௨. விரேசநகல்பாத்யாயஃ

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

வமநாதநந்தரஂ விரேசநஸ்யோபயோக இதி வமநகல்பாதநந்தரஂ விரேசநகல்பஃ ப்ரக்ரம்யத இத்யாஹ-

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-கல்பநஂ கல்போ-யோஜநா| விரேசநஂ-அதோபாகேந தோஷநிர்ஹரணம், தஸ்ய கல்போ-விரேசநகல்பஃ, தஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ| ஶேஷஂ பூர்வவத்| தந்தீத்ரவந்த்யாதிப்யஃ ஸர்வேப்யோऽபி விரேசநத்ரவ்யேப்யோ நிரபாயித்வாத்விரேசநஸாத்யே வ்யாதாவநிஷித்தப்ரஸரத்வாத்[ச] பூர்வஂ த்ரிவதாயா உபந்யாஸஃ|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦- விரேசநகல்பஂ வ்யாக்யாதுஂ ப்ரதிஜாநீதே-அதேதி| அத விரேசநகல்பஃ| தத்ர ஸங்க்ரஹே| (க. அ. ௨)- "விரேசநத்ரவ்யாணாஂ மூலேஷு த்ரிவத், த்வக்ஷு தில்வகஃ, க்ஷீரேஷு ஸ்நிஹீ, பலேஷு ஹரீதகீ, ப்ரதாநாநி|" இதி|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-அநேநாஸ்யாஃ ஸ்வரூபகதநம்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦- த்ரிவத்குணாநாஹ-கஷாயமதுரேதி|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-ஸா-ஏவஂகுணா த்ரிவத், அதுநா வாதபித்தகபக்நைரௌஷதைர்யுக்தா கல்பவிஶேஷத்வஂ ப்ராப்ய விரேசநஸாத்யவ்யாதிவிஷயே ஸர்வரோகஜிஜ்ஜாயதே|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦- ஸஂயோகாதிகதாந் குணாநாஹ-ஸேதநீமிதி|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦ - தஸ்யாஃ-த்ரிவதோ, மூலஂ த்விப்ரகாரம்,-ஏகஂ ஶ்யாமமபரமருணம்| ஶ்யாமஂ மூலஂ ஶ்யாமா, த்ரிவதருணாமிதி வ்யாக்யஂ த்விஸஂஜ்ஞம்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦- பேதத்வயமாஹ-த்விதேதி| ஶ்யாமஂ-ஶ்யாமாக்யம்| அருணஂ-த்ரிவதாக்யம்|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦ -தயோஃ-ஶ்யாமாருணயோஃ, யதருணஂ மூலஂ தத்வரதரம்| ஸாமர்த்யாத் ஶ்யாமஂ வரம்| அருணஂ யந்மூலஂ தந்நிரபாயத்வாத் ஸுகுமாராதிஷு ஹிதம், ந ஶ்யாமஂ ஸாபாயத்வாத்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦- அருணஸ்ய விஷயமாஹ-த்ரிவதாக்யாமிதி|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦ - ஶ்யாமஂ மூலஂ மூர்ச்சாதிஹத்கண்டகஷணக்ஷணநப்ரதம்| தத்தீக்ஷ்ணத்வாதாஶுகாரித்வாச்ச ஸாபாயத்வமஸ்ய| ததேவஂரூபமபி ஶ்யாமஂ ஶஸ்யதே க்ரூரகோஷ்டாதிவிஷயே|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦- ஶ்யாமஸ்ய விஷயமாஹ-மூர்ச்சேதி| மூர்ச்சாஸம்மோஹயோர்ஜ்ஞாநப்ரஂஶே துல்யே தேஹபாதாபாதாப்யாஂ பேதஃ| கஷணஂ-விலேகநஂ ஹதயஸ்ய| க்ஷணநஂ-க்ஷதஂ கண்டஸ்ய|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦ -கம்பீராநுகதஂ-கூடஂ கத்வா பூமாவந்தஃப்ரவிஷ்டம், ததா ஶ்லக்ஷ்ணஂ-அபருஷம், ததாऽதிர்யக்யாதஂ(விஸதஂ)-ஸ்பஷ்டஂ கத்வா பூமௌ கதம், ஏவஂவிதஂ த்ரிவதாயா மூலஂ கஹீத்வா தத்காஷ்டஂ விஸஜேத்| த்வசஂ ஶுஷ்காஂ கத்வா நிதாபயேத்-ஸ்தாபயேத்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦- க்ரஹணவிதிமாஹ-கம்பீராநுகதமிதி| கம்பீராநுகதஂ-தூரமதோயாதம்| அதிர்யக்விஸதஂ-பஹுஷு ததாபூதேஷு மத்யமம்|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-அத-அநந்தரம், காலே-விரேசநப்ரஸ்தாவே, ததஃ-மூலத்வசஃ, சூர்ணமீஷந்நாகரஸைந்தவமம்லைஃ-காஞ்ஜிகாதிபிஃ, வாதவிகாரே பிபேத்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦- வாதே விரேசநமாஹ-அதேதி| கிஞ்சிந்நாகரஸைந்தவஂ-நாகரஸைந்தவயோர்மிதஸ்துல்யாஂஶயோஶ்சூர்ணேந சதுர்தாஂஶதுல்யேந யுக்தஂ,அம்லைஃ பிபேத்| ஸங்க்ரஹே து (க. அ. ௨)- "மாஂஸரஸேந வா|" இதி|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-பைத்தே விகாரே ஸஹகதஶர்கராமது தச்சூர்ணஂ க்ஷீரேண த்ராக்ஷாதிரஸைர்வா பிபேத்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦- பித்தே விரேசநமாஹ-பித்தே இதி| வரா-த்ரிபலா| ரஸாஶப்தோ த்ராக்ஷாதிபிஃ ப்ரத்யேகஂ ஸம்பத்யதே|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-கபவிகாரே தச்சூர்ணஂ பீலுரஸாதிபிஃ பிபேத்| பஞ்சகோலாதிபிஶ்சூர்ணைஶ்ச கபக்நைர்யுக்தம்| கதம் ? யுக்த்யா,-பஞ்சகோலாதிசூர்ணாநாஂ யோகே நாதிவ்யாப்திர்ந வாऽவ்யாப்திஃ, பஞ்சகோலாதிசூர்ணேந த்ரிவதாசூர்ணஸ்ய ஸம்யக்யோகஃ ஸ்யாதித்யர்தஃ| ஆதிஶப்தேநாந்யேஷாஂ பாசநதீபநாநாஂ பஞ்சகோலஸதஶாநாஂ சித்ரகா(மரிசா)தீநாஂ க்ரஹணம்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦- கபே விரேசநமாஹ-கபாமய இதி| பீலுஃதீக்ஷ்ணதருஃ| ஸங்க்ரஹே து (க. அ. ௨)- "ஏபிரேவ ச த்ரவ்யைர்யதாஸ்வஂ கதஶர்கராத்ராக்ஷாக்ஷோடதவக்ஷீரீமதுராணி மாதுலுங்கதாடிமாமலககோலகரமர்தககபித்தரஸதக்ராம்லாநி ஸைந்தவலவணாநி வ்யோஷதீக்ஷ்ணாநி விவிதவேஸவாரபூரிதாநி ஸஹகாரரஸத்ரிஜாதகநாககேஸரகர்பூரஸுரபீணி லேஹகுடிகாமோதகபக்ஷ்யபோஜ்யாந்யுபகல்பயேத்|" இதி|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-த்ரிவதஃ கல்கேந கஷாயேண ச ஸாதிதஃ ஸஶர்கரோ லேஹஃ ஶீதோ மதுத்ரிஜாதஸஂயுக்தோ ஹத்யஂ விரேசநஂ ஸ்யாத்| அத்ர ச காஸசிகித்ஸிதோக்தகண்டகாரிகாலேஹவத் (ஹ. சி. அ. ௩/௬௩) ப்ரமாணஂ நிரூபயிதவ்யம்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦- ஹத்யஂ விரேசநமாஹ-த்ரிவதிதி|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-அஜகந்தாதிசூர்ணஂ மதுஸர்பிர்ப்யாஂ லீட்வா ஸாது விரிச்யதே| ஸந்நிபாதஜ்வராதிபீடிதஃ ஸந்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦- ஸந்நிபாதாதௌ விரேசநமாஹ-அஜகந்தேதி|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-இக்ஷுகண்டிகாஂ த்விதாகத்ய(த்வா)-பாடயித்வா, த்ரிவதயாऽந்தர்லிம்பேத்| அநந்தரமேகீகத்ய புடபாகேந ஸ்விந்நஂ பக்ஷயேத்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦- தத்ரைவ விரேசநாந்தரமாஹ-லிம்பேதிதி| இக்ஷுகண்டிகாஂ-இக்ஷுகாண்டம்|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-த்வகேலாப்யாஂ துல்யா நீலீ, தைஶ்ச துல்யா த்ரிவத், ஸர்வைஶ்ச துல்யா ஸிதா, சூர்ணஂ பலரஸக்ஷௌத்ரஸக்துபிஸ்தர்பணஂ பிபேத்| வாதபித்தகபோத்தேஷு ரோகேஷ்வல்பாக்நிஷு ச நரேஷு ததா ஸுகுமாரேஷு விரேசநமேதந்நிரபாயம்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦- வாதரோகாதிஷு விரேசநமாஹ-பங்கைலாப்யாமிதி| பங்கஂ-த்வக்| நீலீ-காலாஞ்ஜநீ| தைஃ த்ரிபிஃ| தைஃ-சதுர்பிஃ| பலரஸோ-த்ராக்ஷாதிரஸஃ|| தர்பணஂ-மந்தம்| மந்தக்ரஹணஂ ஸக்தூநாஂ ப்ராதாந்யார்தம், தேந சூர்ணதுல்யா யவஸக்தவோ மாநாநுக்தேஶ்ச|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-விடங்கதண்டுலாதயஃ ஸமாஂஶாஃ, ஸர்வேப்யோऽர்தேந த்ரிவத், ததேதச்சூர்ணஂ மதுகதாப்யாஂ லீடஂ குடேந வாऽऽஸ்வாதிதஂ குல்மாதீந் கபவாதோத்தாஂஶ்சாந்யாநபி கதாந் பஹூந் பரிமார்ஷ்டி-பராகரோதி|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦- குல்மாதிஷு விரேசநமாஹ-விடங்கேதி| விடங்கதந்துலோ-விடங்கஸாரஃ| கணா-பிப்பலீ| ஸர்வதஃ-விடங்காதிப்யஃ ஷட்ப்யஃ|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-விடங்காதீநி கார்ஷிகாணி, த்ரிவதாசூர்ணதிலதைலே பதகஷ்டபலப்ரமாணே, ஆமலகபலரஸப்ரஸ்தாஂஸ்த்ரீந், குடபலாநி பஞ்சாஶத், மத்விக்நிநா பக்த்வா தஸ்மாந்மாத்ராமயந்த்ரணஃ-யந்த்ரணாரஹிதஃ ஸந், பக்ஷயேத்| ஸ ச பக்ஷிதஃ குஷ்டாதீந் ஹந்தி புஂஸவநஶ்ச ஸ்யாத்| குடோऽயஂ கல்யாணகஸஂஜ்ஞஃ ஸர்வேஷு ச துஷு யௌகிகஃ-யுஜ்யதே|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦- கல்யாணகஂ குடமாவிடங்கபிப்பலீதி|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-வ்யோஷாதிபிஃ ஸமபாகைஃ ஸர்வைர்த்ரவ்யைஸ்த்ரிவத்ஸமா, ஸா ச த்ரிவத் துல்யஶர்கரா, ஏவமேதாஃ க்ஷௌத்ரேண குடிகாஃ கதா மூத்ரகச்ச்ராதிஷு ஶஸ்யந்தே| அவிபத்திரயஂ யோகஃ பித்தரோகிணாஂ ப்ரஶஸ்தஃ|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦- மூத்ரகச்ச்ராதிஷு விரேசநமாஹ-வ்யோஷேதி| ஸர்வைஃ நவபிஃ, ஸமா-நவபாகா த்ரிவத்| ஸமஸிதா-ஶர்கராயா அபி நவ பாகாஃ|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-த்ரிவதாதிகஂ க்ஷௌத்ரத்ராக்ஷாரஸஸஂயுக்தஂ ப்ராவஷி விரேசநம்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦- வர்ஷாஸு விரேசநமாஹ-த்ரிவதேதி|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-த்ரிவத்துராலபாதிகஂ த்ராக்ஷாஜலேந ஶரதி விரேசநம்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦- ஶரதி விரேசநமாஹ-த்ரிவதிதி| உதீச்யஂ-வாலகம்| ஸாதலா-ஸப்தலா|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-த்ரிவதாதிகஂ சூர்ணமுஷ்ணாம்புநா ஸஹ ஹேமந்தே பிபேத்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦- ஹேமந்தே விரேசநமாஹ-த்ரிவதாமிதி|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-த்ரிவச்சர்கராஸமா க்ரீஷ்மர்தௌ விரேசநம்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦- க்ரீஷ்மே விரேசநமாஹ-த்ரிவதேதி|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-த்ரிவதாதீநி ஸஞ்சூர்ண்ய த்ர்யஹஂ கோமூத்ரே பாவயேத்| ஏஷ யோகஃ ஸர்வர்துஷ்வபி ஸ்நிக்தாநாஂ நராணாஂ மலதோஷஸ்ய ஹாரகஃ ஸ்யாத்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦- ஸ்நிக்தாநாஂ ஸர்வர்துகஂ விரேசநமாஹ-த்ரிவதிதி|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-ஶ்யாமாத்யஂ சூர்ணீகதஂ மாஂஸரஸகதோஷ்ணாம்புபீ ரூக்ஷாணாமபி ஸர்வகாலஂ ஶஸ்தம்| அபிஶப்தாத் ஸ்நிக்தாநாஂ ஶஸ்தமேவ|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦- ரூக்ஷாணாமபி ஸர்வர்துஷு விரேசநமாஹ-ஶ்யாமேதி| ஸங்க்ரஹே து (?) (சரகே க. அ. ௭)- " வ்யோஷத்வக்பத்ரமுஸ்தைலவிடங்காமலகாந் ஸமாந்| த்ரிவதோऽஷ்டகுணஂ பாகஂ ஶர்கராயாஶ்ச ஷங்குணம்|| குடேந குடிகாஃ குர்யாத் க்ஷௌத்ரேண ஸஹ ஸஂயுதாஃ| மூத்ரகுச்ச்ரே ஜ்வரே வம்யாஂ காஸே ஶோஷே ப்ரமே க்ஷயே|| குல்மே பாண்ட்வாமயேऽல்பேऽக்நௌ ஶஸ்தா நிர்யந்த்ரிதாஶிநஃ| யோகஃ ஸர்வவிஷாணாஂ ச மதஂ ஶ்ரேஷ்டஂ விரேசநம்||" (ஸங்க்ரஹே க. அ. ௨)- "த்ர்யூஷணத்ரிபலாஹிங்கு கார்ஷிகஂ த்ரிவதாபலம்| ஸௌவர்சலார்தகர்ஷஶ்ச பலார்த்தஂ சாம்லவேதஸாத்|| தச்சூர்ணஂ ஶர்கராதுல்யஂ மண்டேநாம்லேந வா பிபேத்| குல்மபார்ஶ்வார்திநுத்ஸித்தஂ ஜீர்ணே சாஸ்மிந் ரஸௌதநம்|| த்ரிவதாத்ரிபலாதந்தீஸாதலாவ்யோஷஸைந்தவைஃ || ப்ரகல்ப்ய சூர்ணஂ ஸப்தாஹஂ பாவ்யமாமலகாத்ரஸே|| தத்யோஜ்யஂ தர்பணே யூஷே பிஶிதே ராகயுக்திஷு|| துல்யாம்லஂ த்ரிவதாகல்கஸித்தஂ குல்மஹரஂ கதம்|| ஶ்யாமாத்ரிவத்கஷாயேண ஸித்தஂ ஸர்பிஃபயோऽதவா| த்ரிவந்முஷ்டீஂஸ்து ஸநகாநஷ்டௌ த்ரோணேऽம்பஸஃ பசேத்|| பாதஶேஷஂ கஷாயஂ தஂ பூதஂ குடதுலாயுதம்| ஸ்நிக்தே ஸ்தாப்யஂ கடே க்ஷௌத்ரபிப்பலீபலசித்ரகைஃ|| லிப்தே மாஸே கதே பீதஂ பாண்டுஶ்வயதுகுல்மஜித்| ஸுரா வா த்ரிவதாபாதகிண்வா தத்க்வாதஸஂயுதா|| யவைஃ ஶ்யாமாத்ரிவத்க்வாதாஸ்விந்நைஃ குல்மாஷமம்பஸா| ஆஸுதஂ ஷடஹஂ பல்லே ஜாதஂ ஸௌவீரகஂ பிபேத்|| பஷ்டாந் வா ஸதுஷாந் ஸித்தாந்யவாஂஸ்தச்சூர்ணஸஂயுதாந் ஆஸுதாநம்பஸா தத்வத்பிபேஜ்ஜாதஂ துஷோதகம்|" இதி| வந்தே து (அ.௭௪/௯)- "அபயாபிப்பலீமூலஂ மரிசஂ விஶ்வபேஷஜம்| த்வக்பத்ரபிப்பலீமுஸ்தவிடங்காமலகாநி ச|| ஏதாநி ஸமபாகாநி தந்தீ ச த்ரிகுணா பவேத்| த்ரிவதஷ்டகுணா தேயா ஷட்குணா சாத்ர ஶர்கரா|| மதுநா மோதகாந் கத்வா சாக்ஷமாத்ராந் ப்ரமாணதஃ| ஏகைகஂ பக்ஷயேத்ப்ராதஃ ஶீதஂ சநு ஜலஂ பிபேத்|| தஸ்மாத்விரிச்யதே ஜந்துர்யாவதுஷ்ணஂ ந ஸேவதே| பாநாஹாரவிஹாரேஷு பவேந்நிர்யந்த்ரணஃ ஸதா|| பாண்டுத்வகாஸவிஷமஜ்வரவஹ்நிஸாதாந் ஜங்கோருபஷ்டஜகநோதரபார்ஶ்வஶூலாந்| துர்நாமகுண்டலபகந்தரஶோபகுல்மாந் யக்ஷ்மோதரப்ரமவிதாஹகமூத்ரகச்ச்ராந்|| ல்பீஹாக்ஷிரோகபவநாஶ்மரிகுஷ்டமேஹாந் ஹந்யாத்ரஸாயநமிதஂ பிஷஜா ப்ரயுக்தம்| அல்பவ்யயஂ பஹுபலஂ ஸததோபயோஜ்யமாயுஷ்கரஂ பலிதநாஶநமஶ்வித்தஷ்டம்||" இதி|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-ஜ்வராதிஷ்வந்யேப்யஸ்தத்விஷயோக்தேப்யோ விரேசநத்ரவ்யேப்யோ ராஜவக்ஷோऽதிஶயேந பத்யஃ| கிம்பூதஃ ? மதுர்மதுரஃ ஶீதலஶ்ச|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦- ஆரக்வதகல்பமாஹ-ஜ்வரஹத்ரோகேதி|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-பாலாதௌ மதுத்வாதநபாயித்வாச்ச விஶேஷேண சதுரங்குலோ யோஜ்யஃ|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦- பாலாதௌ விஶேஷாதாரக்வதோ யோஜ்ய இத்யாஹ-பால இதி|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-தஸ்ய-ஶம்யாகஸ்ய, பலகாலே பரிணதஂ-பக்வஂ, பலஂ ஸமாஹரேத்-ஸங்கஹ்ணீயாத்| தேஷாஂ-பலாநாஂ, குணவதாஂ-ஸுநிஷ்பந்நாநாஂ, பாரஂ-பலஶதவிஂஶதிஃ, வாலுகாஸு விநிக்ஷிபேத்| ஸப்தராத்ராதூர்த்வஂ ஸிகதாப்ய உத்தத்யாநந்தரமாதபே ஶோஷயேத்| ததஃ-அநந்தரஂ, தேப்யஃ பலேப்யோ மஜ்ஜாநமுத்தத்ய-கஹீத்வா, பாத்ரே-பாண்டே, ஶுசௌ ஶுத்தே, ஸ்தாபயேத்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦- க்ரஹணவிதிமாஹ-பலகால இதி| தேஷாஂ-பலாநாம்| பாரஂ-துலாவிஂஶதிஃ|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-தஂ-மஜ்ஜாநஂ, த்ராக்ஷாரஸேந தத்யாத்| தாஹாத்யார்தே நரே சதுர்வர்ஷே பாலே ஸுகேநைதத்விரேசநம், யாவத்த்வாதஶவார்ஷிகே பாலே ஸுகஂ விரேசநமிதம்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦- தாஹோதாவர்தயோர்விரேசநமாஹ-த்ராக்ஷாரஸேநேதி|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-அதவா ராஜவக்ஷமஜ்ஜ்ஞோ ஹிமஂ [கஷாயஂ]-ஶீதகஷாயஂ, ததிமண்டாதிபிஃ பதக்யுக்தமதவா காஞ்ஜிகேநாதவா கல்கேந த்ரிவதாஸம்பந்திநா யுக்தஂ பாயயேத்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦- அந்யத்விரேசநபஞ்சகமாஹ-சதுரங்குலேதி| ஸௌவீரகேண-காஞ்ஜிகேந|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-தந்தீகஷாயே தந்மஜ்ஜ்ஞஃ-கர்ணிகாரஸ்ய மத்யாநி, குடஂ ஜீர்ணஂ ச விநிக்ஷிபேத்| தமரிஷ்டஂ மாஸஂ ஸ்திதஂ பாயயேத்| பக்ஷஂ வா ஸ்திதம்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦- விரேசநாந்தரமாஹ-தந்தீகஷாய இதி|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-தில்வகமூலஸ்ய த்வசஂ த்யக்த்வா மத்யவல்கலஂ விஶோஷ்ய ததா சூர்ணயித்வா ததஶ்சூர்ணாத் த்வௌ பாகௌ ரோத்ரஸ்யைவ கஷாயேண காலயேத்| ததஃ-அநந்தரம், அவஶிஷ்டோ யஸ்ததீயோ பாகஸ்ததஶ்சூர்ணாத், தஂ தேந கஷாயேண வஸ்த்ரகாலிதேந பாவயேத்| அநந்தரஂ வஸ்த்ரகாலிதகஷாயேண பாவிதஂ புநஃ கஷாயே தஶமூலஸ்ய பாவிதமநந்தரஂ ஶுஷ்கசூர்ணஂ [கத்வா] ததஶ்சூர்ணாத் பாணிதலஂ-கர்ஷஂ, மஸ்துகோமூத்ராதிகேந பிபேத்| (கோலஂ-பதரம், தாத்ரீபலஂ-ஆமலகம், தயோரம்புநீ ஸ்வரஸௌ|) தத்பாவநௌஷதப்ரமாணஂ ச ஶிலாஜதுநஃ கல்பவத் கல்பயேத்| ஶிலாஜதுகல்பஂ ச வக்ஷ்யதி (ஹ. உ. அ. ௩௯/௧௩௫)- "ஸமகிரிஜமஷ்டகுணிதே நிஃக்வாத்யஂ பாவநௌஷதஂ தோயே|" இத்யாதி| தஸ்மாதத்ர தில்வகத்வசோ பாவ்யௌஷதஸ்ய ரோத்ரஶ்ச(த்ரஂச)பாவநௌஷதஂ ஸமஂ தேயம், ததோऽஷ்டகுணஂ ஜலஂ தேயம், தச்ச க்வதநேநாஷ்டாஂஶஶேஷஂ கார்யமிதி| ஏவமந்யத்ராப்யநிர்திஷ்டப்ரமாணாநாஂ பாவ்யத்ரவ்யபாவநாத்ரவ்யதோயாவஶிஷ்டாநாஂ பரிமாணஂ போத்யம்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦- தில்வககல்பமாஹ-த்வசமிதி| ஆப்யந்தரவல்கலஂ-காஷ்டலக்நா த்வக்| சூர்ணஸ்ய பாகத்ரயஂ கத்வா த்வௌ பாகாவேகீகத்ய ரோத்ரகஷாயேண மர்தயித்வா காலயேத்| தேந த்ரவேண ததீயஂ பாகஂ பாவயேத்| புநர்தஶமூலகஷாயேண பாவயேத்| புநஃஶோஷயேத்| புநஶ்சூர்ணயேத்| தஸ்ய சூர்ணஸ்ய பாணிதலஂ-கர்ஷஂ, மஸ்த்வாதிபிஃ பிபேத்| கோலஂ-பதரம், தாத்ரீபலம்-ஆமலகம் தயோரம்புநீ-ஸ்வரஸௌ|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-ரோத்ரஸ்ய கஷாயேண கல்கேந ச ஸஶர்கரோ கதாந்விதோ லேஹஃ ஸ்யாத்| ஸ ச லேஹஃ ஶ்ரேஷ்டஂ விரேசநம்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦- விரேசநாந்தரமாஹ-தில்வகஸ்யேதி| ஸங்க்ரஹே து (க. அ. ௨)-" மேஷஶங்க்யபயாகஷ்ணாசித்ரகைஃ க்வதிதே ஜலே| மருஜாந் ஸுநுயாத்தத்ர ஜாதஂ ஸௌவீரகஂ யதா|| பவேதஞ்ஜலிநா தஸ்ய ரோத்ரகல்கஂ பிபேத்ததா| மருஜாந்-யவாந்| ஸுராஂ ரோத்ரகஷாயேண ஜாதாஂ பக்ஷஸ்திதாஂ பிபேத்||" இதி|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-ஸுதா-குடா, தோஷாணாஂ மஹாந்தமபி ஸஞ்சயஂ ஹந்தி| ஏவஂகுணாமபி தாஂ-ஸுதாஂ, பிஷக் மதுகோஷ்டாதிஷு அதோ ந கல்பயேத்| ஶீக்ரமேவ கஷ்டவிப்ரஂஶாதிதி| கல்பயேதித்யதிஸர்ஜநே லிங்| தர்ஹி க்வேயஂ ப்ரயோஜ்யா ? இத்யாஹ-கல்ப்யேதி| குல்மாதிஷு கல்ப்யா ஸாஸ்நுக், தீக்ஷ்ணைர்பஹுபிஃ கண்டகைஶ்சிதா ஶ்ரேஷ்டா ஸ்யாத்| தாஂ-ஸுதாஂ, த்விவர்ஷாமதவா த்ரிவர்ஷாஂ விஶேஷேண ஶிஶிராந்தே கார்யவஶாதந்யஸ்மிந்நபி தௌ ஶஸ்த்ரேண பாடயித்வா ததஃ-ஸுதாதஃ, க்ஷீரமுத்தாரயேத்| த்வே வர்ஷே ப்ரமாணமஸ்யா இதி டக்| தஸ்ய ரஸால்லுகிதி லுக்| ததஶ்ச டாப்| ததஃ-அநந்தரஂ, பில்வாதீநாஂ கண்டகாரீமஹோடிகயோர்வா க்வாதேந ஏகஶஃ-ஏகேநைகேந, ஸமஂ மேலயித்வா ஸுதாக்ஷீரமநந்தரமங்காரேஷு ததுபயமபி ஶோஷயேத்| ததோ குடிகாஂ கத்வா யதாயோகஂ மஸ்த்வாதிபிஃ பிபேத்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦- ஸ்நுஹீகல்பமாஹ-ஸுதேதி| தாஂ-ஸுதாம், முதுகோஷ்டாதிஷு ந கல்பயேத்| கஷ்டவிப்ரஂஶாஂ-துஃஸஹவ்யாபதம்| அதஃ-அதியோகபயாத்| குல்மாதிஷு து கல்ப்யா| மதுமேஹஃ-மதுப்ரமேஹஃ| தூஶீவிஷஂ-விஷப்ரதிஷேதோக்தம்| ஸா-ஸுதா, பஹுதீக்ஷ்ணாக்ரகண்டகா ஶ்ரேஷ்டா| பில்வாதீநாஂ-பஹத்பஞ்சமூலோக்தாநாம்| ஸமஂ-ஸமமாத்ரம்| ஏகஶஃ-ஏகஸ்யைகஸ்ய க்வாதேந க்ரமாந்மிஶ்ரணஂ ஶோஷணஂ ச| வா ஶப்தாத்தஹதீத்வயஸ்ய பிந்நஃ ப்ரயோகஃ|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-த்ரிவதாதீந்நவேதி 'த்ரிவச்ச்யாமா ராஜவக்ஷஸ்தில்வகஶ்ச ததா ஸுதா| ஶங்கிநீ ஸப்தலா தந்தீ த்ரவந்தீதி [ஸ்மதா நவ||]' இதி| ததேதாந் த்ரிவதாதீஂஸ்ததா த்ரிபாலாஂ ஸ்வர்ணக்ஷீரீஂ ஸாதலாஂ ச ஸப்த வாஸராந் ஸ்நுக்பயஃ பீதாந்-ஸ்நுக்க்ஷீரபாவிதாந், மாஂஸரஸேந கதேந வா பிபேத்| ததைவ வ்யோஷாதீந் குடாம்புநா பிபேத்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦- ப்ரயோகாந்தரமாஹ-த்ரிவதாதீநிதி| த்ரிவதாதீந்நவ-த்ரிவத் ஶ்யாமா ஆரக்வதஸ்தில்வகஃ ஸ்நுஹீ ஶங்கிநீ ஸத்பலா தந்தீ த்ரவந்தீ சேதி| அத்ர ஸ்நுஹீ காண்டஂ, ந க்ஷீரம், தஸ்ய பாவநாஸாதநத்வாத்| வரா-த்ரிபலா| ஸாதலா-ஸத்பலா-ஸத்பலா, தஸ்யாஃபுநருக்தத்வாத் ஸ்வர்ணக்ஷீரீஂ ஸஸாதலாமிதி பிந்நஃ ப்ரயோகஃ| அத ஏவ த்ரிபலாப்ரயோகோऽபி பிந்நஃ| ரஸேந-மாஂஸரஸேந| வ்யோஷாதிப்ரயோகோऽஅபி தத்வத்| தஸ்ய து பாநஂ குடோதகேந| ஸங்க்ரஹே து (க. அ. ௨)- " அத்யாச்சாமாத்ரிவவ்காதஂ ஸ்நுக்க்ஷீகதபாணிதைஃ| காஸாரிரஸயூஷாத்யைர்யுக்தஂ வா ஸ்நுக்பயஃ பிபேத்|| நிகும்பகும்பஶம்யாகஶங்கிநீஸத்பலாரஜஃ| ராத்ரௌ மூத்ரே திவா கர்மே ஸப்தாஹஂ ஸ்தாபயேதநு|| ஸ்நுக்க்ஷீரேऽபி ததஸ்தேந மால்யஂ வாஸோऽவசூர்ணிதம்| ஆஜிக்ரந் ப்ராவணாநஶ்ச மதுகோஷ்டோ விரிச்யதே||" இதி

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-ஶங்கிந்யாஃ பலஂ நிஸ்துஷீகதஂ நாதிஶுஷ்கஂ க்ராஹ்யம்| ஸப்தலாயாஶ்ச மூலஂ க்ராஹ்யம்| தே ச-ஶங்கிநீபலஸாதலாமூலே, தீக்ஷ்ணவிகாஷிணீ-தைக்ஷ்ண்யாத் விகாஶித்வாச்ச, ஶ்லேஷ்மாமயாத்யேஷு கல்பயேத்| தயோஃ-ஶங்கிநீஸப்தலயோஃ பூர்வோக்தயோஃ, கர்ஷமாத்ரஂ பிண்டஂ ஸுராலவணயுக்தஂ வாதகபஜஹத்ரோகாதிஷு கல்பயேத்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦- ஶங்கிநீபலஸத்பலாமூலயோஃ கல்பமாஹ-நாதிஶுஷ்கமிதி|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-தந்திநோ தந்தஃ, தத்வத்ஸ்திரஂ ஸ்தூலஂ ச தந்தீத்ரவந்த்யுத்பவஂ மூலஂ கிஞ்சித்தாம்ரஶ்யாவதீக்ஷ்ணோஷ்ணமாஶுகாரி விகாஶி சேத்யாதிநா தத்ஸ்வரூபோக்திஃ| தச்ச க்ஷௌத்ரபிப்பலீப்யாஂ லிப்தஂ மத்தர்பவேஷ்டிதஂ ஸ்வேதிதஂ பஶ்சாந்மந்தாதபே ஶோஷ்யம்| கிமேவஂ க்ரியதே ? இத்யாஹ யஸ்மாதக்ந்யர்காவஸ்ய விகாஶிதாஂ ஹதஃ| தச்ச மஸ்த்வாதிபிஃ பிபேத்| அபிஷ்யண்ணதேஹாதிஃ பாண்ட்வாமயீ கமிகோஷ்டீ பகந்தரீ ச கோமகாஜமாஂஸரஸைஃ பிபேத்| தஸ்ய மூலஸ்ய க்வாதகல்காப்யாஂ தஶமூலரஸேந ச ஸித்தஂ கதஂ விஸர்பாதீந் ஜயேத்| தைலஂ து ஸித்தஂ குல்மாதீந் ஜயேத்| மஹாஸ்நேஹஃ ஶகதாதிஸங்காதீந் ஜயேத்| ஸ௦-ஏதே த்ரிவதாதயோ விரேசநே நவ ஶ்ரேஷ்டதமாஃ|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦ - தந்தீத்ரவந்த்யோஃ கல்பமாஹ-தந்தீதி| ஹதஃ-நாஶயதஃ| அபிஷ்யண்ணதநுஃ-[ராக்லிந்நதேஹஃ| பாண்ட்வாமயாதிஷு கவாதிமாஂஸரஸைஃ| விஸர்பாதிஷு தத்க்வாதாதிஸித்தஂ கதம்| கக்ஷாக்ஷுத்ரரோகேஷூக்தா (ஹ. உ.அ. ௩௧/௧௧)| குல்மாதிஷு கதவத்ஸித்தஂ தைலம்| ஶகத்ஸங்காதிஷு கதவத்ஸித்தோ மஹாஸ்நேஹஃ| ஸங்க்ரஹே து (க. அ. ௨)-" தந்த்யா ரஸேऽஜஶங்க்யாஶ்ச குடக்ஷௌத்ரகதாந்விதஃ| லேஹஃ ஸித்தோ விரேகார்தே தாஹஸந்தாபமேஹநுத்|| வாததர்ஷே ஜ்வரே பைத்தே ஸ்யாத்ஸ ஏவாஜகந்தயா| தந்தீத்ரவந்த்யோர்மூலாநி பசேத்தாத்ரீரஸே ததஃ|| த்ரீநஂஶாந் பாணிதாத்த்வௌ ச பஜ்ஜேத்தைலே கதே ऽதவா| ஶ்யாமாதிகல்கயுக்தோऽயஂ லேஹஃ ஸித்தோ விரேசநம்|| பத்யாக்ஷதஶமூலாநாஂ தத்வல்லேஹாஃ பதக்ரஸைஃ| தயோர்பில்வஸமஂ வர்ணஂ தத்ரஸேநைவ பாவிதம்|| விபத்தவிஶி வாதோத்தே குல்மே சாம்லஂ யுதஂ ஹிதம்| முத்காதிஸித்வைஸ்தந்மூலைர்யூஷாதீஂஶ்ச விகல்பயேத்|| தந்தீத்ரவந்தீமரிசஸ்வர்ணக்ஷீரீயவாநகம்| ஸஶுண்ட்யக்நிகபத்வீகஂ சூர்ணிதஂ ஸப்தவாஸராந்|| மூத்ரபாவிதமாஜ்யேந பிபேஜ்ஜீர்ணே ச தர்பணம்| ஸர்வதா ஸர்வரோகேஷு பாலே வத்தே ச தத்திதம்|| துர்புக்தாஜீர்ணபார்ஶ்வார்த்திகுல்மப்லீஹோதரேஷு ச| கண்டமாலாஸு வாதே ச பாண்டுரோகே ச ஶஸ்யதே||" இதி| ஆ௦ ர௦- ஹரீதகீகல்பமாஹ-ஹரீதகீமிதி|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-யதா த்ரிவதாயா விதாநமுக்தஂ "அத காலே ததஶ்சூர்ணஂ கிஞ்சிந்நாகரஸைந்தவம்|"(ஶ்லோ.௭) இத்யாதி, ததைவ ஹரீதக்யா அபி விதாதவ்யமித்யர்தஃ| ஸ௦-குடஸ்யாஷ்டபலே பத்யாவிஂஶதிர்தந்தீசித்ரகயோஃ பலஂ பலஂ ப்ரத்யேகஂ ஸ்யாத்| பிப்பலீத்ரிவதயோஃ கர்ஷாவுபௌ| தஶ மோதகாநேவஂ ப்ரகல்ப்யைகமேகஂ மோதகஂ தஶமே தஶமே திநே யோஜயேத்| பஶ்சாதுஷ்ணாம்பு பிபேத்| அமுநா விதிநா ஸர்வாந் மோதகாந் பக்ஷயேத்| ஏதே மோதகா நிஷ்பரிஹாராஸ்ததாऽஶேஷவ்யாதிநிபர்ஹணாஃ ஸ்யுஃ| விஶேஷேண க்ரஹண்யாதீநாஂ ஹிதாஃ| ஸம்பந்தமாத்ரஸ்ய விவக்ஷிதத்வாதத்ர ஷஷ்டீ, அந்யதா து ஹிதயோகே சதுர்தீ ஸ்யாத்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦- ப்ரயோகாந்தரமாஹ-குடஸ்யேதி| பத்யாவிஂஶதிரிதி பலாநாஂ விஂஶதிஃ, பலாநாம்| "ஸங்கயா பலாநாஂ ஶதஶோऽபலா ஸ்யாத்" இதி வசநாத்| ஸர்வஸ்ய சூர்ணஸ்ய குடபாகேந தஶ மோதகாந் ப்ரகல்ப்ய, தஶமே தஶமேऽஹந்யேகஂ காதேத்| ஏவஂ ஸர்வாந் காதேத்திவஸத்வ்யஶீத்யா| ஸங்க்ரஹே து (க. அ. ௨)- "விஶேஷாத்க்ரஹணீஶோபபாண்டுமேஹோதராபஹாம்| பிபேத்பத்யாஂ ஸஸிந்தூத்தவிடங்கோஷணநாகராம்|| மூத்ரேண வத்ஸகாதேர்வா நிர்யூஹேண ஹரீதகீம்| பத்யாநாகரசூர்ணஂ வா ஸஂயுக்தஂ நீலிநீபலைஃ|| குடேந பக்ஷயேத்தோயஂ கவோஷ்ணஂ ப்ரபிபேதநு| பத்யாத்ரிவதூப்யாஂ குடிகாஃ கார்யா த்ராக்ஷாரஸப்லுதாஃ|| மாஷப்ரமாணாஸ்தாஃ ஶுஷ்கா யக்ஷ்மீ லிஹ்யாத்ததப்லுதாஃ| பத்யாத்ரிவத்படூஷ்ணாம்பு ஸர்வஶ்ரேஷ்டஂ விரேசநம்|| ஸ்நுக்க்ஷீரபாவிதே பத்யாசூர்ணே குர்வீத மோதகாந்| கோலாஸ்திமாத்ராந் ஶுஷ்காஂஶ்ச நவநீதேந லேஹயேத்|| குல்மோதரயகத்ப்லீஹஶூலாநாஹவிபந்திநஃ| லிஹ்யாதேரண்டதைலேந குஷ்டஂ த்ரிகடுகாந்விதம்|| ஸுகோதகஂ சாநு பிபேத் ஸுகமேதத்விரேசநம்|" இதி|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-அல்பஸ்ய-வீர்யேண மாத்ரயா வா கதாசிதல்பௌஷதயோகஸ்ய, கேநசித்தத்தத்யோக்யௌஷதஸஂஶ்லேஷேண தஸ்ய மஹார்தத்வஂ கார்யம்| ததா காலேந-மத்யாஹ்நாதிநா, ததா ஸஂஸ்காரேண-தத்யோக்யேந குணாந்தரோத்பாதநேந, ததா யுக்த்யா-யோஜநாப்ரகாரவிஶேஷேண, ததா வீர்யேண ப்ரபூதஸ்ய-மாத்ரயாऽதவா மஹார்தஸ்ய, கதாசித் கேநசித்த்ரவ்யேண விஶ்லேஷஂ கத்வா தஸ்யால்பகர்மத்வஂ கார்யம்| ததா காலேந ப்ரத்யூஷாதிநா மந்தவீர்யேண, ததா ஸஂஸ்காரேண-குணாந்தராதாநேந, ததா யுக்த்யா-தாதஶ்யா, அல்பஶக்தித்வலக்ஷணஂ கர்ம கார்யம்| த்வக்கேஸராதிபிஸ்தைஸ்தைஃ-அந்யைஶ்ச ததாவிதைஃ, மநோநுகூலைஃ-மாநஸப்ரியைஃ, ஔஷதைர்யுக்தாநி விரேசநாநி தேயாநி| ஏவஂ கதே ஸதி ஸம்யக்யோகோ விரேசநஸ்ய ஸ்யாதிதி| உபஜாதிர்வத்தம்| இதி ஶ்ரீமகாங்கதத்தபுத்ரஶ்ரீமதருணதத்தவிரசிதாயாமஷ்டாங்கஹதயடீ- காயாஂ ஸர்வாங்கஸுந்தராக்யாயாஂ பஞ்சமே கல்பஸித்திஸ்தாநே விரே- சநகல்போ நாம த்விதீயோऽத்யாயஃ ஸமாப்தஃ|| ௨||

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦- உக்தாநாஂ விரேசநகல்பாநாஂ கிஞ்சித்விஶேஷமாஹ அல்பஸ்யேதி| ஸஂஶ்லேஷஃ-அநுக்தஸ்ய| விஶ்லேஷஃ-உக்தஸ்ய| காலஃ-அவஸ்தாவிஶேஷஃ| ஸஂஸ்காரஃ-பாகபாவநாதிஃ| யுக்திஃ-மாத்ரால்பத்வபஹுத்வாதிஃ| இதி ஹேமாத்ரிடீகாயாமாயுர்வேதரஸாயநே| ரேகௌஷதப்ரகரணஂ ஸாமஸ்த்யேந நிரூபிதம்||