Adhikarana ਅਧ੍ਯਾਯੋਪਕ੍ਰਮਃ · Śloka
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਰਾਜਯਕ੍ਸ੍ਮਨਿਦਾਨਾਦਨਨ੍ਤਰਂ ਮਦਾਤ੍ਯਯਨਿਦਾਨਾਰਮ੍ਭਃ| ਯਤੋ ਯਥਾ ਰਾਜਯਕ੍ਸ੍ਮਾ ਦੋਸਤ੍ਰਯਜਸ੍ਤਥਾ ਮਦਾਤ੍ਯਯੋਪਿ| ਵਕ੍ਸ੍ਯਤਿ ਹਿ ਤਤ੍ਰ (ਸ਼੍ਲੋ. ੧੪) - "ਸਰ੍ਵੇਪਿ ਸਰ੍ਵੈਰ੍ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਵ੍ਯਪਦੇਸ਼ਸ੍ਤੁ ਭੂਯਸਾ|" ਇਤਿ|
Adhikarana ਮਦਾਤ੍ਯਯਾਦਿਨਿਦਾਨਾਧ੍ਯਾਯਃ (੨) · Śloka ੨
ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਮਦਾਤ੍ਯਯਨਿਦਾਨਮੁਚ੍ਯਤ ਇਤ੍ਯਾਹ - - - - ਅਥਾਤੋ ਮਦਾਤ੍ਯਯਾਦਿਨਿਦਾਨਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ| ਗਦ੍ਯਸੂਤ੍ਰੇ||੨||
तस्मान्मदात्ययनिदानमुच्यत इत्याह - - - - अथातो मदात्ययादिनिदानं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| गद्यसूत्रे||२||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਪੂਰ੍ਵਵਦ੍ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
੦੦੦੦੦
Adhikarana ਮਦ੍ਯਸ੍ਯ ਗੁਣਾਃ (੧) · Śloka ੧
ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣਰੂਕ੍ਸਸੂਕ੍ਸ੍ਮਾਮ੍ਲਂ ਵ੍ਯਵਾਯ੍ਯਾਸ਼ੁਕਰਂ ਲਘੁ| ਵਿਕਾਸਿ ਵਿਸ਼ਦਂ ਮਦ੍ਯਮੋਜਸੋਸ੍ਮਾਦ੍ਵਿਪਰ੍ਯਯਃ||੧||
तीक्ष्णोष्णरूक्षसूक्ष्माम्लं व्यवाय्याशुकरं लघु| विकाषि विशदं मद्यमोजसोऽस्माद्विपर्ययः||१||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣਾਦਿਗੁਣਂ ਮਦ੍ਯਮ੍| ਅਸ੍ਮਾਤ੍-ਮਦ੍ਯਾਤ੍, ਓਜਸੋ ਵਿਪਰ੍ਯਯੋ-ਵੈਪਰੀਤ੍ਯਮ੍, ਯਥਾ-ਮਨ੍ਦਸ਼ੀਤਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸਾਨ੍ਦ੍ਰਮਧੁਰਸ੍ਥਿਰਚਿਰਕਦ੍ਗੁਰੁਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਪਿਚ੍ਛਿਲਤ੍ਵਮ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
੦੦੦੦੦
Adhikarana ਮਦ੍ਯਗੁਣ ਏਵੋਤ੍ਕਰ੍ਸਤੋ ਵਿਸੇਪਿ (੨) · Śloka ੨
ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਦਯੋ ਵਿਸੇਪ੍ਯੁਕ੍ਤਾਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤੋਪਪ੍ਲਾਵਿਨੋ ਗੁਣਾਃ| ਜੀਵਿਤਾਨ੍ਤਾਯ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਵਿਸੇ ਤੂਤ੍ਕਰ੍ਸਵਤ੍ਤਿਤਃ||੨||
तीक्ष्णादयो विषेऽप्युक्ताश्चित्तोपप्लाविनो गुणाः| जीवितान्ताय जायन्ते विषे तूत्कर्षवृत्तितः||२||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਏਤ ਏਵ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਦਯੋ ਦਸ਼ ਗੁਣਾ ਵਿਸੇਪ੍ਯੁਕ੍ਤਾਃ| ਚਿਤ੍ਤਮੁਪਪ੍ਲਾਵਿਤੁਂ ਸ਼ੀਲਂ ਯੇਸਾਂ ਤੇ ਚਿਤ੍ਤੋਪਪ੍ਲਾਵਿਨਃ,-ਚਿਤ੍ਤਵਿਭ੍ਰਮਕਾਰਿਣਃ| ਨ ਕੇਵਲਂ ਮਦ੍ਯ ਇਤ੍ਯਪਿਸ਼ਬ੍ਦਾਰ੍ਥਃ| ਨਨੁ, ਯਦਿ ਤ ਏਵ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਦਯੋ ਗੁਣਾ ਵਿਸੇ, ਤ ਏਵ ਮਦ੍ਯੇ, ਤਤ੍ਕਥਂ ਵਿਸਸ੍ਥਾ ਏਵ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਦਯੋ ਮਾਰਯਨ੍ਤਿ ਨ ਮਦ੍ਯਸ੍ਥਾਃ ? ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ਯੁਕ੍ਤਿਮਾਹ-ਜੀਵਿਤਾਨ੍ਤਾਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਿਸਸ੍ਥਾਸ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਦਯੋ ਯੇ ਗੁਣਾਸ੍ਤੇ ਮਾਰਣਾਯ ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਤੇ, ਉਤ੍ਕਰ੍ਸਵਤ੍ਤਿਤਃ-ਉਤ੍ਕਰ੍ਸਵਰ੍ਤਨਾਤ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
੦੦੦੦੦
Adhikarana ਪ੍ਰਥਮਮਦਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਮ੍ (੩-੪) · Śloka ੪
ਕਥਂ ਕਤ੍ਵਾ ਮਦ੍ਯਂ ਚੇਤੋ ਵਿਕਾਰਂ ਨਯਤਿ ? ਇਤ੍ਯਾਹ - - - - ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਦਿਭਿਰ੍ਗੁਣੈਰ੍ਮਦ੍ਯਂ ਮਨ੍ਦਾਦੀਨੋਜਸੋ ਗੁਣਾਨ੍| ਦਸ਼ਭਿਰ੍ਦਸ਼ ਸਙ੍ਕ੍ਸੋਭ੍ਯ ਚੇਤੋ ਨਯਤਿ ਵਿਕ੍ਰਿਯਾਮ੍||੩|| ਆਦ੍ਯੇ ਮਦੇ| |੪|
कथं कृत्वा मद्यं चेतो विकारं नयति ? इत्याह - - - - तीक्ष्णादिभिर्गुणैर्मद्यं मन्दादीनोजसो गुणान्| दशभिर्दश सङ्क्षोभ्य चेतो नयति विक्रियाम्||३|| आद्ये मदे| |४|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਦਿਭਿਰ੍ਦਸ਼ਭਿਰ੍ਗੁਣੈਰ੍ਮਨ੍ਦਾਦੀਨੋਜਸਃ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਿਨੋ ਗੁਣਾਨ੍ ਸਙ੍ਕ੍ਸੋਭ੍ਯ-ਸਮਨ੍ਤਾਦ੍ਦੁਸ੍ਟਤਾਮਾਪਾਦ੍ਯ, ਚੇਤੋ ਵਿਕ੍ਰਿਯਾਂ-ਵਿਕਾਰਂ ਨਯਤਿ, ਆਦ੍ਯੇ ਮਦੇ| ਨਨੁ, ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਦਿਭਿਰ੍ਮਨ੍ਦਾਦੀਨਿਤ੍ਯੇਤਾਵਦੇਵਾਸ੍ਤੁ, ਕਿਂ ਦਸ਼ਭਿਰ੍ਦਸ਼ੇਤ੍ਯਨੇਨ? ਪਾਠਾਦੇਵ ਹਿ ਦਸ਼ਸਙ੍ਖ੍ਯਾਵਗਮਿਸ੍ਯਤੇ| ਅਸ੍ਤ੍ਯੇਤਤ੍| ਕਿਨ੍ਤੁ ਸਰ੍ਵੈਰੇਵ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਦਿਭਿਃ ਸਰ੍ਵਾਨਪਿ ਮਨ੍ਦਾਦੀਨ੍ ਸਙ੍ਕ੍ਸੋਭ੍ਯ ਚੇਤੋ ਵਿਕ੍ਰਿਯਾਂ ਮਦ੍ਯਂ ਨਯਤਿ, ਨ ਤੁ ਕਿਯਦ੍ਭਿਰਪਿ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਦਿਭਿਃ ਕਿਯਤ ਏਵ ਮਨ੍ਦਾਦੀਨ੍, ਇਤਿ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਨਾਯ ਸਙ੍ਖ੍ਯਾਗ੍ਰਹਣਮ੍| ਉਤ੍ਕਰ੍ਸਤਾਰਤਮ੍ਯਤਸ੍ਤ੍ਵਸ੍ਤ੍ਯੇਵ ਵਿਸ਼ੇਸਃ, ਤੇਨ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਮਦੇਨੈਵ ਤੁਲ੍ਯਃ ਕ੍ਸੋਭ ਇਤਿ ਵੇਦ੍ਯਮ੍| ਆਦ੍ਯੇ ਚ ਮਦੇ ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਪ੍ਰਬੋਧਜਨਕੇ ਪੁਮਾਨ੍ ਸ੍ਥਿਤੋ ਮਦ੍ਯਪਾਨਾਤ੍ਤਾਦਾਤ੍ਵਿਕਂ ਸੁਖਂ ਸਮਧਿਗਚ੍ਛਤੀਤ੍ਯਨੁਕ੍ਤਮਪਿ ਸਮ੍ਭਾਵ੍ਯਤੇ| ਤਥਾ ਚ ਮੁਨਿਃ (ਚ. ਚਿ. ਅ. ੨੪|੬੪)- "ਪਞ੍ਚਸ੍ਵਰ੍ਥੇਸੁ ਕਾਨ੍ਤੇਸੁ ਯਾ ਰਤਿਃ ਪ੍ਰਥਮੇ ਮਦੇ| ਯੂਨਾਂ ਵਾ ਸ੍ਥਵਿਰਾਣਾਂ ਵਾ ਤਸ੍ਯਾ ਨਾਸ੍ਤ੍ਯੁਪਮਾ ਭੁਵਿ||" ਇਤਿ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
੦੦੦੦੦
Adhikarana ਦ੍ਵਿਤੀਯਮਦਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਮ੍ (੪) · Śloka ੪
ਦ੍ਵਿਤੀਯੇ ਤੁ ਪ੍ਰਮਾਦਾਯਤਨੇ ਸ੍ਥਿਤਃ| ਦੁਰ੍ਵਿਕਲ੍ਪਹਤੋ ਮੂਢਃ ਸੁਖਮਿਤ੍ਯਧਿਮੁਚ੍ਯਤੇ||੪||
द्वितीये तु प्रमादायतने स्थितः| दुर्विकल्पहतो मूढः सुखमित्यधिमुच्यते||४||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਅਨਨ੍ਤਰਂ ਦ੍ਵਿਤੀਯੇ ਤੁ ਮਦੇ ਸ੍ਥਿਤਃ-ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਃ, ਸ੍ਵਾਰ੍ਥੈਰ੍ਦੁਸ੍ਟੈਸ੍ਤੈਸ੍ਤੈਰ੍ਵਿਕਲ੍ਪੈਰ੍ਹਤਃ-ਪੁਰੁਸਾਰ੍ਥਾਦ੍ਵਿਨਸ੍ਟਃ, ਅਤ ਏਵ ਮੂਢਃ-ਕਾਰ੍ਯਾਕਾਰ੍ਯਾਨਭਿਜ੍ਞਃ, ਸੁਖਮਿਤ੍ਯਧਿਮੁਚ੍ਯਤੇ-ਸੁਖਮਿਤਿ ਜ੍ਞਾਨੇਨ ਪ੍ਰਥਮਮਦੋਤ੍ਪਨ੍ਨੇਨ ਤਦਾਨੀਮਧਿਮੁਚ੍ਯਤੇ-ਅਧਿਕਂ ਕਤ੍ਵਾ ਤੇਨ ਸੁਖੇਨ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯਤੇ| ਤਾਦਾਤ੍ਵਿਕਮਾਦ੍ਯਂ ਸੁਖਂ ਨਾਨੁਭਵਤਿ, ਓਜਸੋ ਵਿਹਤਤ੍ਵਾਤ੍| ਅਨ੍ਯੇ ਤ੍ਵਾਹੁਃ,-ਅਵਮੁਚ੍ਯਤੇ-ਨਿਸ਼੍ਚਿਨੋਤਿ ਸੁਖਮੇਤਦਿਤ੍ਯਭਿਨਿਵਿਸ਼ਤੇ| ਕਿਮ੍ਭੂਤੇ ਮਦੇ ਸ੍ਥਿਤਃ ? ਪ੍ਰਮਾਦਾਯਤਨੇ, ਪ੍ਰਮਾਦਾਨਾਂ-ਸਾਹਸਾਨਾਮਿਹਾਮੁਤ੍ਰ ਚਾਸ਼ੁਭਹੇਤੂਨਾਂ, [ ਆਯਤਨੇ- ] ਸ੍ਥਾਨੇ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
੦੦੦੦੦
Adhikarana ਦ੍ਵਿਤੀਯਤਤੀਯਸਨ੍ਧਿਸ੍ਥਿਤਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਮ੍ (੫) · Śloka ੫
ਮਧ੍ਯਮੋਤ੍ਤਮਯੋਃ ਸਨ੍ਧਿਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਰਾਜਸਤਾਮਸਃ| ਨਿਰਙ੍ਕੁਸ਼ ਇਵ ਵ੍ਯਾਲੋ ਨ ਕਿਞ੍ਚਿਨ੍ਨਾਚਰੇਜ੍ਜਡਃ||੫||
मध्यमोत्तमयोः सन्धिं प्राप्य राजसतामसः| निरङ्कुश इव व्यालो न किञ्चिन्नाचरेज्जडः||५||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਮਧ੍ਯਮੋਤ੍ਤਮਯੋਃ-ਦ੍ਵਿਤੀਯਤਤੀਯਯੋਃ, ਸਨ੍ਧਿਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ-ਅਨ੍ਤਰਂ ਲਬ੍ਧ੍ਵਾ, ਪੁਰੁਸੋ ਰਾਜਸਤਾਮਸੋ ਨ ਕਿਞ੍ਚਿਦਸ਼ੁਭਂ ਨਾਚਰੇਤ੍-ਅਪਿ ਤੁ ਸਰ੍ਵਮਸ਼ੁਭਮਾਚਰੇਤ੍| ਰਾਜਸਸਹਿਤਸ੍ਤਾਮਸੋ ਰਾਜਸਤਾਮਸਃ| ਸ਼ਾਕਪਾਰ੍ਥਿਵਾਦਿਤ੍ਵਾਤ੍ ਮਧ੍ਯਮ (ਉਤ੍ਤਰ) ਪਦਲੋਪੀ ਸਮਾਸਃ, ਰਾਜਸੋ ਵਾ ਤਾਮਸੋ ਵੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਰਾਜਸਤਾਮਸਗ੍ਰਹਣਾਤ੍ ਸਾਤ੍ਵਿਕਃ ਪੁਰੁਸੋ ਨੇਦਸ਼ੀਮਵਸ੍ਥਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤੀਤਿ ਗਮਯਤਿ| ਨਿਰਙ੍ਕੁਸ਼ ਇਵ ਵ੍ਯਾਲਃ| ਯਥਾ,-ਵ੍ਯਾਲੋ-ਦੁਸ੍ਟਹਸ੍ਤੀ, ਜਡੋ-ਬਧਿਰਃ, ਤਥਾ ਨਿਰਙ੍ਕੁਸ਼ੋ, ਨ ਕਿਞ੍ਚਿਦਸ਼ੁਭਂ ਨਾਚਰੇਤ੍, ਉਨ੍ਮਾਰ੍ਗਪ੍ਰਵਤ੍ਤਤ੍ਵਾਤ੍| ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰੇ ਚੈਵਮੁਕ੍ਤਮ੍-"ਸਾਤ੍ਵਿਕੇ ਸ਼ੌਚਦਾਕ੍ਸਿਣ੍ਯਹਰ੍ਸਮਣ੍ਡਨਲਾਲਸਃ| ਗੀਤਾਧ੍ਯਯਨਸੌਭਾਗ੍ਯਸੁਰਤੋਤ੍ਸਾਹਕਨ੍ਮਦਃ|| ਰਾਜਸੇ ਦੁਃਖਸ਼ੀਲਤ੍ਵਮਾਤ੍ਮਤ੍ਯਾਗਂ ਸਸਾਹਸਮ੍| ਕਲਹਂ ਸਾਨੁਬਨ੍ਧਂ ਚ ਕਰੋਤਿ ਪੁਰੁਸੇ ਮਦਃ|| ਅਸ਼ੌਚਨਿਦ੍ਰਾਮਾਤ੍ਸਰ੍ਯਾਗਮ੍ਯਾਗਮਨਲੋਲਤਾਃ| ਅਸਤ੍ਯਭਾਸਣਂ ਚਾਪਿ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਵੈ ਤਾਮਸੇ ਮਦਃ||" ਇਤਿ| ਵ੍ਯਾਲਗ੍ਰਹਣਾਦ੍ਯਃ ਸ਼ੁਦ੍ਧਸ੍ਵਭਾਵੋ ਹਸ੍ਤੀ ਸ ਸਣਿਰਹਿਤੋਪਿ ਕਦਾਚਿਦ੍ਧਸ੍ਤ੍ਯਾਰੋਹਸ਼ਬ੍ਦਸ਼੍ਰਵਣਾਤ੍ ਕਾਲੋਚਿਤਂ ਸਙ੍ਕੇਤਮੁਪਲਭ੍ਯ ਯੁਕ੍ਤਮਾਚਰਤ੍ਯੇਵੇਤਿ, ਅਤੋ ਵ੍ਯਾਲੋ ਨਿਰਙ੍ਕੁਸ਼ ਇਤਿ ਦ੍ਵਿਤਯਮੁਪਨ੍ਯਸ੍ਤਮ੍| ਤੇਜਸਃ ਕਿਞ੍ਚਿਚ੍ਛੇਸਤ੍ਵਾਤ੍ ਨਿਨ੍ਦ੍ਯਾਮਿਮਾਮਵਸ੍ਥਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਃ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
੦੦੦੦੦
Adhikarana ਤਤੀਯਮਦਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਮ੍ (੬-੭) · Śloka ੭
ਅਤ ਏਵਾਹ - - - - ਇਯਂ ਭੂਮਿਰਵਦ੍ਯਾਨਾਂ ਦੌਃਸ਼ੀਲ੍ਯਸ੍ਯੇਦਮਾਸ੍ਪਦਮ੍| ਏਕੋਯਂ ਬਹੁਮਾਰ੍ਗਾਯਾ ਦੁਰ੍ਗਤੇਰ੍ਦੇਸ਼ਿਕਃ ਪਰਮ੍||੬|| ਨਿਸ਼੍ਚੇਸ੍ਟਃ ਸ਼ਵਵਚ੍ਛੇਤੇ ਤਤੀਯੇ ਤੁ ਮਦੇ ਸ੍ਥਿਤਃ| ਮਰਣਾਦਪਿ ਪਾਪਾਤ੍ਮਾ ਗਤਃ ਪਾਪਤਰਾਂ ਦਸ਼ਾਮ੍||੭||
अत एवाह - - - - इयं भूमिरवद्यानां दौःशील्यस्येदमास्पदम्| एकोऽयं बहुमार्गाया दुर्गतेर्देशिकः परम्||६|| निश्चेष्टः शववच्छेते तृतीये तु मदे स्थितः| मरणादपि पापात्मा गतः पापतरां दशाम्||७||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਅਵਦ੍ਯਾਨਾਂ-ਨਿਨ੍ਦ੍ਯਾਨਾਂ, ਇਯਂ-ਮਦਾਵਸ੍ਥਾ, ਭੂਮਿਃ-ਆਕਰਃ| ਤਥਾ, ਦੌਃਸ਼ੀਲ੍ਯਸ੍ਯ-ਅਸਮਾਹਿਤਤ੍ਵਸ੍ਯ, ਇਦਂ-ਮਦਾਵਸ੍ਥਾਨ੍ਤਰਂ, ਆਸ੍ਪਦਂ-ਆਵਸਥਃ| ਏਕੋਯਂ-ਮਦਵਿਸ਼ੇਸੋ, ਬਹੁਮਾਰ੍ਗਾਯਾਃ-ਅਨੇਕਮੁਖਾਯਾ ਦੁਰ੍ਗਤੇਃ, ਪਰਂ ਕਤ੍ਵਾ ਦੇਸ਼ਿਕਃ-ਆਚਾਰ੍ਯਃ| ਸ੦-ਤਤੀਯੇ-ਉਤ੍ਤਮੇ ਮਦੇ, ਸ੍ਥਿਤੋ ਨਰਸ੍ਤੇਜਸੋ ਵਿਹਤਤ੍ਵਾਤ੍ ਨਿਸ਼੍ਚੇਸ੍ਟਃ-ਚੇਸ੍ਟਯਾ ਕਾਯਵਾਙ੍ਮਨੋਲਕ੍ਸਣਯਾ ਰਹਿਤਃ, ਅਤ ਏਵ ਸ਼ਵਵਚ੍ਛੇਤੇ-ਮਤਾਨੁਕਲ੍ਪਃ ਸ੍ਵਪਿਤਿ| ਏਵਂ ਚ ਸਤ੍ਯਸੌ ਪਾਪਾਤ੍ਮਾ ਮਰਣਾਦਪਿ ਪਾਪਤਰਾਮਵਸ੍ਥਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਃ| ਯਤੋ ਮਤੋ ਮਰਣਾਤ੍ਸਮਨਨ੍ਤਰਮੇਵ ਸ਼ਰੀਰਾਨ੍ਤਰਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਸੁਖਾਦੀਨ੍ ਵਿਨ੍ਦਤੇ| ਤਤੀਯਾਂ ਮਦਾਵਸ੍ਥਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਸ੍ਤੁ ਪੁਰੁਸੋਪਰਸ਼ਰੀਰਾਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇਰ੍ਨ ਕਥਾਞ੍ਚਿਤ੍ ਸੁਖਾਦ੍ਯਨੁਭਵਤੀਤਿ ਮਰਣਾਦਪ੍ਯਸ੍ਯ ਨਿਕਸ੍ਟਤ੍ਵਮ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
੦੦੦੦੦
Adhikarana ਮਦ੍ਯਸ਼ੀਲਨਨਿਸੇਧਃ (੮) · Śloka ੮
ਧਰ੍ਮਾਧਰ੍ਮਂ ਸੁਖਂ ਦੁਃਖਮਰ੍ਥਾਨਰ੍ਥਂ ਹਿਤਾਹਿਤਮ੍| ਯਦਾਸਕ੍ਤੋ ਨ ਜਾਨਾਤਿ ਕਥਂ ਤਚ੍ਛੀਲਯੇਦ੍ਬੁਧਃ||੮||
धर्माधर्मं सुखं दुःखमर्थानर्थं हिताहितम्| यदासक्तो न जानाति कथं तच्छीलयेद्बुधः||८||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਨਾਸਕ੍ਤੋ-ਯਦਾਸਕ੍ਤੋ, ਧਰ੍ਮਾਦੀਨ੍ ਨ ਜਾਨਾਤਿ| ਤਤ੍-ਤਥਾਵਿਧਂ ਮਦ੍ਯਂ, ਬੁਧੋ-ਮਤਿਮਾਨ੍, ਕਥਂ ਸ਼ੀਲਯੇਤ੍-ਅਭ੍ਯਸੇਤ੍| ਤਤ੍ਰ ਧਰ੍ਮੋ-ਦਾਨਾਧ੍ਯਯਨਦੇਵਗੁਰੁਪੂਜਾਦਿਕਃ| ਅਧਰ੍ਮੋ-ਹਿਂਸਾਦਿਃ| ਸੁਖਂ-ਆਹ੍ਲਾਦਕੋਨੁਭਵਃ| ਦੁਃਖਂ-ਉਪਤਾਪਃ| ਅਰ੍ਥਃ-ਉਭਯਲੋਕਹਿਤਮ੍| ਅਨਰ੍ਥਃ-ਅਹਿਤਮ੍| ਸ਼ੀਲਯੇਦਿਤ੍ਯਨੇਨ ਤਤ੍ਰਾਸਕ੍ਤਿਂ ਨਿਸੇਧਤਿ, ਨ ਤੁ ਮਦ੍ਯਪਾਨਮਪਿ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
੦੦੦੦੦
Adhikarana ਮਦ੍ਯੇਤਿਪੀਤੇ ਮੋਹਾਦਯਃ (੯-੧੦) · Śloka ੧੦
ਮਦ੍ਯੇ ਮੋਹੋ ਭਯਂ ਸ਼ੋਕਃ ਕ੍ਰੋਧੋ ਮਤ੍ਯੁਸ਼੍ਚ ਸਂਸ਼੍ਰਿਤਾਃ| ਸੋਨ੍ਮਾਦਮਦਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਯਾਃ ਸਾਪਸ੍ਮਾਰਾਪਤਾਨਕਾਃ||੯|| ਯਤ੍ਰੈਕਃ ਸ੍ਮਤਿਵਿਭ੍ਰਂਸ਼ਸ੍ਤਤ੍ਰ ਸਰ੍ਵਮਸਾਧੁ ਯਤ੍| |੧੦|
मद्ये मोहो भयं शोकः क्रोधो मृत्युश्च संश्रिताः| सोन्मादमदमूर्च्छायाः सापस्मारापतानकाः||९|| यत्रैकः स्मृतिविभ्रंशस्तत्र सर्वमसाधु यत्| |१०|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਮਦ੍ਯੇਤਿਪੀਤੇ ਮੋਹਾਦਯਃ ਸਂਸ਼੍ਰਿਤਾਃ-ਆਸ਼੍ਰਿਤਾਃ, ਮਦ੍ਯਾਤਿਪਾਨਾਦਨਨ੍ਤਰਂ ਮੋਹਾਦੀਨਾਂ ਸਦ੍ਭਾਵਾਤ੍| ਅਥਵਾ ਕਿਮਤ੍ਰ ਬਹੁਨਾਭਿਹਿਤੇਨ| ਯਤ੍ਰ-ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਮਦ੍ਯੇ, ਸ੍ਮਤੇਰ੍ਵਿਭ੍ਰਂਸ਼ੋ-ਲੋਪਃ, ਤਤ੍ਰ ਯਤ੍ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਮਸਾਧੁ-ਅਸ਼ੋਭਨਮ੍| ਯਤ੍ਰੌਜਸੌ ਨ ਵਿਹਤਿਰ੍ਹਤ੍ਪ੍ਰਬੋਧਸ਼੍ਚ ਸ ਪ੍ਰਥਮੋ ਮਦਃ| ਯਤ੍ਰਾਲ੍ਪਾ ਵਿਹਤਿਰੋਜਸਃ ਸ ਮਧ੍ਯਮਃ| ਯਤ੍ਰ ਸਰ੍ਵਸ੍ਯੌਜਸੌ ਵਿਹਤਿਃ ਸ ਉਤ੍ਤਮਃ| ਤਥਾ ਚ ਮੁਨਿਃ (ਚ. ਚਿ. ਅ. ੨੪|੩੫) - "ਓਜਸ੍ਯਵਿਹਤੇ ਪੂਰ੍ਵੋ ਹਦਿ ਚ ਪ੍ਰਤਿਬੋਧਿਤੇ| ਮਧ੍ਯਮੋ ਵਿਹਤੇਲ੍ਪੇ ਤੁ ਵਿਹਤੇ ਤੂਤ੍ਤਮੋ ਮਦਃ||" ਇਤਿ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
੦੦੦੦੦
Adhikarana ਅਯੁਕ੍ਤਿਯੁਕ੍ਤਮਦ੍ਯਸ੍ਯ ਤ੍ਰਿਵਰ੍ਗਾਦਿਨਾਸ਼ਕਤ੍ਵਮ੍ (੧੦-੧੧) · Śloka ੧੧
| ਅਯੁਕ੍ਤਿਯੁਕ੍ਤਮਨ੍ਨਂ ਹਿ ਵ੍ਯਾਧਯੇ ਮਰਣਾਯ ਵਾ||੧੦|| ਮਦ੍ਯਂ ਤ੍ਰਿਵਰ੍ਗਧੀਧੈਰ੍ਯਲਜ੍ਜਾਦੇਰਪਿ ਨਾਸ਼ਨਮ੍| |੧੧|
| अयुक्तियुक्तमन्नं हि व्याधये मरणाय वा||१०|| मद्यं त्रिवर्गधीधैर्यलज्जादेरपि नाशनम्| |११|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਯਸ੍ਮਾਦਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਯੋਜਿਤਮਨ੍ਨਮਪਿ-ਯਤ੍ਪ੍ਰਾਣਕਰਂ ਤਦਪਿ, ਕਰ੍ਮਵਸ਼ਾਦ੍ਵ੍ਯਾਧਯੇ ਮਰਣਾਯ ਵਾ ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਤੇ| ਮਦ੍ਯਂ ਤ੍ਵਯੁਕ੍ਤਿਯੋਜਿਤਂ ਤ੍ਰਿਵਰ੍ਗਾਦੇਰਪਿ ਨਾਸ਼ਨਮ੍| ਯੁਕ੍ਤਿਪੀਤਂ ਪੁਨਸ੍ਤਦੇਵ ਤ੍ਰਿਵਰ੍ਗਾਦੀਨਾਂ ਸਾਧਨਮਿਤ੍ਯਪਿਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਦ੍ਯੋਤਯਤਿ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
੦੦੦੦੦
Adhikarana ਮਦ੍ਯਪਾਨਸ੍ਯ ਵਿਸਯਃ (੧੧-੧੨) · Śloka ੧੨
ਤਾਮੇਵ ਯੁਕ੍ਤਿਂ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣੇਨ ਗ੍ਰਨ੍ਥੇਨ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਯਨ੍ਨਾਹ - - - - | ਨਾਤਿਮਾਦ੍ਯਨ੍ਤਿ ਬਲਿਨਃ ਕਤਾਹਾਰਾ ਮਹਾਸ਼ਨਾਃ||੧੧|| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਃ ਸਤ੍ਤ੍ਵਵਯੋਯੁਕ੍ਤਾ ਮਦ੍ਯਨਿਤ੍ਯਾਸ੍ਤਦਨ੍ਵਯਾਃ| ਮੇਦਃਕਫਾਧਿਕਾ ਮਨ੍ਦਵਾਤਪਿਤ੍ਤਾ ਦਢਾਗ੍ਨਯਃ||੧੨||
तामेव युक्तिं वक्ष्यमाणेन ग्रन्थेन प्रतिपादयन्नाह - - - - | नातिमाद्यन्ति बलिनः कृताहारा महाशनाः||११|| स्निग्धाः सत्त्ववयोयुक्ता मद्यनित्यास्तदन्वयाः| मेदःकफाधिका मन्दवातपित्ता दृढाग्नयः||१२||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਯਤ ਏਵਂਵਿਧਾ ਨਰਾ ਨਾਤਿਮਾਦ੍ਯਨ੍ਤਿ, ਤਤੋ ਬਲਵਦ੍ਭਿਃ ਪੁਰੁਸੈਃ ਕਤਾਹਾਰੈਰ੍ਮਹਾਸ਼ਨੈਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੈਃ ਸਤ੍ਵਯੁਕ੍ਤੈਰ੍ਵਯੋਯੁਕ੍ਤਰ੍ਮਦ੍ਯੋਚਿਤੈਸ੍ਤਦਨ੍ਵਯੈਃ-ਮਦ੍ਯਪਕੁਲਪ੍ਰਸੂਤੈਃ, ਮੇਦੋਧਿਕੈਃ ਕਫਾਧਿਕੈਃ ਸ੍ਵਲ੍ਪਵਾਤਪਿਤ੍ਤੈਰ੍ਦਢਾਗ੍ਨਿਭਿਃ-ਅਪਕਾਰਸਹਿਸ੍ਣ੍ਵਗ੍ਨਿਭਿਃ, ਮਦ੍ਯਂ ਪੇਯਮ੍, ਨਾਤੋ ਵਿਪਰ੍ਯਸ੍ਤੈਃ, ਇਤ੍ਯਨ੍ਯਤਨ੍ਤ੍ਰਕਾਰਕਥਿਤਾਯਾ ਯੁਕ੍ਤੇਰਤ੍ਰੈਵਾਨ੍ਤਰ੍ਭਾਵੋਨੇਨ ਤਨ੍ਤ੍ਰਕਤਾ ਕਤਃ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
੦੦੦੦੦
Adhikarana ਮਦ੍ਯਪਾਨਸ੍ਯਾਵਿਸਯਃ (੧੩-੧੭) · Śloka ੧੭
ਵਿਪਰ੍ਯਯੇਤਿਮਾਦ੍ਯਨ੍ਤਿ ਵਿਸ਼੍ਰਬ੍ਧਾਃ ਕੁਪਿਤਾਸ਼੍ਚ ਯੇ| ਮਦ੍ਯੇਨ ਚਾਮ੍ਲਰੂਕ੍ਸੇਣ ਸਾਜੀਰ੍ਣੇ ਬਹੁਨਾਤਿ ਚ||੧੩|| ਵਾਤਾਤ੍ਪਿਤ੍ਤਾਤ੍ਕਫਾਤ੍ਸਰ੍ਵੈਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰਃ ਸ੍ਯੁਰ੍ਮਦਾਤ੍ਯਯਾਃ| ਸਰ੍ਵੇਪਿ ਸਰ੍ਵੈਰ੍ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਵ੍ਯਪਦੇਸ਼ਸ੍ਤੁ ਭੂਯਸਾ||੧੪|| ਸਾਮਾਨ੍ਯਂ ਲਕ੍ਸਣਂ ਤੇਸਾਂ ਪ੍ਰਮੋਹੋ ਹਦਯਵ੍ਯਥਾ| ਵਿਡ੍ਭੇਦਃ ਪ੍ਰਤਤਂ ਤਸ੍ਣਾ ਸੌਮ੍ਯਾਗ੍ਨੇਯੋ ਜ੍ਵਰੋਰੁਚਿਃ||੧੫|| ਸ਼ਿਰਃਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਾਸ੍ਥਿਰੁਕ੍ਕਮ੍ਪੋ ਮਰ੍ਮਭੇਦਸ੍ਤ੍ਰਿਕਗ੍ਰਹਃ| ਉਰੋਵਿਬਨ੍ਧਸ੍ਤਿਮਿਰਂ ਕਾਸਃ ਸ਼੍ਵਾਸਃ ਪ੍ਰਜਾਗਰਃ||੧੬|| ਸ੍ਵੇਦੋਤਿਮਾਤ੍ਰਂ ਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭਃ ਸ਼੍ਵਯਥੁਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤਵਿਭ੍ਰਮਃ| ਪ੍ਰਲਾਪਸ਼੍ਚਰ੍ਦਿਰੁਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ੋ ਭ੍ਰਮੋ ਦੁਃਸ੍ਵਪ੍ਨਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍||੧੭||
विपर्ययेऽतिमाद्यन्ति विश्रब्धाः कुपिताश्च ये| मद्येन चाम्लरूक्षेण साजीर्णे बहुनाऽति च||१३|| वातात्पित्तात्कफात्सर्वैश्चत्वारः स्युर्मदात्ययाः| सर्वेऽपि सर्वैर्जायन्ते व्यपदेशस्तु भूयसा||१४|| सामान्यं लक्षणं तेषां प्रमोहो हृदयव्यथा| विड्भेदः प्रततं तृष्णा सौम्याग्नेयो ज्वरोऽरुचिः||१५|| शिरःपार्श्वास्थिरुक्कम्पो मर्मभेदस्त्रिकग्रहः| उरोविबन्धस्तिमिरं कासः श्वासः प्रजागरः||१६|| स्वेदोऽतिमात्रं विष्टम्भः श्वयथुश्चित्तविभ्रमः| प्रलापश्चर्दिरुत्क्लेशो भ्रमो दुःस्वप्नदर्शनम्||१७||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਯਥਾਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਾਦ੍ਵੈਪਰਿਤ੍ਯੇਨ, ਯਥਾ-ਅਬਲਿਨੋ ਯਾਵਦਦਢਾਗ੍ਨਯ ਇਤਿ| ਤਥਾ, ਵਿਸ਼੍ਰਬ੍ਧਾਃ-ਅਮਤਮਿਵੇਦਂ ਸ੍ਪਹਣੀਯਂ ਸੁਰੇਭ੍ਯਃ ਪੇਪੀਯਤੇਸ੍ਮਾਭਿਰਿਤਿ ਤਦ੍ਗਤਮਨਸੋ ਵਿਸ਼੍ਵਸ੍ਤਾਃ, ਤਥਾ ਕੁਪਿਤਾਃ-ਕ੍ਰੁਦ੍ਧਾਃ, ਯੇ ਤੇਤਿਮਾਦ੍ਯਨ੍ਤਿ| ਮਦ੍ਯੇਨੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਮ੍ਲਰੂਕ੍ਸੇਣ ਚ ਮਦ੍ਯੇਨ ਪੀਤੇਨ ਸਰ੍ਵ ਏਵਾਤਿਮਾਦ੍ਯਨ੍ਤਿ| ਅਤ੍ਰ ਚਾਤ੍ਯਮ੍ਲੇਨੇਤਿ ਵੇਦ੍ਯਮ੍, ਮਦ੍ਯਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਸ੍ਯੈਵਾਮ੍ਲਪ੍ਰਾਯਤ੍ਵਾਤ੍| ਰੂਕ੍ਸੇਣ-ਨ ਤ੍ਵੀਸਤ੍ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੇਨ| ਤਥਾ, ਸਾਜੀਰ੍ਣੇ-ਸਸ਼ਬ੍ਦ ਈਸਦਰ੍ਥੇ ਈਸਦਜੀਰ੍ਣੇ, ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨੇਵ ਮਦ੍ਯੇ ਪੀਤੇਤਿਮਾਦ੍ਯਨ੍ਤਿ| ਤਥਾ, ਅਤਿਬਹੁਨਾ ਪੀਤੇਨ ਮਦ੍ਯੇਨਾਤਿਮਾਦ੍ਯਨ੍ਤਿ| ਸ੦-ਵਾਤਾਦਿਭਿਃ ਪਥਕ੍ਸ੍ਥਿਤੈਰ੍ਦੋਸੈਃ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤੇਨ ਚੇਤਿ ਚਤ੍ਵਾਰੋ ਮਦਾਤ੍ਯਯਾ ਵਸ੍ਤੁਸ੍ਵਭਾਵਾਜ੍ਜਾਯਨ੍ਤੇ, ਨੋਨਾਧਿਕਾਃ| ਸਰ੍ਵੇਪਿ ਮਦਾਤ੍ਯਯਾਃ ਸਰ੍ਵੈਰਪਿ ਦੋਸੈਰ੍ਜਾਯਨ੍ਤੇ| ਭੂਯਸਾ-ਬਾਹੁਲ੍ਯੇਨ ਤੁ, ਵ੍ਯਪਦੇਸ਼ਃ-ਸਂਜ੍ਞਾ ਭਵਤਿ, ਅਯਂ ਵਾਤਮਦਾਤ੍ਯਯੋ ਯਾਵਤ੍ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਮਦਾਤ੍ਯਯੋਯਮਿਤਿ| ਸ੦-ਤੇਸਾਂ-ਮਦਾਤ੍ਯਯਾਨਾਂ, ਸਾਮਾਨ੍ਯਂ ਲਕ੍ਸਣਂ-ਅਵਿਭਾਗੇਨ [ਚਿਹ੍ਨਮ੍], ਪ੍ਰਮੋਹਾਦਿਦੁਃਸ੍ਵਪ੍ਨਦਰ੍ਸ਼ਨਪਰ੍ਯਨ੍ਤਮ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
੦੦੦੦੦
Adhikarana ਵਾਤਜਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਮ੍ (੧੮) · Śloka ੧੮
ਵਿਸ਼ੇਸਾਜ੍ਜਾਗਰਸ਼੍ਵਾਸਕਮ੍ਪਮੂਰ੍ਧਰੁਜੋਨਿਲਾਤ੍| ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਭ੍ਰਮਤ੍ਯੁਤ੍ਪਤਤਿ ਪ੍ਰੇਤੈਸ਼੍ਚ ਸਹ ਭਾਸਤੇ||੧੮||
विशेषाज्जागरश्वासकम्पमूर्धरुजोऽनिलात्| स्वप्ने भ्रमत्युत्पतति प्रेतैश्च सह भाषते||१८||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਵਾਤੇਨ ਮਦਾਤ੍ਯਯੇ ਜਾਗਰਾਦਿਕਂ ਪ੍ਰੇਤੈਃ ਸਹ ਭਾਸਤ ਇਤਿ ਪਰ੍ਯਨ੍ਤਂ ਸ੍ਯਾਤ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
੦੦੦੦੦
Adhikarana ਪਿਤ੍ਤਜਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਮ੍ (੧੯) · Śloka ੧੯
ਪਿਤ੍ਤਾਦ੍ਦਾਹਜ੍ਵਰਸ੍ਵੇਦਮੋਹਾਤੀਸਾਰਤਡ੍ਭ੍ਰਮਾਃ| ਦੇਹੋ ਹਰਿਤਹਾਰਿਦ੍ਰੋ ਰਕ੍ਤਨੇਤ੍ਰਕਪੋਲਤਾ||੧੯||
पित्ताद्दाहज्वरस्वेदमोहातीसारतृड्भ्रमाः| देहो हरितहारिद्रो रक्तनेत्रकपोलता||१९||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਪਿਤ੍ਤੇਨ ਮਦਾਤ੍ਯਯੇ ਦਾਹਾਦਿਕਂ ਰਕ੍ਤਨੇਤ੍ਰਕਪੋਲਤਾਪਰ੍ਯਨ੍ਤਂ ਸ੍ਯਾਤ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
੦੦੦੦੦
Adhikarana ਕਫਜਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਮ੍ (੨੦) · Śloka ੨੦
ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਾ ਛਰ੍ਦਿਹਲ੍ਲਾਸਨਿਦ੍ਰੋਦਰ੍ਦਾਙ੍ਗਗੌਰਵਮ੍| ||੨੦||
श्लेष्मणा छर्दिहृल्लासनिद्रोदर्दाङ्गगौरवम्| ||२०||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਾ ਮਦਾਤ੍ਯਯੇ ਛਰ੍ਦ੍ਯਾਦਿਕਮਙ੍ਗਗੌਰਵਪਰ੍ਯਨ੍ਤਂ ਸ੍ਯਾਤ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
੦੦੦੦੦
Adhikarana ਤ੍ਰਿਦੋਸਜਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਮ੍ (੧) · Śloka ੧
| ਸਰ੍ਵਜੇ ਸਰ੍ਵਲਿਙ੍ਗਤ੍ਵਮ੍||੧||
| सर्वजे सर्वलिङ्गत्वम्||१||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਸਰ੍ਵਜੇ ਮਦਾਤ੍ਯਯੇ ਸਰ੍ਵਲਿਙ੍ਗਤ੍ਵਂ ਭਵਤਿ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
੦੦੦੦੦
Adhikarana ਧ੍ਵਂਸਕਵਿਕ੍ਸਯਯੋਰ੍ਨਿਦਾਨਮ੍ (੨੦-੨੧) · Śloka ੨੧
ਸਮ੍ਪ੍ਰਤਿ ਧ੍ਵਂਸਕਵਿਕ੍ਸਯੌ ਲਕ੍ਸਯਤਿ - - - - | ਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਮਦ੍ਯਂ ਪਿਬੇਤ੍ਤੁ ਯਃ||੨੦|| ਸਹਸਾਨੁਚਿਤਂ ਵਾਨ੍ਯਤ੍ਤਸ੍ਯ ਧ੍ਵਂਸਕਵਿਕ੍ਸਯੌ| ਭਵੇਤਾਂ ਮਾਰੁਤਾਤ੍ਕਸ੍ਟੌ ਦੁਰ੍ਬਲਸ੍ਯ ਵਿਸ਼ੇਸਤਃ||੨੧||
सम्प्रति ध्वंसकविक्षयौ लक्षयति - - - - | मुक्त्वा मद्यं पिबेत्तु यः||२०|| सहसाऽनुचितं वाऽन्यत्तस्य ध्वंसकविक्षयौ| भवेतां मारुतात्कष्टौ दुर्बलस्य विशेषतः||२१||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਉਚਿਤਂ ਮਦ੍ਯਂ ਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ-ਚਿਰਂ ਕਾਲਂ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ, ਯਃ ਪੁਰੁਸਸ੍ਤਦੇਵ ਸਹਸਾ-ਅਤਿਮਾਤ੍ਰਯਾ ਪਿਬੇਤ੍, ਅਥਵਾਨ੍ਯਦ੍ਯਨ੍ਮਦ੍ਯਂ ਯਦਨੁਚਿਤਂ-ਅਸਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਮਦ੍ਯਂ, ਤਤ੍ਸਹਸਾ-ਅਤਿਮਾਤ੍ਰਂ ਪਿਬੇਤ੍, ਤਸ੍ਯ-ਪੁਰੁਸਸ੍ਯ, ਧ੍ਵਂਸਕਵਿਕ੍ਸਯੌ ਵ੍ਯਾਧੀ ਮਾਰੁਤਾਦ੍ਭਵੇਤਾਂ-ਜਾਯੇਯਾਤਾਮ੍| ਕਿਮ੍ਭੂਤੌ ? ਕਸ੍ਟੌ,-ਕਚ੍ਛ੍ਰਸਾਧ੍ਯੌ| ਦੁਰ੍ਬਲਸ੍ਯ ਪੁਨਃ ਪੁਂਸਸ੍ਤੌ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਭਵੇਤਾਮ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
੦੦੦੦੦
Adhikarana ਧ੍ਵਂਸਕਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਮ੍ (੨੨) · Śloka ੨੨
ਧ੍ਵਂਸਕੇ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਨਿਸ੍ਠੀਵਃ ਕਣ੍ਠਸ਼ੋਸੋਤਿਨਿਦ੍ਰਤਾ| ਸ਼ਬ੍ਦਾਸਹਤ੍ਵਂ ਤਨ੍ਦ੍ਰਾ ਚ|੨੨|
ध्वंसके श्लेष्मनिष्ठीवः कण्ठशोषोऽतिनिद्रता| शब्दासहत्वं तन्द्रा च|२२|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਧ੍ਵਂਸਕੇ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਨਿਸ੍ਠੀਵਾਦਯਃ ਸ੍ਯੁਃ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
੦੦੦੦੦
Adhikarana ਵਿਕ੍ਸਯਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਮ੍ (੨੨-੨੩) · Śloka ੨੩
| ਵਿਕ੍ਸਯੇਙ੍ਗਸ਼ਿਰੋਤਿਰੁਕ੍||੨੨|| ਹਤ੍ਕਣ੍ਠਰੋਗਃ ਸਮ੍ਮੋਹਃ ਕਾਸਸ੍ਤਸ੍ਣਾ ਵਮਿਰ੍ਜ੍ਵਰਃ| |੨੩|
| विक्षयेऽङ्गशिरोतिरुक्||२२|| हृत्कण्ठरोगः सम्मोहः कासस्तृष्णा वमिर्ज्वरः| |२३|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਵਿਕ੍ਸਯੇ ਅਙ੍ਗਸ਼ਿਰੋਤਿਰੁਗਾਦ੍ਯਾਃ ਸ੍ਯੁਃ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
੦੦੦੦੦
Adhikarana ਨਿਵਤ੍ਤਮਦ੍ਯਸ੍ਯ ਫਲਮ੍ (੨੩-੧) · Śloka ੧
| ਨਿਵਤ੍ਤੋ ਯਸ੍ਤੁ ਮਦ੍ਯੇਭ੍ਯੋ ਜਿਤਾਤ੍ਮਾ ਬੁਦ੍ਧਿਪੂਰ੍ਵਕਤ੍||੨੩|| ਵਿਕਾਰੈਃ ਸ੍ਪਸ਼੍ਯਤੇ ਜਾਤੁ ਨ ਸ ਸ਼ਾਰੀਰਮਾਨਸੈਃ| |੨੪| ਇਤਿ ਮਦਾਤ੍ਯਯਨਿਦਾਨਮ੍||੧||
| निवृत्तो यस्तु मद्येभ्यो जितात्मा बुद्धिपूर्वकृत्||२३|| विकारैः स्पृश्यते जातु न स शारीरमानसैः| |२४| इति मदात्ययनिदानम्||१||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਸ਼ਾਰੀਰਮਾਨਸਾਨਾਂ ਰੋਗਾਣਾਂ ਮਦ੍ਯਂ ਕਾਰਣਮਿਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ਯਃ ਪੁਮਾਨ੍ ਜਿਤਾਤ੍ਮਾ ਮਦ੍ਯੇਭ੍ਯੋ ਨਿਵਤ੍ਤੋ ਬੁਦ੍ਧਿਪੂਰ੍ਵਕਤ੍-ਵਿਮਸ਼੍ਯਕਾਰੀ, ਸ ਕਦਾਚਿਚ੍ਛਾਰੀਰੈਰ੍ਮਾਨਸੈਰ੍ਵਾ ਵਿਕਾਰੈਰ੍ਨ ਸ੍ਪਸ਼੍ਯਤੇ-ਨਾਕ੍ਰਮ੍ਯਤੇ| ਇਤਿ ਮਦਾਤ੍ਯਯਃ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
੦੦੦੦੦
Adhikarana ਮਦਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਯਸਨ੍ਨ੍ਯਾਸਾਨਾਂ ਹੇਤੁਤ੍ਰਯਮਧਿਸ੍ਟਾਨਤ੍ਰਯਂ ਬਲੋਤ੍ਤਰਤ੍ਵਂ ਚ (੨੪-੨੫) · Śloka ੨੫
ਅਥ ਮਦ੍ਯਵਚ੍ਚੇਤੋਵਿਹਤਿਕਾਰਣਸਾਮਾਨ੍ਯਾਨ੍ਮਦਾਦੀਨ੍ ਲਕ੍ਸਯਤਿ - - - - | ਰਜੋਮੋਹਾਹਿਤਾਹਾਰਪਰਸ੍ਯ ਸ੍ਯੁਸ੍ਤ੍ਰਯੋ ਗਦਾਃ||੨੪|| ਰਸਾਸਕ੍ਚੇਤਨਾਵਾਹਿਸ੍ਰੋਤੋਰੋਧਸਮੁਦ੍ਭਵਾਃ| ਮਦਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਯਸਨ੍ਨ੍ਯਾਸਾ ਯਥੋਤ੍ਤਰਬਲੋਤ੍ਤਰਾਃ||੨੫||
अथ मद्यवच्चेतोविहतिकारणसामान्यान्मदादीन् लक्षयति - - - - | रजोमोहाहिताहारपरस्य स्युस्त्रयो गदाः||२४|| रसासृक्ऽऽचेतनावाहिस्रोतोरोधसमुद्भवाः| मदमूर्च्छायसन्न्यासा यथोत्तरबलोत्तराः||२५||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਰਜਃਪ੍ਰਧਾਨਸ੍ਯ ਮੋਹਪ੍ਰਧਾਨਸ੍ਯ ਤਥਾਪਥ੍ਯਾਹਾਰਪਰਸ੍ਯ ਤ੍ਰਯੋ ਗਦਾਃ ਸ੍ਯੁਃ-ਜਾਯੇਰਨ੍| ਕਿਮ੍ਭੂਤਾਃ ? ਰਸਸ਼੍ਚਾਸਕ੍ ਚ ਚੇਤਨਾ ਚ, ਤਾ ਵਹਨ੍ਤਿ ਯਾਨਿ ਸ੍ਰੋਤਾਂਸਿ, ਤੇਸਾਂ ਰੋਧਃ ਸਮੁਦ੍ਭਵੋ-ਹੇਤੁਃ, ਯੇਸਾਂ ਤੇ ਰਸਾਸਕ੍ਚੇਤਨਾਵਾਹਿਸ੍ਰੋਤੋਰੋਧਸਮੁਦ੍ਭਵਾਃ| ਮਦਮੂਰ੍ਛਾਯਸਨ੍ਨ੍ਯਾਸਾਃ-ਏਤਤ੍ਸਂਜ੍ਞਾਃ| ਤੇ ਚ ਯਥੋਤ੍ਤਰਬਲੋਤ੍ਤਰਾਃ| ਯੋ ਯ ਉਤ੍ਤਰੋ ਯਥੋਤ੍ਤਰਮ੍, ਬਲਸ੍ਯੋਤ੍ਤਰਂ-ਉਤ੍ਕਰ੍ਸਃ, ਯਥੋਤ੍ਤਰਂ ਬਲੋਤ੍ਤਰਂ ਯੇਸਾਂ ਤ ਏਵਮ੍| ਮਦਾਨ੍ਮੂਰ੍ਛਾਯੋ ਬਲਵਾਨ੍ ਤਸ੍ਮਾਦਪਿ ਸਨ੍ਨ੍ਯਾਸ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਰਜਃਪਰਃ-ਦੁਰ੍ਲਭਂ ਲਿਪ੍ਸੁਃ| ਮੋਹਪਰੋਦੁਰ੍ਬੋਧਬੁਭੁਤ੍ਸੁ| ਰਸਰਕ੍ਤਪ੍ਰਾਣਵਾਹਿਨਾਂ ਤ੍ਰਯਾਣਾਮਨ੍ਤਃਸ੍ਤ੍ਰੋਤਸਾਂ ਰੋਧਃ-ਅਸਮ੍ਯਗ੍ਵਹਨਮ੍| ਹੇਤੁਤ੍ਰਯੇਧਿਸ੍ਠਾਨਤ੍ਰਯੇਪਿ ਯਥੋਤ੍ਤਰਾਧਿਕ੍ਯਂ ਜ੍ਞੇਯਮ੍, ਬਲਾਦ੍ਜਿਕ੍ਯਾਨ੍ਯਥਾਨੁਪਪਤ੍ਤੇਃ|
Adhikarana ਮਦਃ ਸਪ੍ਤਵਿਧਃ (੨੬) · Śloka ੨੬
ਅਥ ਮਦਂ ਲਕ੍ਸਯਤਿ - - - - ਅਥ ਮਦਨਿਦਾਨਮ੍| ਮਦੋਤ੍ਰ ਦੋਸੈਃ ਸਰ੍ਵੈਸ਼੍ਚ ਰਕ੍ਤਮਦ੍ਯਵਿਸੈਰਪਿ| |੨੬|
अथ मदं लक्षयति - - - - अथ मदनिदानम्| मदोऽत्र दोषैः सर्वैश्च रक्तमद्यविषैरपि| |२६|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਅਤ੍ਰ-ਏਸੁ ਮਦਾਦਿਸੁ ਮਧ੍ਯੇ, ਮਦਃ ਸਪ੍ਤਧਾ,-ਪਥਗ੍ਦੋਸੈਃ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤੇਨ ਰਕ੍ਤੇਨ ਮਦ੍ਯੇਨ ਵਿਸੇਣ ਚ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਮਦਸ੍ਯ ਭੇਦਾਨਾਹ-ਮਦੋਤ੍ਰੇਤਿ| ਦੋਸੈਸ੍ਤ੍ਰਯੋ ਭੇਦਾਃ|
Adhikarana ਵਾਤਜਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਮ੍ (੨੬-੨੭) · Śloka ੨੭
| ਸਕ੍ਤਾਨਲ੍ਪਦ੍ਰੁਤਾਭਾਸਸ਼੍ਚਲਃ ਸ੍ਖਲਿਤਚੇਸ੍ਟਿਤਃ||੨੬|| ਰੂਕ੍ਸਸ਼੍ਯਾਵਾਰੁਣਤਨੁਰ੍ਮਦੇ ਵਾਤੋਦ੍ਭਵੇ ਭਵੇਤ੍| |੨੭|
| सक्तानल्पद्रुताभाषश्चलः स्खलितचेष्टितः||२६|| रूक्षश्यावारुणतनुर्मदे वातोद्भवे भवेत्| |२७|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਵਾਤੋਦ੍ਭਵੇ ਮਦੇ ਸਤਿ ਪੁਮਾਨ੍ ਸਕ੍ਤਾਨਲ੍ਪਦ੍ਰੁਤਾਭਾਸਣਾਦਿਲਕ੍ਸਣੋ ਭਵੇਤ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਵਾਤਜਲਕ੍ਸਣਮਾਹ-ਸਕ੍ਤਾਨਲ੍ਪੇਤਿ| ਚਲਂ-ਸਕਮ੍ਪਮ੍|ਸ੍ਖਲਿਤਂ-ਸਪ੍ਰਤਿਬਨ੍ਧਮ੍|
Adhikarana ਪਿਤ੍ਤਜਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਮ੍ (੨੭) · Śloka ੨੭
| ਪਿਤ੍ਤੇਨ ਕ੍ਰੋਧਨੋ ਰਕ੍ਤਪੀਤਾਭਃ ਕਲਹਪ੍ਰਿਯਃ||੨੭||
| पित्तेन क्रोधनो रक्तपीताभः कलहप्रियः||२७||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਪਿਤ੍ਤੇਨ ਕ੍ਰੋਧਨਾਦਿਲਕ੍ਸਣਃ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਪਿਤ੍ਤੇਨ ਕ੍ਰੋਧਨਾਦਿਲਕ੍ਸਣਃ|
Adhikarana ਕਫਜਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਮ੍ (੨੯) · Śloka ੨੯
ਸ੍ਵਲ੍ਪਸਮ੍ਬਦ੍ਧਵਾਕ੍ਪਾਣ੍ਡੁਃ ਕਫਾਦ੍ਧ੍ਯਾਨਪਰੋਲਸਃ| ||੨੯||
स्वल्पसम्बद्धवाक्पाण्डुः कफाद्ध्यानपरोऽलसः| ||२९||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਕਫਾਤ੍ ਸ੍ਵਲ੍ਪਸਮ੍ਬਦ੍ਧਵਾਗਾਦਿਲਕ੍ਸਣਃ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਕਫਜਲਕ੍ਸਣਮਾਹ-ਸ੍ਵਲ੍ਪਸਮ੍ਬਦ੍ਧਵਾਗਿਤਿ|
Adhikarana ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਜਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਮ੍ (੨੮) · Śloka ੨੮
| ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਾ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤੇਨ|੨੮|
| सर्वात्मा सन्निपातेन|२८|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਾ-ਸਰ੍ਵਦੋਸਲਕ੍ਸਣਃ, ਸਨ੍ਨਿਪਾਤੇਨ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਸਰ੍ਵਜਲਕ੍ਸਣਮਾਹ-ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮੇਤਿ|
Adhikarana ਰਕ੍ਤਜਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਮ੍ (੨੮-੨੯) · Śloka ੨੯
| ਰਕ੍ਤਾਤ੍ਸ੍ਤਬ੍ਧਾਙ੍ਗਦਸ੍ਟਿਤਾ||੨੮|| ਪਿਤ੍ਤਲਿਙ੍ਗਂ ਚ| |੨੯|
| रक्तात्स्तब्धाङ्गदृष्टिता||२८|| पित्तलिङ्गं च| |२९|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਰਕ੍ਤਾਤ੍-ਰਕ੍ਤਮਦਾਤ੍, ਸ੍ਤਬ੍ਧਦਸ੍ਟਿਤਾ ਤਥਾ ਪਿਤ੍ਤਮਦਲਿਙ੍ਗਂ ਚ ਸ੍ਯਾਤ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਰਕ੍ਤਜਲਕ੍ਸਣਮਾਹ-ਰਕ੍ਤਾਦਿਤਿ|
Adhikarana ਮਦ੍ਯਜਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਮ੍ (੨੯) · Śloka ੨੯
ਮਦ੍ਯੇਨ ਵਿਕਤੇਹਾਸ੍ਵਰਾਙ੍ਗਤਾ| |੨੯|
मद्येन विकृतेहास्वराङ्गता| |२९|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਮਦ੍ਯੇਨ ਮਦੇ ਵਿਕਤਾ ਚੇਸ੍ਟਾ ਤਥਾ ਸ੍ਵਰਸ੍ਯ ਵਿਕਤਤ੍ਵਮਙ੍ਗਸ੍ਯ ਚ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਮਦ੍ਯਜਲਕ੍ਸਣਮਾਹ-ਮਦ੍ਯੇਨੇਤਿ|
Adhikarana ਵਿਸਜਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਮ੍ (੨੯) · Śloka ੨੯
| ਵਿਸੇ ਕਮ੍ਪੋਤਿਨਿਦ੍ਰਾ ਚ ਸਰ੍ਵੇਭ੍ਯੋਭ੍ਯਧਿਕਸ੍ਤੁ ਸਃ||੨੯||
| विषे कम्पोऽतिनिद्रा च सर्वेभ्योऽभ्यधिकस्तु सः||२९||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਵਿਸੇ-ਵਿਸੋਤ੍ਥੇ ਮਦੇ, ਕਮ੍ਪੋਤਿਨਿਦ੍ਰਾ ਚ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਸ ਚ-ਵਿਸਮਦਃ, ਸਰ੍ਵੇਭ੍ਯੋਧਿਕਃ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਵਿਸਜਲਕ੍ਸਣਮਾਹ-ਵਿਸੇ ਕਮ੍ਪ ਇਤਿ|
Adhikarana ਰਕ੍ਤਜਾਦਿਸੁ ਦੋਸਾਨੁਬਨ੍ਧਃ (੩੦-੨) · Śloka ੨
ਲਕ੍ਸਯੇਲ੍ਲਕ੍ਸਣੋਤ੍ਕਰ੍ਸਾਦ੍ਵਾਤਾਦੀਨ੍ ਸ਼ੋਣਿਤਾਦਿਸੁ| |੩੦| ਇਤਿ ਮਦਨਿਦਾਨਮ੍||੨||
लक्षयेल्लक्षणोत्कर्षाद्वातादीन् शोणितादिषु| |३०| इति मदनिदानम्||२||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਸ਼ੋਣਿਤਾਦ੍ਯੁਤ੍ਥੇਸੁ ਮਦੇਸੁ ਵਾਤਾਦੀਨ੍ ਲਕ੍ਸਯੇਤ੍-ਜਾਨੀਯਾਤ੍| ਕੁਤਃ ? ਲਕ੍ਸਣੋਤ੍ਕਰ੍ਸਾਤ੍-ਸ੍ਵਸ੍ਵਲਕ੍ਸਣੋਤ੍ਕਰ੍ਸੇਣ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਅਦੋਸ਼ਜੇਸ੍ਵਪਿ ਦੋਸਾਨੁਬਨ੍ਧਮਾਹ-ਲਕ੍ਸ਼ਯੇਦਿਤਿ| ਨਾਤ੍ਰ ਯਥਾਸਙ੍ਖ੍ਯਮ੍| ਕਿਨ੍ਤੁ ਯਥਾਸਮ੍ਭਵਮ੍|
Adhikarana ਮੂਰ੍ਛਾਯਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਃ, ਵਾਤਜਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਮ੍ (੩੦-੩੧) · Śloka ੩੧
ਅਥ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਯਂ ਲਕ੍ਸਯਤਿ - - - - ਅਥ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਯਨਿਦਾਨਮ੍| | ਅਰੁਣਂ ਕਸ੍ਣਨੀਲਂ ਵਾ ਖਂ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਪ੍ਰਵਿਸ਼ੇਤ੍ਤਮਃ||੩੦|| ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਚ ਪ੍ਰਤਿਬੁਧ੍ਯੇਤ ਹਤ੍ਪੀਡਾ ਵੇਪਥੁਰ੍ਭ੍ਰਮਃ| ਕਾਰ੍ਸ਼੍ਯਂ ਸ਼੍ਯਾਵਾਰੁਣਾ ਛਾਯਾ ਮੂਰ੍ਛਾਯੇ ਮਾਰੁਤਾਤ੍ਮਕੇ||੩੧||
अथ मूर्च्छायं लक्षयति - - - - अथ मूर्च्छायनिदानम्| | अरुणं कृष्णनीलं वा खं पश्यन्प्रविशेत्तमः||३०|| शीघ्रं च प्रतिबुध्येत हृत्पीडा वेपथुर्भ्रमः| कार्श्यं श्यावारुणा छाया मूर्छाये मारुतात्मके||३१||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਮਾਰੁਤੋਦ੍ਭਵੇ ਮੂਰ੍ਛਾਯੇ ਅਰੁਣਾਦ੍ਯਨ੍ਯਤਮਵਰ੍ਣਮਾਕਾਸ਼ਂ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ ਪੁਮਾਂਸ੍ਤਮਃ ਪ੍ਰਵਿਸ਼ੇਤ੍-ਮੂਢਾਵਸ੍ਥਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ| ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਚ ਪ੍ਰਤਿਬੁਧ੍ਯੇਤ-ਸਂਜ੍ਞਾਂ ਲਭੇਤ੍| ਹਤ੍ਪੀਡਾਵੇਪਥੁਭ੍ਰਮਯੁਤਸ੍ਤਥਾ ਕਾਰ੍ਸ਼੍ਯਾਦਿ ਚ ਸ੍ਯਾਤ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਯਸ੍ਯ ਤੁ ਦੋਸਜਾ ਏਵ ਚਤ੍ਵਾਰੋ ਭੇਦਾਃ ਤਤ੍ਰ ਵਾਤਜਲਕ੍ਸਣਮਾਹ-ਅਰੁਣਮਿਤਿ| ਤਮਃ ਪ੍ਰਵਿਸੇਤ੍-ਅਜ੍ਞਾਨਵ੍ਯਾਤ੍ਪੋ ਭਵੇਤ੍| ਪ੍ਰਤਿਬੁਧ੍ਯੇਤ-ਤਮਸੋ ਨਿਰ੍ਗਚ੍ਛੇਤ੍|
Adhikarana ਪਿਤ੍ਤਜਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਮ੍ (੩੨-੩੩) · Śloka ੩੩
ਪਿਤ੍ਤੇਨ ਰਕ੍ਤਂ ਪੀਤਂ ਵਾ ਨਭਃ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ ਵਿਸ਼ੇਤ੍ਤਮਃ| ਵਿਬੁਧ੍ਯੇਤ ਚ ਸਸ੍ਵੇਦੋ ਦਾਹਤਟ੍ਤਾਪਪੀਡਿਤਃ||੩੨|| ਭਿਨ੍ਨਵਿਣ੍ਨੀਲਪੀਤਾਭੋ ਰਕ੍ਤਪੀਤਾਕੁਲੇਕ੍ਸਣਃ| |੩੩|
पित्तेन रक्तं पीतं वा नभः पश्यन् विशेत्तमः| विबुध्येत च सस्वेदो दाहतृट्तापपीडितः||३२|| भिन्नविण्नीलपीताभो रक्तपीताकुलेक्षणः| |३३|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਪਿਤ੍ਤੇਨ ਮੂਰ੍ਛਾਯੇ ਰਕ੍ਤਂ ਪੀਤਂ ਵਾ ਨਭਃ ਪਸ਼੍ਯਂਸ੍ਤਮਃ ਪੁਮਾਨ੍ ਵਿਸ਼ੇਤ੍-ਮੂਢਾਵਸ੍ਥਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍| ਸਹ ਸ੍ਵਦੇਨ ਵਿਬੁਧ੍ਯੇਤ-ਸਂਜ੍ਞਾਂ ਲਭਤੇ| ਤਥਾ ਦਾਹਾਦਿਪੀਡਿਤਸ੍ਤਥਾ ਭਿਨ੍ਨਵਿਡਾਦਿਕਃ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਪਿਤ੍ਤਜਲਕ੍ਸਣਮਾਹ-ਪਿਤ੍ਤੇਨੇਤਿ| ਦਾਹਃ-ਅਗ੍ਨਿਨੇਵ ਦੁਃਖਮ੍| ਤਾਪਃ-ਸੁਰ੍ਯੇਣੇਵ|
Adhikarana ਕਫਜਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਮ੍ (੩੩-੩੪) · Śloka ੩੪
| ਕਫੇਨ ਮੇਗ਼ਸਂਕਾਸ਼ਂ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਨਾਕਾਸ਼ਮਾਵਿਸ਼ੇਤ੍||੩੩|| ਤਮਸ਼੍ਚਿਰਾਚ੍ਚ ਬੁਧ੍ਯੇਤ ਸਹਲ੍ਲਾਸਃ ਪ੍ਰਸੇਕਵਾਨ੍| ਗੁਰੁਭਿਃ ਸ੍ਤਿਮਿਤੈਰਙ੍ਗੈਰਾਰ੍ਦ੍ਰਚਰ੍ਮਾਵਨਦ੍ਧਵਤ੍||੩੪||
| कफेन मेग़संकाशं पश्यन्नाकाशमाविशेत्||३३|| तमश्चिराच्च बुध्येत सहृल्लासः प्रसेकवान्| गुरुभिः स्तिमितैरङ्गैरार्द्रचर्मावनद्धवत्||३४||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਕਫੇਨ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਯੇ ਮੇਘਾਭਮਾਕਾਸ਼ਂ ਪਸ਼੍ਯਂਸ੍ਤਮ ਆਵਿਸ਼ੇਤ੍, ਚਿਰੇਣ ਚ ਬੁਧ੍ਯੇਤ-ਸਂਜ੍ਞਾ ਲਭਤੇ| ਹਲ੍ਲਾਸਾਦਿਮਾਨ੍, ਤਥਾਦ੍ਰੇਣ ਚਰ੍ਮਣਾਵਨਦ੍ਧੋ-ਵੇਸ੍ਟਿਤ ਇਵ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਕਫਜਲਕ੍ਸਣਮਾਹ-ਕਫੇਨੇਤਿ| ਸ੍ਤਿਮਿਤੈਃ-ਆਰ੍ਦ੍ਰੈਃ| ਆਰ੍ਦ੍ਰਚਰ੍ਮਾਵਨਦ੍ਧਵਤ੍-[ਅ]ਯਥਾਬੁਦ੍ਧਿਂ ਜਨਯਦ੍ਭਿਃ|
Adhikarana ਤ੍ਰਿਦੋਸਜਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਮ੍ (੩੫-੩੬) · Śloka ੩੬
ਸਰ੍ਵਾਕਤਿਸ੍ਤ੍ਰਿਭਿਰ੍ਦੋਸੈਰਪਸ੍ਮਾਰ ਇਵਾਪਰਃ| ਪਾਤਯਤ੍ਯਾਸ਼ੁ ਨਿਸ਼੍ਚੇਸ੍ਟਂ ਵਿਨਾ ਬੀਭਤ੍ਸਚੇਸ੍ਟਿਤੈਃ||੩੫|| ਇਤਿ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਯਨਿਦਾਨਮ੍|੩੬|
सर्वाकृतिस्त्रिभिर्दोषैरपस्मार इवापरः| पातयत्याशु निश्चेष्टं विना बीभत्सचेष्टितैः||३५|| इति मूर्च्छायनिदानम्|३६|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਤ੍ਰਿਭਿਰ੍ਦੋਸੈਰ੍ਯੋ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਯਃ ਸਰ੍ਵਾਕਾਰਃ ਸੋਪਰੋਪਸ੍ਮਾਰ ਇਵਾਸ਼ੁ-ਸ਼ੀਘ੍ਰਮੇਵ, ਪੁਰੁਸਂ ਨਿਸ਼੍ਚੇਸ੍ਟਂ ਪਾਤਯਤਿ| ਵਿਨਾ ਬੀਭਤ੍ਸਚੇਸ੍ਟਿਤੈਃ-ਅਪਸ੍ਮਾਰੋਤ੍ਥਾਨਿ ਨਿਨ੍ਦ੍ਯਾਨਿ ਚੇਸ੍ਟਿਤਾਨਿ ਵਰ੍ਜਯਿਤ੍ਵਾ, ਅਨ੍ਯਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਸਮਾਨਮ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਸਰ੍ਵਜਲਕ੍ਸਣਮਾਹ-ਸਰ੍ਵਾਕਤਿਰਿਤਿ| ਰੁਗ੍ਵਿਨਿਸ਼੍ਚਯੇ (ਮਾ. ਨਿ. ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾ. ਸ਼੍ਲੋ. ੧) - " ਕ੍ਸੀਣਸ੍ਯ ਬਹੁਦੋਸਸ ਵਿਰੁਦ੍ਧਾਹਾਰਸੇਵਿਨਃ| ਵੇਗਾਘਾਤਾਦਭਿਘਾਤਾਦ੍ਧੀਨਸਤ੍ਵਸ੍ਯ ਵਾ ਪੁਨਃ|| ਕਰਣਾਯਤਨੇਸੂਗ੍ਰਾ ਬਾਹ੍ਯੇਸ੍ਵਾਭ੍ਯਾਨ੍ਤਰੇਸੁ ਚ| ਨਿਵਿਸਨ੍ਤੇ ਯਦਾ ਦੋਸਾਸ੍ਤਦਾ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਨ੍ਤੁ ਮਾਨਵਾਃ|| ਦ੍ਰਵਸ੍ਵਭਾਵ ਇਤ੍ਯੇਕੇ ਦ੍ਦਸ੍ਟਾ ਯਦਾਭਿਮੁਹ੍ਯਤਿ| ਗੁਣਾਸ੍ਤੀਵ੍ਰਤਰਤ੍ਵੇਨ ਸ੍ਥਿਤਾਸ੍ਤੁ ਵਿਸਮਦ੍ਯਯੋਃ|| ਤ ਏਵ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਤੁ ਮੋਹੌ ਸ੍ਯਾਤਾਂ ਯਥੋਰਿਤੋਉ| ਸ੍ਤਬ੍ਧਾਙ੍ਗਦ੍ਦਸ੍ਟਿਸ੍ਤ੍ਵਸਜਾ ਗੂਢੋਸ਼੍ਵਾਸਸ਼੍ਚ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਿਤਃ|| ਮਦ੍ਯੇਨ ਵਿਲਪਂਚ੍ਛੇਤੇ ਨਸ੍ਟਵਿਭ੍ਰਾਨ੍ਤਮਾਨਸਃ| ਗਾਤ੍ਰਾਣਿ ਵਿਕ੍ਸਿਪਨ੍ਭੂਮੌ ਜਰਾਂ ਯਾਵਨ੍ਨ ਤਤ੍|| ਵੇਪਥੁਸ੍ਵਨ੍ਪਤਸ੍ਣਾਃ ਸ੍ਯੁਸ੍ਤਮਸ਼੍ਚ ਵਿਸਮੂਰ੍ਚ੍ਛਿਤੇ| ਵੇਦਿਤਵ੍ਯਂ ਤੀਵ੍ਰਤਰਂ ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਵਿਸਲਕ੍ਸਣੈਃ|| ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾ ਪਿਤ੍ਤਤਮਃਪ੍ਰਾਯਾ ਰਜਃ ਪਿਤ੍ਤਾਨਿਲਾਦ੍ਭ੍ਰਮਃ| ਤਮੋਵਾਤਕਫਾਤਨ੍ਦ੍ਰਾ ਨਿਦ੍ਰਾ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਤਮੋਭਵਾ|| ਯੋਨਾਯਾਸਃ ਸ਼੍ਰਮੋ ਦੇਹੇ ਪ੍ਰਭੂਤਸ਼੍ਵਾਸਵਰ੍ਜਿਤਃ| ਕ੍ਲਮਃ ਸ ਇਤਿ ਵਿਜ੍ਞੇਯ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਰ੍ਥਪ੍ਰਬਾਧਕਃ|| ਹਤ੍ਪੀਡਾ ਜਮ੍ਭਣਂ ਗ੍ਲਾਨਿਃ ਸਂਜ੍ਞਾਦੋਉਰ੍ਬਲ੍ਯਮੇਵ ਚ| ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਨਾਂ ਪੁਰ੍ਵਰੂਪਾਣਿ ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਚ ਵਿਭਾਵਯੇਤ੍|| ਪਥਿਵ੍ਯਾਪਸ੍ਤਮੋਰੂਪਂ ਰਕ੍ਤਗਨ੍ਧਸ੍ਤਦਨ੍ਵਯਃ| ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਰਕ੍ਤਸ੍ਯ ਗਨ੍ਧੇਨ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਭੁਵਿ ਮਾਨਵਾਃ||" ਇਤਿ|
Adhikarana ਮਦਮੂਰ੍ਛਾਯਯੋਰੌਸਧਂ ਵਿਨਾ ਨਿਵਤ੍ਤਿਃ,ਸਨ੍ਯਾਸਸ੍ਯੌਸਧੈਕਨਿਵਰ੍ਤ੍ਯਤ੍ਵਮ੍ (੩੬) · Śloka ੩੬
ਇਦਾਨੀਂ ਸਨ੍ਨ੍ਯਾਸਂ ਲਕ੍ਸਯਿਤੁਮਾਹ - - - - ਅਥ ਸਨ੍ਨ੍ਯਾਸਨਿਦਾਨਮ੍| ਦੋਸੇਸੁ ਮਦਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਯਾਃ ਕਤਵੇਗੇਸੁ ਦੇਹਿਨਾਮ੍| ਸ੍ਵਯਮੇਵੋਪਸ਼ਾਮ੍ਯਨ੍ਤਿ, ਸਨ੍ਨ੍ਯਾਸੋ ਨੌਸਧੈਰ੍ਵਿਨਾ||੩੬||
इदानीं सन्न्यासं लक्षयितुमाह - - - - अथ सन्न्यासनिदानम्| दोषेषु मदमूर्च्छायाः कृतवेगेषु देहिनाम्| स्वयमेवोपशाम्यन्ति, सन्न्यासो नौषधैर्विना||३६||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਮਦਾਸ਼੍ਚ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਯਾਸ਼੍ਚ ਮਦਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਯਾਃ, ਕਤਵੇਗੇਸੁ ਦੋਸੇਸੁ ਸਤ੍ਸੁ ਸ੍ਵਯਮੇਵ-ਔਸਧਂ ਵਿਨਾਪਿ, ਸ਼ਾਮ੍ਯਨ੍ਤਿ| ਸਨ੍ਨ੍ਯਾਸਃ ਪੁਨਰੌਸਧੈਰ੍ਵਿਨਾ ਨ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਮੇਤਿ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਮਦਮੂਰ੍ਚ੍ਛਯੋਰਓਉਸਧਾਭੇਦਾਨ੍ਮਦਭੇਦਾ ਅਪਿ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਭੇਦਤ੍ਵੇਨੋਕ੍ਤਾਃ| ਮਦਾਦੀਨਾਮੋਉਸਧਂ ਵਿਨਾ ਨਿਵਤ੍ਤਿਮਾਹ-ਦੋਸੋਸ੍ਵਿਤਿ| ਸਨ੍ਨ੍ਯਾਸਸ੍ਯੌਸਧੈਕਨਿਵਰ੍ਤ੍ਯਤ੍ਵਮਾਹ-ਸਨ੍ਯਾਸ ਇਤਿ|
Adhikarana ਸਂਨ੍ਯਾਸਸ੍ਯ ਸਂਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਃ ਸਂਨ੍ਯਾਸਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਮ੍ (੩੭-੩੮) · Śloka ੩੮
ਵਾਗ੍ਦੇਹਮਨਸਾਂ ਚੇਸ੍ਟਾਮਾਕ੍ਸਿਪ੍ਯਾਤਿਬਲਾ ਮਲਾਃ| ਸਨ੍ਨ੍ਯਾਸਂ ਸਨ੍ਨਿਪਤਿਤਾਃ ਪ੍ਰਾਣਾਯਤਨਸਂਸ਼੍ਰਯਾਃ||੩੭|| ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ, ਤੇਨ ਪੁਰੁਸਃ ਕਾਸ੍ਠੀਭੂਤੋ ਮਤੋਪਮਃ| ਮ੍ਰਿਯੇਤ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਚੇਚ੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਾ ਨ ਪ੍ਰਯੁਜ੍ਯਤੇ||੩੮||
वाग्देहमनसां चेष्टामाक्षिप्यातिबला मलाः| सन्न्यासं सन्निपतिताः प्राणायतनसंश्रयाः||३७|| कुर्वन्ति, तेन पुरुषः काष्ठीभूतो मृतोपमः| म्रियेत शीघ्रं शीघ्रं चेच्चिकित्सा न प्रयुज्यते||३८||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਵਾਕ੍ ਚ ਦੇਹਸ਼੍ਚ ਮਨਸ਼੍ਚ, ਤੇਸਾਂ ਚੇਸ੍ਟਾਂ-ਯਥਾਸ੍ਵਲਕ੍ਸਣਾਂ, ਆਕ੍ਸਿਪ੍ਯ ਮਲਾਃ-ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਕਫਾਃ, ਸਨ੍ਨਿਪਤਿਤਾਃ ਸਨ੍ਤਃ-ਤ੍ਰਯ ਏਕਕਾਰ੍ਯੋਦ੍ਯਤਾਃ, ਸਨ੍ਨ੍ਯਾਸਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ| ਕਿਮ੍ਭੂਤਾਃ ? ਅਤਿਬਲਾਸ੍ਤਥਾ ਪ੍ਰਾਣਾਯਤਨਸਂਸ਼੍ਰਯਾਃ,-ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਹਦਯਾਸ਼੍ਰਯਾਃ| ਤੇਨ-ਸਨ੍ਨ੍ਯਾਸੇਨ, ਪੁਰੁਸਃ ਕਾਸ੍ਠੀਭੂਤਃ-ਸ੍ਥਾਣੁਕੁਡ੍ਯਕਲ੍ਪਃ, ਤਥਾ ਮਤੋਪਮਃ-ਤਤ੍ਸਦਸ਼ੋ ਭੂਤ੍ਵਾ, ਅਨਨ੍ਤਰਂ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਮ੍ਰਿਯੇਤ| ਯਦਿ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾ ਨ ਪ੍ਰਯੁਜ੍ਯਤੇ| ਮ੍ਰਿਯੇਤ ਇਤਿ ਸਮ੍ਭਾਵਨਾਯਾਂ ਲਿਙ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਸਨ੍ਨ੍ਯਾਸਸ੍ਯ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਤ੍ਪਿਮਾਹ-ਵਾਗ੍ਦੇਹਮਨਸਾਮਿਤਿ| ਸਨ੍ਨ੍ਯਾਸਲਕ੍ਸਣਮਾਹ-ਤੇਨੇਤਿ|
Adhikarana ਸਂਨ੍ਯਾਸਸ੍ਤ੍ਵਰਯਾ ਚਿਕਿਤ੍ਸ੍ਯਃ (੩੯-੩) · Śloka ੩
ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਨਾਜ੍ਜੀਵੇਤ੍, ਇਤ੍ਯਤ੍ਰੈਵੋਦਾਹਰਣਾਰ੍ਥਮਾਹ - - - - ਅਗਾਧੇ ਗ੍ਰਾਹਬਹੁਲੇ ਸਲਿਲੌਘ ਇਵਾਤਟੇ| ਸਨ੍ਨ੍ਯਾਸੇ ਵਿਨਿਮਜ੍ਜਨ੍ਤਂ ਨਰਮਾਸ਼ੁ ਨਿਵਰ੍ਤਯੇਤ੍||੩੯|| ਇਤਿ ਸਨ੍ਨ੍ਯਾਸਨਿਦਾਨਮ੍||੩||
शीघ्रं चिकित्सनाज्जीवेत्, इत्यत्रैवोदाहरणार्थमाह - - - - अगाधे ग्राहबहुले सलिलौघ इवातटे| सन्न्यासे विनिमज्जन्तं नरमाशु निवर्तयेत्||३९|| इति सन्न्यासनिदानम्||३||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਅਗਾਧੇ-ਅਤਲਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ੇ, ਸਲਿਲੌਘੇ, ਤਥਾ ਗ੍ਰਾਹਬਹੁਲੇ-ਮਕਰਾਦਿਪ੍ਰਾਣਹਰਪ੍ਰਾਣਿਭੂਯਸਿ, ਤਥਾਤਟੇ-ਅਰੋਧਸਿ| ਤਥਾ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਿਮਜ੍ਜਨ੍ਤਂ ਨਰਮਾਸ਼ੁ-ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ, ਨਿਵਰ੍ਤਯੇਤ੍-ਤਸ੍ਮਾਦੁਦ੍ਧਰੇਤ੍, ਏਵਂ ਸਨ੍ਨ੍ਯਾਸੇਪਿ ਨਿਮਜ੍ਜਨ੍ਤਂ ਨਰਮਾਸ਼ੁ ਨਿਵਰ੍ਤਯੇਤ੍| ਅਨੇਨੋਦਾਹਰਣੇਨ ਮਦਾ(ਹਾ)ਤ੍ਯਯਤ੍ਵਮਸ੍ਯ ਵ੍ਯਾਧੇਃ ਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ ਸ੍ਵਲ੍ਪਕਾਲਹਾਪਨਮਪ੍ਯਤ੍ਰ ਵ੍ਯਾਧੌ ਨ ਕਾਰ੍ਯਮਿਤਿ ਦ੍ਯੋਤਯਤਿ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਸਨ੍ਨ੍ਯਾਸਸ੍ਤ੍ਵਰਯਾ ਚਿਕਿਤ੍ਸ੍ਯ ਇਤ੍ਯਾਹ-ਅਗਾਧ ਇਤਿ| ਇਤਿ ਮਦਾਦਿਨਿਦਾਨਮ੍|
Adhikarana ਯੁਕ੍ਤਿਵਿਯੁਕ੍ਤਸ੍ਯ ਮਦ੍ਯਪਾਨਸ੍ਯ ਫਲਮ੍ (੪੦) · Śloka ੪੦
ਇਦਾਨੀਂ ਮਦਾਤ੍ਯਯਨਿਦਾਨਤ੍ਵਾਨ੍ਮਦ੍ਯਸ੍ਯ ਮਦ੍ਯੇਨੈਵੋਪਸਂਹਾਰਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਨਾਹ - - - - ਮਦਮਾਨਰੋਸਤੋਸਪ੍ਰਭਤਿਭਿਰਰਿਭਿਰ੍ਨਿਜੈਃ ਪਰਿਸ੍ਵਙ੍ਗਃ| ਯੁਕ੍ਤਾਯੁਕ੍ਤਂ ਚ ਸਮਂ ਯੁਕ੍ਤਿਵਿਯੁਕ੍ਤੇਨ ਮਦ੍ਯੇਨ||੪੦||
इदानीं मदात्ययनिदानत्वान्मद्यस्य मद्येनैवोपसंहारं कुर्वन्नाह - - - - मदमानरोषतोषप्रभृतिभिररिभिर्निजैः परिष्वङ्गः| युक्तायुक्तं च समं युक्तिवियुक्तेन मद्येन||४०||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਯੁਕ੍ਤਿਵਿਯੁਕ੍ਤੇਨ ਮਦ੍ਯੇਨ ਮਦਾਦਿਭਿਰ੍ਨਿਜੈਃ-ਸਹਜਾਤੈਃ, [ਅਰਿਭਿਃ-] ਸ਼ਤ੍ਰੁਭਿਰ੍ਦਸ੍ਟਾਦਸ੍ਟਵਿਨਾਸ਼ਕਾਰਿਭਿਃ, ਪਰਿਸ੍ਵਙ੍ਗਃ-ਅਤਿਸਂਸ਼੍ਲੇਸੋ, ਭਵਤਿ| ਨ ਕੇਵਲਂ ਮਦ੍ਯੇਨ ਮਦਾਦ੍ਯਤਿਸਙ੍ਗਃ, ਯਾਵਦ੍ਯੁਕ੍ਤਾਯੁਕ੍ਤਂ ਸਮਂ-ਤੁਲ੍ਯਂ, ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਤੇ| ਯੁਕ੍ਤਮਨੁਸ੍ਠੇਯਮ੍, ਅਯੁਕ੍ਤਮਨਨੁਸ੍ਠੇਯਮ੍, ਤਦੁਭਯਂ ਸਮਂ ਜਾਯਤੇ, ਕਾਰ੍ਯਾਕਾਰ੍ਯਂ ਨ ਜਾਨਾਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਯਤਸ਼੍ਚੈਵਂ ਤਤੋ ਮਦ੍ਯਪਾਨੇ ਯੁਕ੍ਤੇਰ੍ਗਰੀਯਸ੍ਤ੍ਵਮ੍| ਯੁਕ੍ਤਿਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਾਗੇਵ ਦਰ੍ਸ਼ਿਤਾ| "ਆਰ੍ਯਾਦ੍ਵਿਤੀਯਦਲਭਵਲਕ੍ਸ੍ਮ ਪ੍ਰਤਿਨਿਯਤਮਵਗਮ੍ਯ| ਉਭਯਤ੍ਰਾਪ੍ਯੁਪਗੀਤਿਂ ਵਦਨ੍ਤਿ ਯਤ੍ਯਂਸ਼ਕੈਰ੍ਗਦਿਤੈਃ||"
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
੦੦੦੦੦
Adhikarana ਯੁਕ੍ਤਿਯੁਕ੍ਤਸ੍ਯ ਮਦ੍ਯਪਾਨਸ੍ਯ ਫਲਮ੍ (੬) · Śloka ੬
ਪੁਨਰਪਿ ਯੁਕ੍ਤਿਂ ਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ - - - - ਬਲਕਾਲਦੇਸ਼ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਪ੍ਰਕਤਿਸਹਾਯਾਮਯਵਯਾਂਸਿ| ਪ੍ਰਵਿਭਜ੍ਯ ਤਦਨੁਰੂਪਂ ਯਦਿ ਪਿਬਤਿ ਤਤਃ ਪਿਬਤ੍ਯਮਤਮ੍||੪੧|| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਵੈਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਗੁਪ੍ਤਸੂਨੁਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਗ੍ਭਟਵਿਰਚਿਤਾਯਾਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਹਦਯਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਤਤੀਯੇ ਨਿਦਾਨਸ੍ਥਾਨੇ ਮਦਾਤ੍ਯਯਾਦਿਨਿਦਾਨਂ ਨਾਮ ਸਸ੍ਠੋਧ੍ਯਾਯਃ||੬||
पुनरपि युक्तिं प्रदर्शयन्नाह - - - - बलकालदेशसात्म्यप्रकृतिसहायामयवयांसि| प्रविभज्य तदनुरूपं यदि पिबति ततः पिबत्यमृतम्||४१|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां तृतीये निदानस्थाने मदात्ययादिनिदानं नाम षष्ठोऽध्यायः||६||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਬਲਕਾਲਾਦੀਨ੍ ਪ੍ਰਵਿਭਜ੍ਯ-ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਵਿਮਸ਼੍ਯ, ਤਦਨੁਰੂਪਂ-ਤਦ੍ਯੋਗ੍ਯਂ, ਯਦਿ ਪਿਬਤਿ ਤਤੋਮਤਂ ਪਿਬਤਿ| ਮਦ੍ਯਵ੍ਯਾਜੇਨਾਮਤਮਾਸ੍ਵਾਦਯਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਆਰ੍ਯਾ| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਗਾਙ੍ਕਦਤ੍ਤਪੁਤ੍ਰਸ਼੍ਰੀਮਦਰੁਣਦਤ੍ਤਵਿਰਚਿਤਾਯਾਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਹਦਯਟੀਕਾਯਾਂ ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਤਤੀਯੇ ਨਿਦਾਨਸ੍ਥਾਨੇ ਮਦਾਤ੍ਯਯਾਦਿਨਿਦਾਨਂ ਨਾਮ ਸਸ੍ਟੋਧ੍ਯਾਯਃ ਸਮਾਪ੍ਤਃ|| ੬||
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਇਤਿ ਹੇਮਾਦ੍ਰਿਟੀਕਾਯਾਮਾਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨੇ| ਮਦਾਤ੍ਯਯਨਿਦਾਨਂ ਚ ਸਮਸ੍ਤ੍ਯੇਨ ਨਿਰੂਪਿਤਮ੍||