ੍ਲਂ ਗ੍ਰਾਹਿ ਰੂਕ੍ਸੋਸ੍ਣਂ ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਹਰਂ ਲਘੁ||੧੨੯||
View original
| वृक्षाम्लं ग्राहि रूक्षोष्णं वातश्लेष्महरं लघु||१२९||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਵਕ੍ਸਾਮ੍ਲਂ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਾਦਿਗੁਣੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਹਲ੍ਲਘੁ ਚ| ਕੋਸ਼ਾਮ੍ਰਂ ਚ ਕਿਞ੍ਚਿਦੇਤਸ੍ਮਾਨ੍ਨ੍ਯੂਨਗੁਣਂ ਜ੍ਞੇਯਮ੍| ਤਥਾ ਚ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ (ਸੂ.ਅ.੭)-"ਵਕ੍ਸਾਮ੍ਲਂ ਗ੍ਰਾਹਿ ਰੂਕ੍ਸੋਸ੍ਣਂ ਲਘੁ ਰੋਚਨਦੀਪਨਮ੍| ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਹਰਂ ਕਿਞ੍ਚਿਦੂਨਂ ਕੋਸ਼ਾਮ੍ਰਜਂ ਤਤਃ|| ਇਤਿ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਵਕ੍ਸਾਮ੍ਲਗੁਣਾਨਾਹ-ਵਕ੍ਸਾਮ੍ਲਮਿਤਿ| ਵਕ੍ਸਾਮ੍ਲਂਤ੍ਤ੍ਤਿਡੀਕਮ੍| ਪਕ੍ਵਸ੍ਯੈਵੈਤੇ ਗੁਣਾਃ| "ਵਾਤਾਪਹਂ ਤਿਨ੍ਤਿਡੀਕਮਾਮਂ ਪਿਤ੍ਤਬਲਾਸਕਤ੍|" ਇਤਿ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੇਨ (ਸੂ. ਅ. ੪੬/੧੫੯) ਤੁ ਬਾਲਸ੍ਯ ਬਲਾਸਕਰਤ੍ਵਮੁਕ੍ਤਮ੍| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਤੁ (ਸੂ.ਅ.੭)-"ਰੋਚਨਦੀਪਨਮ੍| ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਹਰਂ ਕਿਞ੍ਚਿਦੂਨਂ ਕੋਸ਼ਾਮ੍ਰਜਂ ਤਤਃ||" ਇਤਿ|
Adhikarana ਸ਼ਮੀਫਲਗੁਣਾਃ (੧੩੦) · Śloka ੧੩੦
ਸ਼ਮ੍ਯਾ ਗੁਰੂਸ੍ਣਂ ਕੇਸ਼ਘ੍ਨਂ ਰੂਕ੍ਸਮ੍| |੧੩੦|
View original
शम्या गुरूष्णं केशघ्नं रूक्षम्| |१३०|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਫਲਾਪੇਕ੍ਸਯਾ ਸਸ੍ਠੀ| ਸ਼ਮ੍ਯਾਃ ਫਲਂ ਗੁਰੁ ਉਸ੍ਣਵੀਰ੍ਯਂ ਕੇਸ਼ਘ੍ਨਂ ਰੂਕ੍ਸਂ ਚ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਸ਼ਮੀਫਲਗੁਣਾਨਾਹ-ਸ਼ਮ੍ਯਾ ਇਤਿ| ਸ਼ਮ੍ਯਾਃ ਫਲਮ੍| "ਫਲਂ ਤੁ ਪਿਤ੍ਤਲਂ" ਇਤ੍ਯਤਃ ਫਲਮਨੁਵਰ੍ਤਤੇ|
Adhikarana ਪੀਲੁਗੁਣਾਃ (੧੩੦-੧੩੧) · Śloka ੧੩੧
ਪੀਲੁ ਤੁ ਪਿਤ੍ਤਲਮ੍| ਕਫਵਾਤਹਰਂ ਭੇਦਿ ਪ੍ਲੀਹਾਰ੍ਸ਼ਃਕਮਿਗੁਲ੍ਮਨੁਤ੍||੧੩੦|| ਸਤਿਕ੍ਤਂ ਸ੍ਵਾਦੁ ਯਤ੍ਪੀਲੁ ਵਾਤ੍ਯੁਸ੍ਣਂ ਤਤ੍ਤ੍ਰਿਦੋਸਜਿਤ੍| |੧੩੧|
View original
पीलु तु पित्तलम्| कफवातहरं भेदि प्लीहार्शःकृमिगुल्मनुत्||१३०|| सतिक्तं स्वादु यत्पीलु वात्युष्णं तत्त्रिदोषजित्| |१३१|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਪੀਲੁਫਲਂ ਚ ਪਿਤ੍ਤਲਂ ਯਾਵਦ੍ਗੁਲ੍ਮਨੁਤ੍| ਸਤਿਕ੍ਤਂ-ਈਸਤ੍ਤਿਕ੍ਤਂ ਮਧੁਰਂ ਚ ਯਤ੍ਪੀਲੁ ਤਨ੍ਨਾਤ੍ਯੁਸ੍ਣਂ ਤ੍ਰਿਦੋਸਜਿਚ੍ਚ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਪੀਲੁਫਲਂ ਚ ਪਿਤ੍ਤਲਂ ਯਾਵਦ੍ਗੁਲ੍ਮਨੁਤ੍| ਤਤ੍ਰ ਕਟੁਕਗੁਣਾਨਾਹ-ਪੀਲੁਤ੍ਵਿਤਿ| ਅਤ੍ਰ ਕਟੁਕਂ ਪੀਲੁ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਮ੍, ਤਿਕ੍ਤਮਧੁਰਸ੍ਯ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਤ੍ਵਾਤ੍, "ਕਟੁਪਾਕਰਸਂ ਭੇਦਿ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣਂ ਪੀਲੁ ਪਿਤ੍ਤਲਮ੍|" ਇਤਿ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹਵਚਨਾਚ੍ਚ (ਸੂ.ਅ.੭)| ਤਿਕ੍ਤਮਧੁਰਗੁਣਾਨਾਹ-ਸਤਿਕ੍ਤਮਿਤਿ|
Adhikarana ਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗਗੁਣਾਃ (੧੩੧-੧੩੩) · Śloka ੧੩੩
ਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗਸ੍ਯ ਤ੍ਵਙ੍ਮਾਂਸਕੇਸਰਾਣਾਂ ਪਥਗੁਪਯੋਗਦਰ੍ਸ਼ਨਾਤ੍ ਪਥਗੇਵ ਗੁਣਾਨਾਹ | ਤ੍ਵਕ੍ਤਿਕ੍ਤਕਟੁਕਾ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾ ਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗਸ੍ਯ ਵਾਤਜਿਤ੍||੧੩੧|| ਬਂਹਣਂ ਮਧੁਰਂ ਮਾਂਸਂ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਹਰਂ ਗੁਰੁ| ਲਘੁ ਤਤ੍ਕੇਸਰਂ ਕਾਸਸ਼੍ਵਾਸਹਿਧ੍ਮਾਮਦਾਤ੍ਯਯਾਨ੍||੧੩੨|| ਆਸ੍ਯਸ਼ੋਸਾਨਿਲਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਵਿਬਨ੍ਧਚ੍ਛਰ੍ਦ੍ਯਰੋਚਕਾਨ੍ ਗੁਲ੍ਮੋਦਰਾਰ੍ਸ਼ਃਸ਼ੂਲਾਨਿ ਮਨ੍ਦਾਗ੍ਨਿਤ੍ਵਂ ਚ ਨਾਸ਼ਯੇਤ੍||੧੩੩||
View original
मातुलुङ्गस्य त्वङ्मांसकेसराणां पृथगुपयोगदर्शनात् पृथगेव गुणानाह | त्वक्तिक्तकटुका स्निग्धा मातुलुङ्गस्य वातजित्||१३१|| बृंहणं मधुरं मांसं वातपित्तहरं गुरु| लघु तत्केसरं कासश्वासहिध्मामदात्ययान्||१३२|| आस्यशोषानिलश्लेष्मविबन्धच्छर्द्यरोचकान् गुल्मोदरार्शःशूलानि मन्दाग्नित्वं च नाशयेत्||१३३||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਬੀਜਪੂਰਕਸ੍ਯ ਤ੍ਵਕ੍ ਤਿਕ੍ਤਕਟੁਕਾ ਰਸੇ, ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾ ਵਾਤਘ੍ਨੀ ਚ| ਖਰਨਾਦਸ੍ਤ੍ਵਾਹ-"ਤ੍ਵਙ੍ਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗਾਤ੍ਕਟੁਕਾ ਗੁਰ੍ਵੀ ਵਾਤਪ੍ਰਕੋਪਨੀ| ਇਤਿ ਚਰਕੇਪ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍ (?)-"ਗੁਰ੍ਵੀ ਤ੍ਵਗਸ੍ਯ ਕਟੁਕਾ ਮਾਰੁਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਕੋਪਨੀ|" ਇਤਿ| ਏਤਨ੍ਮਤਾਨੁਸਾਰਿਣਸ੍ਤ੍ਵਤ੍ਰੈਵਂ ਪਾਠਂ ਪਠਨ੍ਤਿ,-"ਤ੍ਵਕ੍ਤਿਕ੍ਤਕਟੁਕਾਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾ ਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗਸ੍ਯ ਵਾਤਕਤ੍|" ਇਤ੍ਯਕਾਰਪ੍ਰਸ਼੍ਲੇਸਾਤ੍| ਮਾਂਸਂ-ਕੇਸਰਾਦਰ੍ਵਾਕ੍, ਬਂਹਣਂ ਮਧੁਰਂ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਹਤ੍ ਗੁਰੁ ਚ| ਤਸ੍ਯ-ਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗਸ੍ਯ ਕੇਸਰਂ, ਤਤ੍ਕੇਸਰਂ ਲਘੁ| ਤਥਾ, ਕਾਸਾਦੀਨ੍ ਮਨ੍ਦਾਗ੍ਨਿਤ੍ਵਾਨ੍ਤਾਨ੍ਨਾਸ਼ਯੇਤ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਅਥ ਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗਮ੍| ਤਤ੍ਰ ਤ੍ਵਗ੍ਗੁਣਾਨਾਹ-ਤ੍ਵਗਿਤਿ| ਨਨੁ, "ਤ੍ਵਙ੍ਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗਾਤ੍ਕਟੁਕਾ ਗੁਰ੍ਵੀ ਵਾਤਪ੍ਰਕੋਪਣੀ|" ਇਤਿ ਖਾਰਣਾਦਿਵਚਨੇਨ ਵਿਰੋਧਃ| ਮੈਵਮ੍| ਸਾਮਂ ਵਾਯੁਂ ਹਨ੍ਤਿ, ਨਿਰਾਮਂ ਤੁ ਕਰੋਤੀਤਿ ਵਿਸਯਭੇਦਾਤ੍| ਵਿਪਰੀਤਂ ਕੁਤੋ ਨ ਸ੍ਯਾਤ੍ ? ਇਤਿ ਚੇਤ੍ ਨ| "ਤ੍ਵਕ੍ਤਿਕ੍ਤਾ ਦੁਰ੍ਜਰਾ ਤਸ੍ਯ ਵਾਤਕਮਿਕਫਾਪਹਾ| ਇਤਿ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੇਨ (ਸੂ.ਅ. ੪੬/੧੪੯) ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਘ੍ਨਤ੍ਵਸ੍ਯੋਕ੍ਤਤ੍ਵਾਤ੍| ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਘ੍ਨਂ ਚਾਮਘ੍ਨਂ ਦਸ੍ਟਮੇਵ| ਤਨ੍ਮਾਂਸਗੁਣਾਨਾਹ-ਬਂਹਣਮਿਤਿ| ਤ੍ਵਕ੍ਕੇਸਰਵ੍ਯਤਿਰਿਕ੍ਤੋਵਯਵੋ-ਮਾਂਸਮ੍| ਕੇਸਰਗੁਣਾਨਾਹ-ਲਧ੍ਵਿਤਿ|
Adhikarana ਭਲ੍ਲਾਤਕਗੁਣਾਃ (੧੩੪) · Śloka ੧੩੪
ਭਲ੍ਲਾਤਕਸ੍ਯ ਤ੍ਵਙ੍ਮਾਂਸਂ ਬਂਹਣਂ ਸ੍ਵਾਦੁ ਸ਼ੀਤਲਮ੍| ਤਦਸ੍ਥ੍ਯਗ੍ਨਿਸਮਂ ਮੇਧ੍ਯਂ ਕਫਵਾਤਹਰਂ ਪਰਮ੍||੧੩੪||
View original
भल्लातकस्य त्वङ्मांसं बृंहणं स्वादु शीतलम्| तदस्थ्यग्निसमं मेध्यं कफवातहरं परम्||१३४||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਤ੍ਵਕ੍ ਚ ਮਾਂਸਂ ਚ ਤ੍ਵਙ੍ਮਾਂਸਂ ਭਲ੍ਲਾਤਕਸਮ੍ਬਨ੍ਧਿ, ਬਂਹਣਂ ਮਧੁਰਂ ਸ਼ੀਤਲਂ ਚ| ਤਸ੍ਯ-ਭਲ੍ਲਾਤਕਸ੍ਯਾਸ੍ਥਿ,-ਤਦਸ੍ਥਿ, ਅਗ੍ਨਿਸਮਂ-ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਤ੍ਵਾਤ੍ ਅਗ੍ਨਿਵਤ੍ਸ੍ਫੋਟਕਕਰ੍ਤਤ੍ਵਾਤ੍(ਚ੍ਚ)| ਅਥਵਾ, ਅਗ੍ਨਿਃ-ਚਿਤ੍ਰਕਃ, ਤਸ੍ਯ ਗੁਣਦੋਸਕਰ੍ਤਤਯਾ ਤੁਲ੍ਯਂ ਭਲ੍ਲਾਤਕਾਸ੍ਥੀਤਿ| ਤਥਾ, ਮੇਧਾਯੈ ਹਿਤਮ੍| ਅਤਿਕਫਵਾਤਘ੍ਨਮ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਅਥ ਭਲ੍ਲਾਤਕਮ੍| ਤਤ੍ਰ ਤ੍ਵਙ੍ਮਾਂਸਗੁਣਾਨਾਹ-ਭਲ੍ਲਾਤਕਸ੍ਯੇਤਿ| ਅਸ੍ਥਿਵ੍ਯਤਿਰਿਕ੍ਤੋਵਯਵਃ ਪੁਸ੍ਪਾਖ੍ਯਃ-ਤ੍ਵਙ੍ਮਾਂਸਮ੍| ਅਸ੍ਥਿਗੁਣਾਨਾਹ-ਤਦਸ੍ਥੀਤਿ| ਅਗ੍ਨਿਸਮਂ-ਅਗ੍ਨਿਵਦ੍ਦਾਹਪਾਕਾਦਿਕਰਮ੍|
Adhikarana ਪਾਲੇਵਤਗੁਣਾਃ (੧੩੫) · Śloka ੧੩੫
ਸ੍ਵਾਦ੍ਵਮ੍ਲਂ ਸ਼ੀਤਮੁਸ੍ਣਂ ਚ ਦ੍ਵਿਧਾ ਪਾਲੇਵਤਂ ਗੁਰੁ| ਰੁਚ੍ਯਮਤ੍ਯਗ੍ਨਿਸ਼ਮਨਮ੍|੧੩੫|
View original
स्वाद्वम्लं शीतमुष्णं च द्विधा पालेवतं गुरु| रुच्यमत्यग्निशमनम्|१३५|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਪਾਲੇਵਤਂ-ਰੈਵਤਕਾਖ੍ਯਂ ਦ੍ਵਿਧਾ| ਕਥਂ ਦ੍ਵਿਪ੍ਰਕਾਰਮ੍ ? ਇਤ੍ਯਾਹ-ਸ੍ਵਾਦੁ ਅਮ੍ਲਂ ਚ, ਤਤ੍ਤੁ ਯਥਾਸਂਖ੍ਯੇਨ ਸ਼ੀਤਮੁਸ੍ਣਂ ਚ| ਤਥਾ, ਦ੍ਵਯਮਪਿ ਗੁਰੁ ਰੁਚ੍ਯਮਤ੍ਯਗ੍ਨਿਸ਼ਮਨਂ ਚ| ਅਥਵਾ ਯਥਾਸਮ੍ਭਵਂ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ,-ਮਧੁਰਂ ਗੁਰੁ ਅਤ੍ਯਗ੍ਨਿਸ਼ਮਨਂ ਚ, ਅਮ੍ਲਂ ਰੁਚ੍ਯਮਿਤਿ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਪਾਲੇਵਤਗੁਣਾਨਾਹ-ਸ੍ਵਾਦ੍ਵਮ੍ਲਮਿਤਿ| ਪਾਲੇਵਤਂਤਿਨ੍ਦੁਕਾਕਾਰਮ੍| ਤਦ੍ਦ੍ਵਿਵਿਧਂ,- ਸ੍ਵਾਦੁ ਅਮ੍ਲਂ ਚ| ਯਨ੍ਮਧੁਰਂ ਤਚ੍ਛੀਤਮ੍, ਯਦਮ੍ਲਂ ਤਦੁਸ੍ਣਮ੍, ਉਭਯਮਪਿ ਗੁਰ੍ਵਾਦਿਗੁਣਮ੍|
Adhikarana ਪਕ੍ਵਾਰੁਕਗੁਣਾਃ (੧੩੫-੧੩੬) · Śloka ੧੩੬
| ਰੁਚ੍ਯਂ ਮਧੁਰਮਾਰੁਕਮ੍||੧੩੫|| ਪਕ੍ਵਮਾਸ਼ੁ ਜਰਾਂ ਯਾਤਿ ਨਾਤ੍ਯੁਸ੍ਣਗੁਰੁਦੋਸਲਮ੍| |੧੩੬|
View original
| रुच्यं मधुरमारुकम्||१३५|| पक्वमाशु जरां याति नात्युष्णगुरुदोषलम्| |१३६|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਮਧੁਰਮਾਰੁਕਂ ਰੁਚ੍ਯਂ ਭਵਤਿ| ਅਪਕ੍ਵਸ੍ਯੈਵੈਤੇ ਗੁਣਾ ਵੇਦ੍ਯਾਃ| ਯਸ੍ਮਾਦਾਹ-ਪਕ੍ਵਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਪਕ੍ਵਂ ਸਤ੍ਤਦਾਸ਼ੁ-ਦ੍ਰਾਗੇਵ ਪਰਿਣਾਮਂ ਯਾਤਿ| ਕਿਞ੍ਜਿਦੁਸ੍ਣਵੀਰ੍ਯਮ੍ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ਗੁਰੁ, ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ਦੋਸਲਂ-ਅਪਥ੍ਯਮ੍| ਨਿਘਣ੍ਟਾਵੁਕ੍ਤਮ੍ (ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰੀਯੇ ਵ.੫|੩੮)-"ਆਰੁਕਂ ਵੀਰਸੇਨਂ ਚ ਵੀਰਾ ਵੀਰਾਰੁਕਂ ਤਥਾ| ਵਿਦ੍ਯਾਜ੍ਜਾਤਿਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਤਚ੍ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਮਾਰੁਕਮ੍|| ਇਤਿ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਪਕ੍ਵਾਰੁਕਗੁਣਾਨਾਹ-ਰੁਚ੍ਯਮਿਤਿ| ਆਰੁਕਂ-ਵੀਰਸੇਨਮ੍| ਆਸ਼ੁ ਜਰਾਂ ਯਾਤਿ-ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਪਚ੍ਯਤੇ| ਨਾਤ੍ਯੁਸ੍ਣਗੁਰੁਦੋਸਲਤ੍ਵਂ-ਅਮ੍ਲਾਪੇਕ੍ਸਯਾ| ਅਤ ਏਵ ਦੋਸਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਣੌ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯੌ| ਅਮ੍ਲਸ੍ਯ ਹਿ ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਲਤ੍ਵਂ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤਿ| ਤਥਾ ਚ ਖਾਰਣਾਦਿਃ-"ਨਾਤ੍ਯੁਸ੍ਣਂ ਗੁਰੁ ਵਾਤਘ੍ਨਂ ਬਂਹਣਂ ਨਾਤਿਪਿਤ੍ਤਲਮ੍| ਆਰੁਕਂ ਮਧੁਰਪ੍ਰਾਯਮਮ੍ਲਂ ਤੁ ਕਫਪਿਤ੍ਤਲਮ੍||" ਇਤਿ| ਆਰੁਕਂ-ਭਵ੍ਯਮਿਤ੍ਯੇਕੇ| ਤਨ੍ਨ| "ਭਵ੍ਯਂ ਸ੍ਵਾਦੁਕਸਾਯਾਮ੍ਲਂ ਰੂਕ੍ਸਂ ਗੁਰ੍ਵਾਤ੍ਸ੍ਯਸ਼ੋਧਨਮ੍| ਸ਼ੀਤਂ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਰੁਚਿਚ੍ਛਰ੍ਦਿਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਕਫਾਪਹਮ੍||" ਇਤਿ ਖਾਰਣਾਦਿਨਾ ਪਥਗ੍ਗੁਣਕਥਨਾਤ੍|
Adhikarana ਅਮ੍ਲਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਪਰੂਸਕਕਰਮਰ੍ਦਕਗੁਣਾਃ (੧੩੬-੧੩੭) · Śloka ੧੩੭
| ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਪਰੂਸਕਂ ਚਾਰ੍ਦ੍ਰਮਮ੍ਲਂ ਪਿਤ੍ਤਕਫਪ੍ਰਦਮ੍||੧੩੬|| ਗੁਰੂਸ੍ਣਵੀਰ੍ਯਂ ਵਾਤਘ੍ਨਂ ਸਰਂ ਸਕਰਮਰ੍ਦਕਮ੍| |੧੩੭|
View original
| द्राक्षापरूषकं चार्द्रमम्लं पित्तकफप्रदम्||१३६|| गुरूष्णवीर्यं वातघ्नं सरं सकरमर्दकम्| |१३७|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਪਰੂਸਕਂ ਸਕਰਮਰ੍ਦਕਂ ਚਾਰ੍ਦ੍ਰਂ-ਅਸ਼ੁਸ੍ਕਮ੍, ਅਮ੍ਲਂ ਸਤ੍ ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਕਰਂ ਗੁਰੂਸ੍ਣਵੀਰ੍ਯਂ ਵਾਤਘ੍ਨਂ ਸਰਂ ਚੇਤਿ| ਕਰਮਰ੍ਦਕਂ-ਸੁਸੇਣਮ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਅਥ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਦੀਨਾਮਮ੍ਲਾਨਾਂ ਗੁਣਾਃ| ਤਤ੍ਰ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਦਿਤ੍ਰਯਸ੍ਯਾਰ੍ਦ੍ਰਸ੍ਯ ਗੁਣਾਨਾਹ-ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਪਰੂਸਕਮਿਤਿ| ਅਮ੍ਲਾਨਿ ਯਾਨਿ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਪਰੂਸਕਕਰਮਰ੍ਦਕਾਨਿ ਤਾਨ੍ਯਾਰ੍ਦ੍ਰਾਣਿ ਚੇਤ੍ਤਦਾ ਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਦਤ੍ਵਾਦਿਗੁਣਾਨਿ|
Adhikarana ਅਮ੍ਲਕੋਲਾਦਿਗੁਣਾਃ (੧੩੭-੧੩੮) · Śloka ੧੩੮
| ਤਥਾਮ੍ਲਂ ਕੋਲਕਰ੍ਕਨ੍ਧੁਲਕੁਚਾਮ੍ਰਾਤਕਾਰੁਕਮ੍||੧੩੭|| ਐਰਾਵਤਂ ਦਨ੍ਤਸ਼ਠਂ ਸਤੂਦਂ ਮਗਲਿਣ੍ਡਿਕਮ੍| ਨਾਤਿਪਿਤ੍ਤਕਰਂ ਪਕ੍ਵਂ ਸ਼ੁਸ੍ਕਂ ਚ ਕਰਮਰ੍ਦਕਮ੍||੧੩੮||
View original
| तथाऽम्लं कोलकर्कन्धुलकुचाम्रातकारुकम्||१३७|| ऐरावतं दन्तशठं सतूदं मृगलिण्डिकम्| नातिपित्तकरं पक्वं शुष्कं च करमर्दकम्||१३८||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਅਮ੍ਲਂ ਕੋਲਾਦਿਕਂ ਮਗਲਿਣ੍ਡਿਕਾਨ੍ਤਂ ਤਦ੍ਵਚ੍ਚੇਤਿ ਅਮ੍ਲਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਦਿਵਤ੍, ਗੁਣੈਰ੍ਜ੍ਞੇਯਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਕਰ੍ਕਨ੍ਧੁਃ-ਹ੍ਰਸ੍ਵਬਦਰੀ| ਲਕੁਚਂ-ਲਿਕੁਚਮ੍| ਆਰੁਕਸ੍ਯਾਮ੍ਲਸ੍ਯੈਵੈਤੇ ਗੁਣਾ ਜ੍ਞੇਯਾਃ| ਮਧੁਰਸ੍ਯ ਹਿ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣਪੂਰ੍ਵਮੁਕ੍ਤਾ ਏਵ ਗੁਣਾਃ| ਤਥਾ, ਐਰਾਵਤਾਦਿ ਨਾਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਪਿਤ੍ਤਂ ਕਰੋਤਿ| ਐਰਾਵਤਂ-ਨਾਗਰਙ੍ਗਮ੍| ਦਨ੍ਤਸ਼ਠਂ-ਜਮ੍ਬੀਰਮ੍| ਤਥਾ, ਤੂਦਂ ਮਗਲਿਣ੍ਡਿਕਂ ਚ| ਤਥਾ, ਕਰਮਰ੍ਦਕਂ ਪਕ੍ਵਂ ਸ਼ੁਸ੍ਕਂ ਚ ਨਾਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਪਿਤ੍ਤਕਰਮ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਕੋਲਾਦੀਨਾਂ ਗੁਣਾਨਾਹ-ਤਥਾਮ੍ਲਮਿਤਿ| ਅਮ੍ਲਾਨੁਵਤ੍ਤਾਵਮ੍ਲਗ੍ਰਹਣਮਾਰ੍ਦ੍ਰਨਿਵਤ੍ਤ੍ਯਰ੍ਥਮ੍| ਅਮ੍ਲਂ ਯਤ੍ਕੋਲਾਦਿਕਂ ਤਦਾਰ੍ਦ੍ਰਂ ਸ਼ੁਸ੍ਕਂ ਵਾ, ਤਥਾ-ਤਦ੍ਵਤ੍, ਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਦਤ੍ਵਾਦਿਗੁਣਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਕੋਲਕਰ੍ਕਨ੍ਧੁਨੀ-ਬਦਰਭੇਦੌ| ਲਕੁਚਂ-ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਫਲਮ੍| ਐਰਾਵਤਂ-ਨਾਰਙ੍ਗਂ ਏਲਾਨਂ ਚ| ਦਨ੍ਤਸ਼ਠਂ-ਜਮ੍ਬੀਰਂ ਫਲਾਮ੍ਲਿਕਾਖ੍ਯਂ ਚ| ਤੂਦਂ ਤੋਦਨਂ ਆਮ੍ਰਾਤਕਂ (ਕੋਸ਼ਾਮ੍ਰਂ) ਚ| ਉਕ੍ਤਂ ਚ ਖਾਰਣਾਦਿਨਾ-"ਫਲਾਮ੍ਲਿਕੈਰਾਵਤਕਕੋਸ਼ਾਮ੍ਰਕਰਮਰ੍ਦਕਮ੍| ਆਮ੍ਰਾਤਕਂ ਦਨ੍ਤਸ਼ਠਮਮ੍ਲੋਸ੍ਣਂ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਲਮ੍||" ਇਤਿ| ਮਗਲਿਣ੍ਡਿਕਂ-ਮਗਵਿਟ੍ਸਦਸ਼ਂ ਕਰ੍ਕਟਾਖ੍ਯਮ੍| ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਦੇਰ੍ਮਗਲਿਣ੍ਡਿਕਾਨ੍ਤਸ੍ਯ ਪਕ੍ਵਸ੍ਯ ਵਿਸ਼ੇਸਗੁਣਮਾਹ-ਨਾਤਿਪਿਤ੍ਤਕਰਮਿਤਿ| ਪਕ੍ਵਂ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਦਿਕਮਮ੍ਲਮਪਿ ਨਾਤਿਪਿਤ੍ਤਕਰਮ੍, ਸ੍ਵਾਦੁਪਾਕਤ੍ਵਾਤ੍| ਤਥਾਹ ਮਾਧਵਕਾਰਃ-"ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਕਰੀਰਕਰ੍ਕਨ੍ਧੁਬਦਰਾਣ੍ਯਾਰੁਕਾਣਿ ਚ| ਪਰੂਸਕਾਣਿ ਚਾਮ੍ਲਾਨਿ ਕਫਪਿਤ੍ਤਕਃਰਾਣਿ ਚ|| ਸ੍ਵਾਦੁਪਾਕਾਨਿ ਯਾਨ੍ਯੇਸਾਂ ਨਾਤਿਪਿਤ੍ਤਕਰਾਣਿ ਚ||" ਇਤਿ| ਯਤ੍ਤੂਕ੍ਤਂ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੇਨ (ਸੂ.ਅ. ੪੬/੧੭੨)- "ਅਤ੍ਯਮ੍ਲਂ ਪਿਤ੍ਤਜਨਨਮਾਮਂ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ਪਰੂਸਕਮ੍| ਤਦੇਵ ਪਕ੍ਵਂ ਮਧੁਰਂ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਨਿਬਰ੍ਹਣਮ੍||" ਇਤਿ| ਤਤ੍ਪਕ੍ਵਾਵਸ੍ਥਾਯਾਂ ਮਧੁਰਪਰੂਸਕਵਿਸਮ੍| ਯਤ੍ਤੁ ਪਕ੍ਵਮਪ੍ਯਮ੍ਲਤ੍ਵਂ ਨ ਜਹਾਤਿ, ਤਤ੍ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਪਿਤ੍ਤਕਰਮੇਵ| ਏਵਂ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਦਿਸ੍ਵਪਿ ਬੋਧ੍ਯਮ੍| ਸ਼ੁਸ੍ਕਸ੍ਯ ਕਰਮਰ੍ਦਸ੍ਯ ਵਿਸ਼ੇਸਗੁਣਮਾਹ-ਸ਼ੁਸ੍ਕਮਿਤਿ| ਨਾਤਿਪਿਤ੍ਤਕਰਮਿਤਿ ਚਕਾਰੇਣਾਨੁਕਸ੍ਯਤੇ| ਸ਼ੁਸ੍ਕਸ੍ਯ ਕਰਮਰ੍ਦਸ੍ਯ ਵਿਪਰ੍ਯਯਤਨ੍ਤ੍ਰਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨਤ੍ਵੇ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਪਿਤ੍ਤਕਰਤ੍ਵਂ ਵਿਧੀਯਤੇ|
Adhikarana ਸ਼ੁਸ੍ਕਾਮ੍ਲੀਕਾਫਲਾਦਿਗੁਣਾਃ (੧੩੯) · Śloka ੧੩੯
ਦੀਪਨਂ ਭੇਦਨਂ ਸ਼ੁਸ੍ਕਮਮ੍ਲੀਕਾਕੋਲਯੋਃ ਫਲਮ੍| ਤਸ੍ਣਾਸ਼੍ਰਮਕ੍ਲਮਚ੍ਛੇਦਿ ਲਘ੍ਵਿਸ੍ਟਂ ਕਫਵਾਤਯੋਃ||੧੩੯||
View original
दीपनं भेदनं शुष्कमम्लीकाकोलयोः फलम्| तृष्णाश्रमक्लमच्छेदि लघ्विष्टं कफवातयोः||१३९||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਅਮ੍ਲੀਕਾਫਲਂ ਕੋਲਫਲਂ ਚ ਸ਼ੁਸ੍ਕਂ ਸਦ੍ਦੀਪਨਂ ਭੇਦਨਂ ਤਸ੍ਣਾਦਿਨਾਸ਼ਨਂ ਲਘੁ ਕਫਵਾਤਯੋਸ਼੍ਚ ਪਥ੍ਯਮ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਸ਼ੁਸ੍ਕਾਣਾਮਮ੍ਲਿਕਾਦੀਨਾਂ ਗੁਣਾਨਾਹ-ਦੀਪਨਮਿਤਿ| ਅਮ੍ਲਿਕਾ-ਚਿਞ੍ਚਾਫਲਮ੍| ਕੋਲਯੋਰਿਤਿ ਦ੍ਵਿਵਚਨਾਤ੍ ਕੋਲਕਰ੍ਕਨ੍ਧੁਨੋਰ੍ਗ੍ਰਹਣਮ੍| ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੇਨ (ਸੂ. ਅ. ੪੬/੧੪੫) ਹਿ ਦ੍ਵ ਯੋਰਪਿ ਤੁਲ੍ਯਗੁਣਤ੍ਵਮੁਕ੍ਤਮ੍, ਦਰ੍ਸ਼ਿਤਂ ਚ ਬਦਰਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨੇ| ਕਫਵਾਤਯੋਰਿਸ੍ਟਂ-ਕਫਵਾਤਘ੍ਨਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸਰਮਿਤਿ ਸਾਮਾਨ੍ਯੋਕ੍ਤ੍ਯਾ ਭੇਦਨਤ੍ਵੇ ਸਿਦ੍ਧੇ ਭੇਦਨਮਿਤਿ ਨਿਯਮਾਰ੍ਥਮ੍, ਸ਼ੁਸ੍ਕਾਣ੍ਯੇਵਾਮ੍ਲਿਕਾਦੀਨਿ ਭੇਦਨਾਨਿ| ਅਤ ਏਵ ਖਾਰਣਾਦਿਨਾ-"ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਮ੍ਲਂ ਬਦਰਂ ਰੁਚ੍ਯਂ ਲਘੂਸ੍ਣਂ ਮਾਰੁਤਾਪਹਮ੍| ਮਧੁਰਂ ਤਦ੍ਗੁਰੁ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਸ਼ੀਤਂ ਪਿਤ੍ਤਾਨਿਲਾਪਹਮ੍||" ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਗ੍ਰਾਹਿਤ੍ਵਮਸ਼ੁਸ੍ਕਵਿਸਯਮ੍|
Adhikarana ਫਲਾਨਾਂ ਮਦ੍ਯੇ ਲਕੁਚਮਵਰਮ੍ (੧੪੦) · Śloka ੧੪੦
ਫਲਾਨਾਮਵਰਂ ਤਤ੍ਰ ਲਕੁਚਂ ਸਰ੍ਵਦੋਸਕਤ੍| |੧੪੦|
View original
फलानामवरं तत्र लकुचं सर्वदोषकृत्| |१४०|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਫਲਾਨਾਂ ਸਰ੍ਵੇਸਾਂ ਮਧ੍ਯੇ ਲਕੁਚਮਵਰਂ-ਅਪ੍ਰਧਾਨਂ, ਤ੍ਰਿਦੋਸਕਰਂ ਚ| ਚਰਕਮੁਨਿਸ੍ਤ੍ਵਸ੍ਯ ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਕਤ੍ਤ੍ਵਮੇਵਾਨੁਜਜ੍ਞੇ| ਤਤ੍ਪਾਠੋ ਹਿ (ਸੂ.ਅ. ੨੭|੧੨੮)-"ਅਮ੍ਲਂ ਪਰੂਸਕਂ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾ ਬਦਰਾਣ੍ਯਾਰੁਕਾਣਿ ਚ| ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਪ੍ਰਕੋਪੀਣਿ ਕਰ੍ਕਨ੍ਧੁਲਕੁਚਾਨਿ ਚ||" ਇਤਿ| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਤ੍ਵਤੋਪ੍ਯਧਿਕਮੁਕ੍ਤਮ੍ (ਸੂ.ਅ.੭)-"ਤਿਨ੍ਦੁਕਾਸ਼੍ਮਨ੍ਤਕਾਸੀਸਫਲਿਨੀਬਿਮ੍ਬਤੋਦਨਮ੍| ਟਙ੍ਕਾਸ਼੍ਵਕਰ੍ਣਬਕੁਲਗਾਙ੍ਗੇਰੁਧਵਧਨ੍ਵਨਮ੍| ਸ਼੍ਵੇਤਪਾਕਂ ਕਪਿਤ੍ਥਾਨਿ ਸਿਞ੍ਚਤੀਭਵ੍ਯਜਾਮ੍ਬਵਮ੍| ਕ੍ਸੀਰਿਵਕ੍ਸਫਲਂ ਬੀਜਂ ਪੌਸ੍ਕਰਂ ਕਫਪਿਤ੍ਤਜਿਤ੍|| ਕਸਾਯਮਧੁਰਂ ਰੂਕ੍ਸਂ ਸ਼ੀਤਲਂ ਗੁਰੁ ਲੇਖਨਮ੍| ਵਿਬਨ੍ਧਾਧ੍ਮਾਨਜਨਨਂ ਸ੍ਤਮ੍ਭਨਂ ਵਾਤਕੋਪਨਮ੍|| ਬਂਹਣਂ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਸਿਞ੍ਚਿਤਿਕਾਫਲਮ੍| ਭਵ੍ਯਂ ਵਿਸ਼ਦਮਮ੍ਲਂ ਚ, ਜਾਮ੍ਬਵਂ ਤ੍ਵਤਿਵਾਤਲਮ੍|| ਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭਕਦਕਣ੍ਠ੍ਯਂ ਚ ਸਾਮ੍ਲਂ ਤੁ ਕ੍ਸੀਰਿਵਕ੍ਸਜਮ੍| ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਘ੍ਨਮਮ੍ਲਂ ਚ ਵਾਤਲਂ ਚਾਕ੍ਸਕੀਫਲਮ੍|| ਨੀਪਂ ਸ਼ਤਾਕ੍ਸਿਕਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨਾਮਲਂ ਤਣਸ਼ੂਲ੍ਯਜਮ੍| ਅਸ੍ਮਾਦਲ੍ਪਾਨ੍ਤਰਗੁਣਂ ਸੇਙ੍ਗੁਦਂ ਸਵਿਕਙ੍ਕਤਮ੍|| ਫਲਂ ਕਰਞ੍ਜਂ ਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭਿ ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਵਿਰੋਧਿ ਚ|"ਇਤਿ| ਮੁਨਿਨਾ ਤ੍ਵਤੋਪਿ ਕਿਞ੍ਚਿਦਧਿਕਮੁਕ੍ਤਮ੍| ਯਥਾ (ਚ.ਸੂ.ਅ.੨੭|੧੫੦)-"ਰੋਚਨੋ ਦੀਪਨੋ ਹਦ੍ਯਃ ਸੁਗਨ੍ਧਿਸ੍ਤ੍ਵਗ੍ਵਿਵਰ੍ਜਿਤਃ| ਕਰ੍ਚੂਰਃ ਕਫਵਾਤਘ੍ਨਃ ਸ਼੍ਵਾਸਹਿਕ੍ਕਾਰ੍ਸ਼ਸਾਂ ਹਿਤਃ|| ਵਾਤਲਂ ਕਫਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨਂ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ਕਰ੍ਪਟਕੀਫਲਮ੍| ਮਧੁਰਾਣ੍ਯਤਿਪਾਕਾਨਿ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਹਰਾਣਿ ਚ|| ਅਸ਼੍ਵਤ੍ਥੋਦੁਮ੍ਬਰਪ੍ਲਕ੍ਸਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧਾਨਾਂ ਫਲਾਨਿ ਤੁ| ਪ੍ਰਾਚੀਨਾਮਲਕਂ ਚੈਵ ਦੋਸਘ੍ਨਂ ਗਰਘਾਤਿ ਚ|| ਇਙ੍ਗੁਦਂ ਤਿਕ੍ਤਮਧੁਰਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋਸ੍ਣਂ ਕਫਵਾਤਜਿਤ੍|" ਇਤਿ| ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੇ ਚੋਕ੍ਤਮ੍ (ਸੂ.ਅ.੪੬|੧੮੯,੧੬੦)-|"ਸੁਗਨ੍ਧਿ ਮਧੁਰਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਲਵਲੀਫਲਮੁਚ੍ਯਤੇ| ਵਕ੍ਸਾਮ੍ਲਾਲ੍ਪਾਨ੍ਤਰਗੁਣਂ ਕੋਸ਼ਾਮ੍ਰਫਲਮੁਚ੍ਯਤੇ||" ਇਤਿ| ਸਮ੍ਪ੍ਰਤਿ ਯਾਦਸ਼ਂ ਫਲਂ ਸ਼ਾਕਂ ਚ ਤ੍ਯਾਜ੍ਯਮ੍, ਤਦੁਪਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ-
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਲਕੁਚਗੁਣਾਨਾਹ-ਫਲਾਨਾਮਿਤਿ| ਏਤਚ੍ਚ ਸਰ੍ਵਦੋਸਕਰਤ੍ਵਮਨਮ੍ਲਸ੍ਯ, ਅਮ੍ਲਸ੍ਯ ਵਾਤਘ੍ਨੇਸੁ ਕੋਲਾਦਿਸੁ ਪਠਿਤਤ੍ਵਾਤ੍| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਤੁ (ਸੂ.ਅ.੭)-[*"ਨਾਰਿਕੇਲਂ ਗੁਰੁ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨਂ ਸ੍ਵਾਦੁ ਸ਼ੀਤਲਮ੍| ਬਲਮਾਂਸਕਰਂ ਹਦ੍ਯਂ ਬਂਹਣਂ ਬਸ੍ਤਿਸ਼ੋਧਨਮ੍|| ਮੋਚਂ ਸ੍ਵਾਦੁਰਸਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਕਸਾਯਂ ਨਾਤਿਸ਼ੀਤਲਮ੍| ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਹਰਂ ਵਸ੍ਯਂ ਰੁਚ੍ਯਂ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਕਰਂ ਗੁਰੁ|| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਸ੍ਵਾਦੁਕਸਾਯਂ ਚ ਰਾਜਾਦਨਫਲਂ ਗੁਰੁ| ] ਮਧੂਕਜਮਹਦ੍ਯਂ ਤੁ ਬਦਰਂ ਸਰਣਾਤ੍ਮਕਮ੍|| ਤਿਨ੍ਦੁਕਾਸ਼੍ਮਨ੍ਤਕਾਸ਼ੀਤਿਫਲਿਨੀਬਿਮ੍ਬਿਤੋਦਨਮ੍| ਟਙ੍ਕਾਸ਼੍ਵਕਰ੍ਣਬਕੁਲਗਾਙ੍ਗੇਰੁਧਵਧਨ੍ਵਨਮ੍|| ਸ਼੍ਵੇਤਪਾਕਂ ਕਪਿਤ੍ਥਾਨਿ ਸਿਞ੍ਚਤੀਭਵ੍ਯਜਾਮ੍ਬਵਮ੍| ਕ੍ਸੀਰਿਵਕ੍ਸਫਲਂ ਬੀਜਂ ਪੌਸ੍ਕਰਂ ਕਫਪਿਤ੍ਤਜਿਤ੍|| ਕਸਾਯਮਧੁਰਂ ਰੂਕ੍ਸਂ ਸ਼ੀਤਲਂ ਗੁਰੁ ਲੇਖਨਮ੍| ਵਿਬਨ੍ਧਾਧ੍ਮਾਨਜਨਨਂ ਸ੍ਤਮ੍ਭਨਂ ਵਾਤਕੋਪਨਮ੍|| ਬਂਹਣਂ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਸਿਞ੍ਚਤਿਕਾਫਲਮ੍| ਭਵ੍ਯਂ ਵਿਸ਼ਦਮਮ੍ਲਂ ਚ, [ *ਜਾਮ੍ਬਵਂ ਤ੍ਵਤਿਵਾਤਲਮ੍|| ਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭਕਦਕਣ੍ਠ੍ਯਂ ਚ ] ਸਾਮ੍ਲਂ ਤੁ ਕ੍ਸੀਰਿਵਕ੍ਸਜਮ੍| ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਘ੍ਨਮਮ੍ਲਂ ਚ ਵਾਤਲਂ ਚਾਕ੍ਸਕੀਫਲਮ੍|| ਕਸਾਯਂ ਰੋਚਨਂ ਹਦ੍ਯਂ ਵਾਤਲਂ ਲਵਲੀਫਲਮ੍| ਫਲਂ ਕਰਞ੍ਜਂ ਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭਿ ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾ ਵਿਰੋਧਿ ਚ|| ਨੀਪਂ ਸ਼ਤਾਕ੍ਸਿਕਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨਾਮਲਂ ਤਣਸ਼ੂਲ੍ਯਜਮ੍| ਪੀਲੁਨੋਲ੍ਪਾਨ੍ਤਰਗੁਣਂ ਸੇਙ੍ਗੁਦਂ ਸਵਿਕਙ੍ਕਤਮ੍||' ਇਤਿ|
Adhikarana ਤ੍ਯਾਜ੍ਯਾਨਿ ਧਾਨ੍ਯਸ਼ਾਕਫਲਾਨਿ (੧੪੦-੩) · Śloka ੩
| ਹਿਮਾਨਲੋਸ੍ਣਦੁਰ੍ਵਾਤਵ੍ਯਾਲਲਾਲਾਦਿਦੂਸਿਤਮ੍||੧੪੦|| ਜਨ੍ਤੁਜੁਸ੍ਟਂ ਜਲੇ ਮਗ੍ਨਮਭੂਮਿਜਮਨਾਰ੍ਤਵਮ੍| ਅਨ੍ਯਧਾਨ੍ਯਯੁਤਂ ਹੀਨਵੀਰ੍ਯਂ ਜੀਰ੍ਣਤਯਾਤਿ ਚ||੧੪੧|| ਧਾਨ੍ਯਂ ਤ੍ਯਜੇਤ੍ਤਥਾ ਸ਼ਾਕਂ ਰੂਕ੍ਸਸਿਦ੍ਧਮਕੋਮਲਮ੍| ਅਸਞ੍ਜਾਤਰਸਂ ਤਦ੍ਵਚ੍ਛੂਸ੍ਕਂ ਚਾਨ੍ਯਤ੍ਰ ਮੂਲਕਾਤ੍||੧੪੨|| ਪ੍ਰਾਯੇਣ ਫਲਮਪ੍ਯੇਵਂ ਤਥਾਮਂ ਬਿਲ੍ਵਵਰ੍ਜਿਤਮ੍| |੧੪੩| ਇਤਿ ਫਲਵਰ੍ਗਃ||੩||
View original
| हिमानलोष्णदुर्वातव्याललालादिदूषितम्||१४०|| जन्तुजुष्टं जले मग्नमभूमिजमनार्तवम्| अन्यधान्ययुतं हीनवीर्यं जीर्णतयाऽति च||१४१|| धान्यं त्यजेत्तथा शाकं रूक्षसिद्धमकोमलम्| असञ्जातरसं तद्वच्छूष्कं चान्यत्र मूलकात्||१४२|| प्रायेण फलमप्येवं तथाऽऽमं बिल्ववर्जितम्| |१४३| इति फलवर्गः||३||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਦੂਸਿਤਸ਼ਬ੍ਦਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਸਮ੍ਬਦ੍ਯਤੇ| ਧਾਨ੍ਯਂ ਕੇਦਾਰਸ੍ਥਂ ਹਿਮੇਨ ਦੂਸਿਤਂ ਤ੍ਯਜੇਤ੍| ਤਥਾ, ਅਨਲੇਨ ਪ੍ਰਵਦ੍ਧੇਨ ਦੂਸਿਤਂ, ਉਸ੍ਣੇਨ ਆਤਪਾਦਿਨਾ, ਦੁਰ੍ਵਾਤੇਨ-ਪੁਰੋਵਾਤਾਦਿਨਾ, ਤਥਾ, ਵ੍ਯਾਲਾਨਾਂ-ਸਰ੍ਪਾਦੀਨਾਂ ਲਾਲਯਾ ਦੂਸਿਤਂ ਤ੍ਯਜੇਤ੍| ਆਦਿਗ੍ਰਹਣੇਨ ਸ਼ਵਕੋਥਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀਸਾਦੀਨਾਂ ਗ੍ਰਹਣਮ੍| ਤਥਾ, ਜਨ੍ਤੁਭਿਃ-ਕਮ੍ਯਾਦਿਭਿਃ, ਜੁਸ੍ਟਂ-ਸੇਵਿਤਮ੍| ਜਲੇ ਮਗ੍ਨਂ-ਆਸ਼ਿਖਂ ਬੁਡਿਤਮ੍| ਅਭੂਮੌ-ਵਿਪਰੀਤਭੁਵਿ ਜਾਤਂ-ਅਭੂਮਿਜਮ੍, ਯਾ ਯਸ੍ਯੋਚਿਤਾ ਭੂਮਿਸ੍ਤਤੋਨ੍ਯਾ-ਵਿਪਰੀਤਾ| ਅਨਾਰ੍ਤਵਂ ਅਪ੍ਰਾਪ੍ਤਸਮਯਮ੍, ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਨਤੌ ਯਸ੍ਯੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਃ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਾ ਤਤੋਨ੍ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਜਾਤਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤਲ੍ਲਕ੍ਸਣਂ ਚ ਰਸਾਦੀਨਾਮਪਰਿਪੂਰ੍ਣਤ੍ਵੇਨ ਵਿਜ੍ਞੇਯਮ੍| ਅਨ੍ਯੇਨ-ਵਿਜਾਤੀਯੇਨ ਧਾਨ੍ਯੇਨ ਸਂਯੁਤਂ ਕੇਦਾਰਗਤਮ੍| { ਯਥਾ, ਰਕ੍ਤਸ਼ਾਲਿਰ੍ਯਵਕੇਨ ਸਹ ਵਿਰੁਧ੍ਯਤੇ| ਤਥਾ, ਮੁਦ੍ਗੋ ਮਾਸੇਣ| } (ਏਵਂ ਸ਼ੂਕਧਾਨ੍ਯਂ ਵਿਜਾਤੀਯੇਨ ਸ਼ੂਕਧਾਨ੍ਯੇਨ| ਤਥਾ, ਸ਼ਿਮ੍ਬੀਧਾਨ੍ਯਂ ਸ਼ਿਮ੍ਬੀਧਾਨ੍ਯੇਨ ਵਿਜਾਤੀਯੇਨ ਸਹ ਵਿਰੁਦ੍ਧਂ ਤ੍ਯਜੇਤ੍) { ਕੇਚਿਚ੍ਛੂਕਧਾਨ੍ਯੇਨ ਸਹ ਵਿਰੁਦ੍ਧਮਿਤਿ ਵਰ੍ਣਯਨ੍ਤਿ| ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਜੀਰ੍ਣਂ ਨਵੇਨਮਿਸ਼੍ਰਿਤਮਨ੍ਯਧਾਨ੍ਯਯੁਤਮਿਤਿ ਬ੍ਰੁਵਤੇ| } ਜੀਰ੍ਣਤਯਾ-ਅਤਿਪੁਰਾਣਤ੍ਵੇਨ, ਹੀਨਵੀਰ੍ਯਂ-ਨਸ੍ਟਸ਼ਕ੍ਤਿ| ਏਵਂਵਿਧਂ ਧਾਨ੍ਯਂ ਤ੍ਯਜੇਤ੍| ਤਥਾ, ਸ਼ਾਕਮਪਿ ਤ੍ਯਜੇਤ੍| ਕੀਦਸ਼ਮ੍ ? ਰੂਕ੍ਸਸਿਦ੍ਧਂ-ਨਿਃਸ੍ਨੇਹਸਿਦ੍ਧਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਥਵਾ, ਰੂਕ੍ਸੇਣ-ਕਾਞ੍ਜਿਕਾਦਿਨਾ ਸਿਦ੍ਧਂ-ਰੂਕ੍ਸਸਿਦ੍ਧਮ੍| ਅਕੋਮਲਂ-ਜਰਠਮ੍| ਅਸਞ੍ਜਾਤਰਸਂ-ਅਪਰਿਪੂਰ੍ਣਸ੍ਵਰੂਪਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤਦ੍ਵਚ੍ਛੁਸ੍ਕਂ-ਤਥੈਵ ਸ਼ੁਸ੍ਕਸ਼ਾਕਮਪ੍ਯਸਞ੍ਜਾਤਰਸਵਤ੍ ਤ੍ਯਜੇਤ੍, ਅਨ੍ਯਤ੍ਰ ਮੂਲਕਾਤ੍| ਸ਼ੁਸ੍ਕਮੂਲਕਂ ਭਜੇਦੇਵ| ਪ੍ਰਾਯੇਣ ਫਲਮਪ੍ਯੇਵਂਵਿਧਂ ਤ੍ਯਜੇਤ੍| ਪ੍ਰਾਯੋਗ੍ਰਹਣਂ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਪਰੂਸਕਾਦੀਨਾਂ ਸ਼ੁਸ੍ਕਾਣਾਮਪਿ ਪਥ੍ਯਤ੍ਵਾਦਤ੍ਯਾਜ੍ਯਤ੍ਵਜ੍ਞਾਪਨਾਰ੍ਥਮ੍| ਤਥਾ, ਆਮਂ-ਅਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਪਾਕਂ ਫਲਂ, ਤ੍ਯਜੇਦਿਤਿ ਵਰ੍ਤਤੇ| ਕਿਂ ਸਰ੍ਵਮ੍ ? ਨੇਤ੍ਯਾਹ-ਬਿਲ੍ਵਵਰ੍ਜਿਤਮ੍| ਬਿਲ੍ਵਂ ਤ੍ਵਾਮਮਪਿ ਪਥ੍ਯਤ੍ਵਾਦ੍ਭਜੇਦੇਵੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਇਤਿ ਫਲਵਰ੍ਗਃ| ਫਲਵਰ੍ਗਾਦਨਨ੍ਤਰਂ ਵਿਵਿਧੌਸਧਵਰ੍ਗਾਰਮ੍ਭਃ, ਪ੍ਰਾਯੇਣਾਸ੍ਯਾਹਾਰੋਪਯੋਗਿਤ੍ਵਾਤ੍| ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਲਵਣਾਨਾਂ ਪੂਰ੍ਵਮੁਪਨ੍ਯਾਸੋ ਯੁਕ੍ਤਃ, ਸੁਤਰਾਮੁਪਯੋਗਿਤ੍ਵਾਤ੍| ਇਤ੍ਯਾਹ-
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਏਵਂ ਧਾਨ੍ਯਾਦੀਨਾਂ ਗੁਣਾਨੁਕ੍ਤ੍ਵ ਯਾਦਕ੍ ਤ੍ਯਾਜ੍ਯਂ ਤਾਦਗਾਹ| ਤਤ੍ਰ ਧਾਨ੍ਯਮਾਹ-ਹਿਮਾਨਲੇਤਿ| ਹਿਮਂ-ਤੁਹਿਨਮ੍, ਅਨਲੋ-ਦਾਵਾਨਲਾਦਿਃ, ਉਸ੍ਣਂ-ਆਤਪਃ, ਦੁਰ੍ਵਾਤਃ-ਪੁਰੋਵਾਤਾਦਿਃ, ਵ੍ਯਾਲਾਨਾਂ-ਸਰ੍ਪਾਦਿਵਿਸਪ੍ਰਾਣਿਨਾਂ ਲਾਲਾਦਯਃ, [ ਆਦਿਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਕੋਥਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀਸਾਦਯਃ, ] ਤੈਰ੍ਦੂਸਿਤਂ-ਉਪਹਤਮ੍| ਜਨ੍ਤੁਜੁਸ੍ਟਂ-ਕਮਿਸੇਵਿਤਮ੍| ਜਲੇ ਮਗ੍ਨਂ-ਪਾਨੀਯਮਗ੍ਨਮਞ੍ਜਰੀਕਮ੍| ਅਭੂਮਿਜਂ ਅਨੁਚਿਤਕ੍ਸੇਤ੍ਰਜਮ੍| ਅਨਾਰ੍ਤਵਂ-ਅਨੁਚਿਤਕਾਲਜਮ੍| ਅਨ੍ਯਧਾਨ੍ਯਯੁਤਂ-ਵਿਜਾਤੀਯੇਨ ਧਾਨ੍ਯੇਨ ਸਹੈਕਕ੍ਸੇਤ੍ਰਜਮ੍| ਅਤਿਜੀਰ੍ਣ ਤਯਾ-ਬਹੁਵਰ੍ਸੋਸਿਤਤ੍ਵੇਨ| ਹੀਨਵੀਰ੍ਯਂ-ਨਸ੍ਟਸ਼ਕ੍ਤਿ| ਯਤ੍ਸ੍ਵਭਾਵਤੋ ਹੀਨਵੀਰ੍ਯਮ੍, ਅਤਿਜੀਰ੍ਣਮਪ੍ਯਹੀਨਵੀਰ੍ਯਮ੍, ਤਨ੍ਨ ਤ੍ਯਾਜ੍ਯਮ੍| ਸ਼ਾਕਮਾਹ-ਤਥੇਤਿ| ਤਥਾ-ਹਿਮਦੂਸਿਤਾਦਿਕਮ੍| ਅਨ੍ਯਧਾਨ੍ਯਯੁਤਮਿਤ੍ਯਤ੍ਰ ਧਾਨ੍ਯਸ੍ਥਾਨੇ ਸ਼ਾਕਸ਼ਬ੍ਦ ਊਹਨੀਯਃ| ਰੂਕ੍ਸਸਿਦ੍ਧਂਸ੍ਨੇਹਂ ਵਿਨਾ ਪਕ੍ਵਮ੍| ਅਕੋਮਲਂ-ਜਰਠਮ੍| ਅਸਞ੍ਜਾਤਰਸਂ-ਅਤ੍ਯਨ੍ਤਕੋਮਲਮ੍| ਮੂਲਕਾਦਨ੍ਯਚ੍ਛੁਸ੍ਕਂ ਤ੍ਯਜੇਤ੍, ਮੂਲਕਸ੍ਯ੍ ਸ਼ੁਸ੍ਕਸ੍ਯੈਵ ਗੁਣਵਤ੍ਤ੍ਵਾਤ੍| ਫਲਮਾਹ-ਪ੍ਰਾਯੇਣੇਤਿ| ਏਵਮਿਤਿ ਧਾਨ੍ਯਵਤ੍| ਅਨ੍ਯਫਲਯੁਤਤ੍ਵਂ ਤੁ-ਏਕਕਾਲਵਾਲਜਤ੍ਵੇਨ| ਬਿਲ੍ਵਵਰ੍ਜਿਤਮਾਮਂ ਫਲਂ ਤ੍ਯਜੇਤ੍, ਬਿਲ੍ਵਸ੍ਯਾਮਸ੍ਯੈਵ ਗੁਣਵਤ੍ਤ੍ਵਾਤ੍| ਅਪਿਸ਼ਬ੍ਦਃ ਪ੍ਰਾਯੇਣੇਤ੍ਯਸ੍ਯ ਧਾਨ੍ਯਸ਼ਾਕਾਭ੍ਯਾਮਪਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਾਰ੍ਥਃ| ਜਨ੍ਤੁਜੁਸ੍ਟਸ੍ਯਾਪ੍ਯੁਦੁਮ੍ਬਰਾਦੇਃ ਫਲਸ੍ਯ, ਜਲਮਗ੍ਨਸ੍ਯਾਪਿ ਪਦ੍ਮਨਾਲਾਦੇਃ ਸ਼ਾਕਸ੍ਯ, ਅਨ੍ਯਧਾਨ੍ਯਯੁਤਸ੍ਯਾਪਿ ਕੁਸੁਮ੍ਭਗੋਧੂਮਾਦੇਰ੍ਧਾਨ੍ਯਸ੍ਯ, ਸੇਵ੍ਯਤ੍ਵਦਰ੍ਸ਼ਨਾਤ੍ ਪ੍ਰਾਯੇਣੇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਇਤਿ ਫਲਵਰ੍ਗਃ|
Adhikarana ਔਸਧਵਰ੍ਗਃ ਲਵਣਸਾਮਾਨ੍ਯਗੁਣਾਃ (੧੪੩-੧੪੪) · Śloka ੧੪੪
ਅਥੌਸਧਵਰ੍ਗਃ| | ਵਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿ ਲਵਣਂ ਸਰ੍ਵਂ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਂ ਸਸ੍ਟਮਲਂ ਮਦੁ||੧੪੩|| ਵਾਤਘ੍ਨਂ ਪਾਕਿ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣਂ ਰੋਚਨਂ ਕਫਪਿਤ੍ਤਕਤ੍| |੧੪੪|
View original
अथौषधवर्गः| | विष्यन्दि लवणं सर्वं सूक्ष्मं सृष्टमलं मृदु||१४३|| वातघ्नं पाकि तीक्ष्णोष्णं रोचनं कफपित्तकृत्| |१४४|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਸਰ੍ਵਂ ਲਵਣਮ੍ ਵਿਸ੍ਯਨ੍ਦ੍ਯਾਦਿਗੁਣਯੁਕ੍ਤਂ ਵਿਦੁਃ-ਜਾਨਨ੍ਤਿ, ਸਦ੍ਵੈਦ੍ਯਾ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ| ਵਿਸ੍ਯਨ੍ਦਯਤਿ ਤਚ੍ਛੀਲਂ-ਵਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿ, ਸ੍ਤ੍ਯਾਨਸ੍ਯ ਕਫਾਦਿਸਙ੍ਘਾਤਸ੍ਯ ਵਿਲੀਨਵਿਗ੍ਰਹਤਾਮੁਤ੍ਪਾਦਯਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਂ-ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਸ੍ਰੋਤੋਗਾਮਿ| ਸਸ੍ਟਂ ਮਲਂ-ਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀਸਾਦਿ ਯੇਨ ਤਤ੍ਸਸ੍ਟਮਲਮ੍| ਤਥਾ, ਵਾਤਾਪਹਮ੍| ਪਾਕਿ-ਅਨ੍ਨਵ੍ਰਣਾਦੀਨਾਂ ਪਾਕਕਾਰਿ| ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਂ-ਅਮਦੁ, ਮਰੀਚਾਦਿਵਤ੍| ਉਸ੍ਣਂ-ਉਸ੍ਣਵੀਰ੍ਯਮ੍| ਰੋਚਨਂ-ਰੁਚਿਕਤ੍| ਤਥਾ, ਕਫਪਿਤ੍ਤਕਤ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਅਥੌਸਧਵਰ੍ਗਃ| ਔਸਧਸ੍ਯਾਪਿ ਸਂਸ੍ਕਾਰਕਤ੍ਵੇਨਾ ਹਾਰੋਪਯੋਗਾਤ੍| ਤਤ੍ਰਾਦੌ ਲਵਣਮ੍| ਤਚ੍ਚਾਸ੍ਟਧਾ,-ਸੈਨ੍ਧਵਂ ਸੌਵਰ੍ਚਲਂ ਬਿਡਂ ਸਾਮੁਦ੍ਰਂ ਔਦ੍ਭਿਦਂ ਕਸ੍ਣਂ ਰੋਮਕਂ ਪਾਂਸ਼ੁਜਂ ਚੇਤਿ| ਤਤ੍ਰ ਲਵਣਸਾਮਾਨ੍ਯਗੁਣਾਨਾਹ-ਵਿਸ੍ਯਨ੍ਦੀਤਿ| ਵਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿ-ਅਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿ| ਮਦੁ-ਮਦੁਗੁਣਮ੍| ਪਾਕਿ-ਪਾਚਨਮ੍|
Adhikarana ਸੈਨ੍ਧਵਗੁਣਾਃ (੧੪੪-੧੪੫) · Śloka ੧੪੫
| ਸੈਨ੍ਧਵਂ ਤਤ੍ਰ ਸਸ੍ਵਾਦੁ ਵਸ੍ਯਂ ਹਦ੍ਯਂ ਤ੍ਰਿਦੋਸਨੁਤ੍||੧੪੪|| ਲਘ੍ਵਨੁਸ੍ਣਂ ਦਸ਼ਃ ਪਥ੍ਯਮਵਿਦਾਹ੍ਯਗ੍ਨਿਦੀਪਨਮ੍| |੧੪੫|
View original
| सैन्धवं तत्र सस्वादु वृष्यं हृद्यं त्रिदोषनुत्||१४४|| लघ्वनुष्णं दृशः पथ्यमविदाह्यग्निदीपनम्| |१४५|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਤਤ੍ਰ-ਤੇਸੁ ਲਵਣੇਸੁ ਮਧ੍ਯੇ, ਸੈਨ੍ਧਵਂ ਸਸ੍ਵਾਦੁ-ਈਸਨ੍ਮਧੁਰਂ, ਵਸ੍ਯਂ ਹਦ੍ਯਂ ਤ੍ਰਿਦੋਸਘ੍ਨਂ ਲਘੁ ਤਥਾ ਕਿਞ੍ਚਿਦੁਸ੍ਣਂ ਦਸ੍ਟੇਃ ਪਥ੍ਯਂ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ਵਿਦਾਹਿ ਅਗ੍ਨਿਦੀਪਨਂ ਚ| ਸਾਮਨ੍ਯਗੁਣਾਸ਼੍ਚ ਵਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿਸੂਕ੍ਸ੍ਮਸਸ੍ਟਮਲਤ੍ਵਰੋਚਨਾਨ੍ਯਸ੍ਯ ਸਨ੍ਤ੍ਯੇਵ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਅਥ ਵਿਸ਼ੇਸਗੁਣਾਃ| ਤਤ੍ਰ ਸੈਨ੍ਧਵਗੁਣਾਨਾਹਸੈਨ੍ਧਵਮਿਤਿ| ਸਸ੍ਵਾਦੁ-ਈਸਨ੍ਮਧੁਰਮ੍| ਅਨੁਸ੍ਣਂ-ਈਸਦੁਸ੍ਣਮ੍| ਨਨੁ, "ਸਸ੍ਨੇਹਂ ਮਧੁਰਂ ਪਾਕੇ ਵਰ੍ਣ੍ਯਂ ਰੋਚਨਦੀਪਨਮ੍| ਦੋਸਤ੍ਰਯਘ੍ਨਂ ਚਕ੍ਸੁਸ੍ਯਂ ਸ਼ੀਤਂ ਸਸ੍ਵਾਦੁ ਸੈਨ੍ਧਵਮ੍||" ਇਤਿ ਖਾਰਣਾਦਿਨਾ ਸ਼ੀਤਮੁਕ੍ਤਮ੍| ਤਤ੍ਕਥਮਨੁਸ੍ਣਮ੍ ? ਅਤ੍ਰ ਬ੍ਰੂਮਃ| ਸ਼ੀਤਮਿਵ ਸ਼ੀਤਮ੍, ਚਕ੍ਸੁਸ੍ਯਤ੍ਵਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨਤ੍ਵਾਦਿਕਾਰ੍ਯਕਰਤ੍ਵਾਤ੍| ਅਵਸ਼੍ਯਂ ਚੈਵਮਙ੍ਗੀਕਰ੍ਤਵ੍ਯਮ੍, "ਸੈਨ੍ਧਵਂ ਸਾਰਸਂ ਪਾਕ੍ਯਂ ਸੌਵਰ੍ਚਲਮਥੌਦ੍ਭਿਦਮ੍| ਪੂਰ੍ਵਂ ਪੂਰ੍ਵਂ ਗੁਣੋਤ੍ਕਸ੍ਟਮੁਸ੍ਣਂ ਤੇਸਾਂ ਯਥੋਤ੍ਤਰਮ੍||" ਇਤਿ ਖਾਰਣਾਦਿਨੈਵੋਸ੍ਣਤ੍ਵਸ੍ਯੋਕ੍ਤਤ੍ਵਾਤ੍| ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੋਪ੍ਯਾਹ (ਸੂ.ਅ. ੪੬/੩੧੩)- "ਸੈਨ੍ਧਵਸਾਮੁਦ੍ਰਬਿਡਸੌਵਰ੍ਚਲਰੋਮਕੌਦ੍ਭਿਦਪ੍ਰਭਤੀਨਿ ਲਵਣਾਨਿ ਯਥੋਤ੍ਤਰਮੁਸ੍ਣਾਨਿ ਵਾਤਹਰਾਣਿ ਕਫਪਿਤ੍ਤਕਰਾਣਿ ਚ| ਯਥਾਪੂਰ੍ਵਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਨਿ ਸ੍ਵਾਦੂਨਿ ਸਸ੍ਟਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀਸਾਣਿ ਚ|" ਇਤਿ| ਦਸ਼ਃ ਪਥ੍ਯਂ-ਚਕ੍ਸੁਸ੍ਯਮ੍|
Adhikarana ਸੌਵਰ੍ਚਲਗੁਣਾਃ (੧੪੫-੧੪੬) · Śloka ੧੪੬
| ਲਘੁ ਸੌਵਰ੍ਚਲਂ ਹਦ੍ਯਂ ਸੁਗਨ੍ਧ੍ਯੁਦ੍ਗਾਰਸ਼ੋਧਨਮ੍||੧੪੫|| ਕਟੁਪਾਕਂ ਵਿਬਨ੍ਧਘ੍ਨਂ ਦੀਪਨੀਯਂ ਰੁਚਿਪ੍ਰਦਮ੍| |੧੪੬|
View original
| लघु सौवर्चलं हृद्यं सुगन्ध्युद्गारशोधनम्||१४५|| कटुपाकं विबन्धघ्नं दीपनीयं रुचिप्रदम्| |१४६|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਸੌਵਰ੍ਚਲਂ ਲਘੁ ਹਦਯਾਯ ਹਿਤਂ ਸੁਗਨ੍ਧਿ ਉਦ੍ਗਾਰਂ ਸ਼ੋਧਯਤਿ-ਦੁਸ੍ਟਂ ਸਚ੍ਛੁਦ੍ਧਂ ਕਰੋਤਿ| ਕਟੁਪਾਕਂ ਚ| ਤਥਾ, ਵਿਬਨ੍ਧਂ ਸ੍ਰੋਤਸਾਂ ਹਨ੍ਤਿ-ਵਿਬਨ੍ਧਘ੍ਨਮ੍| ਅਗ੍ਨਿਦੀਪ੍ਤਿਰੁਚਿਕਤ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਸੌਵਰ੍ਚਲਗੁਣਾਨਾਹ-ਲਘੁ ਸੌਵਰ੍ਚਲਮਿਤਿ| ਉਦ੍ਗਾਰਸ਼ੋਧਨਂ-ਦੁਸ੍ਟੋਦ੍ਗਾਰਪ੍ਰਸ਼ਮਨਮ੍|
Adhikarana ਬਿਡਗੁਣਾਃ (੧੪੬-੧੪੭) · Śloka ੧੪੭
| ਊਰ੍ਧ੍ਵਾਧਃਕਫਵਾਤਾਨੁਲੋਮਨਂ ਦੀਪਨਂ ਬਿਡਮ੍||੧੪੬|| ਵਿਬਨ੍ਧਾਨਾਹਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭਸ਼ੂਲਗੌਰਵਨਾਸ਼ਨਮ੍| |੧੪੭|
View original
| ऊर्ध्वाधःकफवातानुलोमनं दीपनं बिडम्||१४६|| विबन्धानाहविष्टम्भशूलगौरवनाशनम्| |१४७|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਬਿਡਂ ਊਰ੍ਧ੍ਵਂਮਧਸ਼੍ਚ ਕਫਵਾਤਾਨਨੁਲੋਮਯਤਿ| ਤਥਾ, ਦੀਪਨਂ ਵਿਬਨ੍ਧਾਦਿਘ੍ਨਂ ਚ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਬਿਡਗੁਣਾਨਾਹ-ਊਰ੍ਧ੍ਵਾਧ ਇਤਿ| ਊਰ੍ਧ੍ਵਾਧਃਸ਼ਬ੍ਦੌ ਕਫਵਾਤਾਭ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯੇਤੇ ਨ ਤੁ ਯਥਾਸਂਖ੍ਯੇਨ, "ਊਰ੍ਧ੍ਵਾਨੁਲੋਮ੍ਯਕਦ੍ਵਾਯੋਃ ਸ਼ੂਲਘ੍ਨਂ ਦੀਪਨਂ ਬਿਡਮ੍|" ਇਤਿ ਖਾਰਣਾਦਿਵਚਨਾਤ੍, "ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਚਾਧਸ਼੍ਚ ਵਾਤਾਨਾਮਾਨੁਲੋਮ੍ਯਕਰਂ ਬਿਡਮ੍|" ਇਤਿ ਚਰਕਵਚਨਾਚ੍ਚ (ਸੂ.ਅ. ੨੭/੨੯੯)| ਵਿਬਨ੍ਧੋ-ਮਲਾਵਰੋਧਃ| ਆਨਾਹੋ-ਬਦ੍ਧੋਦਰਤਾ| ਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭੋ-ਵਾਤਾਵਰੋਧਃ|
Adhikarana ਸਾਮੁਦ੍ਰਗੁਣਾਃ (੧੪੭) · Śloka ੧੪੭
| ਵਿਪਾਕੇ ਸ੍ਵਾਦੁ ਸਾਮੁਦ੍ਰਂ ਗੁਰੁ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਵਿਵਰ੍ਧਨਮ੍||੧੪੭||
View original
| विपाके स्वादु सामुद्रं गुरु श्लेष्मविवर्धनम्||१४७||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਸਾਮੁਦ੍ਰਂ ਵਿਪਾਕੇ ਮਧੁਰਂ ਗੁਰੁ ਕਫਵਰ੍ਧਨਂ ਚ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਸਾਮੁਦ੍ਰਗੁਣਾਨਾਹ-ਵਿਪਾਕ ਇਤਿ|
Adhikarana ਔਦ੍ਭਿਦਗੁਣਾਃ (੧੪੮) · Śloka ੧੪੮
ਸਤਿਕ੍ਤਕਟੁਕਕ੍ਸਾਰਂ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਮੁਤ੍ਕ੍ਲੇਦਿ ਚੌਦ੍ਭਿਦਮ੍| |੧੪੮|
View original
सतिक्तकटुकक्षारं तीक्ष्णमुत्क्लेदि चौद्भिदम्| |१४८|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਭੂਮਿਮੁਦ੍ਭਿਦ੍ਯ ਯਦ੍ਭਵਤਿ ਤਦੌਦ੍ਭਿਦਮ੍, ਈਸਤ੍ਤਿਕ੍ਤਕਟੁਕਕ੍ਸਾਰਂ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਮੁਤ੍ਕ੍ਲੇਦਿ ਚ- ਦੋਸੋਤ੍ਕ੍ਲਿਸ੍ਟਕਰਮ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਔਦ੍ਭਿਦਗੁਣਾਨਾਹ-ਸਤਿਕ੍ਤੇਤਿ| ਭੂਮਿਮੁਦ੍ਭਿਦ੍ਯੋਤ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਯ ਕ੍ਸਾਰੋਦਕਸ੍ਯ ਸੂਰ੍ਯਰਸ਼੍ਮਿਭਿਰ੍ਵਹ੍ਨਿਨਾ ਵਾ ਕ੍ਵਥਨਾਦ੍ਯਲ੍ਲਵਣਂ ਤਤ੍-ਔਦ੍ਭਿਦਮ੍| ਉਤ੍ਕ੍ਲੇਦਿ-ਕ੍ਲੇਦਾਭਿਵਦ੍ਧਿਕਰਮ੍|
Adhikarana ਕਸ੍ਣਲਵਣਗੁਣਾਃ (੧੪੮) · Śloka ੧੪੮
| ਕਸ੍ਣੇ ਸੌਵਰ੍ਚਲਗੁਣਾ ਲਵਣੇ ਗਨ੍ਧਵਰ੍ਜਿਤਾਃ||੧੪੮||
View original
| कृष्णे सौवर्चलगुणा लवणे गन्धवर्जिताः||१४८||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਕਸ੍ਣੇ ਲਵਣੇ ਸੌਵਰ੍ਚਲਗੁਣਾਃ-ਲਘੁਤ੍ਵਾਦਯੋ, ਗਨ੍ਧੇਨ ਵਰ੍ਜਿਤਾਃ-ਸੌਗਨ੍ਧ੍ਯਰਹਿਤਾਃ, ਸਨ੍ਤੀਤਿ ਸ਼ੇਸਃ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਕਸ੍ਣਲਵਣਗੁਣਾਨਾਹ-ਕਸ੍ਣ ਇਤਿ| ਅਤ ਏਵ ਨਿਰ੍ਗਨ੍ਧਂ ਸੌਵਰ੍ਚਲਮਿਤ੍ਯਾਚਕ੍ਸਤੇ|
Adhikarana ਰੋਮਕਲਵਣਗੁਣਾਃਪਾਂਸੁਜਗੁਣਾਃ (੧੪੯) · Śloka ੧੪੯
ਰੋਮਕਂ ਲਘੁ, ਪਾਂਸੂਤ੍ਥਂ ਸਕ੍ਸਾਰਂ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਲਂ ਗੁਰੁ| |੧੪੯|
View original
रोमकं लघु, पांसूत्थं सक्षारं श्लेष्मलं गुरु| |१४९|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਰੋਮਕਂ ਲਵਣਂ ਲਘੁ| ਪਾਂਸੂਤ੍ਥਂ-ਸ਼ਿਲਾਲਵਣਮ੍, ਈਸਤ੍ ਕ੍ਸਾਰਂ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਲਂ ਗੁਰੁ ਚ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਰੋਮਕਗੁਣਾਨਾਹ-ਰੋਮਕਮਿਤਿ| ਰੋਮਕਂ-ਸ਼ਾਕਮ੍ਭਰੀਦੇਸ਼ੋਤ੍ਥਮ੍| ਪਾਂਸੁਜਗੁਣਾਨਾਹ-ਪਾਂਸੂਤ੍ਥਮਿਤਿ| ਪਾਂਸੂਤ੍ਥਂ-ਕ੍ਸਾਰਮਤ੍ਤਿਕੋਦ੍ਭਵਮ੍|
Adhikarana ਲਵਣਾਨਾਂ ਪ੍ਰਯੋਗੇ ਸੈਨ੍ਧਵਾਦਿਪ੍ਰਯੋਜਨਮ੍ (੧੪੯) · Śloka ੧੪੯
| ਲਵਣਾਨਾਂ ਪ੍ਰਯੋਗੇ ਤੁ ਸੈਨ੍ਧਵਾਦਿ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍||੧੪੯||
View original
| लवणानां प्रयोगे तु सैन्धवादि प्रयोजयेत्||१४९||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਲਵਣਾਨਾਂ ਪ੍ਰਯੋਗੇ ਸੈਨ੍ਧਵਮਾਦਿ ਕਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍-ਅਨ੍ਯਤ੍ਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ੇ ਲਵਣਾਨਿ ਦ੍ਵਿਤ੍ਰਾਣਿ ਤ੍ਰਿਚਤੁਰਾਣਿ ਵਾ ਯਤ੍ਰ ਪ੍ਰਯੁਜ੍ਯਨ੍ਤੇ ਤਤ੍ਰ ਸੈਨ੍ਧਵਮਾਦਿ ਕਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯਾਨਿ| ਯਥਾ-ਹਿਙ੍ਗ੍ਵਾਦਿਚੂਰ੍ਣੇ "ਦ੍ਵਿਪਟੁ" ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਤਤ੍ਰ ਸੈਨ੍ਧਵਸੌਵਰ੍ਚਲੇ ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯੇ| { ਯਤ੍ਰ ਤ੍ਰਯਾਣਾਂ ਪ੍ਰਯੋਗਃ, ਤਤ੍ਰ ਸੈਨ੍ਧਵਸੌਵਰ੍ਚਲਬਿਡਾਨਿ| ਏਵਮੌਦ੍ਭਿਦਾਦੀਨਾਂ ਲਵਣਵਰ੍ਗੇ ਪਠਿਤਾਨਾਮਨ੍ਯਤ੍ਰਾਪਿ } ਵੇਦ੍ਯਮ੍| ਖਰਨਾਦੇ ਚੋਕ੍ਤਮ੍-"ਸੈਨ੍ਧਵਂ ਸਾਰਸਂ ਪਾਕ੍ਯਂ ਸੌਵਰ੍ਚਲਮਥੌਦ੍ਭਿਦਮ੍| ਪੂਰ੍ਵਂ ਪੂਰ੍ਵਂ ਗੁਣੋਤ੍ਕਸ੍ਟਮੌਸ੍ਣ੍ਯਂ ਤੇਸਾਂ ਯਥੋਤ੍ਤਰਮ੍|| ਇਤਿ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਪ੍ਰਸਙ੍ਗਾਚ੍ਚਿਕਿਤ੍ਸ੍ਤੋਪਯੋਗਿਨੀਂ ਪਰਿਭਾਸਾਮਾਹਲਵਣਾਨਾਮਿਤਿ| ਯਤ੍ਰ ਲਵਣਾਨਾਮੇਕਵ੍ਦ੍ਯਾਦੀਨਾਂ ਸੈਨ੍ਧਵਾਦਿਸ਼ਬ੍ਦੈਰ੍ਵਿਨਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਉਕ੍ਤਃ, ਤਤ੍ਰ ਸੈਨ੍ਧਵਾਦਿ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍| ਸੈਨ੍ਧਵਮਾਦਿ ਯਤ੍ਰ ਤਦ੍ਯਥਾ ਭਵਤੀਤਿ ਕ੍ਰਿਯਾਵਿਸ਼ੇਸਣਮ੍| ਯਥਾ, ਯਤ੍ਰੈਕਂ ਲਵਣਮ੍, ਤਤ੍ਰ ਸੈਨ੍ਧਵਮ੍| ਯਤ੍ਰ ਦ੍ਵੇ, ਤਤ੍ਰ ਸੈਨ੍ਧਵਸੌਵਰ੍ਚਲੇ| ਯਤ੍ਰ ਤ੍ਰੀਣੀ, ਤਤ੍ਰ ਸੈਨ੍ਧਵਸੌਵਰ੍ਚਲਬਿਡਾਨੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਯਤ੍ਰ ਸਂਖ੍ਯਾਂ ਵਿਨਾ ਬਹੁਵਚਨਮ੍, ਤਤ੍ਰ ਪਞ੍ਚੈਵ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਾਣਿ| "ਸੌਰ੍ਵਚਲਂ ਸੈਨ੍ਧਵਂ ਚ ਬਿਡਮੌਦ੍ਭਿਦਮੇਵ ਚ| ਸਾਮੁਦ੍ਰੇਣ ਸਹੈਤਾਨਿ ਪਞ੍ਚ ਸ੍ਯੁਰ੍ਲਵਣਾਨਿ ਚ||" ਇਤਿ ਚਰਕ(?) ਵਚਨਾਤ੍| ਯਥਾ (ਹ.ਚਿ.ਅ. ੧੦/੬)-"ਚਤੁਰ੍ਣਾ ਪ੍ਰਸ੍ਥਮਮ੍ਲਾਨਾਂ ਤ੍ਰ੍ਯੂਸਣਾਚ੍ਚ ਪਲਤ੍ਰਯਮ੍| ਲਵਣਾਨਾਂ ਚ ਚਤ੍ਵਾਰਿ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਯਾਃ ਪਲਾਸ੍ਟਕਮ੍|| ਤਚ੍ਚੂਰ੍ਣਂ ਸ਼ਾਕਸੂਪਾਨ੍ਨਰਾਗਾਦਿਸ੍ਵਵਚਾਰਯੇਤ੍| ਕਾਸਾਜੀਰ੍ਣਾਰੁਚਿਸ਼੍ਵਾਸਹਤ੍ਪਾਣ੍ਡ੍ਵਾਮਯਸ਼ੂਲਨੁਤ੍||" ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ| ਏਤਦੇਵ ਸ੍ਪਸ੍ਟੀਕਤਂ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ (ਚਿ. ਅ. ੧੨)-"ਦਾਡਿਮਕਪਿਤ੍ਥਵਕ੍ਸਾਮ੍ਲਾਮ੍ਲੀਕਾਨਾਂ ਪਥਕ੍ ਪਥਕ੍ ਕੁਡਵਂ ਲਵਣਪਞ੍ਚਕਕੁਡਵਂ ਤ੍ਰ੍ਯੂਸਣਤ੍ਰਿਪਲਂ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਪਲਾਸ੍ਟਕਂ ਚੈਕਤ੍ਰ ਚੂਰ੍ਣਿਤਮਨ੍ਨਪਾਨੇ ਪ੍ਰਣੀਤਮਜੀਰ੍ਣਾਰੁਚਿਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਗੁਲ੍ਮਪ੍ਲੀ ਹਗ੍ਰਹਣੀਹਤ੍ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਘ੍ਨਮ੍|" ਇਤਿ|
Adhikarana ਯਵਕ੍ਸਾਰਗੁਣਾਃ (੧੫੦) · Śloka ੧੫੦
ਗੁਲ੍ਮਹਦ੍ਗ੍ਰਹਣੀਪਾਣ੍ਡੁਪ੍ਲੀਹਾਨਾਹਗਲਾਮਯਾਨ੍| ਸ਼੍ਵਾਸਾਰ੍ਸ਼ਃਕਫਕਾਸਾਂਸ਼੍ਚ ਸ਼ਮਯੇਦ੍ਯਵਸ਼ੂਕਜਃ||੧੫੦||
View original
गुल्महृद्ग्रहणीपाण्डुप्लीहानाहगलामयान्| श्वासार्शःकफकासांश्च शमयेद्यवशूकजः||१५०||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਯਵਸ਼ੂਕਜੋ-ਯਵਕ੍ਸਾਰੋ, ਗੁਲ੍ਮਾਦੀਨ੍ ਸ਼ਮਯਤਿ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਅਥ ਕ੍ਸਾਰਃ| ਤਤ੍ਰ ਯਵਕ੍ਸਾਰਗੁਣਾਨਾਹ-ਗੁਲ੍ਮੇਤਿ|
Adhikarana ਸਾਮਾਨ੍ਯਕ੍ਸਾਰਗੁਣਾਃ (੧੫੧-੧੫੨) · Śloka ੧੫੨
ਕ੍ਸਾਰਃ ਸਰ੍ਵਸ਼੍ਚ ਪਰਮਂ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣਃ ਕਮਿਜਿਲ੍ਲਘੁਃ| ਪਿਤ੍ਤਾਸਗ੍ਦੂਸਣਃ ਪਾਕੀ ਛੇਦ੍ਯਹਦ੍ਯੋ ਵਿਦਾਰਣਃ||੧੫੧|| ਅਪਥ੍ਯਃ ਕਟੁਲਾਵਣ੍ਯਾਚ੍ਛੁਕ੍ਰੌਜਃਕੇਸ਼ਚਕ੍ਸੁਸਾਮ੍| |੧੫੨|
View original
क्षारः सर्वश्च परमं तीक्ष्णोष्णः कृमिजिल्लघुः| पित्तासृग्दूषणः पाकी छेद्यहृद्यो विदारणः||१५१|| अपथ्यः कटुलावण्याच्छुक्रौजःकेशचक्षुषाम्| |१५२|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਕ੍ਸਾਰਃ ਸਰ੍ਵਸ਼੍ਚ ਪਰਮਂ-ਅਤਿਸ਼ਯੇਨ, ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣਃ ਕਮਿਜਿਤ੍ ਲਘੁਸ਼੍ਚ| ਪਿਤ੍ਤਾਸਜੀ ਦੂਸਯਤਿ| ਪਾਕੀ-ਪਾਕਕਾਰੀ| ਛੇਦੀ-ਮੇਦਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਦਿਗ੍ਰਨ੍ਥਿਘ੍ਨਃ| ਅਹਦ੍ਯੋ-ਹਦਯਾਯ ਨ ਹਿਤਃ| ਵਿਦਾਰਣਃ ਪਕ੍ਵਗਣ੍ਡਾਦੀਨਾਮ੍| ਕਟੁਲਾਵਣ੍ਯਾਚ੍ਛੁਕ੍ਰਾਦੀਨਾਮਪਥ੍ਯਃ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਕ੍ਸਾਰਸਾਮਾਨ੍ਯਗੁਣਾਨਾਹ-ਕ੍ਸਾਰ ਇਤਿ| ਪਰਮਂ-ਅਤਿਸ਼ਯੇਨ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣਃ| ਪਾਕੀ-ਪਾਚਨਃ| ਛੇਦੀ-ਛੇਦਨਃ| ਵਿਦਾਰਣਃ-ਸ਼ੋਫਾਦਿਪਾਟਨਃ| ਕਟੁਲਵਣਰਸਤ੍ਵਾਚ੍ਛੁਕ੍ਰਾਦੀਨਾਮਪਥ੍ਯਃ|
Adhikarana ਹਿਙ੍ਗੁਗੁਣਾਃ (੧੫੨-੧੫੩) · Śloka ੧੫੩
| ਹਿਙ੍ਗੁ ਵਾਤਕਫਾਨਾਹਸ਼ੂਲਘ੍ਨਂ ਪਿਤ੍ਤਕੋਪਨਮ੍||੧੫੨|| ਕਟੁਪਾਕਰਸਂ ਰੁਚ੍ਯਂ ਦੀਪਨਂ ਪਾਚਨਂ ਲਘੁ| |੧੫੩|
View original
| हिङ्गु वातकफानाहशूलघ्नं पित्तकोपनम्||१५२|| कटुपाकरसं रुच्यं दीपनं पाचनं लघु| |१५३|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਹਿਙ੍ਗੁ ਵਾਤਾਦਿਘ੍ਨਂ ਪਿਤ੍ਤਕੋਪਨਂ ਕਟ੍ਵਾਦਿਗੁਣਯੁਕ੍ਤਂ ਚ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਤਤ੍ਰ ਹਿਙ੍ਗੁਗੁਣਾਨਾਹ-ਹਿਙ੍ਗ੍ਵਿਤਿ|
Adhikarana ਹਰੀਤਕੀਗੁਣਾਃ (੧੫੩-੧੫੭) · Śloka ੧੫੭
| ਕਸਾਯਾ ਮਧੁਰਾ ਪਾਕੇ ਰੂਕ੍ਸਾ ਵਿਲਵਣਾ ਲਘੁ||੧੫੩|| ਦੀਪਨੀ ਪਾਚਨੀ ਮੇਧ੍ਯਾ ਵਯਸਃ ਸ੍ਥਾਪਨੀ ਪਰਮ੍| ਉਸ੍ਣਵੀਰ੍ਯਾ ਸਰਾਯੁਸ੍ਯਾ ਬੁਦ੍ਧੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਬਲਪ੍ਰਦਾ||੧੫੪|| ਕੁਸ੍ਠਵੈਵਰ੍ਣ੍ਯਵੈਸ੍ਵਰ੍ਯਪੁਰਾਣਵਿਸਮਜ੍ਵਰਾਨ੍| ਸ਼ਿਰੋਕ੍ਸਿਪਾਣ੍ਡੁਹਦ੍ਰੋਗਕਾਮਲਾਗ੍ਰਹਣੀਗਦਾਨ੍||੧੫੫|| ਸਸ਼ੋਸਸ਼ੋਫਾਤੀਸਾਰਮੇਦਮੋਹਵਮਿਕ੍ਰਿਮੀਨ੍| ਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਪ੍ਰਸੇਕਾਰ੍ਸ਼ਃਪ੍ਲੀਹਾਨਾਹਗਰੋਦਰਮ੍||੧੫੬|| ਵਿਬਨ੍ਧਂ ਸ੍ਰੋਤਸਾਂ ਗੁਲ੍ਮਮੂਰੁਸ੍ਤਮ੍ਭਮਰੋਚਕਮ੍| ਹਰੀਤਕੀ ਜਯੇਦ੍ਵ੍ਯਾਧੀਂਸ੍ਤਾਂਸ੍ਤਾਂਸ਼੍ਚ ਕਫਵਾਤਜਾਨ੍||੧੫੭||
View original
| कषाया मधुरा पाके रूक्षा विलवणा लघु||१५३|| दीपनी पाचनी मेध्या वयसः स्थापनी परम्| उष्णवीर्या सराऽऽयुष्या बुद्धीन्द्रियबलप्रदा||१५४|| कुष्ठवैवर्ण्यवैस्वर्यपुराणविषमज्वरान्| शिरोऽक्षिपाण्डुहृद्रोगकामलाग्रहणीगदान्||१५५|| सशोषशोफातीसारमेदमोहवमिक्रिमीन्| श्वासकासप्रसेकार्शःप्लीहानाहगरोदरम्||१५६|| विबन्धं स्रोतसां गुल्ममूरुस्तम्भमरोचकम्| हरीतकी जयेद्व्याधींस्तांस्तांश्च कफवातजान्||१५७||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਹਰੀਤਕੀ ਕਸਾਯਾ-ਕਸਾਯਰਸਾ| ਕਸਾਯਰਸਤ੍ਵਾਤ੍ਕਟੁਵਿਪਾਕਿਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਮਿਤ੍ਯਾਹ-ਮਧੁਰਾ ਪਾਕ ਇਤਿ| ਤਥਾ, ਰੂਕ੍ਸਾ| ਵਿਲਵਣੇਤਿ ਵਚਨਂ ਲਵਣਂ ਵਰ੍ਜਯਿਤ੍ਵਾ ਸ਼ੇਸਾਃ ਪਞ੍ਚਰਸਾ ਅਸ੍ਯਾਃ ਸਨ੍ਤੀਤਿ ਵੇਦਯਤਿ| ਨਨੁ, ਏਵਂ ਕਸਾਯੇਤ੍ਯਨਰ੍ਥਕਮ੍, ਯਤਃ ਪਞ੍ਚਸੁ ਰਸੇਸੁ ਲਵਣਹੀਨੇਸੁ ਮਧ੍ਯੇ ਕਸਾਯੋਨੁਪ੍ਰਵਿਸ੍ਟ ਏਵ| ਅਸ੍ਤ੍ਯੇਵੈਤਤ੍| ਕਸਾਯੇਤ੍ਯੇਤਦਤਿਸ਼ਯਖ੍ਯਾਪਨਾਯ, ਕਸਾਯੋ ਰਸੋਸ੍ਯਾਂ ਬਾਹੁਲ੍ਯੇਨਾਸ੍ਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤਥਾ ਚ ਮੁਨਿਃ (ਚ.ਚਿ.ਅ.੧|੨੯)-"ਹਰੀਤਕੀਂ ਪਞ੍ਚਰਸਾਮੁਸ੍ਣਾਂ ਵਿਲਵਣਾਂ ਸ਼ਿਵਾਮ੍|" ਇਤਿ| ਤਥਾ, ਲਘੁ| ਦੀਪਨੀ-ਅਗ੍ਰੇਃ| ਪਾਚਨੀ-ਆਮਾਦੇਃ| ਮੇਧ੍ਯਾ-ਮੇਧਾਯੈ ਹਿਤਾ| ਵਯਸ ਇਤ੍ਯਾਦਿ,- ਕਾਲਕਤਾ ਸ਼ਰੀਰਾਵਸ੍ਥਾ ਯੌਵਨਾਦਿਰ੍ਵਯਸ੍ਤਸ੍ਯ, ਪਰਂ-ਅਤਿਸ਼ਯੇਨ, ਸ੍ਥਾਪਨੀ-ਸ੍ਥਿਰੀਕਰਣੀ| ਉਸ੍ਣੇਤ੍ਯੇਤਾਵਤੈਵੋਸ੍ਣਵੀਰ੍ਯੇਤ੍ਯਸ੍ਯਾਰ੍ਥਸ੍ਯ ਲਬ੍ਧਤ੍ਵਾਤ੍ ਵੀਰ੍ਯਗ੍ਰਹਣਮਤਿਸ਼ਯੋਸ੍ਣਵੀਰ੍ਯਤ੍ਵਖ੍ਯਾਪਨਾਰ੍ਥਮ੍| ਸਰਾ- ਭੇਦਨੀ| ਤਥਾ, ਆਯੁਸੇ ਹਿਤਾ| ਬੁਦ੍ਧਿਃ-ਵਰ੍ਤਮਾਨਾਰ੍ਥਗ੍ਰਾਹਿਣੀ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾ, ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ-ਚਕ੍ਸੁਰਾਦੀਨਿ, ਤੇਸਾਂ ਬਲਂ ਪ੍ਰਦਦਾਤਿ ਯਾ ਸੈਵਮ੍| ਕੁਸ੍ਠਾਦੀਨ੍ ਰੋਗਾਨ੍ ਜਯਤਿ| ਖਰਨਾਦੇ ਤ੍ਵੇਵਮਭ੍ਯਧਾਯਿ-"ਸ੍ਵਾਦ੍ਵਮ੍ਲਭਾਵਾਤ੍ਪਵਨਂ, ਕਟੁਤਿਕ੍ਤਤਯਾ ਕਫਮ੍| ਕਸਾਯਮਧੁਰਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਪਿਤ੍ਤਂ ਹਨ੍ਤਿ ਹਰੀਤਕੀ||" ਇਤਿ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਹਰੀਤਕੀਗੁਣਾਨਾਹ-ਕਸਾਯੇਤਿ| ਕਸਾਯੇਤਿ ਪਞ੍ਚਰਸਤ੍ਵੇਪ੍ਯਤਿਸ਼ਯਾਰ੍ਥਮ੍| ਵਿਲਵਣਾ-ਸ੍ਵਾਦ੍ਵਮ੍ਲਕਟੁਕਸਾਯਤਿਕ੍ਤਰਸੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਬੁਦ੍ਧੇਰਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਾਂ ਚ ਬਲਪ੍ਰਦਾ| ਪੁਰਾਣਜ੍ਵਰੋ-ਜੀਰ੍ਣਜ੍ਵਰਃ| ਸ਼ੋਸੋ-ਰਾਜਯਕ੍ਸ੍ਮਾ| ਮੋਹੋ-ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾ| ਸ੍ਰੋਤਸਾਂ ਵਿਬਨ੍ਧਃ-ਸ੍ਰੋਤੋਰੋਧਃ| ਕਫਵਾਤਜਾਨਿਤਿ ਕੁਸ੍ਠਾਦੀਨਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸਣਮ੍| ਤਾਂਸ੍ਤਾਂਸ਼੍ਚੇਤਿਅਨ੍ਯੇਸਾਮਪ੍ਯੇਵਂਪ੍ਰਕਾਰਣਾਮਾਨੁਲੋਮ੍ਯਾਦਿਸਾਧ੍ਯਾਨਾਂ ਗ੍ਰਹਣਾਰ੍ਥਮ੍| ਨਨੁ, "ਸ੍ਵਾਦ੍ਵਮ੍ਲਭਾਵਾਤ੍ਪਵਨਂ, ਕਟੁਤਿਕ੍ਤਤਯਾ ਕਫਮ੍| ਕਸਾਯਮਧੁਰਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਪਿਤ੍ਤਂ ਹਨ੍ਤਿ ਹਰੀਤਕੀ||" ਇਤਿ ਖਾਰਣਾਦਿਨਾ ਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨਤ੍ਵਮਪ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਤਤ੍ਕਿਮਿਤਿ ਕਫਵਾਤਯੋਰ੍ਗ੍ਰਹਣਮ੍| ਸਤ੍ਯਮ੍| ਪਿਤ੍ਤਜਾਨਪਿ ਵ੍ਯਾਧੀਨ੍ ਜਯੇਤ੍, ਕਫਵਾਤਜਾਂਸ੍ਤ੍ਵਤਿਸ਼ਯੇਨ, ਉਸ੍ਣਵੀਰ੍ਯਤ੍ਵਾਤ੍| ਖਾਰਣਾਦਿਨਾ ਹਰੀਤਕੀਲਕ੍ਸਣਮੁਪ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍-"ਕ੍ਸਿਪ੍ਤਾਮ੍ਭਸਿ ਨਿਮਜ੍ਜੇਦ੍ਯਾ ਗੁਣਕਤ੍ਸਾ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾ|" ਇਤਿ|
Adhikarana ਆਮਲਕਗੁਣਾਃ (੧੫੮) · Śloka ੧੫੮
ਤਦ੍ਵਦਾਮਲਕਂ ਸ਼ੀਤਮਮ੍ਲਂ ਪਿਤ੍ਤਕਫਾਪਹਮ੍| |੧੫੮|
View original
तद्वदामलकं शीतमम्लं पित्तकफापहम्| |१५८|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਤਯਾ-ਹਰੀਤਕ੍ਯਾ, ਤੁਲ੍ਯਂ ਵਰ੍ਤਤ ਇਤਿ ਤਤੀਯਾਨ੍ਤਾਦ੍ਵਤਿਃ| ਹਰੀਤਕੀਸਮਾਨਗੁਣਮਾਮਲਕਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਵਿਸ਼ੇਸਂ ਤ੍ਵਸ੍ਯਾਹ-ਅਭਯੋਸ੍ਣਾ ਇਦਂ ਸ਼ੀਤਂ,- ਸ਼ੀਤਵੀਰ੍ਯਮ੍| ਤਥਾ, ਅਮ੍ਲਂ-ਅਮ੍ਲਰਸਂ, ਪਿਤ੍ਤਕਫਘ੍ਨਂ ਚੇਤਿ| ਕਸ੍ਣਾਤ੍ਰੇਯਸ੍ਤ੍ਵਾਮਲਕਂ ਤ੍ਰਿਦੋਸਘ੍ਨਮਾਖ੍ਯਤ੍| ਯਥਾ-"ਅਮ੍ਲਭਾਵਾਜ੍ਜਯੇਦ੍ਵਾਤਂ ਪਿਤ੍ਤਂ ਮਾਧੁਰ੍ਯਸ਼ੈਤ੍ਯਤਃ| ਕਫਂ ਰੂਕ੍ਸਕਸਾਯਤ੍ਵਾਦੇਵਮੇਤਤ੍ਤ੍ਰਿਦੋਸਨੁਤ੍||" ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੇਪਿ (ਸੂ.ਅ.੪੬|੧੪੩) ਤ੍ਰਿਦੋਸਘ੍ਨਤ੍ਵਮੁਕ੍ਤਮ੍| ਤਦ੍ਗ੍ਰਨ੍ਥੋ ਹਿ-"ਚਕ੍ਸੁਸ੍ਯਂ ਸਰ੍ਵਦੋਸਘ੍ਨਂ ਵਸ੍ਯਮਾਮਲਕੀਫਲਮ੍| ਹਨ੍ਤਿ ਵਾਤਂ ਤਦਮ੍ਲਤ੍ਵਾਤ੍ ਪਿਤ੍ਤਂ ਮਾਧੁਰ੍ਯਸ਼ੈਤ੍ਯਤਃ|| ਕਫਂ ਰੂਕ੍ਸਕਸਾਯਤ੍ਵਾਤ੍ ਫਲੇਭ੍ਯੋਭ੍ਯਧਿਕਂ ਤੁ ਤਤ੍|" ਇਤਿ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਆਮਲਕਗੁਣਾਨਾਹ-ਤਦ੍ਵਦਿਤਿ| ਤਦ੍ਵਤ੍-ਹਰੀਤਕੀਵਤ੍| ਸਾ ਤੂਸ੍ਣਾ ਕਸਾਯੋਤ੍ਕਟਾ, ਅਤਿਸ਼ਯੇਨ ਕਫਵਾਤਘ੍ਨੀ| ਇਦਂ ਤੁ ਸ਼ੀਤਮਮ੍ਲੋਟ੍ਕਤਮਤਿਸ਼ਯੇਨ ਪਿਤ੍ਤਕਫਘ੍ਨਮਿਤਿ ਵ੍ਯਤਿਰੇਕਃ|
Adhikarana ਅਕ੍ਸਗੁਣਾਃ (੧੫੮) · Śloka ੧੫੮
| ਕਟੁ ਪਾਕੇ ਹਿਮਂ ਕੇਸ਼੍ਯਮਕ੍ਸਮੀਸਚ੍ਚ ਤਦ੍ਗੁਣਮ੍||੧੫੮||
View original
| कटु पाके हिमं केश्यमक्षमीषच्च तद्गुणम्||१५८||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਅਕ੍ਸਂ-ਬਿਭੀਤਕਂ, ਪਾਕੇ ਕਟੁਕਂ ਸ਼ੀਤਵੀਰ੍ਯਂ ਕੇਸ਼ੇਭ੍ਯੋ ਹਿਤਮ੍| ਤਥਾ, ਈਸਤਦ੍ਗੁਣਂ,-ਤਾਭ੍ਯਾਂ-ਹਰੀਤਕੀਧਾਤ੍ਰੀਭ੍ਯਾਂ, ਸਮਾਨਾ ਗੁਣਾ ਯਸ੍ਯ ਤਤ੍ਤਦ੍ਗੁਣਂ ਕਿਞ੍ਚਿਦਕ੍ਸਮ੍| ਨਨੁ, ਹਰੀਤਕ੍ਯਾਦੀਨਾਂ ਸ੍ਥੂਲਸੂਕ੍ਸ੍ਮਾਦਿਭੇਦੇਨਾਨਿਯਤਸ੍ਵਰੂਪਤ੍ਵਾਤ੍ਕਥਮਿਵੋਪਯੋਗਃ ਕ੍ਰਿਯਤਾਮ੍ ? ਇਤਿ ਕੇਚਿਤ੍| ਤਾਨ੍ ਬ੍ਰੂਮਹੇ| ਅਕ੍ਸਂ ਤਾਵਦਤ੍ਰ ਕਰ੍ਸਪ੍ਰਮਾਣਂ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਮ੍| ਤਥਾ ਚ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਰਾਖ੍ਯਤ੍ (ਧਂਇਘਣ੍ਟੌ ਵ.੧|੨੯੨)-"ਬਿਭੀਤਕਃ ਕਰ੍ਸਫਲੋ" ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਨ੍ਵਰ੍ਥਾ ਹੀਯਂ ਸਂਜ੍ਞਾ| ਕਰ੍ਸਂ-ਕਰ੍ਸਪ੍ਰਮਾਣਂ, ਫਲਂ ਯਸ੍ਯ ਸ ਕਰ੍ਸਫਲ ਇਤਿ| ਤਦੇਵਂ ਬਿਭੀਤਕਸ੍ਯ ਫਲਂ ਯਤ੍ਕਰ੍ਸਪ੍ਰਮਾਣਂ ਤਦ੍ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਮਿਤ੍ਯਵਤਿਸ੍ਠਤੇ| ਹਰੀਤਕ੍ਯਾ ਅਪਿ ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਨਿਯਤਮੇਵ| ਹਰੀਤਕ੍ਯਾ ਅਪਿ ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਨਿਯਤਮੇਵ| ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰੇਪ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍-"ਨਵਾ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾ ਘਨਾ ਵਤ੍ਤਾ ਗੁਰ੍ਵੀ ਕ੍ਸਿਪ੍ਤਾ ਤਥਾਮ੍ਭਸਿ| ਨਿਮਜ੍ਜੇਦ੍ਯਾ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਤ੍ਵਾਤ੍ ਗੁਣਕਤ੍ਸਾ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾ| ਨਵਾਦਿਗੁਣਯੁਕ੍ਤਤ੍ਵਂ ਤਥੈਕਤ੍ਵਂ ਦ੍ਵਿਕਰ੍ਸਤਾ| ਹਰੀਤਕ੍ਯਾਃ ਫਲੇ ਯੇਨਂ ਤੇਨੈਤਚ੍ਛ੍ਰੇਸ੍ਠਮੁਚ੍ਯਤੇ||" ਇਤਿ| ਤਦੇਵਂ ਦ੍ਵਿਕਰ੍ਸਪ੍ਰਮਾਣਤ੍ਵਂ ਹਰੀਤਕ੍ਯਾਃ ਸ੍ਥਿਤਮ੍| ਧਾਤ੍ਰੀਫਲਸ੍ਯਪਿ ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਨਿਯਤਪ੍ਰਮਾਣਤ੍ਵਮੇਵ| ਤਥਾ ਚੋਕ੍ਤਂ ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰੇ "ਅਭਯੈਕ ਪ੍ਰਦਾਤਵ੍ਯਾ ਦ੍ਵਾਵੇਵ ਤੁ ਬਿਭੀਤਕੌ| ਧਾਤ੍ਰੀਫਲਾਨਿ ਚਤ੍ਵਾਰਿ ਤ੍ਰਿਫਲੇਯਂ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾ|| ਇਤਿ| ਤਦੇਵਮਾਮਲਕਾਨਾਮਰ੍ਧਕਰ੍ਸਪ੍ਰਮਾਣਤ੍ਵਮਵਤਿਸ੍ਠਤੇ| ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਨਿਯਤਪ੍ਰਮਾਣਤ੍ਵਂ ਤ੍ਰਿਫਲਾਯਾਃ ਸ੍ਥਿਤਮ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਬਿਭੀਤਕਗੁਣਾਨਾਹ-ਕਟੁ ਪਾਕ ਇਤਿ| ਅਕ੍ਸਂ ਬਿਭੀਤਕਮ੍| ਤਦ੍ਗੁਣਂ-ਆਮਲਕਗੁਣਮ੍| ਕਟੁ ਪਾਕ ਇਤਿ ਸ੍ਵਾਦੁਪਾਕਤ੍ਵਾਪਵਾਦਃ| ਅਹਿਮਮਿਤਿ ਸ਼ੀਤਵੀਰ੍ਯਸ੍ਯ ਨਿਸੇਧਾਦੁਸ੍ਣਵੀਰ੍ਯਤ੍ਵਸ੍ਯੈਵ ਪ੍ਰਤਿਪ੍ਰਸਵਃ| ਈਸਦਿਤ੍ਯਤਿਸ਼ਯੋ ਨਿਸਿਧ੍ਯਤੇ| ਸ ਚਾਮ੍ਲਤ੍ਵਸ੍ਯੈਵ, ਨ ਪਿਤ੍ਤਕਫਾਪਹਤ੍ਵਸ੍ਯ| ਤਸ੍ਯ ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰੇ ਵਿਧਾਨਾਤ੍| ਯਦਾਹ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਃ (ਸੂ.ਅ. ੪੬/੨੦੦)-"ਭੇਦਨਂ ਲਘੁ ਰੂਕ੍ਸੋਸ੍ਣਂ ਵੈਸ੍ਵਰ੍ਯਂ ਕਮਿਨਾਸ਼ਨਮ੍| ਚਕ੍ਸੁਸ੍ਯਂ ਸ੍ਵਾਦੁਪਾਕ੍ਯਕ੍ਸਂ ਕਸਾਯਂ ਕਫਪਿਤ੍ਤਜਿਤ੍||' ਇਤਿ| ਖਾਰਣਾਦਿਰਪਿ-"ਕਸਾਯਮਧੁਰਂ ਸ਼ੀਤਂ ਲਘੁ ਪਿਤ੍ਤਕਫਾਪਹਮ੍| ਬਿਭੀਤਕਫਲਂ ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਸਾਰ੍ਵਯੌਗਿਕੀ||" ਇਤਿ| ਸ੍ਵਾਦੁਪਾਕੀਤਿ,- ਸ੍ਵਾਦੁ-ਮਧੁਰਰਸਮ੍, ਪਾਕਿਪਾਚਨਮ੍| ਅਤ ਏਵ ਖਾਰਣਾਦਿਨਾ ਕਸਾਯਮਧੁਰਮੁਕ੍ਤਮ੍| ਸ਼ੀਤਮਿਤਿ ਸ਼ੀਤਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਮ੍, ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੇਨੋਸ੍ਣਤ੍ਵਸ੍ਯੋਕ੍ਤਤ੍ਵਾਤ੍, "ਉਸ੍ਣਵੀਰ੍ਯਾ" ਇਤਿ ਵੀਰ੍ਯਗ੍ਰਹਣਾਚ੍ਚ|
Adhikarana ਤ੍ਰਿਫਲਾਗੁਣਾਃ (੧੫੯) · Śloka ੧੫੯
ਇਯਂ ਰਸਾਯਨਵਰਾ ਤ੍ਰਿਫਲਾਕ੍ਸ੍ਯਾਮਯਾਪਹਾ| ਰੋਪਣੀ ਤ੍ਵਗ੍ਗ੍ਦਕ੍ਲੇਦਮੇਦੋਮੇਹਕਫਾਸ੍ਤ੍ਰਜਿਤ੍||੧੫੯||
View original
इयं रसायनवरा त्रिफलाऽक्ष्यामयापहा| रोपणी त्वग्ग्दक्लेदमेदोमेहकफास्त्रजित्||१५९||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਇਯਂ-ਈਦਸ਼ੀ, ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਰਸਾਯਨਵਰਾ| ਚਕ੍ਸੂਰੋਗਘ੍ਨੀ| ਰੋਪਣੀ-ਵ੍ਰਣਾਨਾਮ੍| ਤ੍ਵਗ੍ਗਦਾਃ-ਕੁਸ੍ਠਾਦਯਃ, ਕ੍ਲੇਦੋ-ਵ੍ਰਣਾਦੀਨਾਂ ਸ੍ਰਾਵਃ ਮੇਦਃ-ਚਤੁਰ੍ਥੋ ਧਾਤੁਃ, ਮੇਹਃ-ਪ੍ਰਮੇਹਃ, ਕਫਃ-ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾ, ਅਸ੍ਰਂ-ਰਕ੍ਤਮ੍, ਤਾਨਿ ਜਯਤਿ ਯਾ ਸੈਵਮ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਹਰੀਤਕ੍ਯਾਦਿਤ੍ਰਯਸ੍ਯ ਮਿਲਿਤਸ੍ਯ ਸਂਜ੍ਞਾਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ ਗੁਣਾਨਾਹ-ਇਯਮਿਤਿ| ਇਯਂ-ਹਰੀਤਕ੍ਯਾਮਲਕਬਿਭੀਤਕਾਖ੍ਯਾ ਫਲਤ੍ਰਯੀ, ਤ੍ਰਿਫਲੇਤਿ ਖ੍ਯਾਤਾ ਰਸਾਯਨਵਰਤ੍ਵਾਦਿਗੁਣਾ ਚ| ਅਕ੍ਸ੍ਯਾਮਯੋ-ਨੇਤ੍ਰਰੋਗਃ| ਤ੍ਵਗ੍ਗਦਾਃ-ਕੁਸ੍ਠਾਦਯਃ|
Adhikarana ਚਤੁਰ੍ਜਾਤਗੁਣਾਃ ਤ੍ਰਿਜਾਤਕਗੁਣਾਃ (੧੬੦) · Śloka ੧੬੦
ਸਕੇਸਰਂ ਚਤੁਰ੍ਜਾਤਂ ਤ੍ਵਕ੍ਪਤ੍ਰੈਲਂ ਤ੍ਰਿਜਾਤਕਮ੍| ਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਕੋਪਿ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣਂ ਰੂਕ੍ਸਂ ਰੋਚਨਦੀਪਨਮ੍||੧੬੦||
View original
सकेसरं चतुर्जातं त्वक्पत्रैलं त्रिजातकम्| पित्तप्रकोपि तीक्ष्णोष्णं रूक्षं रोचनदीपनम्||१६०||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਦੀਪਨਰੋਚਨਮਿਤ੍ਯੇਤਤ੍ਪਰ੍ਯਨ੍ਤਮ੍| ਤ੍ਵਕ੍ ਚ ਪਤ੍ਰਂ ਚੈਲਾ ਚੇਤਿ ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵੈਕਵਦ੍ਭਾਵਃ| ਏਤਸ੍ਯ ਨਾਮ ਤ੍ਰਿਜਾਤਕਂ ਤ੍ਰਿਸੁਗਨ੍ਧਮਿਤਿ| ਏਤਤ੍ਤ੍ਰਿਜਾਤਕਂ ਕੇਸਰਯੁਕ੍ਤਂ ਚਤੁਰ੍ਜਾਤਕਮਿਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ| ਤਚ੍ਚ ਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਕੋਪਿਤ੍ਵਾਦਿਗੁਣਮ੍| ਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਕੋਪਿ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਦਿਗੁਣਯੁਕ੍ਤਮ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਤ੍ਵਗਾਦੇਸ੍ਤ੍ਰਯਸ੍ਯ ਚਤੁਸ੍ਟਯਸ੍ਯ ਚ ਸਂਜ੍ਞਾਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ ਗੁਣਾਨਾਹ-ਸਕੇਸਰਮਿਤਿ| ਤ੍ਵਕ੍ਪਤ੍ਰੈਲਂ-ਤ੍ਰਿਜਾਤਕਮ੍| ਤਦੇਵ ਸਕੇਸਰਂ-ਚਤੁਰ੍ਜਾਤਸਂਜ੍ਞਮ੍| ਦ੍ਵਯਮਪਿ ਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਕੋਪਿਤ੍ਵਾਦਿਗੁਣਮ੍| ਕੇਚਿਤ੍ਪੂਰ੍ਵਾਰ੍ਦ੍ਧਮਪਠਿਤ੍ਵੋਤ੍ਤਰਾਰ੍ਦ੍ਧ ਮਰਿਚੇਨ ਯੋਜਯਨ੍ਤਿ| ਤਦਸਤ੍| ਤ੍ਰਿਫਲਾਵਤ੍ ਤ੍ਰਿਜਾਤਕਚਤੁਰ੍ਜਾਤਕਾਭ੍ਯਾਮਪਿ ਪ੍ਯਵਹਾਰਾਤ੍ ਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਕੋਪਿਤ੍ਵਾਦਿਗੁਣਯੋਗਸ਼ਙ੍ਕਾਯਾ ਨਿਰ੍ਬੀਜਤ੍ਵਾਚ੍ਚ| ਨ ਹਿ ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰੇ ਏਤਤ੍ਪ੍ਰਤਿਕੂਲਾ ਗੁਣਾ ਉਕ੍ਤਾਃ, ਕਿਨ੍ਤ੍ਵਨੁਕੂਲਾਃ| ਯਥਾ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਕਲਿਕਾਯਾਮ੍ (ਸ਼੍ਲੋ.੬੦)-"ਤ੍ਵਕ੍ਪਤ੍ਰਕੈਲਂ ਤ੍ਰਿਸੁਗਨ੍ਧਮੇਤਤ੍ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਂ ਵਾਤਕਫਾਪਹਾਰਿ| ਵਰ੍ਣ੍ਯਂ ਵਿਸਘ੍ਨਂ ਚ ਸਨਾਗਪੁਸ੍ਪਂ ਜ੍ਞੇਯਂ ਚਤੁਰ੍ਜਾਤਕਮੇਤਦੇਵ||" ਇਤਿ|
Adhikarana ਮਰਿਚਗੁਣਾਃ (੧੬੧) · Śloka ੧੬੧
ਰਸੇ ਪਾਕੇ ਚ ਕਟੁਕਂ ਕਫਘ੍ਨਂ ਮਰਿਚਂ ਲਘੁ| |੧੬੧|
View original
रसे पाके च कटुकं कफघ्नं मरिचं लघु| |१६१|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਰਸੇ ਪਾਕੇ ਚ ਕਟੁਕਂ ਮਰਿਚਂ ਕਫਘ੍ਨਂ ਲਘੁ ਚ| ਕਟੁਰਸਤ੍ਵੇਨ ਕਟੁਪਾਕਤ੍ਵੇ ਲਬ੍ਧੇ ਪਾਕਗ੍ਰਹਣ੍ਮਤਿਸ਼ਯਾਰ੍ਥਮ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਮਰਿਚਗੁਣਾਨਾਹ-ਰਸੇ ਪਾਕ ਇਤਿ| ਯਤ੍ਤੁ "ਰੋਚਨਂ ਦੀਪਨਂ ਛੇਦਿ ਸੁਗਨ੍ਧਿ ਕਫਵਾਤਜਿਤ੍| ਨਾਤ੍ਯੁਸ੍ਣਂ ਕਟੁਕਂ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਮਰਿਚਂ ਨਾਤਿਪਿਤ੍ਤਲਮ੍||' ਇਤਿ ਖਾਰਣਾਦਿਨਾ ਨਾਤ੍ਯੁਸ੍ਣਤ੍ਵਂ ਵਾਤਿਪਿਤ੍ਤਲਤ੍ਵਂ ਚੋਕ੍ਤਮ੍| ਤਦਾਰ੍ਦ੍ਰਾਵਸ੍ਥਾਵਿਸਯਮ੍, ਤਸ੍ਯ ਸ੍ਵਾਦੁਪਾਕਿਤ੍ਵਾਤ੍| ਉਕ੍ਤਂ ਚ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੇਨ (ਸੂ.ਅ. ੪੬/੨੨੪)-"ਸ੍ਵਾਦੁਪਾਕ੍ਯਾਰ੍ਦ੍ਰਮਰਿਚਂ ਗੁਰੁ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਪ੍ਰਸੇਕਿ ਚ|" ਇਤਿ|
Adhikarana ਪਿਪ੍ਪਲੀਗੁਣਾਃ (੧੬੧-੧੬੩) · Śloka ੧੬੩
| ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਲਾ ਸ੍ਵਾਦੁਸ਼ੀਤਾਰ੍ਦ੍ਰਾ ਗੁਰ੍ਵੀ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾ ਚ ਪਿਪ੍ਪਲੀ||੧੬੧|| ਸਾ ਸ਼ੁਸ੍ਕਾ ਵਿਪਰੀਤਾਤਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾ ਵਸ੍ਯਾ ਰਸੇ ਕਟੁਃ| ਸ੍ਵਾਦੁਪਾਕਾਨਿਲਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਾਪਹਾ ਸਰਾ||੧੬੨|| ਨ ਤਾਮਤ੍ਯੁਪਯੁਞ੍ਜੀਤ ਰਸਾਯਨਵਿਧਿਂ ਵਿਨਾ| |੧੬੩|
View original
| श्लेष्मला स्वादुशीताऽऽर्द्रा गुर्वी स्निग्धा च पिप्पली||१६१|| सा शुष्का विपरीताऽतः स्निग्धा वृष्या रसे कटुः| स्वादुपाकाऽनिलश्लेष्मश्वासकासापहा सरा||१६२|| न तामत्युपयुञ्जीत रसायनविधिं विना| |१६३|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਆਰ੍ਦ੍ਰਾ-ਅਸ਼ੁਸ੍ਕਾ, ਪਿਪ੍ਪਲੀ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਲਾ ਸ੍ਵਾਦੁਰਸਾ ਸ਼ੀਤਵੀਰ੍ਯਾ ਗੁਰੁਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾ ਚ| ਸਾ-ਪਿਪ੍ਪਲੀ, ਸ਼ੁਸ੍ਕਾ ਅਤਃ-ਆਰ੍ਦ੍ਰਾਯਾਃ ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਾਃ ਸਕਾਸ਼ਾਤ੍, ਵਿਪਰੀਤਾ-ਸ਼ੀਤਵਿਪਰ੍ਯਯੇਣੋਸ੍ਣਾ, ਗੁਰੁਵਿਪਰ੍ਯਯੇਣ ਲਘੁਃ, ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਵਿਪਰ੍ਯਯਸ੍ਤ੍ਵਤ੍ਰ ਨਾਸ੍ਤਿ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਤ੍ਵਾਤ੍| ਤਥਾ, ਵਸ੍ਯਾ ਰਸੇ ਕਟੁਸ਼੍ਚ| ਕਟੁਰਸਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਕਟੁਪਾਕਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਮਿਤ੍ਯਾਹ-ਸ੍ਵਾਦੁਪਾਕਾ| ਤਥਾ, ਅਨਿਲਾਦੀਨ੍ ਹਨ੍ਤਿ, ਸਰਾ ਚ| ਏਵਂਵਿਧਾਮਪਿ ਤਾਂ-ਪਿਪ੍ਪਲੀਂ, ਨਾਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਯੁਞ੍ਜੀਤ, ਰਸਾਯਨਵਿਧਿਂ ਵਿਨਾ| ਪਿਪ੍ਪਲੀਂ ਵਰ੍ਧਮਾਨਾਦਿਰਸਾਯਨਵਿਧਾਨ ਏਵਾਤਿਸ਼ਯੇਨੋਪਯੁਞ੍ਜੀਤ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਆਰ੍ਦ੍ਰਪਿਪ੍ਪਲੀਗੁਣਾਨਾਹ-ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਲੇਤਿ| ਸ਼ੁਸ੍ਕਪਿਪ੍ਪਲੀਗੁਣਾਨਾਹ-ਸਾ ਸ਼ੁਸ੍ਕੇਤਿ| ਅਤਃ-ਆਰ੍ਦ੍ਰਾਯਾਃ, ਵਿਪਰੀਤਾ-ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਘ੍ਨੀ ਉਸ੍ਣਾ ਲਘੁਸ਼੍ਚ| ਵਿਪਰੀਤਾਦ੍ਰੂਕ੍ਸਤ੍ਵੇ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੇਤਿ ਵਚਨਮ੍, ਤਿਕ੍ਤਾਦਿਕੇਸੁ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇਸੁ ਰਸੇ ਕਟੁਰਿਤਿ, ਵੈਪਰੀਤ੍ਯਾਦੇਵ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਘ੍ਨਤ੍ਵੇ ਸਿਦ੍ਧੇ ਪੁਨਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਗ੍ਰਹਣਂ ਚ ਨਿਯਮਾਰ੍ਥਮ੍, ਅਨਿਲਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਘ੍ਨ੍ਯੇਵ, ਨ ਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨੀ| ਨਨੁ, ਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨਤ੍ਵਸ਼ਙ੍ਕੈਵ ਕੁਤਃ ? ਇਤਿ ਚੇਤ੍, "ਕਟੁਕਾ ਪਿਪ੍ਪਲੀ ਪਿਤ੍ਤਂ ਸ਼ਮਯਤਿ, ਸ਼ੀਤਵੀਰ੍ਯਤ੍ਵਾਤ੍" ਇਤਿ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਵਚਨਾਤ੍ (ਸੁ.ਅ. ੪੦/੫)| ਸੁਸ਼੍ਰੁਤ ਵਚਨਸ੍ਯ ਕਾ ਗਤਿਃ ? ਇਤਿ ਚੇਤ੍, ਆਰ੍ਦ੍ਰਾ ਪਿਪ੍ਪਲੀ| ਤਸ੍ਯਾਃ ਕਟੁਕਤ੍ਵਂ ਕੁਤਃ ? ਇਤਿ ਚੇਤ੍, ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸਸਿਦ੍ਧਤ੍ਵਾਤ੍| ਸ੍ਵਾਦੁਤ੍ਵੋਕ੍ਤਿਸ੍ਤ੍ਵਤਿਸ਼ਯਾਰ੍ਥਾ| ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਸ੍ਯਾਪ੍ਯਾਰ੍ਦ੍ਰਾਵਿਸਯਤ੍ਵਮਭਿਪ੍ਰੇਤਮ੍| ਯਤ ਆਹ (ਸੁ. ਸੂ. ਅ. ੪੬/੨੨੩)-"ਤੇਸੁ ਗੁਰ੍ਵੀ ਸ੍ਵਾਦੁਸ਼ੀਤਾ ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਾਰ੍ਦ੍ਰਾ ਕਫਾਵਹਾ| ਸ਼ੁਸ੍ਕਾ ਕਫਨਿਲਘ੍ਨੀ ਸਾ ਵਸ੍ਯਾ ਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਕੋਪਿਣੀ||" ਇਤਿ| ਉਕ੍ਤਂ ਚ ਮਾਧਵਕਾਰੇਣ-"ਸਾ ਪਿਤ੍ਤਸ਼ਮਨੀ ਪੂਰ੍ਵਂ ਦਰ੍ਸ਼ਿਤਾ ਵੀਰ੍ਯਵਾਦਿਨਾ| ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਕਾਰੇਣ ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਾ ਸਾ ਸਤ੍ਯਂ ਪਿਤ੍ਤਕੋਪਿਨੀ| ਯਦ੍ਵਾਰ੍ਦ੍ਰਾ ਪਿਤ੍ਤਸ਼ਮਨੀ ਸ਼ੁਸ੍ਕਾ ਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਕੋਪਿਣੀ||" ਇਤਿ| ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਾ ਅਤਿਸੇਵਾਂ ਨਿਸੇਧਤਿ-ਨ ਤਾਮਿਤਿ| ਚਰਕਾਚਾਰ੍ਯੇਣ ਤ੍ਵਤ੍ਰੋਪਪਤ੍ਤਿਰੁਕ੍ਤ (ਵਿ. ਅ. ੧/੧੮)-"ਅਥ ਖਲੁ ਤ੍ਰੀਣਿ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਿ ਨਾਤ੍ਯੁਪਯੁਞ੍ਜੀਤਾਧਿਕਮਨ੍ਯੇਭ੍ਯੋ ਦ੍ਰਵ੍ਯੇਭ੍ਯਃ| ਤਦ੍ਯਥਾਪਿਪ੍ਪਲੀ ਕ੍ਸਾਰੋ ਲਵਣਮਿਤਿ| ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯੋ ਹਿ-ਕਟੁਕਾਃ ਸਤ੍ਯੋ ਮਧੁਰਵਿਪਾਕਾ ਗੁਰ੍ਵ੍ਯੋ ਨਾਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋਸ੍ਣਾਃ ਪ੍ਰਕ੍ਲੇਦਿਨ੍ਯੋ ਭੇਸਜਾਭਿਮਤਾਸ਼੍ਚ ਸਤ੍ਯਃ ਸ਼ੁਭਾਸ਼ੁਭਕਾਰਿਣ੍ਯੋ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਆਪਾਤਭਦ੍ਰਾਃ ਪ੍ਰਯੋਗਸਮਮਸਾਦ੍ਗੁਣ੍ਯਾਦ੍ਦੋਸਸਞ੍ਚਯਾਨੁਬਦ੍ਧਾਃ| ਸਤਤਮੁਪਯੁਜ੍ਯਮਾਨਾ ਹਿ ਗੁਰੁਪ੍ਰਕ੍ਲੇਦਿਤ੍ਵਾਤ੍ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਣਮੁਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ਯਨ੍ਤਿ, ਔਸ੍ਣ੍ਯਾਤ੍ਪਿਤ੍ਤਮ੍| ਨ ਚ ਵਾਤਪ੍ਰਸ਼ਮਾਯੋਪਕਲ੍ਪਨ੍ਤੇ, ਅਲ੍ਪਸ੍ਨੇਹੋਸ੍ਣਭਾਵਾਤ੍| ਯੋਗਵਾਹਿਨ੍ਯਃ ਖਲੁ ਤਾ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਪਿਪ੍ਪਲੀਰ੍ਨਾਤ੍ਯੁਪਯੁਞ੍ਜੀਤ||" ਇਤਿ|
Adhikarana ਨਾਗਰਗੁਣਾਃ (੧੬੩-੧੬੪) · Śloka ੧੬੪
| ਨਾਗਰਂ ਦੀਪਨਂ ਵਸ੍ਯਂ ਗ੍ਰਾਹਿ ਹਦ੍ਯਂ ਵਿਬਨ੍ਧਨੁਤ੍||੧੬੩|| ਰੁਚ੍ਯਂ ਲਘੁ ਸ੍ਵਾਦੁਪਾਕਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋਸ੍ਣਂ ਕਫਵਾਤਜਿਤ੍| |੧੬੪|
View original
| नागरं दीपनं वृष्यं ग्राहि हृद्यं विबन्धनुत्||१६३|| रुच्यं लघु स्वादुपाकं स्निग्धोष्णं कफवातजित्| |१६४|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਨਾਗਰਂ-ਸ਼੍ਰੁਙ੍ਗਬੇਰਂ, ਦੀਪਨਾਦਿਗੁਣਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਗ੍ਰਾਹਿ-ਵਿਡ੍ਵਿਬਨ੍ਧਕਤ੍| ਤਥਾ, ਹਦ੍ਯਮ੍| ਵਿਬਨ੍ਧਨੁਤ੍-ਸ੍ਰੋਤਃਸ਼ੁਦ੍ਧਿਕਤ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਸ਼ੁਣ੍ਠੀਗੁਣਾਨਾਹ-ਨਾਗਰਮਿਤਿ| ਨਾਗਰਂ-ਸ਼ੁਣ੍ਠੀ| ਗ੍ਰਾਹਿ-ਮਲਾਨਾਮ੍| ਵਿਬਨ੍ਧਨੁਤੁ-ਵਾਯੋਃ|
Adhikarana ਆਰ੍ਦ੍ਰਕਗੁਣਾਃ,ਤ੍ਰਿਕਟੁਕਗੁਣਾਃ (੧੬੪-੧੬੫) · Śloka ੧੬੫
| ਤਦ੍ਵਦਾਰ੍ਦ੍ਰਕਮੇਤਚ੍ਚ ਤ੍ਰਯਂ ਤ੍ਰਿਕਟੁਕਂ ਜਯੇਤ੍||੧੬੪|| ਸ੍ਥੌਲ੍ਯਾਗ੍ਨਿਸਦਨਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਸ਼੍ਲੀਪਦਪੀਨਸਾਨ੍| |੧੬੫|
View original
| तद्वदार्द्रकमेतच्च त्रयं त्रिकटुकं जयेत्||१६४|| स्थौल्याग्निसदनश्वासकासश्लीपदपीनसान्| |१६५|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਆਰ੍ਦ੍ਰਕਂ ਸ਼ੁਣ੍ਠੀਸਮਾਨਗੁਣਮੇਵ| ਏਤਚ੍ਚ ਤ੍ਰਯਂ-ਮਰਿਚਪਿਪ੍ਪਲੀਸ਼ੁਣ੍ਠ੍ਯਾਖ੍ਯਂ, ਤ੍ਰਿਕਟੁਸਂਜ੍ਞਂ ਸ੍ਥੌਲ੍ਯਾਦੀਨ੍ ਜਯੇਤ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਆਰ੍ਦ੍ਰਕਗੁਣਾਨਾਹ-ਤਦ੍ਵਦਿਤਿ| ਤਦ੍ਵਤ੍-ਨਾਗਰਵਤ੍| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਤ੍ਵਨਯੋਰ੍ਵਿਸ਼ੇਸ ਉਕ੍ਤਃ (ਸੂ.ਅ. ੭)-"ਆਰ੍ਦ੍ਰਕਾਜ੍ਜਾਯਤੇ ਸ਼ੁਣ੍ਠੀ ਸਂਸ੍ਕਾਰੇਣ ਲਘੀਯਸੀ||" ਇਤਿ, "ਆਮਂ ਗ੍ਰਾਹਿਤਰਂ ਤਕ੍ਰਂ ਨਾਗਰੀਕਤਮਾਰ੍ਦ੍ਰਕਮ੍|" ਇਤਿ ਚ| ਮਰਿਚਾਦਿਤ੍ਰਯਸ੍ਯ ਸਂਜ੍ਞਾਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ ਗੁਣਾਨਾਹ-ਏਤਚ੍ਚੇਤਿ| ਏਤਤ੍ਤ੍ਰਯਂ-ਮਰਿਚਪਿਪ੍ਪਲੀਨਾਗਰਾਖ੍ਯਂ ਤ੍ਰਿਕਟੁਕਸਂਜ੍ਞਮ੍| ਤਚ੍ਚ ਸ੍ਥੌਲ੍ਯਾਦੀਞ੍ਜਯੇਤ੍| ਆਰ੍ਦ੍ਰਕਸ੍ਯ ਨਾਗਰਾਦਭਿਨ੍ਨਤ੍ਵਾਨ੍ਮਰਿਚਾਦਿਤ੍ਰਯਂ ਗਹ੍ਯਤੇ|
Adhikarana ਚਵਿਕਾਪਿਪ੍ਪਲੀਮੂਲਯੋਰ੍ਗੁਣਾਃ (੧੬੫) · Śloka ੧੬੫
| ਚਵਿਕਾਪਿਪ੍ਪਲੀਮੁਲਂ ਮਰਿਚਾਲ੍ਪਾਨ੍ਤਰਂ ਗੁਣੈਃ||੧੬੫||
View original
| चविकापिप्पलीमुलं मरिचाल्पान्तरं गुणैः||१६५||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਚਵਿਕਾਪਿਪ੍ਪਲੀਮੂਲਂ ਮਰਿਚਾਤ੍ ਸ੍ਤੋਕਵਿਸ਼ੇਸਂ ਗੁਣੈਰ੍ਭਵਤਿ ਕਟੁਰਸਵਿਪਾਕਂ ਕਫਘ੍ਨਂ ਲਘੂਸ੍ਣਵੀਰ੍ਯਂ ਚੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਗੁਣਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਰਸਵਿਪਾਕਾਦਯੋਪਿ ਪਾਰਤਨ੍ਤ੍ਰ੍ਯਾਦ੍ਗਹ੍ਯਨ੍ਤੇ, ਨ ਤੁ ਪਾਰਿਭਾਸਿਕਾ ਏਵ ਗੁਰੁਲਘ੍ਵਾਦਯਃ, ਵ੍ਯਾਪ੍ਤੇਰ੍ਨ੍ਯਾਯਾਤ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਚਵ੍ਯਪਿਪ੍ਪਲੀਮੂਲਯੋਰ੍ਗੁਣਾਨਾਹ-ਚਵਿਕੇਤਿ|
Adhikarana ਚਿਤ੍ਰਕਗੁਣਾਃ (੧੬੬) · Śloka ੧੬੬
ਚਿਤ੍ਰਕੋਗ੍ਨਿਸਮਃ ਪਾਕੇ ਸ਼ੋਫਾਰ੍ਸ਼ਃਕਮਿਕੁਸ੍ਠਹਾ| |੧੬੬|
View original
चित्रकोऽग्निसमः पाके शोफार्शःकृमिकुष्ठहा| |१६६|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਚਿਤ੍ਰਕੋ-ਦਹਨਸਂਜ੍ਞਃ, ਅਗ੍ਨਿਸਮਃ ਪਾਕੇ-ਅਤ੍ਯਨ੍ਤੋਸ੍ਣ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤਥਾ, ਸ਼ੋਫਾਦੀਨ੍ ਹਨ੍ਤਿ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਚਿਤ੍ਰਕਗੁਣਾਨਾਹ-ਚਿਤ੍ਰਕ ਇਤਿ| ਪਾਕੇ-ਪਾਚਨਕ੍ਰਿਯਾਯਾਮ੍, ਅਗ੍ਨਿਸਮਃ-ਅਗ੍ਨਿਵਤ੍, ਆਮਾਦੀਨ੍ ਪਚਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|
Adhikarana ਪਞ੍ਚਕੋਲਗੁਣਾਃ (੧੬੬-੧੬੭) · Śloka ੧੬੭
| ਪਞ੍ਚਕੋਲਕਮੇਤਚ੍ਚ ਮਰਿਚੇਨ ਵਿਨਾ ਸ੍ਮਤਮ੍||੧੬੬|| ਗੁਲ੍ਮਪ੍ਲੀਹੋਦਰਾਨਾਹਸ਼ੂਲਘ੍ਨਂ ਦੀਪਨਂ ਪਰਮ੍| |੧੬੭|
View original
| पञ्चकोलकमेतच्च मरिचेन विना स्मृतम्||१६६|| गुल्मप्लीहोदरानाहशूलघ्नं दीपनं परम्| |१६७|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਏਤਚ੍ਚ-ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਂ, ਮਰਿਚਰਹਿਤਂ-ਪਿਪ੍ਪਲੀਪਿਪ੍ਪਲੀਮੂਲਚਵ੍ਯਚਿਤ੍ਰਕਸ਼ੁਣ੍ਠ੍ਯਾਖ੍ਯਂ, ਪਞ੍ਚਕੋਲਸਂਜ੍ਞਂ ਸ੍ਮਤਂ ਵੈਦ੍ਯਕੇ ਤਨ੍ਤ੍ਰੇ| ਤਥਾ, ਗੁਲ੍ਮਾਦਿਘ੍ਨਮਤਿਦੀਪਨਂ ਚ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਾਦਿਪਞ੍ਚਕਸ੍ਯ ਸਂਜ੍ਞਾਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ ਗੁਣਾਨਾਹਪਞ੍ਚਕੋਲਕਮਿਤਿ| ਏਤਤ੍-ਤ੍ਰਿਕਟੁਕਂ ਚਵਿਕਾਦਿਤ੍ਰਯਂ ਚ, ਮਰਿਚਰਹਿਤਂ ਪਞ੍ਚਕੋਲਕਸਂਜ੍ਞਮ੍| ਗੁਲ੍ਮਾਦਿਘ੍ਨਂ ਚਾਤ੍ਯਨ੍ਤਮਗ੍ਨੇਰ੍ਦੀਪਨਂ ਚ|
Adhikarana ਬਹਤ੍ਪਞ੍ਚਮੂਲਗੁਣਾਃ (੧੬੭-੧੬੮) · Śloka ੧੬੮
| ਬਿਲ੍ਵਕਾਸ਼੍ਮਰ੍ਯਤਰ੍ਕਾਰੀਪਾਟਲਾਟਿਣ੍ਟੁਕੈਰ੍ਮਹਤ੍||੧੬੭|| ਜਯੇਤ੍ਕਸਾਯਤਿਕ੍ਤੋਸ੍ਣਂ ਪਞ੍ਚਮੂਲਂ ਕਫਨਿਲੌ| |੧੬੮|
View original
| बिल्वकाश्मर्यतर्कारीपाटलाटिण्टुकैर्महत्||१६७|| जयेत्कषायतिक्तोष्णं पञ्चमूलं कफनिलौ| |१६८|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਬਿਲ੍ਵਾਦੀਨਾਮੁਪਲਕ੍ਸਣਾਰ੍ਥੇ ਤਤੀਯਾ| ਬਿਲ੍ਵਾਦਿਭਿਰੁਪਲਕ੍ਸਿਤਂ ਮਹਤ੍ਪਞ੍ਚਮੂਲਂ ਕਫਾਨਿਲੌ ਜਯੇਤ੍| ਤਚ੍ਚ ਕਸਾਯਤਿਕ੍ਤਰਸਮੁਸ੍ਣਵੀਰ੍ਯਂ ਚ| ਬਿਲ੍ਵਂ-ਸ਼੍ਰੀਫਲਮ੍| ਕਾਸ਼੍ਮਰ੍ਯਂ-ਗਮ੍ਭਾਰੀ| ਤਰ੍ਕਾਰੀ-ਅਰਣਿਕਾ| ਪਾਟਲਾ-ਤਾਮ੍ਰਪੁਸ੍ਪਾ| ਟਿਣ੍ਟੁਕਃ-ਸ੍ਯੋਨਾਕਃ| ਮਹਤ੍ ਗੁਰੁ ਬਹਤ੍ ਅਨਲ੍ਪਮਿਤਿ ਪਰ੍ਯਾਯਾਃ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਬਿਲ੍ਵਾਦਿਪਞ੍ਚਕਸ੍ਯ ਸਂਜ੍ਞਾਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ ਗੁਣਾਨਾਹ ਬਿਲ੍ਵੇਤਿ| ਬਿਲ੍ਵਾਦਿਪਞ੍ਚਕਂ-ਮਹਾਪਞ੍ਚਮੂਲਾਖ੍ਯਂ, ਕਸਾਯਾਦਿਗੁਣਂ ਚ| ਬਿਲ੍ਵਃ-ਸ਼੍ਰੀਫਲਃ| ਕਾਸ਼੍ਮਰ੍ਯਃ-ਸ਼੍ਰੀਪਰ੍ਣੀ| ਤਰ੍ਕਾਰੀ-ਅਗ੍ਨਿਮਨ੍ਥਃ| ਪਾਟਲਾ-ਵਸਨ੍ਤਦੂਤੀ| ਟਿਣ੍ਟੁਕਃ-ਸ੍ਯੋਨਾਕਃ|
Adhikarana ਹਸ੍ਵਪਞ੍ਚਮੂਲਗੁਣਾਃ (੧੬੮-੧੬੯) · Śloka ੧੬੯
| ਹ੍ਰਸ੍ਵਂ ਬਹਤ੍ਯਂਸ਼ੁਮਤੀਦ੍ਵਯਗੋਕ੍ਸੁਰਕੈਃ ਸ੍ਮਤਮ੍||੧੬੮|| ਸ੍ਵਾਦੁਪਾਕਰਸਂ ਨਾਤਿਸ਼ੀਤੋਸ੍ਣਂ ਸਰ੍ਵਦੋਸਜਿਤ੍| |੧੬੯|
View original
| ह्रस्वं बृहत्यंशुमतीद्वयगोक्षुरकैः स्मृतम्||१६८|| स्वादुपाकरसं नातिशीतोष्णं सर्वदोषजित्| |१६९|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਪਞ੍ਚਮੂਲਮਿਤਿ ਵਰ੍ਤਤੇ| ਹਸ੍ਵਂ ਕਨੀਯੋ ਲਘੁ ਅਲ੍ਪਮਿਤਿ ਪਰ੍ਯਾਯਾਃ ਬਹਤੀਦ੍ਵਯਂ-ਕ੍ਸੁਦ੍ਰਬਹਤੀ ਮਹਾਬਹਤੀ ਚ| ਅਂਸ਼ੁਮਤੀਦ੍ਵਯਂ- ਸ਼ਾਲਿਪਰ੍ਣੀ ਪਸ਼੍ਨਿਪਰ੍ਣੀ ਚ ਗੋਕ੍ਸੁਰਕੋ-ਭਕ੍ਸਟਕਃ| ਇਦਂ ਹਸ੍ਵਂ ਪਞ੍ਚਮੂਲਂ ਸ੍ਵਾਦੁਪਾਕਰਸਂ ਨਾਤਿਸ਼ੀਤਂ ਨਾਤ੍ਯੁਸ੍ਣਂ ਸਰ੍ਵਦੋਸਜਿਚ੍ਚ| [ ਗੋਕ੍ਸੁਰਾਦਿਭਿਃ ਪਞ੍ਚਭਿਰ੍ਲਘੁ ਦ੍ਵਿਤੀਯਂ ਪਞ੍ਚਮੂਲਮ੍|]
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਬਹਤ੍ਯਾਦਿਪਞ੍ਚਕਸ੍ਯ ਸਂਜ੍ਞਾਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ ਗੁਣਾਨਾਹ ਹ੍ਰਸ੍ਵਮਿਤਿ| ਬਹਤ੍ਯਾਦਿਪਞ੍ਚਕਂ-ਹ੍ਰਸ੍ਵਪਞ੍ਚਮੂਲਸਂਜ੍ਞਂ, ਸ੍ਵਦੁਪਾਕਾਦਿਗੁਣਂ ਚ| ਬਹਤੀਦ੍ਵਯਂ-ਵ੍ਯਾਘ੍ਰੀ ਸਿਂਹੀ ਚ| ਅਂਸ਼ੁਮਤੀਦ੍ਵਯਂ-ਸ਼ਾਲਿਪਰ੍ਣੀ *ਪਸ਼੍ਨਿਪਰ੍ਣੀ ਚ| ਗੋਕ੍ਸੁਰਕਃ-ਤ੍ਰਿਕਣ੍ਟਕਃ| ਨਾਤਿਸ਼ਬ੍ਦੋਤ੍ਰ ਨਿਸੇਧੇ, ਨ ਤ੍ਵੀਸਦਰ੍ਥੇ, ਸ਼ੀਤੋਸ੍ਣਯੋਰੇਕਤ੍ਰਾਨਵਸ੍ਥਾਨਾਤ੍, ਅਨੁਸ੍ਣਾਸ਼ੀਤਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੇਨ ਤੁ ਗੋਕ੍ਸੁਰਸ੍ਥਾਨੇ ਏਰਣ੍ਡਃ ਪਠਿਤਃ|
Adhikarana ਮਧ੍ਯਮਪਞ੍ਚਮੂਲਗੁਣਾਃ (੧੬੯-੧੭੦) · Śloka ੧੭੦
| ਬਲਾਪੁਨਰ੍ਨਵੈਰਣ੍ਡਸ਼ੂਰ੍ਪਪਰ੍ਣੀਦ੍ਵਯੇਨ ਤੁ||੧੬੯|| ਮਧ੍ਯਮਂ ਕਫਵਾਤਘ੍ਨਂ ਵਾਤਿਪਿਤ੍ਤਕਰਂ ਸਰਮ੍| |੧੭੦|
View original
| बलापुनर्नवैरण्डशूर्पपर्णीद्वयेन तु||१६९|| मध्यमं कफवातघ्नं वातिपित्तकरं सरम्| |१७०|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਬਲਾਦਿਭਿਃ ਪਞ੍ਚਭਿਰ੍ਮਧ੍ਯਮਂ ਪਞ੍ਚਮੂਲਮ੍| ਏਤਚ੍ਚ ਕਫਵਾਤਘ੍ਨਂ ਨਾਤਿਪਿਤ੍ਤਕਰਂ ਸਰਂ ਚ| { ਬਲਾਦਿਭਿਃ ਪਞ੍ਚਭਿਸ੍ਤਤੀਯਂ ਪਞ੍ਚਮੂਲਮ੍| } ਅਧੁਨਾ ਚਤੁਰ੍ਥਂ ਪਞ੍ਚਮੂਲਮਾਹ-
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਬਲਾਦਿਪਞ੍ਚਕਸ੍ਯ ਸਂਜ੍ਞਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ ਗੁਣਾਨਾਹ-ਬਲੇਤਿ| ਬਲਾਦਿਪਞ੍ਚਕਂ-ਮਧ੍ਯਮਪਞ੍ਚਮੂਲਾਖ੍ਯਂ, ਕਫਘ੍ਨਾਦਿਗੁਣਂ ਚ| ਬਲਾ-ਵਾਠ੍ਯਾਲਕਃ| ਪੁਨਰ੍ਨਵਾ-ਵਰ੍ਸਾਭੂਃ| ਏਰਣ੍ਡਃ-ਪਞ੍ਚਾਙ੍ਗੁਲਃ| ਸ਼ੂਰ੍ਪਪਰ੍ਣੀਦ੍ਵਯਂ-ਮੁਦ੍ਗਪਰ੍ਣੀ ਮਾਸਪਰ੍ਣੀ ਚ|
Adhikarana ਜੀਵਨਾਖ੍ਯਪਞ੍ਚਮੂਲਗੁਣਾਃ (੧੭੦-੧੭੧) · Śloka ੧੭੧
| ਅਭੀਰੁਵੀਰਾਜੀਵਨ੍ਤੀਜੀਵਕਰ੍ਸਭਕੈਃ ਸ੍ਮਤਮ੍||੧੭੦|| ਜੀਵਨਾਖ੍ਯਂ ਤੁ ਚਕ੍ਸੁਸ੍ਯਂ ਵਸ੍ਯਂ ਪਿਤ੍ਤਾਨਿਲਾਪਹਮ੍| |੧੭੧|
View original
| अभीरुवीराजीवन्तीजीवकर्षभकैः स्मृतम्||१७०|| जीवनाख्यं तु चक्षुष्यं वृष्यं पित्तानिलापहम्| |१७१|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਅਭੀਰੁਵੀਰਾਦਿਭਿਃ ਪਞ੍ਚਭਿਰ੍ਜੀਵਨਾਖ੍ਯਂ ਪਞ੍ਚਮੂਲਂ ਚਕ੍ਸੁਸ੍ਯਾਦਿਗੁਣਯੁਕ੍ਤਮ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਅਭੀਰ੍ਵਾਦਿਪਞ੍ਚਕਸ੍ਯ ਸਂਜ੍ਞਾਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ ਗੁਣਾਨਾਹ ਅਬੀਰ੍ਵਿਤਿ| ਅਭਿਰ੍ਵਾਦਿਪਞ੍ਚਕਂ-ਜੀਵਨਪਞ੍ਚਮੂਲਸਂਜ੍ਞਂ, ਚਕ੍ਸੁਸ੍ਯਾ ਦਿਗੁਣਂ ਚ| ਅਭੀਰੁਃ-ਸ਼ਤਾਵਰੀ| ਵੀਰਾ-ਕਾਕੋਲੀ| ਜੀਵਨ੍ਤੀ-ਸ਼ਾਕਪ੍ਰਵਰਾ| ਜੀਵਕਰ੍ਸਭਕੌ-ਸ੍ਵਨਾਮਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧੌ|
Adhikarana ਤਣਸਂਜ੍ਞਕਪਞ੍ਚਮੂਲਗੁਣਾਃ (੧੭੧-੭) · Śloka ੭
| ਤਣਾਖ੍ਯਂ ਪਿਤ੍ਤਜਿਦ੍ਦਰ੍ਭਕਾਸੇਕ੍ਸੁਸ਼ਰਸ਼ਾਲਿਭਿਃ||੧੭੧|| ਇਤ੍ਯੌਸਧਵਰ੍ਗਃ||੭||
View original
| तृणाख्यं पित्तजिद्दर्भकासेक्षुशरशालिभिः||१७१|| इत्यौषधवर्गः||७||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਤਣਸਂਜ੍ਞਂ ਪਞ੍ਚਮੂਲਂ ਦਰ੍ਭਕਾਸੇਕ੍ਸੁਸ਼ਰਸ਼ਾਲਿਭਿਃ| ਤਚ੍ਚ ਪਿਤ੍ਤਜਿਤ੍| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਤ੍ਵਧਿਕਮੁਕ੍ਤਮ੍ (ਸੂ.ਅ.੧੨)| ਯਥਾ-"ਸੁਵਰ੍ਣਂ ਬਹਣਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਮਧੁਰਂ ਰਸਪਾਕਯੋਃ| ਵਿਸਦੋਸਹਰਂ ਸ਼ੀਤਂ ਸਕਸਾਯਂ ਰਸਾਯਨਮ੍| ਰੂਪ੍ਯਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਕਸਾਯਾਮ੍ਲਂ ਵਿਪਾਕੇ ਮਧੁਰਂ ਸਰਮ੍| ਵਯਸਃ ਸ੍ਥਾਪਨਂ ਸ਼ੀਤਂ ਲੇਖਨਂ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਜਿਤ੍|| ਤਾਮ੍ਰਂ ਸਤਿਕ੍ਤਮਧੁਰਂ ਕਸਾਯਂ ਲੇਖਨਂ ਲਘੁ| ਕਟੁਪਾਕਰਸਂ ਸ਼ੀਤਂ ਰੋਪਣਂ ਕਫਪਿਤ੍ਤਜਿਤ੍|| ਕਾਂਸ੍ਯਂ ਕਸਾਯਾਨੁਰਸਂ ਵਿਸ਼ਦਂ ਲੇਖਨਂ ਸਰਮ੍| ਦਸ੍ਟਿਪ੍ਰਸਾਦਨਂ ਰੂਕ੍ਸਂ ਤਿਕ੍ਤਂ ਪਿਤ੍ਤਕਫਾਪਹਮ੍|| ਸਤਿਕ੍ਤਲਵਣਂ ਭੇਦਿ ਪਾਣ੍ਡੁਤ੍ਵਕਮਿਵਾਤਨੁਤ੍| ਲੇਖਨਂ ਪਿਤ੍ਤਲਂ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਤ੍ਰਪੁ, ਸੀਸਂ ਚ ਤਦ੍ਗੁਣਮ੍|| ਚਕ੍ਸੁਸ੍ਯਂ ਕਸ੍ਣਲੋਹਂ ਤੁ ਕਸਾਯਂ ਸ੍ਵਾਦੁ ਤਿਕ੍ਤਕਮ੍| ਲੇਖਨਂ ਵਾਤਲਂ ਸ਼ੀਤਂ ਕਮਿਪਿਤ੍ਤਕਫਪ੍ਰਣੁਤ੍|| (ਗਾਤ੍ਰਸ਼ੈਥਿਲ੍ਯਪਾਲਿਤ੍ਯਪਾਣ੍ਡੁਘ੍ਨਂ ਸ਼ੋਸਸ਼ੋਫਜਿਤ੍| ਤਦ੍ਵਤ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਤਦ੍ਵਿਕਾਸ਼ਿ ਸੁਦੁਰ੍ਜਰਮ੍|| ਪਦ੍ਮਰਾਗਮਹਾਨੀਲਪੁਸ੍ਪਰਾਗਵਿਦੂਰਕਾਃ|) ਮੁਕ੍ਤਾਵਿਦ੍ਗੁਮਵਜ੍ਰੇਨ੍ਦ੍ਰਵੈਡੂਰ੍ਯਸ੍ਫਟਿਕਾਦਿਕਮ੍|| ਮਣਿਰਤ੍ਨਂ ਸਰਂ ਸ਼ੀਤਂ ਕਸਾਯਂ ਸ੍ਵਾਦੁ ਲੇਖਨਮ੍| ਚਕ੍ਸੁਸ੍ਯਂ ਧਾਰਣਾਤ੍ਤਤ੍ਤੁ ਪਾਪ੍ਮਾਲਕ੍ਸ੍ਮੀਵਿਸਾਪਹਮ੍|| ਸਕ੍ਸਾਰ ਉਸ੍ਣਵਿਰ੍ਯਸ਼੍ਚ ਕਾਚੋ ਦਸ੍ਟਿਕਦਞ੍ਜਨਾਤ੍| ਸ਼ਙ੍ਖੋਦਧਿਮਲੌ ਸ਼ੀਤੌ ਕਸਾਯਾਵਤਿਲੇਖਨੌ|| ਤੁਤ੍ਥਕਂ ਕਟੁ ਸਕ੍ਸਾਰਂ ਕਸਾਯਂ ਵਿਸ਼ਦਂ ਲਘੁ| ਲੇਖਨਂ ਭੇਦਿ ਚਕ੍ਸੁਸ੍ਯਂ ਕਣ੍ਡੂਕਮਿਵਿਸਾਪਹਮ੍|| ਵਿਸ਼ਦੋ ਗੈਰਿਕਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਃ ਕਸਾਯਮਧੁਰੋ ਹਿਮਃ| ਕਫਘ੍ਨੀ ਤਿਕ੍ਤਕਟੁਕਾ ਮਨੋਹ੍ਵਾ ਲੇਖਨੀ ਸਰਾ|| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਕਸਾਯਕਟੁਕਂ ਹਰਿਤਾਲਂ ਵਿਸਪ੍ਰਣੁਤ੍| ਕਸਾਯਮਧੁਰਂ ਸ਼ੀਤਂ ਲੇਖਨਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਮਞ੍ਜਨਮ੍|| ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਵਿਸਚ੍ਛਰ੍ਦਿਹਿਧ੍ਮਾਘ੍ਨਂ ਦਕ੍ਪ੍ਰਸਾਦਨਮ੍| ਸ੍ਰੋਤੋਞ੍ਜਨਂ ਵਰਂ ਤਤ੍ਰ ਤਤਃ ਸੌਵੀਰਕਾਞ੍ਜਨਮ੍|| (ਸਰ੍ਵਦੋਸਪ੍ਰਸ਼ਮਨਂ ਕਾਸਮੇਹਕ੍ਸਯਾਪਹਮ੍||) ਕਫਘ੍ਨਮੁਸ੍ਣਂ ਕਟੁਕਂ ਸ਼ਿਲਾਜਤੁ ਰਸਾਯਨਮ੍| (ਤਿਕ੍ਤਂ ਚ ਛੇਦਨਂ ਯੋਗਵਾਹਿਤ੍ਵਾਤ੍ਸਰ੍ਵਰੋਗਜਿਤ੍||) ਕਸਾਯਾ ਮਧੁਰਾ ਰੂਕ੍ਸਾ ਕਾਸਘ੍ਨੀ ਵਂਸ਼ਰੋਚਨਾ| ਤੁਗਾਕ੍ਸੀਰੀ ਕ੍ਸਯਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਘ੍ਨੀ ਮਧੁਰਾ ਹਿਮਾ|| ਕਾਰਵ੍ਯੌ ਕੁਞ੍ਜਿਕਾਜਾਜੀ ਕਬਰੀ ਧਾਨ੍ਯਤੁਮ੍ਬਰੁ| ਅਨ੍ਨਗਨ੍ਧਹਰਂ ਰੁਚ੍ਯਂ ਦੀਪਨਂ ਕਫਵਾਤਜਿਤ੍|| ਬਾਸ੍ਪਿਕਾ ਕਟੁਤਿਕ੍ਤੋਸ੍ਣਾ ਕਮਿਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਹਰਾ ਪਰਮ੍| ਤਦ੍ਵਚ੍ਚ ਰਾਜਿਕਾ (ਵਿਘ੍ਨਸਾਦਨੀ ਦੀਪਨੀ ਪਰਮ੍|| ਸ਼ੂਲਾਟੋਪਹਰਾ) ਰੁਚ੍ਯਾ, ਦੀਪ੍ਯਕਃ ਕੋਸ੍ਠਸ਼ੂਲਜਿਤ੍| ਅਹਦ੍ਯਾਃ ਸਰ੍ਸਪਾਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾ ਬਾਸ੍ਪਿਕਾਵਤ੍ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ|| ਸ਼ਤਾਹ੍ਵਾਕੁਸ੍ਠਤਗਰਸੁਰਦਾਰੁਹਰੇਣਵਃ| ਏਲੈਲਵਾਲੁਸਰਲਤ੍ਵਗ੍ਵ੍ਯਾਘ੍ਰਨਖਚੋਰਕਾਃ|| ਲਘੂਸ੍ਣਾਃ ਕਟੁਕਾਃ ਪਾਕੇ ਕਫਵਾਤਨਿਬਰ੍ਹਣਾਃ| ਸੈਰ੍ਯਕਸ੍ਤਿਕ੍ਤਮਧੁਰਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋਸ੍ਣਃ ਕਫਵਾਤਜਿਤ੍|| ਬਸ੍ਤਿਮੂਤ੍ਰਵਿਬਨ੍ਧਘ੍ਨੋ ਵਸ੍ਯੋ ਗੋਕ੍ਸੁਰਕੋ ਹਿਮਃ| ਪਾਚਨਂ ਕਫਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨਂ ਤਿਕ੍ਤਂ ਸ਼ੀਤਂ ਵਿਸਾਦ੍ਵਯਮ੍|| ਕਫਘ੍ਨਂ ਤਿਕ੍ਤਕਟੁਕਂ ਮੁਸ੍ਤਂ ਸਙ੍ਗ੍ਰਾਹਿ ਪਾਚਨਮ੍| ਤਿਕ੍ਤਾਮਤਾ ਤ੍ਰਿਦੋਸਘ੍ਨੀ ਗ੍ਰਾਹਿਣ੍ਯੁਸ੍ਣਾ ਰਸਾਯਨੀ|| ਦੀਪਨੀ ਜ੍ਵਰਤਡ੍ਦਾਹਕਾਮਲਾਵਾਤਰਕ੍ਤਨੁਤ੍| ਤਿਕ੍ਤਸ਼ੀਤੌ ਜ੍ਵਰਹਰੌ ਲਘੂ ਭੂਨਿਮ੍ਬਪਰ੍ਪਟੌ|| ਨਿਮ੍ਬਸ੍ਤਿਕ੍ਤੋ ਹਿਮਃ ਕੁਸ੍ਠਕਮਿਪਿਤ੍ਤਕਫਾਪਹਃ| ਮਹਾਨਿਮ੍ਬਃ ਪਰਂ ਗ੍ਰਾਹੀ ਕਸਾਯੋ ਰੂਕ੍ਸਸ਼ੀਤਲਃ|| ਗੁਗ੍ਗੁਲੁਃ ਪਿਚ੍ਛਿਲਃ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ੇ ਵਿਸ਼ਦੋਭ੍ਯਵਹਾਰਤਃ| ਸਸ੍ਵਾਦੁਃ ਸਕਟੁਸ੍ਤਿਕ੍ਤਃ ਸਕਸਾਯੋ ਰਸਾਯਨਮ੍|| ਵ੍ਰਣ੍ਯਃ ਸ੍ਵਰ੍ਯਃ ਕਟੁਃ ਪਾਕੇ ਰੂਕ੍ਸਃ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮੋਗ੍ਨਿਦੀਪਨਃ| ਕ੍ਲੇਦਮੇਦੋਨਿਲਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਗਣ੍ਡਮੇਹਾਪਚੀਕਮੀਨ੍|| ਪਿਟਿਕਾਗ੍ਰਨ੍ਥਿਸ਼ੋਪਾਂਸ਼੍ਚ ਹਨ੍ਤ੍ਯੁਸ੍ਣਃ ਸ੍ਰਂਸਨੋ ਲਘੁਃ| ਸ਼ਙ੍ਖਪੁਸ੍ਪੀ ਸਰਾਤਿਕ੍ਤਾ ਮੇਧ੍ਯਾ ਕਮਿਵਿਸਾਪਹਾ|| ਕਟੁਤਿਕ੍ਤੋਸ੍ਣਮਗੁਰੁ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਵਾਤਕਫਾਪਹਮ੍| ਪਿਤ੍ਤਾਸ੍ਰਵਿਸਤਡ੍ਦਾਹਕਮਿਘ੍ਨਂ ਗੁਰੁ ਰੂਕ੍ਸਣਮ੍|| ਸਰ੍ਵਂ ਸਤਿਕ੍ਤਮਧੁਰਂ ਚਨ੍ਦਨਂ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰਂ ਪਰਮ੍| ਲਘੁ ਰਕ੍ਤਂ, ਤਥੋਸ਼ੀਰਂ ਵਾਤਲਂ ਪਾਚਨਂ ਚ ਤਤ੍| ਜ੍ਵਰਾਤਿਸਾਰਵਮਥੁਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਕਫਾਪਹਮ੍| ਮਧੁਕਂ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨਂ ਵ੍ਰਣਸ਼ੋਧਨਰੋਪਣਮ੍|| ਗੁਰੁ ਸ੍ਵਾਦੁ ਹਿਮਂ ਵਸ੍ਯਂ ਚਕ੍ਸੁਸ੍ਯਂ ਸ੍ਵਰਵਰ੍ਣਕਤ੍| ਕਟੁਤਿਕ੍ਤੇ ਨਿਸ਼ੇ ਕੁਸ੍ਠਮੇਹਪਿਤ੍ਤਕਫਾਪਹੇ|| ਪ੍ਰਲੇਪਾਜ੍ਜਯਤਃ ਕਣ੍ਡੂਂ ਸ਼ੋਫਂ ਦੁਸ੍ਟਵ੍ਰਣਂ ਵਿਸਮ੍| ਪ੍ਰਪੌਣ੍ਡਰੀਕਂ ਚਕ੍ਸੁਸ੍ਯਂ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰਂ ਵ੍ਰਣਰੋਪਣਮ੍|| ਕਸਾਯਮਧੁਰਂ ਤਿਕ੍ਤਂ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਸਾਦਨਮ੍| ਬਲਾਤ੍ਰਯਂ ਸ੍ਵਾਦੁ ਵਸ੍ਯਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਸ਼ੀਤਂ ਬਲਪ੍ਰਦਮ੍|| ਤਤ੍ਰ ਨਾਗਾਧਿਕਂ ਬਲ੍ਯਾ ਕ੍ਸਤਕ੍ਸੀਣਹਿਤਾ ਗੁਰੁਃ| ਤਾਮ੍ਬੂਲਂ ਕਟੁ ਸਕ੍ਸਾਰਂ ਰੁਚ੍ਯਮੁਸ੍ਣਂ ਕਫਪ੍ਰਣੁਤ੍|| ਭੇਦਿ ਸਮ੍ਮੋਹਕਤ੍ਪੂਗਂ ਕਸਾਯਂ ਸ੍ਵਾਦੁ ਰੋਚਨਮ੍| ਜਾਤਿਪਤ੍ਰੀ ਕਟੁਫਲਂ ਕਙ੍ਕੋਲਕਲਵਙ੍ਗਕਮ੍|| ਲਘੁ ਤਸ੍ਣਾਪਹਂ ਹਦ੍ਯਂ ਵਕ੍ਤ੍ਰਦੌਰ੍ਗਨ੍ਧ੍ਯਨਾਸ਼ਨਮ੍| ਸਸ੍ਵਾਦੁਤਿਕ੍ਤਸ੍ਤਸ੍ਣਾਘ੍ਨਃ ਕਰ੍ਪੂਰਸ਼੍ਛੇਦਨੋ ਹਿਮਃ|| ਲਤਾਕਸ੍ਤੂਰਿਕਾ ਤਦ੍ਵਨ੍ਮੁਖਸ਼ੋਸਹਰਾ ਪਰਮ੍| ਕਸਾਯਮਧੁਰਂ ਸ਼ੀਤਂ ਪਦ੍ਮਂ ਪਿਤ੍ਤਕਫਾਸ੍ਤ੍ਰਜਿਤ੍|| ਤਦ੍ਵਦ੍ਬਕੁਲਪੁਨ੍ਨਾਗਕੁਮੁਦੋਤ੍ਪਲਪਾਟਲਮ੍| ਸਚਮ੍ਪਕਂ ਤਤੋ ਨ੍ਯੂਨਂ ਗੁਣੈਃ ਕੋਰਣ੍ਟਕਿਂਸ਼ੁਕਮ੍|| ਮਾਲਤੀਮਲ੍ਲਿਕਾਪੁਸ੍ਪਂ ਤਿਕ੍ਤਂ ਜਯਤਿ ਮਾਰੁਤਮ੍| ਵਿਸਪਿਤ੍ਤਕਫਾਨ੍ਨਾਗਂ ਸਿਨ੍ਦੁਵਾਰਂ ਚ ਤਦ੍ਗੁਣਮ੍|| ਕਫਘ੍ਨਂ ਕੈਤਕਂ ਤਿਕ੍ਤਂ ਸ਼ੈਰੀਸਂ ਵਿਸਹਾਰਿ ਚ| ਵਾਤਲਂ ਪੁਸ੍ਪਮਾਗਸ੍ਤ੍ਯਂ ਕਸਾਯਂ ਕਫਪਿਤ੍ਤਜਿਤ੍|| ਬਨ੍ਧੂਕਂ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਲਂ ਗ੍ਰਾਹਿ ਤਦ੍ਵਦੇਵ ਚ ਯੂਥਿਕਾ| ਕਫਘ੍ਨਮੁਸ੍ਣਵੀਰ੍ਯਂ ਚ ਕੁਙ੍ਕੁਮਂ ਵ੍ਰਣਸ਼ੋਧਨਮ੍|| ਅਵਲ੍ਗੁਜੈਡਗਜਜਂ ਬੀਜਂ ਵਾਤਕਫਪ੍ਰਣੁਤ੍| ਆਸ੍ਯਾ ਵਰ੍ਣਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਮੇਦਃਸੌਕੁਮਾਰ੍ਯਕਦਨ੍ਯਥਾ|| ਅਤੋਧ੍ਵਾਗ੍ਨਿਬਲਾਯੂਂਸਿ ਕੁਰ੍ਯਾਚ੍ਚਙ੍ਕ੍ਰਮਣਂ ਸੁਖਮ੍| ਮਾਰੁਤਸ੍ਯਾਨੁਲੋਮ੍ਯਂ ਚ ਖੁਡਸ੍ਤਮ੍ਭਸ਼੍ਰਮਾਪਹਮ੍|| ਅਨ੍ਵਰ੍ਥਸਂਜ੍ਞਂ ਪਾਦਤ੍ਰਂ ਬਲਕਚ੍ਛੁਕ੍ਰਲਂ ਤਥਾ| ਵਰ੍ਣ੍ਯਂ ਨੇਤ੍ਰਹਿਤਂ ਛਤ੍ਰਂ ਵਾਤਵਰ੍ਸਾਤਪਾਪਹਮ੍|| ਪ੍ਰਵਾਤਂ ਰੌਕ੍ਸ੍ਯਵੈਵਰ੍ਣ੍ਯਸ੍ਤਮ੍ਭਕਦ੍ਦਾਹਤਡ੍ਭ੍ਰਮਾਨ੍| ਸ਼੍ਰਮਾਗ੍ਨਿਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਸ਼੍ਚ ਜਯੇਦਪ੍ਰਵਾਤਮਤੋਨ੍ਯਥਾ|| ਪ੍ਰਾਗ੍ਵਾਯੁਰੁਸ੍ਣੋਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦੀ ਤ੍ਵਗ੍ਦੋਸਾਰ੍ਸ਼ੋਵਿਸੇਕਮੀਨ੍| ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਜ੍ਵਰਸ਼੍ਵਾਸਮਾਮਵਾਯੁਂ ਚ ਕੋਪਯੇਤ੍|| ਯਾਮ੍ਯੋਸਗ੍ਵਾਤਕਫਕਚ੍ਛੀਤਃ ਸ੍ਵਾਦੁਕਸਾਯਕਃ| ਕਸਾਯਃ ਪਸ਼੍ਚਿਮੋ ਰੂਕ੍ਸੋ ਲਘੁਰ੍ਨਾਤਿਵਿਦਹ੍ਯਤੇ|| ਵਾਤਕਤ੍ ਕਫਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨੋ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਦਾਹਭ੍ਰਮਾਪਾਹਃ| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਃ ਸ਼ੀਤੋ ਲਘੁਃਸਾਤ੍ਮ੍ਯ ਉਤ੍ਤਰਃ ਸਡ੍ਰਸੋਨਿਲਃ|| ਐਸ਼ਾਨਃ ਕਟੁਰੂਕ੍ਸੋਸ੍ਣ ਆਗ੍ਨੇਯਸ਼੍ਚੈਵ ਮਾਰੁਤਃ| ਅਮ੍ਲੋ ਵਿਦਾਹੀ ਨੈਤ੍ਯੋ ਵਾਯਵ੍ਯਸ੍ਤਿਕ੍ਤ ਉਚ੍ਯਤੇ|| ਆਤਪੋ ਭ੍ਰਮਤਟ੍ਸ੍ਵੇਦਦਾਹਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਵਿਵਰ੍ਣਤਾਃ| ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਪਿਤ੍ਤਾਸ੍ਰਵਹ੍ਨੀਂਸ਼੍ਚ, ਛਾਯਾ ਤ੍ਵੇਤਾਨ੍ਵ੍ਯਪੋਹਤਿ|| ਤਮਃ ਕਸਾਯਕਟੁਕਂ, ਜ੍ਯੋਸ੍ਨਾ ਮਧੁਰਸ਼ੀਤਲਾ|| ਇਤਿ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਦਰ੍ਭਾਦਿਪਞ੍ਚਕਸ੍ਯ ਸਂਜ੍ਞਾਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ ਗੁਣਾਨਾਹ-ਤਣਾਖ੍ਯਮਿਤਿ| ਦਰ੍ਭਾਦਿਪਞ੍ਚਕਂ ਤਣਪਞ੍ਚਮੂਲਸਂਜ੍ਞਂ ਪਿਤ੍ਤਜਿਚ੍ਚ| ਦਰ੍ਭਃ-ਕੁਸ਼ਃ| ਕਾਸ਼ਃ-ਕਾਸ਼ੇਕ੍ਸੁਃ| ਇਕ੍ਸੁਃ-ਗੁਡਦਣ੍ਡਃ| ਸ਼ਰੋ-ਮੁਞ੍ਜਃ| ਸ਼ਾਲਯਃ-ਸ੍ਵਨਾਮਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਾਃ| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਤੁ (ਸੂ. ਅ. ੧੨)-"ਅਜਸ਼ਙ੍ਗੀ ਹਰਿਦ੍ਰਾ ਚ ਵਿਦਾਰੀ ਸਾਰਿਵਾਮਤਾ| ਬਲ੍ਯਾਖ੍ਯਂ ਕਣ੍ਟਕਖ੍ਯਂ ਤੁ ਸ਼੍ਵਦਂਸ੍ਟ੍ਰਾਭੀਰੁਸੈਰ੍ਯਕੈਃ|| ਸਹਿਂਸ੍ਰਾਕਰਮਰ੍ਦੀਕੈਃ ਸਰ੍ਵਦੋਸਹਰੇ ਚ ਤੇ| ਸੁਵਰ੍ਣਂ ਬਂਹਣਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਮਧੁਰਂ ਰਸਪਾਕਯੋਃ|| ਵਿਸਦੋਸਹਰਂ ਸ਼ੀਤਂ ਸਕਸਾਯਂ ਰਸਾਯਨਮ੍| ਰੂਪ੍ਯਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਕਸਾਯਾਮ੍ਲਂ ਵਿਪਾਕੇ ਮਧੁਰਂ ਸਰਮ੍|| ਵਯਸਃ ਸ੍ਥਾਪਨਂ ਸ਼ੀਤਂ ਲੇਖਨਂ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਜਿਤ੍| ਤਾਮ੍ਰਂ ਸਤਿਕ੍ਤਮਧੁਰਂ ਕਸਾਯਂ ਲੇਖਨਂ ਲਘੁ|| ਕਟੁਪਾਕਰਸਂ ਸ਼ੀਤਂ ਰੋਪਣਂ ਕਫਪਿਤ੍ਤਜਿਤ੍| ਕਾਂਸ੍ਯਂ ਕਸਾਯਾਨੁਰਸਂ ਵਿਸ਼ਦਂ ਲੇਖਨਂ ਸਰਮ੍|| ਦਸ੍ਟਿਪ੍ਰਸਾਦਨਂ ਰੂਕ੍ਸਂ ਤਿਕ੍ਤਂ ਪਿਤ੍ਤਕਫਾਪਹਮ੍| ਸਤਿਕ੍ਤਲਵਣਂ ਭੇਦਿ ਪਾਣ੍ਡੁਤ੍ਵਕਮਿਵਾਤਨੁਤ੍|| ਲੇਖਨਂ ਪਿਤ੍ਤਲਂ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਤ੍ਰਪੁ, ਸੀਸਂ ਚ ਤਦ੍ਗੁਣਮ੍| ਚਕ੍ਸੁਸ੍ਯਂ ਕਸ੍ਣਲੋਹਂ ਚ ਕਸਾਯਂ ਸ੍ਵਾਦੁ ਤਿਕ੍ਤਕਮ੍| ਲੇਖਨਂ ਵਾਤਲਂ ਸ਼ੀਤਂ ਕਮਿਪਿਤ੍ਤਕਫਪ੍ਰਣੁਤ੍| ਕਸ੍ਣਲੋਹਂ-ਲੋਹਮ੍| [*ਗਾਤ੍ਰਸ਼ੈਥਿਲ੍ਯਪਾਲਿਤ੍ਯਪਾਣ੍ਡੁਘ੍ਨਂ ਸ਼ੋਸਸ਼ੋਫਜਿਤ੍|| ਤਦ੍ਵਤ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਤਦ੍ਵਿਕਾਸਿ ਸੁਦੁਰ੍ਜਰਮ੍| ਪਦ੍ਮਰਾਗਮਹਾਨੀਲਪੁਸ੍ਪਰਾਗਵਿਦੂਰਕਾਃ|| ] ਮੁਕ੍ਤਾਵਿਦ੍ਰੁਮਵਜ੍ਰੇਨ੍ਦ੍ਰਵੈਡੂਰ੍ਯਸ੍ਫਟਿਕਾਦਿਕਮ੍| ਮਣਿਰਤ੍ਨਂ ਸਰਂ ਸ਼ੀਤਂ ਕਸਾਯਂ ਸ੍ਵਾਦੁ ਲੇਖਨਮ੍|| ਚਕ੍ਸੁਸ੍ਯਂ ਧਾਰਣਾਤ੍ਤਤ੍ਤੁ ਪਾਸ੍ਮਾਲਕ੍ਸ੍ਮੀਵਿਸਾਪਹਮ੍| [*ਧਨ੍ਯਮਾਯੁਸ੍ਯਮੋਜਸ੍ਯਂ ਹਰ੍ਸੋਤ੍ਸਾਹਕਰਂ ਸ਼ਿਵਮ੍|| ] ਸਕ੍ਸਾਰ ਉਸ੍ਣਵੀਰ੍ਯਸ਼੍ਚ ਕਾਚੋ ਦਸ੍ਟਿਕਦਞ੍ਜਨਾਤ੍| ਸ਼ਙ੍ਖੋਦਧਿਮਲੌ ਸ਼ੀਤੌ ਕਸਾਯਾਵਤਿਲੇਖਨੌ|| ਤੁਤ੍ਥਕਂ ਕਟੁ ਸਕ੍ਸਾਰਂ ਕਸਾਯਂ ਵਿਸ਼ਦਂ ਲਘੁ| ਲੇਖਨਂ ਭੇਦਿ ਚਕ੍ਸੁਸ੍ਯਂ ਕਣ੍ਡੂਕਮਿਵਿਸਾਪਹਮ੍|| ਵਿਸ਼ਦੋ ਗੈਰਿਕਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਃ ਕਸਾਯਮਧੁਰੋ ਹਿਮਃ| ਕਫਘ੍ਨੀ ਤਿਕ੍ਤਕਟੁਕਾ ਮਨੋਹ੍ਵਾ ਲੇਖਨੀ ਸਰਾ|| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਕਸਾਯਕਟੁਕਂ ਹਰਿਤਾਲਂ ਵਿਸਪ੍ਰਣੁਤ੍| ਕਸਾਯਂ ਮਧੁਰਂ ਸ਼ੀਤਂ ਲੇਖਨਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਮਞ੍ਜਨਮ੍|| ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਵਿਸਚ੍ਛਰ੍ਦਿਹਿਧ੍ਮਾਘ੍ਨਂ ਦਕ੍ਪ੍ਰਸਾਦਨਮ੍| ਸ੍ਰੋਤੋਞ੍ਜਨਂ ਵਰਂ ਤਤ੍ਰ ਤਤਃ ਸੌਵੀਰਕਾਞ੍ਜਨਮ੍|| ਕਫਘ੍ਨਂ ਤਿਕ੍ਤਕਟੁਕਂ ਛੇਦਿ ਸੋਸ੍ਣਂ ਰਸਾਞ੍ਜਨਮ੍| ਸਰ੍ਵਦੋਸਪ੍ਰਸ਼ਮਨਂ ਕਾਸਮੇਹਕ੍ਸਯਾਪਹਮ੍|| ਕਫਘ੍ਨਮੁਸ੍ਣਂ ਕਟੁਕਂ ਸ਼ਿਲਾਜਤੁ ਰਸਾਯਨਮ੍| ਤਿਕ੍ਤਂ ਚ ਛੇਦਨਂ ਯੋਗਵਾਹਿਤ੍ਵਾਤ੍ਸਰ੍ਵਰੋਗਜਿਤ੍|| [*ਵਿਸ਼ੇਸਾਤ੍ ਕਚ੍ਛ੍ਰਮੇਹਾਰ੍ਸ਼ਃਪਾਣ੍ਡੁਸ਼ੋਫਕਫਾਪਹਮ੍|] ਕਸਾਯਮਧੁਰਾ ਰੂਕ੍ਸਾ ਕਾਸਾਘ੍ਨਿ ਵਂਸ਼ਰੋਚਨਾ|| ਤੁਗਾਕ੍ਸੀਰੀ ਕ੍ਸਯਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਘ੍ਨੀ ਮਧੁਰਾ ਹਿਮਾ| ਕਾਰਵ੍ਯੌ ਕੁਞ੍ਚਿਕਾਜਾਜੀ ਕਬਰੀਧਾਨ੍ਯਤੁਮ੍ਬਰੁ|| ਅਨ੍ਨਗਨ੍ਧਹਰਂ ਰੂਚ੍ਯਂ ਦੀਪਨਂ ਕਫਵਾਤਜਿਤ੍| ਕਾਰਵ੍ਯੌ-ਸ਼ਤਪੁਸ੍ਪਾਦ੍ਵਯਮ੍| ਕੁਞ੍ਚਿਕਾ-ਕਸ੍ਣਜੀਰਕਮ੍| ਬਾਸ੍ਪਿਕਾ ਕਟੁਤਿਕ੍ਤੋਸ੍ਣਾ ਕਮਿਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਹਰਾ ਪਰਮ੍|| ਤਦ੍ਵਚ੍ਚ ਰਾਜਿਕਾ [*ਵਿਘ੍ਨਸਾਦਨੀ ਦੀਪਨੀ ਪਰਮ੍| ਸ਼ੂਲਾਟੋਪਹਰਾ ] ਰੁਚ੍ਯਾ, ਦੀਪ੍ਯਕਃ ਕੋਸ੍ਠਸ਼ੂਲਜਿਤ੍|| ਅਹਦ੍ਯਾਃ ਸਰ੍ਸਪਾਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾ ਬਾਸ੍ਪਿਕਾਵਚ੍ਚ ਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ| ਸ਼ਤਾਹ੍ਵਾਕੁਸ੍ਠਤਗਰਸੁਰਦਾਰੁਹਰੇਣਵਃ|| ਏਲੈਲਵਾਲਸਰਲਤ੍ਵਗ੍ਵ੍ਯਾਘ੍ਰਨਖਚੋਰਕਾਃ| ਲਘੂਸ੍ਣਾਃ ਕਟੁਕਾਃ ਪਾਕੇ ਕਫਵਾਤਨਿਬਰ੍ਹਣਾਃ|| ਸੈਰ੍ਯਕਸ੍ਤਿਕ੍ਤਮਧੁਰਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋਸ੍ਣਃ ਕਫਵਾਤਜਿਤ੍| ਬਸ੍ਤਿਮੂਤ੍ਰਵਿਬਨ੍ਧਘ੍ਨੋ ਵ੍ਰੁਸ੍ਯੋ ਗੋਕ੍ਸੁਰਕੋ ਹਿਮਃ|| ਪਾਚਨਂ ਕਫਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨਂ ਤਿਕਂ ਸ਼ੀਤਂ ਵਿਸਾਦ੍ਵਯਮ੍| ਕਫਘ੍ਨਂ ਤਿਕ੍ਤਕਟੁਕਂ ਮੁਸ੍ਤਂ ਸਙ੍ਗ੍ਰਾਹਿ ਪਾਚਨਮ੍|| ਤਿਕ੍ਤਾਮਤਾ ਤ੍ਰਿਦੋਸਘ੍ਨੀ ਗ੍ਰਾਹਿਣ੍ਯੁਸ੍ਣਾ ਰਸਾਯਨੀ| ਦੀਪਨੀ ਜ੍ਵਰਤਡ੍ਦਾਹਕਾਮਲਾਵਾਤਰਕ੍ਤਨੁਤ੍|| ਤਿਕ੍ਤਸ਼ੀਤੌ ਜ੍ਵਰਹਰੌ ਲਘੂ ਭੂਨਿਮ੍ਬਪਰ੍ਪਟੌ| ਨਿਮ੍ਬਸ੍ਤਿਕ੍ਤੋ ਹਿਮਃ ਕੁਸ੍ਠਕਮਿਪਿਤ੍ਤਕਫਾਪਹਃ|| ਮਹਾਨਿਮ੍ਬਃ ਪਰਂ ਗ੍ਰਾਹੀ ਕਸਾਯੋ ਰੂਕ੍ਸਸ਼ੀਤਲਃ| ਗੁਗ੍ਗੁਲੁਃ ਪਿਚ੍ਛਿਲਃ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ੇ ਵਿਸ਼ਦੋਭ੍ਯਵਹਾਰਤਃ|| ਸਸ੍ਵਾਦੁਃ ਸਕਟੁਸ੍ਤਿਕ੍ਤਃ ਸਕਸਾਯੋ ਰਸਾਯਨਮ੍| ਵ੍ਰਣ੍ਯਃ ਸ੍ਵਰ੍ਯਃ ਕਟੁਃ ਪਾਕੇ ਰੂਕ੍ਸਃ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮੋਗ੍ਨਿਦੀਪਨਃ|| ਕ੍ਲੇਦਮੇਦੋਨਿਲਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਗਣ੍ਡਮੇਹਾਪਚੀਕਮੀਨ੍| ਪਿਟਿਕਾਗ੍ਰਨ੍ਥਿਸ਼ੋਫਾਂਸ਼੍ਚ ਹਨ੍ਤ੍ਯੁਸ੍ਣਃ ਸ੍ਰਂਸਨੋ ਲਘੁਃ|| ਸ਼ਙ੍ਖਪੁਸ੍ਪੀ ਸਰਾ ਤਿਕ੍ਤਾ ਮੇਧ੍ਯਾ ਕਮਿਵਿਸਾਪਹਾ| ਕਟੁਤਿਕ੍ਤੋਸ੍ਣਮਗੁਰੁ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਵਾਤਕਫਾਪਹਮ੍|| ਪਿਤ੍ਤਾਸ੍ਰਵਿਸਤਡ੍ਦਾਹਕ੍ਲਮਘ੍ਨਂ ਗੁਰੁ ਰੂਕ੍ਸਣਮ੍| ਸਰ੍ਵਂ ਸਤਿਕ੍ਤਮਧੁਰਂ ਚਨ੍ਦਨਂ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰਂ ਪਰਮ੍|| ਲਘੁ ਰਕ੍ਤਂ, ਤਥੋਸ਼ੀਰਂ ਵਾਤਲਂ ਪਾਚਨਂ ਚ ਤਤ੍| ਜ੍ਵਰਾਤੀਸਾਰਵਮਥੁਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਕਫਾਪਹਮ੍|| ਮਧੁਕਂ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨਂ ਵ੍ਰਣਸ਼ੋਧਨਰੋਪਣਮ੍| ਗੁਰੁ ਸ੍ਵਾਦੁ ਹਿਮਂ ਵਸ੍ਯਂ ਚਕ੍ਸੁਸ੍ਯਂ ਸ੍ਵਰਵਰ੍ਣਕਤ੍|| ਕਟੁਤਿਕ੍ਤੇ ਨਿਸ਼ੇ ਕੁਸ੍ਠਮੇਹਪਿਤ੍ਤਕਫਾਪਹੇ| ਪ੍ਰਲੇਪਾਜ੍ਜਯਤਃ ਕਣ੍ਡੂਂ ਸ਼ੋਫਂ ਦੁਸ੍ਟਵ੍ਰਣਂ ਵਿਸਮ੍|| ਪ੍ਰਪੌਣ੍ਡਰੀਕਂ ਚਕ੍ਸੁਸ੍ਯਂ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰਂ ਵ੍ਰਣਰੋਪਣਮ੍| ਕਸਾਯਮਧੁਰਂ ਤਿਕ੍ਤਂ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਸਾਦਨਮ੍|| ਬਲਾਤ੍ਰਯਂ ਸ੍ਵਾਦੁ ਵਸ੍ਯਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਸ਼ੀਤਂ ਬਲਪ੍ਰਦਮ੍| ਤਤ੍ਰ ਨਾਗਾਧਿਕਂ ਬਲ੍ਯਾ ਕ੍ਸਤਕ੍ਸੀਣਹਿਤਾ ਗੁਰੁਃ|| ਤਾਮ੍ਬੂਲਂ ਕਟੁ ਸਕ੍ਸਾਰਂ ਰੁਚ੍ਯਮੁਸ੍ਣਂ ਕਫਪ੍ਰਣੁਤ੍| ਭੇਦਿ ਸਮ੍ਮੋਹਕਤ੍ਪੂਗਂ ਕਸਾਯਂ ਸ੍ਵਾਦੁ ਰੋਚਨਮ੍|| ਜਾਤਿਪਤ੍ਰੀ ਕਟੁਫਲਂ ਕਙ੍ਕੋਲਕਲਵਙ੍ਗਕਮ੍| ਲਘੁ ਤਸ੍ਣਾਪਹਂ ਹਦ੍ਯਂ ਵਕ੍ਤ੍ਰਦੌਰ੍ਗਨ੍ਧ੍ਯਨਾਸ਼ਨਮ੍|| ਸਸ੍ਵਾਦੁਤਿਕ੍ਤਸ੍ਤਸ੍ਣਾਘ੍ਨਃ ਕਰ੍ਪੂਰਸ਼੍ਛੇਦਨੋ ਹਿਮਃ| ਲਤਕਸ੍ਤੂਰਿਕਾ ਤਦ੍ਵਨ੍ਮੁਖਸ਼ੋਸਹਰਾ ਪਰਮ੍|| ਕਸਾਯਮਧੁਰਂ ਸ਼ੀਤਂ ਪਦ੍ਮਂ ਪਿਤ੍ਤਕਫਾਸ੍ਰਜਿਤ੍| ਤਦ੍ਵਦ੍ਵਕੁਲਪੁਨ੍ਨਾਗਕੁਮੁਦੋਤ੍ਪਲਪਾਟਲਮ੍|| ਸਚਮ੍ਪਕਂ ਤਤੋ ਨ੍ਯੂਨਂ ਗੁਣੈਃ ਕੋਰਣ੍ਟਕਿਂ ਸ਼ੁਕਮ੍| ਮਾਲਤੀਮਲ੍ਲਿਕਾਪੁਸ੍ਪਂ ਤਿਕ੍ਤਂ ਜਯਤਿ ਮਾਰੁਤਮ੍|| ਵਿਸਪਿਤ੍ਤਕਫਾਨ੍ਨਾਗਂ ਸਿਨ੍ਦੁਵਾਰਂ ਚ ਤਦ੍ਗੁਣਮ੍| ਕਫਘ੍ਨਂ ਕੈਤਕਂ ਤਿਕ੍ਤਂ ਸ਼ੈਰੀਸਂ ਵਿਸਹਾਰਿ ਚ|| ਵਾਤਲਂ ਪੁਸ੍ਪਮਾਗਸ੍ਤ੍ਯਂ ਕਸਾਯਂ ਕਫਪਿਤ੍ਤਜਿਤ੍| [*ਚਾਤੁਰ੍ਥਿਕਜ੍ਵਰਹਰਂ ਨਾਵਨੇਨੋਪਯੋਜਿਤਮ੍|| ] ਬਨ੍ਧੂਕਂ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਲਂ ਗ੍ਰਾਹਿ ਤਦ੍ਵਦੇਵ ਚ ਯੂਥਿਕਾ| ਕਫਘ੍ਨਮੁਸ੍ਣਵੀਰ੍ਯਂ ਚ ਕੁਙ੍ਕੁਮਂ ਵ੍ਰਣਸ਼ੋਧਨਮ੍|| ਅਵਲ੍ਗੁਜੈਡਗਜਜਂ ਬੀਜਂ ਵਾਤਕਫਪ੍ਰਣੁਤ੍| ਆਸ੍ਯਾ ਵਰ੍ਣਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਮੇਦਃਸੌਕੁਮਾਰ੍ਯਕਦਨ੍ਯਥਾ|| ਅਤੋਧ੍ਵਾਗ੍ਨਿਬਲਾਯੂਂਸਿ ਕੁਰ੍ਯਾਚ੍ਚਙ੍ਕ੍ਰਮਣਂ ਸੁਖਮ੍| ਮਾਰੁਤਸ੍ਯਾਨੁਲੋਮ੍ਯਂ ਚ ਖੁਡਸ੍ਤਮ੍ਭਸ਼੍ਰਮਾਪਹਮ੍|| ਅਨ੍ਵਰ੍ਥਸਂਜ੍ਞਂ ਪਾਦਤ੍ਰਂ ਬਲਦਕ੍ਸ਼ੁਕ੍ਰਵਰ੍ਧਨਮ੍| ਵਰ੍ਣ੍ਯਂ ਨੇਤ੍ਰਹਿਤਂ ਛਤ੍ਰਂ ਵਾਤਵਰ੍ਸਾਤਪਾਪਹਮ੍|| ਪ੍ਰਵਾਤਂ ਰੌਕ੍ਸ੍ਯਵੈਵਰ੍ਣ੍ਯਸ੍ਤਮ੍ਭਕਦ੍ਦਾਹਤਡ੍ਭ੍ਰਮਾਨ੍| ਸ਼੍ਰਮਾਗ੍ਨਿਮੁਰ੍ਚ੍ਛਾਸ਼੍ਚ ਜਯੇਦਪ੍ਰਵਾਤਮਤੋਨ੍ਯਥਾ|| ਪ੍ਰਾਗ੍ਵਾਯੁਰੁਸ੍ਣੋਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦੀ ਤ੍ਵਗ੍ਦੋਸਾਰ੍ਸ਼ੋਵਿਸਕਮੀਨ੍| ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਜ੍ਵਰਸ਼੍ਵਾਸਮਾਮਵਾਯੁਂ ਚ ਕੋਪਯੇਤ੍|| ਯਾਮ੍ਯੋਸਗ੍ਵਾਤਕਫਕਚ੍ਛੀਤਃ ਸ੍ਵਾਦੁਕਸਾਯਕਃ| ਕਸਾਯਃ ਪਸ਼੍ਚਿਮੋ ਰੂਕ੍ਸੋ ਲਘੁਰ੍ਨਾਤਿ ਵਿਦਹ੍ਯਤੇ|| ਵਾਤਕਤ੍ ਕਫਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨੋ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਦਾਹਭ੍ਰਮਾਪਹਃ| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਃ ਸ਼ੀਤੋ ਲਘੁਃ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯ ਉਤ੍ਤਰਃ ਸਡ੍ਰਸੋ ਮਰੁਤ੍|| ਐਸ਼ਾਨਃ ਕਟੁਰੂਕ੍ਸੋਸ੍ਣ ਆਗ੍ਨੇਯਸ਼੍ਚੈਵ ਮਾਰੁਤਃ| ਅਮ੍ਲੋ ਵਿਦਾਹੀ ਨੈਤ੍ਯੋ ਵਾਯਵ੍ਯਸ੍ਤਿਕ੍ਤ ਉਚ੍ਯਤੇ|| ਆਤਪੋ ਭ੍ਰਮਤਟ੍ਸ੍ਵੇਦਦਾਹਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਵਿਵਰ੍ਣਤਾਃ| ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਪਿਤ੍ਤਾਸ੍ਰਵਹ੍ਨੀਂਸ਼੍ਚ, ਛਾਯਾ ਤ੍ਵੇਤਾਨਪੋਹਤਿ|| ਤਮਃ ਕਸਾਯਕਟੁਕਂ, ਜ੍ਯੋਤ੍ਸ੍ਨਾ ਮਧੁਰਸ਼ੀਤਲਾ| ਭਵਤਿ ਚਾਤ੍ਰ| ਰਸਾਦਿਭੇਦੈਰਿਤਿ ਭੇਸਜਾਨਾਂ ਦਿਙ੍ਮਾਤ੍ਰਮੁਕ੍ਤਂ ਨ ਯਤੋਸ੍ਤਿ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍| ਅਨੌਸਧਂ ਦ੍ਰਵ੍ਯਮਿਹਾਵਬੋਧੋ ਰੂਪਸ੍ਯ ਤੇਸਾਂ ਵਨਗੋਚਰੇਭ੍ਯਃ||" ਇਤਿ| ਇਤ੍ਯੌਸਧਵਰ੍ਗਃ| ਅਥ ਮਾਤ੍ਰਾਦਿਪ੍ਰਕਰਣਮ੍ (ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਸੂ.ਅ.੭)-"ਸ਼ੂਕਸ਼ਿਮ੍ਬਿਜਪਕ੍ਵਾਨ੍ਨਮਾਂਸਸ਼ਾਕਫਲਾਸ਼੍ਰਯੈਃ| ਵਰ੍ਗੈਰਨ੍ਨੈਕਦੇਸ਼ੋਯਂ ਭੂਯਿਸ੍ਠਮੁਪਯੋਗਵਾਨ੍|| ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟੋ ਰਸਵੀਰ੍ਯਾਦ੍ਯੈਰ੍ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਕਰ੍ਮਸਾਧਨੇ| ਨ ਸ਼ਕ੍ਯਂ ਵਿਸ੍ਤਰੇਣਾਪਿ ਵਕ੍ਤੁਂ ਸਰ੍ਵਂ ਤੁ ਸਰ੍ਵਥਾ|| ਹਿਤਾਹਿਤਤ੍ਵੇਪ੍ਯੇਕਾਨ੍ਤਨਿਯਮੋਸ੍ਮਾਦਨਿਸ਼੍ਚਿਤਃ| ਮਾਤ੍ਰਾਯੋਗਕ੍ਰਿਯਾਦੇਸ਼ਕਾਲਾਵਸ੍ਥਾਦਿਭੇਦਤਃ|| ਤਤਸ੍ਤਤੋ ਯਤੋ ਦਸ੍ਟਾਸ੍ਤੇ ਤੇ ਭਾਵਾਸ੍ਤਥਾ ਤਥਾ| ਮਾਤ੍ਰਯਾ ਸੇਵਿਤਂ ਮਦ੍ਯਂ ਹਨ੍ਤਿ ਰੋਗਾਂਸ੍ਤਦੁਦ੍ਭਵਾਨ੍|| ਨਿਸੇਵ੍ਯਮਾਣਂ ਤਿਲਸ਼ੋ ਵਿਸਮਪ੍ਯਮਤਾਯਤੇ| ਹੀਨਾਤਿਮਾਤ੍ਰਮਸ਼ਨਂ ਮਰੁਨ੍ਨਿਚਯਕੋਪਨਮ੍|| ਭਜੇਤੇ ਵਿਸਰੂਪਤ੍ਵਂ ਤੁਲ੍ਯਾਂਸ਼ੇ ਮਧੁਸਰ੍ਪਿਸੀ| ਕ੍ਸਾਰੋਮ੍ਲਰਸਸਂਯੋਗੇ ਮਧੁਰੀਭਵਤਿ ਕ੍ਸਣਾਤ੍|| ਉਤ੍ਤੁਣ੍ਡੁਕ੍ਯਾਸ੍ਤਿਨ੍ਦੁਕੇਨ ਤਿਕ੍ਤਤਾ ਮਧੁਰਾਯਤੇ| ਹਿਙ੍ਗੁਗੈਰਿਕਸਿਨ੍ਧੂਤ੍ਥਂ ਗਨ੍ਧਵਰ੍ਣਰਸਾਧਿਕਮ੍|| ਪੂਗਤਾਮ੍ਬੂਲਸ਼ਙ੍ਖੇਭ੍ਯੋ ਵਰ੍ਣਗਨ੍ਧਰਸੋਦ੍ਭਵਃ| ਕੋਦ੍ਰਵੋ ਹਨ੍ਤ੍ਯਸਕ੍ਪਿਤ੍ਤਂ ਕਰੋਤ੍ਯੇਵ ਵਿਦਾਹਿਭਿਃ|| ਕੁਸ੍ਠਂ ਤਤ੍ਕਾਰ੍ਯਪਿ ਤਿਲੋ ਹਨ੍ਤਿ ਭਲ੍ਲਾਤਕੈਃ ਸਹ| ਗੁਡਃ ਕਰ੍ਤਾਗ੍ਨਿਸਾਦਸ੍ਯ ਸ ਹਿਨਸ੍ਤ੍ਯ ਭਯਾਦਿਭਿਃ|| ਤਸ੍ਯਤ੍ਯਗ੍ਨੌ ਸਮਦਨਂ ਸਰ੍ਪਿਰਪ੍ਯੁਪਦਿਸ਼੍ਯਤੇ| ਜੀਵਨੀਯਮਪਿ ਕ੍ਸੀਰਂ ਵਿਸਲੇਸ਼ੇਨ ਮਤ੍ਯਵੇ|| ਤੁਲ੍ਯੇ ਅਪਿ ਹਤੋਨ੍ਯੋਨ੍ਯਂ ਵਿਸੇ ਸ੍ਥਾਵਰਜਙ੍ਗਮੇ| ਸਕ੍ਤਵੋ ਵਾਤਲਾ ਰੂਕ੍ਸਾਃ ਪੀਤਾਸ੍ਤੇ ਤਰ੍ਪਯਨ੍ਤਿਤੁ|| ਵਿਨਾਪਿ ਚੋਪਯੋਗੇਨ ਮਣਿਮਨ੍ਤ੍ਰਾਦਿ ਕਾਰ੍ਯਕਤ੍| ਆੜ੍ਦ੍ਰਕਾਜ੍ਜਾਯਤੇ ਸ਼ੁਣ੍ਠੀ ਸਂਸ੍ਕਾਰੇਣ ਲਘੀਯਸੀ|| ਲਘੁਭ੍ਯੋਪਿ ਹਿ ਸਕ੍ਤੁਭ੍ਯੋ ਗੁਰਵਃ ਸਿਦ੍ਧਪਿਣ੍ਡਕਾਃ| ਭਸ੍ਟਃ ਕ੍ਸੁਣ੍ਣੋਪਿ ਪਥੁਕੋ ਰਕ੍ਤਸ਼ਾਲੇਰ੍ਲਘੋਰ੍ਗੁਰੁਃ|| ਸ਼ਾਲਿਃ ਪਿਸ੍ਟੋ ਗਰੀਯਸ੍ਤ੍ਵਂ ਗੋਧੂਮਾਦਪਿ ਗਚ੍ਛਤਿ| ਲਘੁਪਿਤ੍ਤਹਰਾ ਲਾਜਾ ਵ੍ਰੀਹਿਤੋ ਗੁਰੁਪਿਤ੍ਤਲਾਤ੍|| ਸਙ੍ਗ੍ਰਾਹਿਣੋ ਲਘੋਰ੍ਮੁਦ੍ਗਾਤ੍ ਕੁਲ੍ਮਾਸੋ ਭੇਦਨੋ ਗੁਰੁਃ| ਆਮਂ ਗ੍ਰਾਹਿਤਰਂ ਤਕ੍ਰਂ ਨਾਗਰੀਕਤਮਾਰ੍ਦ੍ਰਕਮ੍|| ਗੁਡਾਤ੍ਤੋਯਾਚ੍ਚ ਸੁਤਰਾਂ ਮੂਤ੍ਰਲਂ ਗੁਰੁ ਪਾਨਕਮ੍| ਗਰੀਯੋ ਗੁਡਦਧ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਰਸਾਲਾ ਚਾਤਿਸ਼ੁਕ੍ਰਲਾ|| ਦਣ੍ਡਾਭਿਮਥਨਾਦ੍ਦਧ੍ਨੋ ਗੁਰੁਣਸ਼੍ਚਾਤਿਸ਼ੋਫਦਾਤ੍| ਅਨੁਦ੍ਧਤਸ੍ਨੇਹਮਪਿ ਤਕ੍ਰਂ ਸ਼ੋਫਹਰਂ ਲਘੁ| ਸਰ੍ਪਿਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਤਰਂ ਹਨ੍ਤਿ ਨਾਰ੍ਦਿਤਂ ਨਵਨੀਤਵਤ੍| ਚਕ੍ਸੁਸ੍ਯੋਪਿ ਹਿਗੋਧੂਮਸ੍ਤੈਲਪਕ੍ਵਸ੍ਤੁ ਦਸ੍ਟਿਹਾ| ਮੂਲਕਂ ਦੋਸਜਨਨਂ ਸਿਦ੍ਧਂ ਤੁ ਤਦਦੋਸਲਮ੍| ਉਸ੍ਣਂ ਵਿਸੀਭਵਤ੍ਯੇਵ ਵਿਸਘ੍ਨਮਪਿ ਮਾਕ੍ਸਿਕਮ੍| ਦੁਰ੍ਭਾਜਨਸ੍ਥਾ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਮ੍ਲਾ ਦੋਸਲਾ ਚ ਪ੍ਰਜਾਯਤੇ| ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਸ਼ੁਸ੍ਕਘਨੋ ਲੇਪਸ਼੍ਚਨ੍ਦਨਸ੍ਯਾਪਿ ਦਾਹਕਤ੍|| ਤ੍ਵਗ੍ਗਤਸ੍ਯੋਸ੍ਮਣੋ ਰੋਧਾਚ੍ਛੀਤਕਤ੍ਤ੍ਵਨ੍ਯਥਾਗੁਰੋਃ| ਮੇਧ੍ਯਸ੍ਤਿਲਃ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਸ਼ੀਤੋਮੇਧ੍ਯਂ ਤੈਲਂ ਖਲੋਹਿਮਃ|| ਤਸ੍ਯੈਵ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਕਾਰਿਤ੍ਵਂ ਨ ਤੈਲਸ੍ਯ ਖਲਸ੍ਯ ਵਾ| ਦਧ੍ਨਃ ਸ਼੍ਵਯਥੁਕਾਰਿਤ੍ਵਂ ਨ ਤਕ੍ਰਨਵਨੀਤਯੋਃ|| ਭੂਮਿਸਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਦਧਿਕ੍ਸੀਰਕਰੀਰਂ ਮਰੁਵਾਸਿਸੁ| ਕ੍ਸਾਰਹ੍ ਪ੍ਰਾਚ੍ਯੇਸੁ, ਮਤ੍ਸ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਸੈਨ੍ਧਵੇਸ੍ਵਸ਼੍ਮਕੇਸੁ ਤੁ|| ਤੈਲਾਮ੍ਲਂ, ਕਨ੍ਦਮੂਲਾਦਿ ਮਲਯੇ, ਕੌਙ੍ਕਣੇ ਪੁਨਃ| ਪੇਯਾ, ਮਨ੍ਥ ਉਦੀਚ੍ਯੇਸੁ, ਗੋਧੂਮੋਵਨ੍ਤਿਭੂਮਿਸੁ| ਬਾਹ੍ਲੀਕਾ ਬਾਹ੍ਲਵਾਸ਼੍ਚੀਨਾਃ ਸ਼ੂਲੀਕਾ ਯਵਨਾਃ ਸ਼ਕਾਃ| ਮਾਂਸਗੋਧੂਮਮਾਰ੍ਦ੍ਵੀਕਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਵੈਸ਼੍ਵਾਨਰੋਚਿਤਾਃ|| ਦੇਹਸਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਘਤਂ ਕ੍ਸੀਰਂ ਮਦ੍ਯਂ ਮਾਂਸਂ ਚ ਕਸ੍ਯਚਿਤ੍| ਪੇਯਾ ਯੂਸੋ ਰਸੋਨ੍ਯਸ੍ਯ ਗੋਧੂਮੋਨ੍ਯਸ੍ਯ ਸ਼ਾਲਯਃ|| ਅਹਿਤੈਰਪਿ ਤੇਸਾਂ ਚ ਤੈਰੇਵੋਪਹਿਤਂ ਹਿਤਮ੍| ਅਨ੍ਨਪਾਨੌਸਧਂ ਦੋਸਮਾਤ੍ਰਾਕਾਲਾਦ੍ਯਪੇਕ੍ਸਯਾ|| ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਹ੍ਯਾਸ਼ੁ ਬਲਂ ਧਤ੍ਤੇ ਨਾਤਿਦੋਸਂ ਚ ਬਹ੍ਵਪਿ| ਸ੍ਰਂਸਨਂ ਸਤ੍ ਪਯੋ ਗਵ੍ਯਂ ਭਵਤਿ ਗ੍ਰਾਹਿ ਕਸ੍ਯਚਿਤ੍|| ਮਨ੍ਦਾਗ੍ਨਿਰ੍ਭਵਤਿ ਪ੍ਰਾਯਃ ਕਫਵਾਤੋਤ੍ਤਰੋ ਹਿਮੇ| ਵਿਸਘ੍ਨੇਨਾਪਿ ਪਯਸਾ ਦੇਹੇਹੇਰ੍ਵਰ੍ਦ੍ਧਤੇ ਵਿਸਮ੍|| ਸ੍ਥੂਲਸ੍ਥਵਿਰਬਾਲਾਦੌ ਵਮਨਾਦਿ ਨਿਸਿਧ੍ਯਤੇ| ਤਕ੍ਰਮਾਮਂ ਕਫਂ ਕੋਸ੍ਠੇ ਹਨ੍ਤਿ ਕਣ੍ਠੇ ਕਰੋਤਿ ਤੁ|| ਵਾਤਹਤ੍ਤ੍ਵੇਪਿ ਮਦ੍ਵੀਕਾਖਰ੍ਜੂਰਂ ਕੋਸ੍ਠਵਾਤਕਤ੍| ਨਾਤਿਪਥ੍ਯਃ ਸ਼ਿਖੀ ਪਥ੍ਯਃ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਸ੍ਵਰਵਯੋਦਸ਼ਾਮ੍|| ਦਸ੍ਟੇਃ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਹਿਮਂ ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਸ੍ਯੋਸ੍ਣਂ ਤੁ ਪੂਜਿਤਮ੍| ਪਯਃ ਸ੍ਵਾਦੁ ਸਰਂ ਸ਼ੀਤਂ, ਵਿਪਰੀਤਂ ਤਤੋ ਦਧਿ|| ਕਾਲੇਨ ਜਾਯਤੇ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਕ੍ਸੀਰਵਚ੍ਚ ਪੁਨਰ੍ਘਤਮ੍| ਪਯੋ ਦਧਿ ਚ ਵਾਤਘ੍ਨਮਜਾਤਂ ਵਾਤਲਂ ਤੁ ਤਤ੍|| ਤਕ੍ਰਂ ਗ੍ਰਾਹਿ ਕਸਾਯਾਮ੍ਲਮਮ੍ਲਮੇਵ ਤੁ ਭੇਦਨਮ੍| ਧਾਤਕੀਗੁਡਤੋਯਾਨਿ ਕਾਰਣਂ ਮਦ੍ਯਸ਼ੁਕ੍ਤਯੋਃ|| ਸ਼ੀਤੇ ਨ ਤੁ ਤਦਾਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਮ੍ਲਲਵਣਾ ਹਿਤਾਃ| ਉਦਮਨ੍ਥਦਿਵਾਸ੍ਵਪ੍ਨੌ ਗ੍ਰੀਸ੍ਮਾਦਨ੍ਯਤ੍ਰ ਗਰ੍ਹਿਤੌ|| ਸਮਯੋਗੇਪਿ ਘਰ੍ਮਾਦ੍ਯਾ ਵਾਤਾਦਿਚਯਹੇਤਵਃ| ਤੁਸ੍ਵਨ੍ਯੋ ਰਸੇਸ੍ਵਨ੍ਯੋ ਰੌਕ੍ਸ੍ਯਸ੍ਨੇਹਬਲਕ੍ਰਮਃ|| ਰਸਾਯਨਂ ਕਾਕਮਾਚੀ ਸਦ੍ਯਃ, ਪਰ੍ਯੁਸਿਤਾ ਵਿਸਮ੍| ਮੂਲਕਂ ਦੋਸਜਿਦ੍ਬਾਲਂ, ਵਿਪਰੀਤਂ ਤੁ ਕਨ੍ਦਵਤ੍|| ਜ੍ਵਰੇ ਪੇਯਾ ਕਸਾਯਾਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਪਿਃ ਕ੍ਸੀਰਂ ਵਿਰੇਚਨਮ੍| ਸਡਹਂ ਸਡਹਂ ਯੁਞ੍ਜ੍ਯਾਦ੍ਵੀਕ੍ਸ੍ਯ ਦੋਸਬਲਾਬਲਮ੍|| ਛਰ੍ਦਿਹਦ੍ਰੋਗਗੁਲ੍ਮਾਰ੍ਤੇ ਵਮਨਂ ਚ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤੇ| ਨਿਸਿਦ੍ਧਮਪਿ ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਂ ਬਸ੍ਤਿਰਰ੍ਸ਼ਸਕੁਸ੍ਠਿਨੋਃ|| ਜ੍ਵਰੇ ਤੁਲ੍ਯਰ੍ਤੁਦੋਸਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਮੇਹੇ ਤੁਲ੍ਯਦੂਸ੍ਯਤਾ| ਰਕ੍ਤਗੁਲ੍ਮੇ ਪੁਰਾਣਤ੍ਵਂ ਸੁਖਸਾਧ੍ਯਾਤ੍ਵਹੇਤਵਃ|| ਆਸ਼੍ਚੋਤਨਮਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦੇ ਯੁਞ੍ਜੀਤੋਰ੍ਧ੍ਵਂ ਦਿਨਤ੍ਰਯਾਤ੍| ਅਞ੍ਜਨਂ ਪਕ੍ਵਦੋਸਸ੍ਯ ਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਯਾਯੇ ਚ ਨਾਵਨਮ੍|| ਨਾਤਿਪ੍ਰਵਦ੍ਧੇ ਤਿਮਿਰੇ ਸ਼ਿਰਾਮੋਕ੍ਸੋ ਵਿਧੀਯਤੇ| ਦੁਸ੍ਟਾਸ੍ਰਸਮ੍ਭਵੇਪੀਸ੍ਟੋ ਨਾਸ੍ਰਪਿਤ੍ਤੇ ਸ਼ਿਰਾਵ੍ਯਧਃ|| ਅਪਥ੍ਯਂ ਪਥ੍ਯਮਪ੍ਯਨ੍ਨਂ ਨਿਸ਼ਾਯਾਂ ਨੇਤ੍ਰਰੋਗਿਣਾਮ੍| ਅਹਿਤਾਃ ਸਕ੍ਤਵਃ ਸ਼ੁਸ੍ਕਾ ਹਿਤਾਸ੍ਤੇ ਤੁ ਪ੍ਰਮੇਹਿਣਃ| ਗੁਲ੍ਮਿਨਃ ਕ੍ਸੀਰਦਧ੍ਯਾਦਿ ਹਪੁਸਾਦਿਯੁਤਂ ਹਿਤਮ੍| ਵਾਤਲਂ ਵਾਤਕੋਪੇਪਿ ਵਰ੍ਸਾਸੁ ਮਧੁ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ|| ਤਦੇਵ ਮਦ੍ਯਂ ਮਦ੍ਯਸ੍ਯ ਵਿਸਸ੍ਯ ਤੁ ਵਿਸਾਨ੍ਤਰਮ੍| ਘਤਮਾਨੂਪਦੇਸ਼ੋਤ੍ਥਂ ਹੇਮਨ੍ਤੇ ਚ ਬਲਾਧਿਕਮ੍|| ਆਲਸ੍ਯਗੌਰਵੇ ਰੂਪਂ ਵਾਤਜੇਪਿ ਜ੍ਵਰੇ ਪੁਰਃ| ਸ੍ਵੇਦੈਰ੍ਯਾਤਿ ਸ਼ਮਂ ਦਾਹਃ ਪ੍ਰਾਯੋ ਲਸ਼ੁਨਪਾਨਜਃ|| ਦਿਵਾਸ੍ਵਮਾਜ੍ਜਰਾਂ ਯਾਤਿ ਭੁਕ੍ਤਮਨ੍ਯੇਦ੍ਯੁਰਦ੍ਯ ਨ| ਕੋਸ੍ਠੇ ਰੁਦ੍ਧੋਗ੍ਨਿਕਦ੍ਵਾਯੁਰ੍ਮੇਦਸਾਰ੍ਸ਼ੋਭਿਰਗ੍ਨਿਹਤ੍|| ਦੁਸ੍ਪਾਨਂ ਦੁਰ੍ਜਰਂ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਦੀਪਨਂ ਚ ਪਯੋਨ੍ਯਥ| ਸਰ੍ਪਾਦਿਸ਼ਵਕੋਥੇਭ੍ਯਾਂ ਵਸ਼੍ਚਿਕਾਨਾਂ ਸਮੁਦ੍ਭਵਃ|| ਤੇ ਤੈਰੇਵ ਪੁਨਰ੍ਦਸ੍ਟਾਃ ਸਦ੍ਯੋ ਜਹਤਿ ਜੀਵਿਤਮ੍| ਸ੍ਵਯਮੇਵ ਵਿਸਂ ਤੀਵ੍ਰਂ ਤਾਨ੍ ਪੁਨਰ੍ਨਾਤਿਬਾਘਤੇ|| ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਵ੍ਯਾਪਿ ਤੇਸ਼ਾਂ ਚ ਸ਼ੁਕ੍ਰਵਤ੍ ਸਂਸ੍ਮਤਂ ਵਿਸਮ੍| ਤਨ੍ਮਾਂਸਮੁਪਯੋਗਾਯ ਮਾਂਸਵਰ੍ਗੇ ਚ ਪਠ੍ਯਤੇ|| ਛਰ੍ਦਿਘ੍ਨੀ ਮਾਕ੍ਸਿਕਾਵਿਟ੍ ਚ ਮਕ੍ਸਿਕੈਵ ਤੁ ਵਾਮਯੇਤ੍| ਕਫੇ ਲਙ੍ਘਨਸਾਧ੍ਯੇਪਿ ਕਰ੍ਤਰਿ ਜ੍ਵਰਗੁਲ੍ਮਯੋਃ|| ਤੁਲ੍ਯੇਪਿ ਦੇਸ਼ਕਾਲਾਦੌ ਲਙ੍ਘਨਂ ਨ ਸਮਂ ਮਤਮ੍| ਸਰ੍ਵਥਾ ਦੋਸਜਿਤ੍ਤਕ੍ਰਂ ਗ੍ਰਹਣ੍ਯਾਂ, ਦੋਸਕਦ੍ਰਣੇ|| ਪੀਨਸਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਾਦੌ ਸਿਦ੍ਧਮੇਵ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਤੇ| ਇਤ੍ਯੇਤੇਨ੍ਯੇ ਚ ਬਹਵਃ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਾ ਦੁਰ੍ਲਭਹੇਤੁਕਾਃ|| ਧਰ੍ਮਾ ਵਿਚਿਤ੍ਰਾ ਭਾਵੇਸੁ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਤੇਸਾਂ ਨਿਦਾਰ੍ਸ਼ਿਤਮ੍| ਦਿਸ਼ਾਨਯਾ ਸ਼ੇਸਮਪਿ ਸ੍ਵਯਮੂਹੇਤ ਬੁਦ੍ਧਿਮਾਨ੍|| ਨ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਮਾਤ੍ਰਸ਼ਰਣੋ ਨ ਚਾਨਾਲੋਚਿਤਾਗਮਃ|" ਇਤਿ|
Adhikarana ਸਂਗ੍ਰਹਸ਼੍ਲੋਕਃ (੯੬) · Śloka ੬
ਸ਼ੂਕਸ਼ਿਮ੍ਬੀਜਪਕ੍ਵਾਨ੍ਨਮਾਂਸਸ਼ਾਕਫਲੌਸਧੈਃ| ਵਰ੍ਗਿਤੈਰਨ੍ਨਲੇਸ਼ੋਯਮੁਕ੍ਤੋ ਨਿਤ੍ਯੋਪਯੋਗਿਕਃ||੧੭੨|| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਵੈਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਗੁਪ੍ਤਸੂਨੁਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਗ੍ਭਟਵਿਰਚਿ ਤਾਯਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਹਦਯਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੇਨ੍ਨਸ੍ਵਰੂਪਵਿਜ੍ਞਾਨਿਯੋ ਨਾਮ ਸਸ੍ਠੋਧ੍ਯਾਯਃ||੬||
View original
शूकशिम्बीजपक्वान्नमांसशाकफलौषधैः| वर्गितैरन्नलेशोऽयमुक्तो नित्योपयोगिकः||१७२|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचि तायमष्टाङ्गहृदयसंहितायां सूत्रस्थानेऽन्नस्वरूपविज्ञानियो नाम षष्ठोऽध्यायः||६||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਸਮ੍ਪ੍ਰਤਿ ਸੁਖਗ੍ਰਹਣਧਾਰਣਾਰ੍ਥਂ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹਸ਼੍ਲੋਕਮਾਹ-ਸ੦-ਸ਼ੂਕਧਾਨ੍ਯਾਦਿਭਿਰ੍ਵਰ੍ਗਿਤੈਃ-ਵਰ੍ਗੀਕਤੈਃ, ਅਯਮਨ੍ਨਸ੍ਯ ਲੇਸ਼ਃ-ਏਕਦਸ਼ਃ ਸ੍ਤੋਕਮਾਤ੍ਰੋ, ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਃ| ਕਿਮ੍ਭੂਤਃ? ਨਿਤ੍ਯੋਪਯੋਗੋ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਯਸ੍ਯ ਸ ਨਿਤ੍ਯੋਪਯੋਗਿਕਃ, ਸਦੋਪਯੋਗਵਾਨਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਮਾਤ੍ਰਾਯੋਗਕ੍ਰਿਯਾਦੇਸ਼ਕਾਲਾਵਸ੍ਥਾਦਿਵਿਸ਼ੇਸਾਚ੍ਚੋਕ੍ਤਾਨਾਮਪਿ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਾਮਨ੍ਯਥਾਤ੍ਵਂ ਦਸ੍ਟਮ੍| ਯਥਾ-"ਤਿਲਸ਼ੋ ਨਿਸੇਵ੍ਯਮਾਣਂ ਵਿਸਮਪਿ ਸਞ੍ਜਾਯਤੇਮਤਸਮਾਨਮ੍| ਭਲ੍ਲਾਤਕਃ ਸਹ ਤਿਲੈਸ੍ਤਤ੍ਕਾਰ੍ਯਪਿ ਕੁਸ੍ਠਮੁਪਹਨ੍ਤਿ|| ਸਂਸ੍ਕਾਰੇਣ ਲਘੁਭ੍ਯਃ ਸਕ੍ਤੁਭ੍ਯਃ ਸਿਦ੍ਧਪਿਣ੍ਡਿਕਾ ਗੁਰਵਃ| ਮਰੁਵਾਸਿਸੁ ਤੁ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਦਧਿਪੀਲੁਸ਼ਮੀਕਰੀਰਾਣਾਮ੍|| ਘਤਦੁਗ੍ਧੈਰ੍ਹੇਮਨ੍ਤੇ ਮਨ੍ਦਾਗ੍ਨਿਃ ਕਫੋਤ੍ਤਰੋ ਭਵੇਤ੍ਪ੍ਰਾਯਃ| ਦਧਿਦੁਗ੍ਧਂ ਵਾਤਘ੍ਨਂ ਤਦਜਾਤਂ ਵਾਤਕਦ੍ਭਵਤਿ|| ਰੇਚਨਮਪਿ ਚ ਕ੍ਸੀਰਂ ਗਵ੍ਯਂ ਸਙ੍ਗ੍ਰਾਹਿ ਕਸ੍ਯਚਿਦ੍ਭਵਤਿ|" ਇਤਿ| ਤਸ੍ਮਾਦੇਵਮਾਦਿ ਸ੍ਵਬੁਦ੍ਧ੍ਯੈਵੋਹ੍ਯਮ੍| ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਕਤਾ ਤੁ ਗ੍ਰਨ੍ਥਗੌਰਵਭਯਾਤ੍ਸ੍ਪਸ੍ਟਂ ਕਤ੍ਵਾ ਨੋਕ੍ਤਮ੍, ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਨ੍ਤਰੇਸੁ ਯੁਕ੍ਤ੍ਯੈਵ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਿਤਮਿਤਿ| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਗਾਙ੍ਕਦਤ੍ਤਪੁਤ੍ਰਸ਼੍ਰੀਮਦਰੁਣਦਤ੍ਤਵਿਰਚਿਤਾਯਾਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਹਦਯਟੀਕਾਯਾਂ ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਾਸੁਨ੍ਦਰਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੇਨ੍ਨਸ੍ਵਰੂਪਾਦਿਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯੋਧ੍ਯਾਯਃ ਸਸ੍ਠਃ|| ੯੬||
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਅਧ੍ਯਾਯਾਰ੍ਥਮੁਪਸਂਹਰਤਿ-ਸ਼ੂਕਸ਼ਿਮ੍ਬਿਜੇਤਿ| ਅਨ੍ਨਸ਼ਬ੍ਦੇਨਾਹਾਰੋਪਯੋਗੀਨਿ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਿ, ਤੇਸਾਂ ਲੇਸ਼ਃ-ਏਕਦੇਸ਼ਃ| ਉਪਯੋਗਮਰ੍ਹਤਿ-ਔਪਯੌਗਿਕਃ| ਨਿਤ੍ਯਂ-ਸਰ੍ਵਕਾਲਮੌਪਯੋਗਿਕੋ ਨਿਤ੍ਯੌਪਯੋਗਿਕਃ| ਯਸ੍ਯ ਤੁ ਕਾਦਾਚਿਤ੍ਕ ਉਪਯੋਗਃ ਸ ਨੋਕ੍ਤਃ, ਗ੍ਰਨ੍ਥਵਿਸ੍ਤਰਭਯਾਤ੍| ਵਰ੍ਗਿਤੈਃ-ਵਰ੍ਗੀਕਤੈਃ, ਸ਼ੂਕਜਾਦਿਭਿਃ ਪ੍ਰਕਰਣਭੇਦੈਰਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਇਤਿ ਹੇਮਾਦ੍ਰਿਟੀਕਾਯਾਮਾਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨੇ| ਅਨ੍ਨਸ੍ਵਰੂਪਵਿਜ੍ਞਾਨਂ ਸਾਮਸ੍ਤ੍ਯੇਨ ਨਿਰੂਪਿਤਮ੍|| ੬||