Adhikarana ਅਧ੍ਯਾਯੋਪਕ੍ਰਮਃ · Śloka
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਵਮਨਾਦਨਨ੍ਤਰਂ ਵਿਰੇਚਨਸ੍ਯੋਪਯੋਗ ਇਤਿ ਵਮਨਕਲ੍ਪਾਦਨਨ੍ਤਰਂ ਵਿਰੇਚਨਕਲ੍ਪਃ ਪ੍ਰਕ੍ਰਮ੍ਯਤ ਇਤ੍ਯਾਹ-
AYANAACADEMYby Dr Vijaya Dwarampudi
Open Academy navigation
੨. ਵਿਰੇਚਨਕਲ੍ਪਾਧ੍ਯਾਯਃ
Adhikarana ਵਿਰੇਚਨਕਲ੍ਪਾਧ੍ਯਾਯਃ (੨) · Śloka ੨
ਅਥਾਤੋ ਵਿਰੇਚਨਕਲ੍ਪਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ| (ਗਦ੍ਯਸੂਤ੍ਰੇ)||੨||
View original
अथातो विरेचनकल्पं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| (गद्यसूत्रे)||२||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਕਲ੍ਪਨਂ ਕਲ੍ਪੋ-ਯੋਜਨਾ| ਵਿਰੇਚਨਂ-ਅਧੋਭਾਗੇਨ ਦੋਸਨਿਰ੍ਹਰਣਮ੍, ਤਸ੍ਯ ਕਲ੍ਪੋ-ਵਿਰੇਚਨਕਲ੍ਪਃ, ਤਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਸ਼ੇਸਂ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍| ਦਨ੍ਤੀਦ੍ਰਵਨ੍ਤ੍ਯਾਦਿਭ੍ਯਃ ਸਰ੍ਵੇਭ੍ਯੋਪਿ ਵਿਰੇਚਨਦ੍ਰਵ੍ਯੇਭ੍ਯੋ ਨਿਰਪਾਯਿਤ੍ਵਾਦ੍ਵਿਰੇਚਨਸਾਧ੍ਯੇ ਵ੍ਯਾਧਾਵਨਿਸਿਦ੍ਧਪ੍ਰਸਰਤ੍ਵਾਤ੍[ਚ] ਪੂਰ੍ਵਂ ਤ੍ਰਿਵਤਾਯਾ ਉਪਨ੍ਯਾਸਃ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਵਿਰੇਚਨਕਲ੍ਪਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤੁਂ ਪ੍ਰਤਿਜਾਨੀਤੇ-ਅਥੇਤਿ| ਅਥ ਵਿਰੇਚਨਕਲ੍ਪਃ| ਤਤ੍ਰ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ| (ਕ. ਅ. ੨)- "ਵਿਰੇਚਨਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਾਂ ਮੂਲੇਸੁ ਤ੍ਰਿਵਤ੍, ਤ੍ਵਕ੍ਸੁ ਤਿਲ੍ਵਕਃ, ਕ੍ਸੀਰੇਸੁ ਸ੍ਨਿਹੀ, ਫਲੇਸੁ ਹਰੀਤਕੀ, ਪ੍ਰਧਾਨਾਨਿ|" ਇਤਿ|
Adhikarana ਤ੍ਰਿਵਚ੍ਛ੍ਯਾਮਯੋਃ ਕਲ੍ਪਃ ਤ੍ਰਿਵਤੋ ਗੁਣਾਸ਼੍ਚ (੧) · Śloka ੧
ਅਥ ਤ੍ਰਿਵਚ੍ਛ੍ਯਾਮਯੋਃ ਕਲ੍ਪਃ| ਕਸਾਯਮਧੁਰਾ ਰੂਕ੍ਸਾ ਵਿਪਾਕੇ ਕਟੁਕਾ ਤ੍ਰਿਵਤ੍| ਕਫਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਸ਼ਮਨੀ ਰੌਕ੍ਸ੍ਯਾਚ੍ਚਾਨਿਲਕੋਪਨੀ||੧||
View original
अथ त्रिवृच्छ्यामयोः कल्पः| कषायमधुरा रूक्षा विपाके कटुका त्रिवृत्| कफपित्तप्रशमनी रौक्ष्याच्चानिलकोपनी||१||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਅਨੇਨਾਸ੍ਯਾਃ ਸ੍ਵਰੂਪਕਥਨਮ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਤ੍ਰਿਵਦ੍ਗੁਣਾਨਾਹ-ਕਸਾਯਮਧੁਰੇਤਿ|
Adhikarana ਤ੍ਰਿਵਤਃ ਸਂਯੋਗਾਦਿਕਤਾ ਗੁਣਾਃ (੨) · Śloka ੨
ਸੇਦਾਨੀਮੌਸਧੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਾ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਕਫਾਪਹੈਃ| ਕਲ੍ਪਵੈਸ਼ੇਸ੍ਯਮਾਸਾਦ੍ਯ ਜਾਯਤੇ ਸਰ੍ਵਰੋਗਜਿਤ੍||੨||
View original
सेदानीमौषधैर्युक्ता वातपित्तकफापहैः| कल्पवैशेष्यमासाद्य जायते सर्वरोगजित्||२||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਸਾ-ਏਵਂਗੁਣਾ ਤ੍ਰਿਵਤ੍, ਅਧੁਨਾ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਕਫਘ੍ਨੈਰੌਸਧੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਾ ਕਲ੍ਪਵਿਸ਼ੇਸਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਵਿਰੇਚਨਸਾਧ੍ਯਵ੍ਯਾਧਿਵਿਸਯੇ ਸਰ੍ਵਰੋਗਜਿਜ੍ਜਾਯਤੇ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਸਂਯੋਗਾਦਿਕਤਾਨ੍ ਗੁਣਾਨਾਹ-ਸੇਦਨੀਮਿਤਿ|
Adhikarana ਤ੍ਰਿਵਤੋ ਭੇਦਦ੍ਵਯਮ੍ (੩) · Śloka ੩
ਦ੍ਵਿਧਾ ਖ੍ਯਾਤਂ ਚ ਤਨ੍ਮੂਲਂ ਸ਼੍ਯਾਮਂ ਸ਼੍ਯਾਮਾਰੁਣਂ ਤ੍ਰਿਵਤ੍| |੩|
View original
द्विधा ख्यातं च तन्मूलं श्यामं श्यामाऽरुणं त्रिवृत्| |३|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦ - ਤਸ੍ਯਾਃ-ਤ੍ਰਿਵਤੋ, ਮੂਲਂ ਦ੍ਵਿਪ੍ਰਕਾਰਮ੍,-ਏਕਂ ਸ਼੍ਯਾਮਮਪਰਮਰੁਣਮ੍| ਸ਼੍ਯਾਮਂ ਮੂਲਂ ਸ਼੍ਯਾਮਾ, ਤ੍ਰਿਵਦਰੁਣਾਮਿਤਿ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਂ ਦ੍ਵਿਸਂਜ੍ਞਮ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਭੇਦਦ੍ਵਯਮਾਹ-ਦ੍ਵਿਧੇਤਿ| ਸ਼੍ਯਾਮਂ-ਸ਼੍ਯਾਮਾਖ੍ਯਮ੍| ਅਰੁਣਂ-ਤ੍ਰਿਵਦਾਖ੍ਯਮ੍|
Adhikarana ਅਰੂਣਸ੍ਯ ਵਿਸਯਃ (੩-੪) · Śloka ੪
| ਤ੍ਰਿਵਦਾਖ੍ਯਂ ਵਰਤਰਂ ਨਿਰਪਾਯਂ ਸੁਖਂ ਤਯੋਃ||੩|| ਸੁਕੁਮਾਰੇ ਸ਼ਿਸ਼ੌ ਵਦ੍ਧੇ ਮਦੁਕੋਸ੍ਠੇ ਚ ਤਦ੍ਧਿਤਮ੍| |੪|
View original
| त्रिवृदाख्यं वरतरं निरपायं सुखं तयोः||३|| सुकुमारे शिशौ वृद्धे मृदुकोष्ठे च तद्धितम्| |४|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦ -ਤਯੋਃ-ਸ਼੍ਯਾਮਾਰੁਣਯੋਃ, ਯਦਰੁਣਂ ਮੂਲਂ ਤਦ੍ਵਰਤਰਮ੍| ਸਾਮਰ੍ਥ੍ਯਾਤ੍ ਸ਼੍ਯਾਮਂ ਵਰਮ੍| ਅਰੁਣਂ ਯਨ੍ਮੂਲਂ ਤਨ੍ਨਿਰਪਾਯਤ੍ਵਾਤ੍ ਸੁਕੁਮਾਰਾਦਿਸੁ ਹਿਤਮ੍, ਨ ਸ਼੍ਯਾਮਂ ਸਾਪਾਯਤ੍ਵਾਤ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਅਰੁਣਸ੍ਯ ਵਿਸਯਮਾਹ-ਤ੍ਰਿਵਦਾਖ੍ਯਾਮਿਤਿ|
Adhikarana ਸ਼੍ਯਾਮਸ੍ਯ ਵਿਸਯਃ (੪-੫) · Śloka ੫
ਸਾਪਾਯਤ੍ਵੇ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਹੇਤੁਮਾਹ | ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਸਮ੍ਮੋਹਹਤ੍ਕਣ੍ਠਕਸਣਕ੍ਸਣਨਪ੍ਰਦਮ੍||੪|| ਸ਼੍ਯਾਮਂ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਸ਼ੁਕਾਰਿਤ੍ਵਾਦਤਸ੍ਤਦਪਿ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ| ਕ੍ਰੂਰੇ ਕੋਸ੍ਠੇ ਬਹੌ ਦੋਸੇ ਕ੍ਲੇਸ਼ਕ੍ਸਮਿਣਿ ਚਾਤੁਰੇ||੫||
View original
सापायत्वे विशेषेण हेतुमाह | मूर्च्छासम्मोहहृत्कण्ठकषणक्षणनप्रदम्||४|| श्यामं तीक्ष्णाशुकारित्वादतस्तदपि शस्यते| क्रूरे कोष्ठे बहौ दोषे क्लेशक्षमिणि चातुरे||५||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦ - ਸ਼੍ਯਾਮਂ ਮੂਲਂ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਦਿਹਤ੍ਕਣ੍ਠਕਸਣਕ੍ਸਣਨਪ੍ਰਦਮ੍| ਤਤ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਤ੍ਵਾਦਾਸ਼ੁਕਾਰਿਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਸਾਪਾਯਤ੍ਵਮਸ੍ਯ| ਤਦੇਵਂਰੂਪਮਪਿ ਸ਼੍ਯਾਮਂ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ ਕ੍ਰੂਰਕੋਸ੍ਠਾਦਿਵਿਸਯੇ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਸ਼੍ਯਾਮਸ੍ਯ ਵਿਸਯਮਾਹ-ਮੂਰ੍ਚ੍ਛੇਤਿ| ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਸਮ੍ਮੋਹਯੋਰ੍ਜ੍ਞਾਨਭ੍ਰਂਸ਼ੇ ਤੁਲ੍ਯੇ ਦੇਹਪਾਤਾਪਾਤਾਭ੍ਯਾਂ ਭੇਦਃ| ਕਸਣਂ-ਵਿਲੇਖਨਂ ਹਦਯਸ੍ਯ| ਕ੍ਸਣਨਂ-ਕ੍ਸਤਂ ਕਣ੍ਠਸ੍ਯ|
Adhikarana ਗ੍ਰਹਣਵਿਧਿਃ (੬) · Śloka ੬
ਗਮ੍ਭੀਰਾਨੁਗਤਂ ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਮਤਿਰ੍ਯਗ੍ਵਿਸਤਂ ਚ ਯਤ੍| ਗਹੀਤ੍ਵਾ ਵਿਸਜੇਤ੍ਕਾਸ੍ਠਂ ਤ੍ਵਚਂ ਸ਼ੁਸ੍ਕਾਂ ਨਿਧਾਪਯੇਤ੍||੬||
View original
गम्भीरानुगतं श्लक्ष्णमतिर्यग्विसृतं च यत्| गृहीत्वा विसृजेत्काष्ठं त्वचं शुष्कां निधापयेत्||६||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦ -ਗਮ੍ਭੀਰਾਨੁਗਤਂ-ਗੂਢਂ ਕਤ੍ਵਾ ਭੂਮਾਵਨ੍ਤਃਪ੍ਰਵਿਸ੍ਟਮ੍, ਤਥਾ ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਂ-ਅਪਰੁਸਮ੍, ਤਥਾਤਿਰ੍ਯਗ੍ਯਾਤਂ(ਵਿਸਤਂ)-ਸ੍ਪਸ੍ਟਂ ਕਤ੍ਵਾ ਭੂਮੌ ਗਤਮ੍, ਏਵਂਵਿਧਂ ਤ੍ਰਿਵਤਾਯਾ ਮੂਲਂ ਗਹੀਤ੍ਵਾ ਤਤ੍ਕਾਸ੍ਠਂ ਵਿਸਜੇਤ੍| ਤ੍ਵਚਂ ਸ਼ੁਸ੍ਕਾਂ ਕਤ੍ਵਾ ਨਿਧਾਪਯੇਤ੍-ਸ੍ਥਾਪਯੇਤ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਗ੍ਰਹਣਵਿਧਿਮਾਹ-ਗਮ੍ਭੀਰਾਨੁਗਤਮਿਤਿ| ਗਮ੍ਭੀਰਾਨੁਗਤਂ-ਦੂਰਮਧੋਯਾਤਮ੍| ਅਤਿਰ੍ਯਗ੍ਵਿਸਤਂ-ਬਹੁਸੁ ਤਥਾਭੂਤੇਸੁ ਮਧ੍ਯਮਮ੍|
Adhikarana ਵਾਤਰੋਗੇ ਵਿਰੇਚਨਯੋਗਃ (੭) · Śloka ੭
ਅਥ ਕਾਲੇ ਤਤਸ਼੍ਚੂਰ੍ਣਂ ਕਿਞ੍ਚਿਨ੍ਨਾਗਰਸੈਨ੍ਧਵਮ੍| ਵਾਤਾਮਯੇ ਪਿਬੇਦਮ੍ਲੈਃ|੭|
View original
अथ काले ततश्चूर्णं किञ्चिन्नागरसैन्धवम्| वातामये पिबेदम्लैः|७|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਅਥ-ਅਨਨ੍ਤਰਮ੍, ਕਾਲੇ-ਵਿਰੇਚਨਪ੍ਰਸ੍ਤਾਵੇ, ਤਤਃ-ਮੂਲਤ੍ਵਚਃ, ਚੂਰ੍ਣਮੀਸਨ੍ਨਾਗਰਸੈਨ੍ਧਵਮਮ੍ਲੈਃ-ਕਾਞ੍ਜਿਕਾਦਿਭਿਃ, ਵਾਤਵਿਕਾਰੇ ਪਿਬੇਤ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਵਾਤੇ ਵਿਰੇਚਨਮਾਹ-ਅਥੇਤਿ| ਕਿਞ੍ਚਿਨ੍ਨਾਗਰਸੈਨ੍ਧਵਂ-ਨਾਗਰਸੈਨ੍ਧਵਯੋਰ੍ਮਿਥਸ੍ਤੁਲ੍ਯਾਂਸ਼ਯੋਸ਼੍ਚੂਰ੍ਣੇਨ ਚਤੁਰ੍ਥਾਂਸ਼ਤੁਲ੍ਯੇਨ ਯੁਕ੍ਤਂ,ਅਮ੍ਲੈਃ ਪਿਬੇਤ੍| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਤੁ (ਕ. ਅ. ੨)- "ਮਾਂਸਰਸੇਨ ਵਾ|" ਇਤਿ|
Adhikarana ਪਿਤ੍ਤਰੋਗੇ ਵਿਰੇਚਨਯੋਗਃ (੭-੮) · Śloka ੮
| ਪੈਤ੍ਤੇ ਸਾਜ੍ਯਸਿਤਾਮਧੁ||੭|| ਕ੍ਸੀਰਦ੍ਰਾਕ੍ਸੇਕ੍ਸੁਕਾਸ਼੍ਮਰ੍ਯਸ੍ਵਾਦੁਸ੍ਕਨ੍ਧਵਰਾਰਸੈਃ| |੮|
View original
| पैत्ते साज्यसितामधु||७|| क्षीरद्राक्षेक्षुकाश्मर्यस्वादुस्कन्धवरारसैः| |८|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਪੈਤ੍ਤੇ ਵਿਕਾਰੇ ਸਹਘਤਸ਼ਰ੍ਕਰਾਮਧੁ ਤਚ੍ਚੂਰ੍ਣਂ ਕ੍ਸੀਰੇਣ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਦਿਰਸੈਰ੍ਵਾ ਪਿਬੇਤ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਪਿਤ੍ਤੇ ਵਿਰੇਚਨਮਾਹ-ਪਿਤ੍ਤੇ ਇਤਿ| ਵਰਾ-ਤ੍ਰਿਫਲਾ| ਰਸਾਸ਼ਬ੍ਦੋ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਦਿਭਿਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ|
Adhikarana ਕਫਰੋਗੇ ਵਿਰੇਚਨਯੋਗਃ (੮-੯) · Śloka ੯
| ਕਫਾਮਯੇ ਪੀਲੁਰਸਮੂਤ੍ਰਮਦ੍ਯਾਮ੍ਲਕਾਞ੍ਜਿਕੈਃ||੮|| ਪਞ੍ਚਕੋਲਾਦਿਚੂਰ੍ਣੈਸ਼੍ਚ ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਯੁਕ੍ਤਂ ਕਫਾਪਹੈਃ| |੯|
View original
| कफामये पीलुरसमूत्रमद्याम्लकाञ्जिकैः||८|| पञ्चकोलादिचूर्णैश्च युक्त्या युक्तं कफापहैः| |९|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਕਫਵਿਕਾਰੇ ਤਚ੍ਚੂਰ੍ਣਂ ਪੀਲੁਰਸਾਦਿਭਿਃ ਪਿਬੇਤ੍| ਪਞ੍ਚਕੋਲਾਦਿਭਿਸ਼੍ਚੂਰ੍ਣੈਸ਼੍ਚ ਕਫਘ੍ਨੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਕਥਮ੍ ? ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ,-ਪਞ੍ਚਕੋਲਾਦਿਚੂਰ੍ਣਾਨਾਂ ਯੋਗੇ ਨਾਤਿਵ੍ਯਾਪ੍ਤਿਰ੍ਨ ਵਾਵ੍ਯਾਪ੍ਤਿਃ, ਪਞ੍ਚਕੋਲਾਦਿਚੂਰ੍ਣੇਨ ਤ੍ਰਿਵਤਾਚੂਰ੍ਣਸ੍ਯ ਸਮ੍ਯਗ੍ਯੋਗਃ ਸ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਆਦਿਸ਼ਬ੍ਦੇਨਾਨ੍ਯੇਸਾਂ ਪਾਚਨਦੀਪਨਾਨਾਂ ਪਞ੍ਚਕੋਲਸਦਸ਼ਾਨਾਂ ਚਿਤ੍ਰਕਾ(ਮਰਿਚਾ)ਦੀਨਾਂ ਗ੍ਰਹਣਮ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਕਫੇ ਵਿਰੇਚਨਮਾਹ-ਕਫਾਮਯ ਇਤਿ| ਪੀਲੁਃਤੀਕ੍ਸ੍ਣਤਰੁਃ| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਤੁ (ਕ. ਅ. ੨)- "ਏਭਿਰੇਵ ਚ ਦ੍ਰਵ੍ਯੈਰ੍ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਘਤਸ਼ਰ੍ਕਰਾਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਕ੍ਸੋਡਤਵਕ੍ਸੀਰੀਮਧੁਰਾਣਿ ਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗਦਾਡਿਮਾਮਲਕਕੋਲਕਰਮਰ੍ਦਕਕਪਿਤ੍ਥਰਸਤਕ੍ਰਾਮ੍ਲਾਨਿ ਸੈਨ੍ਧਵਲਵਣਾਨਿ ਵ੍ਯੋਸਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਨਿ ਵਿਵਿਧਵੇਸਵਾਰਪੂਰਿਤਾਨਿ ਸਹਕਾਰਰਸਤ੍ਰਿਜਾਤਕਨਾਗਕੇਸਰਕਰ੍ਪੂਰਸੁਰਭੀਣਿ ਲੇਹਗੁਟਿਕਾਮੋਦਕਭਕ੍ਸ੍ਯਭੋਜ੍ਯਾਨ੍ਯੁਪਕਲ੍ਪਯੇਤ੍|" ਇਤਿ|
Adhikarana ਹਦ੍ਯੋ ਵਿਰੇਚਨਯੋਗਃ (੯-੧੦) · Śloka ੧੦
| ਤ੍ਰਿਵਤ੍ਕਲ੍ਕਕਸਾਯਾਭ੍ਯਾਂ ਸਾਧਿਤਃ ਸਸਿਤੋ ਹਿਮਃ||੯|| ਮਧੁਤ੍ਰਿਜਾਤਸਂਯੁਕ੍ਤੋ ਲੇਹੋ ਹਦ੍ਯਂ ਵਿਰੇਚਨਮ੍| |੧੦|
View original
| त्रिवृत्कल्ककषायाभ्यां साधितः ससितो हिमः||९|| मधुत्रिजातसंयुक्तो लेहो हृद्यं विरेचनम्| |१०|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਤ੍ਰਿਵਤਃ ਕਲ੍ਕੇਨ ਕਸਾਯੇਣ ਚ ਸਾਧਿਤਃ ਸਸ਼ਰ੍ਕਰੋ ਲੇਹਃ ਸ਼ੀਤੋ ਮਧੁਤ੍ਰਿਜਾਤਸਂਯੁਕ੍ਤੋ ਹਦ੍ਯਂ ਵਿਰੇਚਨਂ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਅਤ੍ਰ ਚ ਕਾਸਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤੋਕ੍ਤਕਣ੍ਟਕਾਰਿਕਾਲੇਹਵਤ੍ (ਹ. ਚਿ. ਅ. ੩/੬੩) ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਨਿਰੂਪਯਿਤਵ੍ਯਮ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਹਦ੍ਯਂ ਵਿਰੇਚਨਮਾਹ-ਤ੍ਰਿਵਦਿਤਿ|
Adhikarana ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਜ੍ਵਰਾਦੌ ਵਿਰੇਚਨਯੋਗਃ (੧੦-੧੧) · Śloka ੧੧
| ਅਜਗਨ੍ਧਾ ਤਵਕ੍ਸੀਰੀ ਵਿਦਾਰੀ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾ ਤ੍ਰਿਵਤ੍||੧੦|| ਚੂਰ੍ਣਿਤਂ ਮਧੁਸਰ੍ਪਿਰ੍ਭ੍ਯਾਂ ਲੀਢ੍ਵਾ ਸਾਧੁ ਵਿਰਿਚ੍ਯਤੇ| ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਜ੍ਵਰਸ੍ਤਮ੍ਭਪਿਪਾਸਾਦਾਹਪੀਡਿਤਃ||੧੧||
View original
| अजगन्धा तवक्षीरी विदारी शर्करा त्रिवृत्||१०|| चूर्णितं मधुसर्पिर्भ्यां लीढ्वा साधु विरिच्यते| सन्निपातज्वरस्तम्भपिपासादाहपीडितः||११||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਅਜਗਨ੍ਧਾਦਿਚੂਰ੍ਣਂ ਮਧੁਸਰ੍ਪਿਰ੍ਭ੍ਯਾਂ ਲੀਢ੍ਵਾ ਸਾਧੁ ਵਿਰਿਚ੍ਯਤੇ| ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਜ੍ਵਰਾਦਿਪੀਡਿਤਃ ਸਨ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਾਦੌ ਵਿਰੇਚਨਮਾਹ-ਅਜਗਨ੍ਧੇਤਿ|
Adhikarana ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਜ੍ਵਰਾਦੌ ਅਨ੍ਯੋ ਵਿਰੇਚਨਯੋਗਃ (੧੨) · Śloka ੧੨
ਲਿਮ੍ਪੇਦਨ੍ਤਸ੍ਤ੍ਰਿਵਤਯਾ ਦ੍ਵਿਧਾਕਤ੍ਵੇਕ੍ਸੁਗਣ੍ਡਿਕਾਮ੍| ਏਕੀਕਤ੍ਯ ਚ ਤਤ੍ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਪੁਟਪਾਕੇਨ ਭਕ੍ਸਯੇਤ੍||੧੨||
View original
लिम्पेदन्तस्त्रिवृतया द्विधाकृत्वेक्षुगण्डिकाम्| एकीकृत्य च तत्स्विन्नं पुटपाकेन भक्षयेत्||१२||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਇਕ੍ਸੁਗਣ੍ਡਿਕਾਂ ਦ੍ਵਿਧਾਕਤ੍ਯ(ਤ੍ਵਾ)-ਪਾਟਯਿਤ੍ਵਾ, ਤ੍ਰਿਵਤਯਾਨ੍ਤਰ੍ਲਿਮ੍ਪੇਤ੍| ਅਨਨ੍ਤਰਮੇਕੀਕਤ੍ਯ ਪੁਟਪਾਕੇਨ ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਭਕ੍ਸਯੇਤ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਤਤ੍ਰੈਵ ਵਿਰੇਚਨਾਨ੍ਤਰਮਾਹ-ਲਿਮ੍ਪੇਦਿਤਿ| ਇਕ੍ਸੁਗਣ੍ਡਿਕਾਂ-ਇਕ੍ਸੁਕਾਣ੍ਡਮ੍|
Adhikarana ਵਾਤਰੋਗਾਦਿਸੁ ਨਿਰਪਾਯੋ ਵਿਰੇਚਨਯੋਗਃ (੧੩-੧੪) · Śloka ੧੪
ਭਙ੍ਗੈਲਾਭ੍ਯਾਂ ਸਮਾ ਨੀਲੀ ਤੈਸ੍ਤ੍ਰਿਵਤ੍ਤੈਸ਼੍ਚ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾ| ਚੂਰ੍ਣਂ ਫਲਰਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰਸਕ੍ਤੁਭਿਸ੍ਤਰ੍ਪਣਂ ਪਿਬੇਤ੍||੧੩|| ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਕਫੋਤ੍ਥੇਸੁ ਰੋਗੇਸ੍ਵਲ੍ਪਾਨਲੇਸੁ ਚ| ਨਰੇਸੁ ਸੁਕੁਮਾਰੇਸੁ ਨਿਰਪਾਯਂ ਵਿਰੇਚਨਮ੍||੧੪||
View original
भृङ्गैलाभ्यां समा नीली तैस्त्रिवृत्तैश्च शर्करा| चूर्णं फलरसक्षौद्रसक्तुभिस्तर्पणं पिबेत्||१३|| वातपित्तकफोत्थेषु रोगेष्वल्पानलेषु च| नरेषु सुकुमारेषु निरपायं विरेचनम्||१४||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਤ੍ਵਗੇਲਾਭ੍ਯਾਂ ਤੁਲ੍ਯਾ ਨੀਲੀ, ਤੈਸ਼੍ਚ ਤੁਲ੍ਯਾ ਤ੍ਰਿਵਤ੍, ਸਰ੍ਵੈਸ਼੍ਚ ਤੁਲ੍ਯਾ ਸਿਤਾ, ਚੂਰ੍ਣਂ ਫਲਰਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰਸਕ੍ਤੁਭਿਸ੍ਤਰ੍ਪਣਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਕਫੋਤ੍ਥੇਸੁ ਰੋਗੇਸ੍ਵਲ੍ਪਾਗ੍ਨਿਸੁ ਚ ਨਰੇਸੁ ਤਥਾ ਸੁਕੁਮਾਰੇਸੁ ਵਿਰੇਚਨਮੇਤਨ੍ਨਿਰਪਾਯਮ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਵਾਤਰੋਗਾਦਿਸੁ ਵਿਰੇਚਨਮਾਹ-ਭਙ੍ਗੈਲਾਭ੍ਯਾਮਿਤਿ| ਭਙ੍ਗਂ-ਤ੍ਵਕ੍| ਨੀਲੀ-ਕਾਲਾਞ੍ਜਨੀ| ਤੈਃ ਤ੍ਰਿਭਿਃ| ਤੈਃ-ਚਤੁਰ੍ਭਿਃ| ਫਲਰਸੋ-ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਦਿਰਸਃ|| ਤਰ੍ਪਣਂ-ਮਨ੍ਥਮ੍| ਮਨ੍ਥਗ੍ਰਹਣਂ ਸਕ੍ਤੂਨਾਂ ਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯਾਰ੍ਥਮ੍, ਤੇਨ ਚੂਰ੍ਣਤੁਲ੍ਯਾ ਯਵਸਕ੍ਤਵੋ ਮਾਨਾਨੁਕ੍ਤੇਸ਼੍ਚ|
Adhikarana ਗੁਲ੍ਮਾਦਿਸੁ ਵਿਰੇਚਨਯੋਗਃ (੧੫-੧੬) · Śloka ੧੬
ਵਿਡਙ੍ਗਤਣ੍ਡੁਲਵਰਾਯਾਵਸ਼ੂਕਕਣਾਸ੍ਤ੍ਰਿਵਤ੍| ਸਰ੍ਵਤੋਰ੍ਧੇਨ ਤਲ੍ਲੀਢਂ ਮਧ੍ਵਾਜ੍ਯੇਨ ਗੁਡੇਨ ਵਾ||੧੫|| ਗੁਲ੍ਮਂ ਪ੍ਲੀਹੋਦਰਂ ਕਾਸਂ ਹਲੀਮਕਮਰੋਚਕਮ੍| ਕਫਵਾਤਕਤਾਂਸ਼੍ਚਾਨ੍ਯਾਨ੍ ਪਰਿਮਾਰ੍ਸ੍ਟਿ ਗਦਾਨ੍ ਬਹੂਨ੍||੧੬||
View original
विडङ्गतण्डुलवरायावशूककणास्त्रिवृत्| सर्वतोऽर्धेन तल्लीढं मध्वाज्येन गुडेन वा||१५|| गुल्मं प्लीहोदरं कासं हलीमकमरोचकम्| कफवातकृतांश्चान्यान् परिमार्ष्टि गदान् बहून्||१६||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਵਿਡਙ੍ਗਤਣ੍ਡੁਲਾਦਯਃ ਸਮਾਂਸ਼ਾਃ, ਸਰ੍ਵੇਭ੍ਯੋਰ੍ਧੇਨ ਤ੍ਰਿਵਤ੍, ਤਦੇਤਚ੍ਚੂਰ੍ਣਂ ਮਧੁਘਤਾਭ੍ਯਾਂ ਲੀਢਂ ਗੁਡੇਨ ਵਾਸ੍ਵਾਦਿਤਂ ਗੁਲ੍ਮਾਦੀਨ੍ ਕਫਵਾਤੋਤ੍ਥਾਂਸ਼੍ਚਾਨ੍ਯਾਨਪਿ ਗਦਾਨ੍ ਬਹੂਨ੍ ਪਰਿਮਾਰ੍ਸ੍ਟਿ-ਪਰਾਕਰੋਤਿ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਗੁਲ੍ਮਾਦਿਸੁ ਵਿਰੇਚਨਮਾਹ-ਵਿਡਙ੍ਗੇਤਿ| ਵਿਡਙ੍ਗਤਨ੍ਦੁਲੋ-ਵਿਡਙ੍ਗਸਾਰਃ| ਕਣਾ-ਪਿਪ੍ਪਲੀ| ਸਰ੍ਵਤਃ-ਵਿਡਙ੍ਗਾਦਿਭ੍ਯਃ ਸਡ੍ਭ੍ਯਃ|
Adhikarana ਕਲ੍ਯਾਣਕਗੁਡਃ ਕੁਸ੍ਠਾਦਿਸੁ (੧੭-੨੧) · Śloka ੨੧
ਵਿਡਙ੍ਗਪਿਪ੍ਪਲੀਮੂਲਤ੍ਰਿਫਲਾਧਾਨ੍ਯਚਿਤ੍ਰਕਾਨ੍| ਮਰੀਚੇਨ੍ਦ੍ਰਯਵਾਜਾਜੀਪਿਪ੍ਪਲੀਹਸ੍ਤਿਪਿਪ੍ਪਲੀਃ||੧੭|| ਦੀਪ੍ਯਕਂ ਪਞ੍ਚਲਵਣਂ ਚੂਰ੍ਣਿਤਂ ਕਾਰ੍ਸਿਕਂ ਪਥਕ੍| ਤਿਲਤੈਲਤ੍ਰਿਵਚ੍ਚੂਰ੍ਣਭਾਗੌ ਚਾਸ੍ਟਪਲੋਨ੍ਮਿਤੌ||੧੮|| ਧਾਤ੍ਰੀਫਲਰਸਪ੍ਰਸ੍ਥਾਂਸ੍ਤ੍ਰੀਨ੍ ਗੁਡਾਰ੍ਧਤੁਲਾਨ੍ਵਿਤਾਨ੍| ਪਕ੍ਤ੍ਵਾ ਮਦ੍ਵਗ੍ਨਿਨਾ ਖਾਦੇਤ੍ਤਤੋ ਮਾਤ੍ਰਾਮਯਨ੍ਤ੍ਰਣਃ||੧੯|| ਕੁਸ੍ਠਾਰ੍ਸ਼ਃਕਾਮਲਾਗੁਲ੍ਮਮੇਹੋਦਰਭਗਨ੍ਦਰਾਨ੍| ਗ੍ਰਹਣੀਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਾਂਸ਼੍ਚ ਹਨ੍ਤਿ ਪੁਂਸਵਨਸ਼੍ਚ ਸਃ||੨੦|| ਗੁਡਃ ਕਲ੍ਯਾਣਕੋ ਨਾਮ ਸਰ੍ਵੇਸ੍ਵਤੁਸੁ ਯੌਗਿਕਃ| |੨੧|
View original
विडङ्गपिप्पलीमूलत्रिफलाधान्यचित्रकान्| मरीचेन्द्रयवाजाजीपिप्पलीहस्तिपिप्पलीः||१७|| दीप्यकं पञ्चलवणं चूर्णितं कार्षिकं पृथक्| तिलतैलत्रिवृच्चूर्णभागौ चाष्टपलोन्मितौ||१८|| धात्रीफलरसप्रस्थांस्त्रीन् गुडार्धतुलान्वितान्| पक्त्वा मृद्वग्निना खादेत्ततो मात्रामयन्त्रणः||१९|| कुष्ठार्शःकामलागुल्ममेहोदरभगन्दरान्| ग्रहणीपाण्डुरोगांश्च हन्ति पुंसवनश्च सः||२०|| गुडः कल्याणको नाम सर्वेष्वृतुषु यौगिकः| |२१|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਵਿਡਙ੍ਗਾਦੀਨਿ ਕਾਰ੍ਸਿਕਾਣਿ, ਤ੍ਰਿਵਤਾਚੂਰ੍ਣਤਿਲਤੈਲੇ ਪਥਗਸ੍ਟਪਲਪ੍ਰਮਾਣੇ, ਆਮਲਕਫਲਰਸਪ੍ਰਸ੍ਥਾਂਸ੍ਤ੍ਰੀਨ੍, ਗੁਡਪਲਾਨਿ ਪਞ੍ਚਾਸ਼ਤ੍, ਮਦ੍ਵਿਗ੍ਨਿਨਾ ਪਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਮਾਤ੍ਰਾਮਯਨ੍ਤ੍ਰਣਃ-ਯਨ੍ਤ੍ਰਣਾਰਹਿਤਃ ਸਨ੍, ਭਕ੍ਸਯੇਤ੍| ਸ ਚ ਭਕ੍ਸਿਤਃ ਕੁਸ੍ਠਾਦੀਨ੍ ਹਨ੍ਤਿ ਪੁਂਸਵਨਸ਼੍ਚ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਗੁਡੋਯਂ ਕਲ੍ਯਾਣਕਸਂਜ੍ਞਃ ਸਰ੍ਵੇਸੁ ਚ ਤੁਸੁ ਯੌਗਿਕਃ-ਯੁਜ੍ਯਤੇ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਕਲ੍ਯਾਣਕਂ ਗੁਡਮਾਵਿਡਙ੍ਗਪਿਪ੍ਪਲੀਤਿ|
Adhikarana ਅਵਿਪਤ੍ਤਿਯੋਗੋ ਮੂਤ੍ਰਕਚ੍ਛ੍ਰਾਦਿਸੁ (੨੧-੨੩) · Śloka ੨੩
| ਵ੍ਯੋਸਤ੍ਰਿਜਾਤਕਾਮ੍ਭੋਦਕਮਿਘ੍ਨਾਮਲਕੈਸ੍ਤ੍ਰਿਵਤ੍||੨੧|| ਸਰ੍ਵੈਃ ਸਮਾ ਸਮਸਿਤਾ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰੇਣ ਗੁਟਿਕਾਃ ਕਤਾਃ| ਮੂਤ੍ਰਕਚ੍ਛ੍ਰਜ੍ਵਰਚ੍ਛਰ੍ਦਿਕਾਸਸ਼ੋਸਭ੍ਰਮਕ੍ਸਯੇ||੨੨|| ਤਾਪੇ ਪਾਣ੍ਡ੍ਵਾਮਯੇਲ੍ਪੇਗ੍ਨੌ ਸ਼ਸ੍ਤਾਃ ਸਰ੍ਵਵਿਸੇਸੁ ਚ| ਅਵਿਪਤ੍ਤਿਰਯਂ ਯੋਗਃ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਃ ਪਿਤ੍ਤਰੋਗਿਣਾਮ੍||੨੩||
View original
| व्योषत्रिजातकाम्भोदकृमिघ्नामलकैस्त्रिवृत्||२१|| सर्वैः समा समसिता क्षौद्रेण गुटिकाः कृताः| मूत्रकृच्छ्रज्वरच्छर्दिकासशोषभ्रमक्षये||२२|| तापे पाण्ड्वामयेऽल्पेऽग्नौ शस्ताः सर्वविषेषु च| अविपत्तिरयं योगः प्रशस्तः पित्तरोगिणाम्||२३||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਵ੍ਯੋਸਾਦਿਭਿਃ ਸਮਭਾਗੈਃ ਸਰ੍ਵੈਰ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯੈਸ੍ਤ੍ਰਿਵਤ੍ਸਮਾ, ਸਾ ਚ ਤ੍ਰਿਵਤ੍ ਤੁਲ੍ਯਸ਼ਰ੍ਕਰਾ, ਏਵਮੇਤਾਃ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰੇਣ ਗੁਟਿਕਾਃ ਕਤਾ ਮੂਤ੍ਰਕਚ੍ਛ੍ਰਾਦਿਸੁ ਸ਼ਸ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਅਵਿਪਤ੍ਤਿਰਯਂ ਯੋਗਃ ਪਿਤ੍ਤਰੋਗਿਣਾਂ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਃ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਮੂਤ੍ਰਕਚ੍ਛ੍ਰਾਦਿਸੁ ਵਿਰੇਚਨਮਾਹ-ਵ੍ਯੋਸੇਤਿ| ਸਰ੍ਵੈਃ ਨਵਭਿਃ, ਸਮਾ-ਨਵਭਾਗਾ ਤ੍ਰਿਵਤ੍| ਸਮਸਿਤਾ-ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਯਾ ਅਪਿ ਨਵ ਭਾਗਾਃ|
Adhikarana ਵਰ੍ਸਾਸੁ ਵਿਰੇਚਨਯੋਗਃ (੨੪) · Śloka ੨੪
ਤ੍ਰਿਵਤਾ ਕੌਟਜਂ ਬੀਜਂ ਪਿਪ੍ਪਲੀ ਵਿਸ਼੍ਵਭੇਸਜਮ੍| ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਰਸੋਪੇਤਂ ਵਰ੍ਸਾਕਾਲੇ ਵਿਰੇਚਨਮ੍||੨੪||
View original
त्रिवृता कौटजं बीजं पिप्पली विश्वभेषजम्| क्षौद्रद्राक्षारसोपेतं वर्षाकाले विरेचनम्||२४||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਤ੍ਰਿਵਤਾਦਿਕਂ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਰਸਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਾਵਸਿ ਵਿਰੇਚਨਮ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਵਰ੍ਸਾਸੁ ਵਿਰੇਚਨਮਾਹ-ਤ੍ਰਿਵਤੇਤਿ|
Adhikarana ਸ਼ਰਦਿ ਵਿਰੇਚਨਯੋਗਃ (੨੫) · Śloka ੨੫
ਤ੍ਰਿਵਦ੍ਦੁਰਾਲਭਾਮੁਸ੍ਤਸ਼ਰ੍ਕਰੋਦੀਚ੍ਯਚਨ੍ਦਨਮ੍| ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਮ੍ਬੁਨਾ ਸਯਸ੍ਟ੍ਯਾਹ੍ਵਸਾਤਲਂ ਜਲਦਾਤ੍ਯਯੇ||੨੫||
View original
त्रिवृद्दुरालभामुस्तशर्करोदीच्यचन्दनम्| द्राक्षाम्बुना सयष्ट्याह्वसातलं जलदात्यये||२५||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਤ੍ਰਿਵਦ੍ਦੁਰਾਲਭਾਦਿਕਂ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਜਲੇਨ ਸ਼ਰਦਿ ਵਿਰੇਚਨਮ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਸ਼ਰਦਿ ਵਿਰੇਚਨਮਾਹ-ਤ੍ਰਿਵਦਿਤਿ| ਉਦੀਚ੍ਯਂ-ਵਾਲਕਮ੍| ਸਾਤਲਾ-ਸਪ੍ਤਲਾ|
Adhikarana ਹੇਮਨ੍ਤੇ ਵਿਰੇਚਨਯੋਗਃ (੨੬) · Śloka ੨੬
ਤ੍ਰਿਵਤਾਂ ਚਿਤ੍ਰਕਂ ਪਾਠਾਮਜਾਜੀਂ ਸਰਲਂ ਵਚਾਮ੍| ਸ੍ਵਰ੍ਣਕ੍ਸੀਰੀਂ ਚ ਹੇਮਨ੍ਤੇ ਚੂਰ੍ਣਮੁਸ੍ਣਾਮ੍ਬੁਨਾ ਪਿਬੇਤ੍||੨੬||
View original
त्रिवृतां चित्रकं पाठामजाजीं सरलं वचाम्| स्वर्णक्षीरीं च हेमन्ते चूर्णमुष्णाम्बुना पिबेत्||२६||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਤ੍ਰਿਵਤਾਦਿਕਂ ਚੂਰ੍ਣਮੁਸ੍ਣਾਮ੍ਬੁਨਾ ਸਹ ਹੇਮਨ੍ਤੇ ਪਿਬੇਤ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਹੇਮਨ੍ਤੇ ਵਿਰੇਚਨਮਾਹ-ਤ੍ਰਿਵਤਾਮਿਤਿ|
Adhikarana ਗ੍ਰੀਸ੍ਮੇ ਵਿਰੇਚਨਯੋਗਃ (੨੭) · Śloka ੨੭
ਤ੍ਰਿਵਤਾ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਤੁਲ੍ਯਾ ਗ੍ਰੀਸ੍ਮਕਾਲੇ ਵਿਰੇਚਨਮ੍| |੨੭|
View original
त्रिवृता शर्करातुल्या ग्रीष्मकाले विरेचनम्| |२७|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਤ੍ਰਿਵਚ੍ਛਰ੍ਕਰਾਸਮਾ ਗ੍ਰੀਸ੍ਮਰ੍ਤੌ ਵਿਰੇਚਨਮ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਗ੍ਰੀਸ੍ਮੇ ਵਿਰੇਚਨਮਾਹ-ਤ੍ਰਿਵਤੇਤਿ|
Adhikarana ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਨਾਂ ਸਰ੍ਵਰ੍ਤੁਕੋ ਵਿਰੇਚਨਯੋਗਃ (੨੭-੨੮) · Śloka ੨੮
| ਤ੍ਰਿਵਤ੍ਤ੍ਰਾਯਨ੍ਤਿਹਪੁਸਾਸਾਤਲਾਕਟੁਰੋਹਿਣੀਃ||੨੭|| ਸ੍ਵਰ੍ਣਕ੍ਸੀਰੀਂ ਚ ਸਞ੍ਚੂਰ੍ਣ੍ਯ ਗੋਮੂਤ੍ਰੇ ਭਾਵਯੇਤ੍ਤ੍ਰ੍ਯਹਮ੍| ਏਸ ਸਰ੍ਵਰ੍ਤੁਕੋ ਯੋਗਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਨਾਂ ਮਲਦੋਸਹਤ੍||੨੮||
View original
| त्रिवृत्त्रायन्तिहपुषासातलाकटुरोहिणीः||२७|| स्वर्णक्षीरीं च सञ्चूर्ण्य गोमूत्रे भावयेत्त्र्यहम्| एष सर्वर्तुको योगः स्निग्धानां मलदोषहृत्||२८||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਤ੍ਰਿਵਦਾਦੀਨਿ ਸਞ੍ਚੂਰ੍ਣ੍ਯ ਤ੍ਰ੍ਯਹਂ ਗੋਮੂਤ੍ਰੇ ਭਾਵਯੇਤ੍| ਏਸ ਯੋਗਃ ਸਰ੍ਵਰ੍ਤੁਸ੍ਵਪਿ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਨਾਂ ਨਰਾਣਾਂ ਮਲਦੋਸਸ੍ਯ ਹਾਰਕਃ ਸ੍ਯਾਤ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਨਾਂ ਸਰ੍ਵਰ੍ਤੁਕਂ ਵਿਰੇਚਨਮਾਹ-ਤ੍ਰਿਵਦਿਤਿ|
Adhikarana ਰੂਕ੍ਸਾਣਾਂ ਸਰ੍ਵਰ੍ਤੁਕੋ ਵਿਰੇਚਨਯੋਗਃ (੨੯-੧) · Śloka ੧
ਸ਼੍ਯਾਮਾਤ੍ਰਿਵਦ੍ਦੁਰਾਲਮ੍ਭਾਹਸ੍ਤਿਪਿਪ੍ਪਲਿਵਤ੍ਸਕਮ੍| ਨੀਲਿਨੀਕਟੁਕਾਮੁਸ੍ਤਾਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਾਯੁਕ੍ਤਂ ਸੁਚੂਰ੍ਣਿਤਮ੍||੨੯|| ਰਸਾਜ੍ਯੋਸ੍ਣਾਮ੍ਬੁਭਿਃ ਸ਼ਸ੍ਤਂ ਰੂਕ੍ਸਾਣਾਮਪਿ ਸਰ੍ਵਦਾ| |੩੦| ਇਤਿ ਤ੍ਰਿਵਚ੍ਛ੍ਯਾਮਯੋਃ ਕਲ੍ਪਃ||੧||
View original
श्यामात्रिवृद्दुरालम्भाहस्तिपिप्पलिवत्सकम्| नीलिनीकटुकामुस्ताश्रेष्ठायुक्तं सुचूर्णितम्||२९|| रसाज्योष्णाम्बुभिः शस्तं रूक्षाणामपि सर्वदा| |३०| इति त्रिवृच्छ्यामयोः कल्पः||१||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਸ਼੍ਯਾਮਾਦ੍ਯਂ ਚੂਰ੍ਣੀਕਤਂ ਮਾਂਸਰਸਘਤੋਸ੍ਣਾਮ੍ਬੁਭੀ ਰੂਕ੍ਸਾਣਾਮਪਿ ਸਰ੍ਵਕਾਲਂ ਸ਼ਸ੍ਤਮ੍| ਅਪਿਸ਼ਬ੍ਦਾਤ੍ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਨਾਂ ਸ਼ਸ੍ਤਮੇਵ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਰੂਕ੍ਸਾਣਾਮਪਿ ਸਰ੍ਵਰ੍ਤੁਸੁ ਵਿਰੇਚਨਮਾਹ-ਸ਼੍ਯਾਮੇਤਿ| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਤੁ (?) (ਚਰਕੇ ਕ. ਅ. ੭)- " ਵ੍ਯੋਸਤ੍ਵਕ੍ਪਤ੍ਰਮੁਸ੍ਤੈਲਵਿਡਙ੍ਗਾਮਲਕਾਨ੍ ਸਮਾਨ੍| ਤ੍ਰਿਵਤੋਸ੍ਟਗੁਣਂ ਭਾਗਂ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਯਾਸ਼੍ਚ ਸਙ੍ਗੁਣਮ੍|| ਗੁਡੇਨ ਗੁਟਿਕਾਃ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰੇਣ ਸਹ ਸਂਯੁਤਾਃ| ਮੂਤ੍ਰਕੁਚ੍ਛ੍ਰੇ ਜ੍ਵਰੇ ਵਮ੍ਯਾਂ ਕਾਸੇ ਸ਼ੋਸੇ ਭ੍ਰਮੇ ਕ੍ਸਯੇ|| ਗੁਲ੍ਮੇ ਪਾਣ੍ਡ੍ਵਾਮਯੇਲ੍ਪੇਗ੍ਨੌ ਸ਼ਸ੍ਤਾ ਨਿਰ੍ਯਨ੍ਤ੍ਰਿਤਾਸ਼ਿਨਃ| ਯੋਗਃ ਸਰ੍ਵਵਿਸਾਣਾਂ ਚ ਮਤਂ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਂ ਵਿਰੇਚਨਮ੍||" (ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਕ. ਅ. ੨)- "ਤ੍ਰ੍ਯੂਸਣਤ੍ਰਿਫਲਾਹਿਙ੍ਗੁ ਕਾਰ੍ਸਿਕਂ ਤ੍ਰਿਵਤਾਪਲਮ੍| ਸੌਵਰ੍ਚਲਾਰ੍ਧਕਰ੍ਸਸ਼੍ਚ ਪਲਾਰ੍ਦ੍ਧਂ ਚਾਮ੍ਲਵੇਤਸਾਤ੍|| ਤਚ੍ਚੂਰ੍ਣਂ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਤੁਲ੍ਯਂ ਮਣ੍ਡੇਨਾਮ੍ਲੇਨ ਵਾ ਪਿਬੇਤ੍| ਗੁਲ੍ਮਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਾਰ੍ਤਿਨੁਤ੍ਸਿਦ੍ਧਂ ਜੀਰ੍ਣੇ ਚਾਸ੍ਮਿਨ੍ ਰਸੌਦਨਮ੍|| ਤ੍ਰਿਵਤਾਤ੍ਰਿਫਲਾਦਨ੍ਤੀਸਾਤਲਾਵ੍ਯੋਸਸੈਨ੍ਧਵੈਃ || ਪ੍ਰਕਲ੍ਪ੍ਯ ਚੂਰ੍ਣਂ ਸਪ੍ਤਾਹਂ ਭਾਵ੍ਯਮਾਮਲਕਾਦ੍ਰਸੇ|| ਤਦ੍ਯੋਜ੍ਯਂ ਤਰ੍ਪਣੇ ਯੂਸੇ ਪਿਸ਼ਿਤੇ ਰਾਗਯੁਕ੍ਤਿਸੁ|| ਤੁਲ੍ਯਾਮ੍ਲਂ ਤ੍ਰਿਵਤਾਕਲ੍ਕਸਿਦ੍ਧਂ ਗੁਲ੍ਮਹਰਂ ਘਤਮ੍|| ਸ਼੍ਯਾਮਾਤ੍ਰਿਵਤ੍ਕਸਾਯੇਣ ਸਿਦ੍ਧਂ ਸਰ੍ਪਿਃਪਯੋਥਵਾ| ਤ੍ਰਿਵਨ੍ਮੁਸ੍ਟੀਂਸ੍ਤੁ ਸਨਖਾਨਸ੍ਟੌ ਦ੍ਰੋਣੇਮ੍ਭਸਃ ਪਚੇਤ੍|| ਪਾਦਸ਼ੇਸਂ ਕਸਾਯਂ ਤਂ ਪੂਤਂ ਗੁਡਤੁਲਾਯੁਤਮ੍| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੇ ਸ੍ਥਾਪ੍ਯਂ ਘਟੇ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਪਿਪ੍ਪਲੀਫਲਚਿਤ੍ਰਕੈਃ|| ਲਿਪ੍ਤੇ ਮਾਸੇ ਗਤੇ ਪੀਤਂ ਪਾਣ੍ਡੁਸ਼੍ਵਯਥੁਗੁਲ੍ਮਜਿਤ੍| ਸੁਰਾ ਵਾ ਤ੍ਰਿਵਤਾਪਾਦਕਿਣ੍ਵਾ ਤਤ੍ਕ੍ਵਾਥਸਂਯੁਤਾ|| ਯਵੈਃ ਸ਼੍ਯਾਮਾਤ੍ਰਿਵਤ੍ਕ੍ਵਾਥਾਸ੍ਵਿਨ੍ਨੈਃ ਕੁਲ੍ਮਾਸਮਮ੍ਭਸਾ| ਆਸੁਤਂ ਸਡਹਂ ਪਲ੍ਲੇ ਜਾਤਂ ਸੌਵੀਰਕਂ ਪਿਬੇਤ੍|| ਭਸ੍ਟਾਨ੍ ਵਾ ਸਤੁਸਾਨ੍ ਸਿਦ੍ਧਾਨ੍ਯਵਾਂਸ੍ਤਚ੍ਚੂਰ੍ਣਸਂਯੁਤਾਨ੍ ਆਸੁਤਾਨਮ੍ਭਸਾ ਤਦ੍ਵਤ੍ਪਿਬੇਜ੍ਜਾਤਂ ਤੁਸੋਦਕਮ੍|" ਇਤਿ| ਵਨ੍ਦੇ ਤੁ (ਅ.੭੪/੯)- "ਅਭਯਾਪਿਪ੍ਪਲੀਮੂਲਂ ਮਰਿਚਂ ਵਿਸ਼੍ਵਭੇਸਜਮ੍| ਤ੍ਵਕ੍ਪਤ੍ਰਪਿਪ੍ਪਲੀਮੁਸ੍ਤਵਿਡਙ੍ਗਾਮਲਕਾਨਿ ਚ|| ਏਤਾਨਿ ਸਮਭਾਗਾਨਿ ਦਨ੍ਤੀ ਚ ਤ੍ਰਿਗੁਣਾ ਭਵੇਤ੍| ਤ੍ਰਿਵਦਸ੍ਟਗੁਣਾ ਦੇਯਾ ਸਡ੍ਗੁਣਾ ਚਾਤ੍ਰ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾ|| ਮਧੁਨਾ ਮੋਦਕਾਨ੍ ਕਤ੍ਵਾ ਚਾਕ੍ਸਮਾਤ੍ਰਾਨ੍ ਪ੍ਰਮਾਣਤਃ| ਏਕੈਕਂ ਭਕ੍ਸਯੇਤ੍ਪ੍ਰਾਤਃ ਸ਼ੀਤਂ ਚਨੁ ਜਲਂ ਪਿਬੇਤ੍|| ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਵਿਰਿਚ੍ਯਤੇ ਜਨ੍ਤੁਰ੍ਯਾਵਦੁਸ੍ਣਂ ਨ ਸੇਵਤੇ| ਪਾਨਾਹਾਰਵਿਹਾਰੇਸੁ ਭਵੇਨ੍ਨਿਰ੍ਯਨ੍ਤ੍ਰਣਃ ਸਦਾ|| ਪਾਣ੍ਡੁਤ੍ਵਕਾਸਵਿਸਮਜ੍ਵਰਵਹ੍ਨਿਸਾਦਾਨ੍ ਜਙ੍ਘੋਰੁਪਸ੍ਠਜਘਨੋਦਰਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸ਼ੂਲਾਨ੍| ਦੁਰ੍ਨਾਮਕੁਣ੍ਡਲਭਗਨ੍ਦਰਸ਼ੋਫਗੁਲ੍ਮਾਨ੍ ਯਕ੍ਸ੍ਮੋਦਰਭ੍ਰਮਵਿਦਾਹਕਮੂਤ੍ਰਕਚ੍ਛ੍ਰਾਨ੍|| ਲ੍ਪੀਹਾਕ੍ਸਿਰੋਗਪਵਨਾਸ਼੍ਮਰਿਕੁਸ੍ਠਮੇਹਾਨ੍ ਹਨ੍ਯਾਦ੍ਰਸਾਯਨਮਿਦਂ ਭਿਸਜਾ ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਅਲ੍ਪਵ੍ਯਯਂ ਬਹੁਫਲਂ ਸਤਤੋਪਯੋਜ੍ਯਮਾਯੁਸ੍ਕਰਂ ਪਲਿਤਨਾਸ਼ਨਮਸ਼੍ਵਿਦ੍ਦਸ੍ਟਮ੍||" ਇਤਿ|
Adhikarana ਰਾਜਵਕ੍ਸਕਲ੍ਪਃ ਜ੍ਵਰਾਦਿਸੁ ਵਿਰੇਚਨਯੋਗਃ (੩੦-੩੧) · Śloka ੩੧
ਅਥ ਰਾਜਵਕ੍ਸਕਲ੍ਪਃ| | ਜ੍ਵਰਹਦ੍ਰੋਗਵਾਤਾਸਗੁਦਾਵਰ੍ਤਾਦਿਰੋਗਿਸੁ||੩੦|| ਰਾਜਵਕ੍ਸੋਧਿਕਂ ਪਥ੍ਯੋ ਮਦੁਰ੍ਮਧੁਰਸ਼ੀਤਲਃ| |੩੧|
View original
अथ राजवृक्षकल्पः| | ज्वरहृद्रोगवातासृगुदावर्तादिरोगिषु||३०|| राजवृक्षोऽधिकं पथ्यो मृदुर्मधुरशीतलः| |३१|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਜ੍ਵਰਾਦਿਸ੍ਵਨ੍ਯੇਭ੍ਯਸ੍ਤਦ੍ਵਿਸਯੋਕ੍ਤੇਭ੍ਯੋ ਵਿਰੇਚਨਦ੍ਰਵ੍ਯੇਭ੍ਯੋ ਰਾਜਵਕ੍ਸੋਤਿਸ਼ਯੇਨ ਪਥ੍ਯਃ| ਕਿਮ੍ਭੂਤਃ ? ਮਦੁਰ੍ਮਧੁਰਃ ਸ਼ੀਤਲਸ਼੍ਚ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਆਰਗ੍ਵਧਕਲ੍ਪਮਾਹ-ਜ੍ਵਰਹਦ੍ਰੋਗੇਤਿ|
Adhikarana ਬਾਲਾਦਿਸੁ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਯੋਗਃ (੩੧-੩੨) · Śloka ੩੨
| ਬਾਲੇ ਵਦ੍ਧੇ ਕ੍ਸਤੇ ਕ੍ਸੀਣੇ ਸੁਕੁਮਾਰੇ ਚ ਮਾਨਵੇ||੩੧|| ਯੋਜ੍ਯੋ ਮਦ੍ਵਨਪਾਯਿਤ੍ਵਾਦ੍ਵਿਸ਼ੇਸਾਚ੍ਚਤੁਰਙ੍ਗੁਲਃ| |੩੨|
View original
| बाले वृद्धे क्षते क्षीणे सुकुमारे च मानवे||३१|| योज्यो मृद्वनपायित्वाद्विशेषाच्चतुरङ्गुलः| |३२|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਬਾਲਾਦੌ ਮਦੁਤ੍ਵਾਦਨਪਾਯਿਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਚਤੁਰਙ੍ਗੁਲੋ ਯੋਜ੍ਯਃ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਬਾਲਾਦੌ ਵਿਸ਼ੇਸਾਦਾਰਗ੍ਵਧੋ ਯੋਜ੍ਯ ਇਤ੍ਯਾਹ-ਬਾਲ ਇਤਿ|
Adhikarana ਗ੍ਰਹਣਵਿਧਿਃ (੩੨-੩੪) · Śloka ੩੪
| ਫਲਕਾਲੇ ਪਰਿਣਤਂ ਫਲਂ ਤਸ੍ਯ ਸਮਾਹਰੇਤ੍||੩੨|| ਤੇਸਾਂ ਗੁਣਵਤਾਂ ਭਾਰਂ ਸਿਕਤਾਸੁ ਵਿਨਿਕ੍ਸਿਪੇਤ੍| ਸਪ੍ਤਰਾਤ੍ਰਾਤ੍ਸਮੁਦ੍ਧਤ੍ਯ ਸ਼ੋਸਯੇਦਾਤਪੇ ਤਤਃ||੩੩|| ਤਤੋ ਮਜ੍ਜਾਨਮੁਦ੍ਧਤ੍ਯ ਸ਼ੁਚੌ ਪਾਤ੍ਰੇ ਨਿਧਾਪਯੇਤ੍| |੩੪|
View original
| फलकाले परिणतं फलं तस्य समाहरेत्||३२|| तेषां गुणवतां भारं सिकतासु विनिक्षिपेत्| सप्तरात्रात्समुद्धृत्य शोषयेदातपे ततः||३३|| ततो मज्जानमुद्धृत्य शुचौ पात्रे निधापयेत्| |३४|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਤਸ੍ਯ-ਸ਼ਮ੍ਯਾਕਸ੍ਯ, ਫਲਕਾਲੇ ਪਰਿਣਤਂ-ਪਕ੍ਵਂ, ਫਲਂ ਸਮਾਹਰੇਤ੍-ਸਙ੍ਗਹ੍ਣੀਯਾਤ੍| ਤੇਸਾਂ-ਫਲਾਨਾਂ, ਗੁਣਵਤਾਂ-ਸੁਨਿਸ੍ਪਨ੍ਨਾਨਾਂ, ਭਾਰਂ-ਪਲਸ਼ਤਵਿਂਸ਼ਤਿਃ, ਵਾਲੁਕਾਸੁ ਵਿਨਿਕ੍ਸਿਪੇਤ੍| ਸਪ੍ਤਰਾਤ੍ਰਾਦੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਸਿਕਤਾਭ੍ਯ ਉਦ੍ਧਤ੍ਯਾਨਨ੍ਤਰਮਾਤਪੇ ਸ਼ੋਸਯੇਤ੍| ਤਤਃ-ਅਨਨ੍ਤਰਂ, ਤੇਭ੍ਯਃ ਫਲੇਭ੍ਯੋ ਮਜ੍ਜਾਨਮੁਦ੍ਧਤ੍ਯ-ਗਹੀਤ੍ਵਾ, ਪਾਤ੍ਰੇ-ਭਾਣ੍ਡੇ, ਸ਼ੁਚੌ ਸ਼ੁਦ੍ਧੇ, ਸ੍ਥਾਪਯੇਤ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਗ੍ਰਹਣਵਿਧਿਮਾਹ-ਫਲਕਾਲ ਇਤਿ| ਤੇਸਾਂ-ਫਲਾਨਾਮ੍| ਭਾਰਂ-ਤੁਲਾਵਿਂਸ਼ਤਿਃ|
Adhikarana ਦਾਹੋਦਾਵਰ੍ਤਯੋਃ ਵਿਰੇਚਨਯੋਗਃ (੩੪-੩੫) · Śloka ੩੫
| ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਰਸੇਨ ਤਂ ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਦਾਹੋਦਾਵਰ੍ਤਪੀਡਿਤੇ||੩੪|| ਚਤੁਰ੍ਵਰ੍ਸੇ ਸੁਖਂ ਬਾਲੇ ਯਾਵਦ੍ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਵਾਰ੍ਸਿਕੇ| |੩੫|
View original
| द्राक्षारसेन तं दद्याद्दाहोदावर्तपीडिते||३४|| चतुर्वर्षे सुखं बाले यावद्द्वादशवार्षिके| |३५|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਤਂ-ਮਜ੍ਜਾਨਂ, ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਰਸੇਨ ਦਦ੍ਯਾਤ੍| ਦਾਹਾਦ੍ਯਾਰ੍ਤੇ ਨਰੇ ਚਤੁਰ੍ਵਰ੍ਸੇ ਬਾਲੇ ਸੁਖੇਨੈਤਦ੍ਵਿਰੇਚਨਮ੍, ਯਾਵਦ੍ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਵਾਰ੍ਸਿਕੇ ਬਾਲੇ ਸੁਖਂ ਵਿਰੇਚਨਮਿਦਮ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਦਾਹੋਦਾਵਰ੍ਤਯੋਰ੍ਵਿਰੇਚਨਮਾਹ-ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਰਸੇਨੇਤਿ|
Adhikarana ਦਾਹੋਦਾਵਰ੍ਤਯੋਃ ਅਨ੍ਯੇ ਪਞ੍ਚ ਯੋਗਾਃ (੩੫-੩੬) · Śloka ੩੬
| ਚਤੁਰਙ੍ਗੁਲਮਜ੍ਜ੍ਞੋ ਵਾ ਕਸਾਯਂ ਪਾਯਯੇਦ੍ਧਿਮਮ੍||੩੫|| ਦਧਿਮਣ੍ਡਸੁਰਾਮਣ੍ਡਧਾਤ੍ਰੀਫਲਰਸੈਃ ਪਥਕ੍| ਸੌਵੀਰਕੇਣ ਵਾ ਯੁਕ੍ਤਮ੍ ਕਲ੍ਕੇਨ ਤ੍ਰੈਵਤੇਨ ਵਾ||੩੬||
View original
| चतुरङ्गुलमज्ज्ञो वा कषायं पाययेद्धिमम्||३५|| दधिमण्डसुरामण्डधात्रीफलरसैः पृथक्| सौवीरकेण वा युक्तम् कल्केन त्रैवृतेन वा||३६||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਅਥਵਾ ਰਾਜਵਕ੍ਸਮਜ੍ਜ੍ਞੋ ਹਿਮਂ [ਕਸਾਯਂ]-ਸ਼ੀਤਕਸਾਯਂ, ਦਧਿਮਣ੍ਡਾਦਿਭਿਃ ਪਥਗ੍ਯੁਕ੍ਤਮਥਵਾ ਕਾਞ੍ਜਿਕੇਨਾਥਵਾ ਕਲ੍ਕੇਨ ਤ੍ਰਿਵਤਾਸਮ੍ਬਨ੍ਧਿਨਾ ਯੁਕ੍ਤਂ ਪਾਯਯੇਤ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਅਨ੍ਯਦ੍ਵਿਰੇਚਨਪਞ੍ਚਕਮਾਹ-ਚਤੁਰਙ੍ਗੁਲੇਤਿ| ਸੌਵੀਰਕੇਣ-ਕਾਞ੍ਜਿਕੇਨ|
Adhikarana ਰਾਜਵਕ੍ਸਾਰਿਸ੍ਟਂ ਵਿਰੇਚਨਯੋਗਃ (੩੭-੨) · Śloka ੨
ਦਨ੍ਤੀਕਸਾਯੇ ਤਨ੍ਮਜ੍ਜ੍ਞੋ ਗੁਡਂ ਜੀਰ੍ਣਂ ਚ ਨਿਕ੍ਸਿਪੇਤ੍| ਤਮਰਿਸ੍ਟਂ ਸ੍ਥਿਤਂ ਮਾਸਂ ਪਾਯਯੇਤ੍ ਪਕ੍ਸਮੇਵ ਵਾ||੩੭|| ਇਤਿ ਰਾਜਵਕ੍ਸਕਲ੍ਪਃ||੨||
View original
दन्तीकषाये तन्मज्ज्ञो गुडं जीर्णं च निक्षिपेत्| तमरिष्टं स्थितं मासं पाययेत् पक्षमेव वा||३७|| इति राजवृक्षकल्पः||२||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਦਨ੍ਤੀਕਸਾਯੇ ਤਨ੍ਮਜ੍ਜ੍ਞਃ-ਕਰ੍ਣਿਕਾਰਸ੍ਯ ਮਧ੍ਯਾਨਿ, ਗੁਡਂ ਜੀਰ੍ਣਂ ਚ ਵਿਨਿਕ੍ਸਿਪੇਤ੍| ਤਮਰਿਸ੍ਟਂ ਮਾਸਂ ਸ੍ਥਿਤਂ ਪਾਯਯੇਤ੍| ਪਕ੍ਸਂ ਵਾ ਸ੍ਥਿਤਮ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਵਿਰੇਚਨਾਨ੍ਤਰਮਾਹ-ਦਨ੍ਤੀਕਸਾਯ ਇਤਿ|
Adhikarana ਤਿਲ੍ਵਕਕਲ੍ਪਃ ਤਿਲ੍ਵਕਮੂਲਚੂਰ੍ਣਸ੍ਯ ਯੋਗਃ (੩੮-੪੦) · Śloka ੪੦
ਅਥ ਤਿਲ੍ਵਕਕਲ੍ਪਃ| ਤ੍ਵਚਂ ਤਿਲ੍ਵਕਮੂਲਸ੍ਯ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰਵਲ੍ਕਲਮ੍| ਵਿਸ਼ੋਸ੍ਯ ਚੂਰ੍ਣਯਿਤ੍ਵਾ ਚ ਦ੍ਵੌ ਭਾਗੌ ਗਾਲਯੇਤ੍ਤਤਃ||੩੮|| ਰੋਧ੍ਰਸ੍ਯੈਵ ਕਸਾਯੇਣ ਤਤੀਯਂ ਤੇਨ ਭਾਵਯੇਤ੍| ਕਸਾਯੇ ਦਸ਼ਮੂਲਸ੍ਯ ਤਂ ਭਾਗਂ ਭਾਵਿਤਂ ਪੁਨਃ||੩੯|| ਸ਼ੁਸ੍ਕਂ ਚੂਰ੍ਣਂ ਪੁਨਃ ਕਤ੍ਵਾ ਤਤਃ ਪਾਣਿਤਲਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਮਸ੍ਤੁਮੂਤ੍ਰਸੁਰਾਮਣ੍ਡਕੋਲਧਾਤ੍ਰੀਫਲਾਮ੍ਬੁਭਿਃ||੪੦||
View original
अथ तिल्वककल्पः| त्वचं तिल्वकमूलस्य त्यक्त्वाऽऽभ्यन्तरवल्कलम्| विशोष्य चूर्णयित्वा च द्वौ भागौ गालयेत्ततः||३८|| रोध्रस्यैव कषायेण तृतीयं तेन भावयेत्| कषाये दशमूलस्य तं भागं भावितं पुनः||३९|| शुष्कं चूर्णं पुनः कृत्वा ततः पाणितलं पिबेत्| मस्तुमूत्रसुरामण्डकोलधात्रीफलाम्बुभिः||४०||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਤਿਲ੍ਵਕਮੂਲਸ੍ਯ ਤ੍ਵਚਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਮਧ੍ਯਵਲ੍ਕਲਂ ਵਿਸ਼ੋਸ੍ਯ ਤਥਾ ਚੂਰ੍ਣਯਿਤ੍ਵਾ ਤਤਸ਼੍ਚੂਰ੍ਣਾਤ੍ ਦ੍ਵੌ ਭਾਗੌ ਰੋਧ੍ਰਸ੍ਯੈਵ ਕਸਾਯੇਣ ਗਾਲਯੇਤ੍| ਤਤਃ-ਅਨਨ੍ਤਰਮ੍, ਅਵਸ਼ਿਸ੍ਟੋ ਯਸ੍ਤਤੀਯੋ ਭਾਗਸ੍ਤਤਸ਼੍ਚੂਰ੍ਣਾਤ੍, ਤਂ ਤੇਨ ਕਸਾਯੇਣ ਵਸ੍ਤ੍ਰਗਾਲਿਤੇਨ ਭਾਵਯੇਤ੍| ਅਨਨ੍ਤਰਂ ਵਸ੍ਤ੍ਰਗਾਲਿਤਕਸਾਯੇਣ ਭਾਵਿਤਂ ਪੁਨਃ ਕਸਾਯੇ ਦਸ਼ਮੂਲਸ੍ਯ ਭਾਵਿਤਮਨਨ੍ਤਰਂ ਸ਼ੁਸ੍ਕਚੂਰ੍ਣਂ [ਕਤ੍ਵਾ] ਤਤਸ਼੍ਚੂਰ੍ਣਾਤ੍ ਪਾਣਿਤਲਂ-ਕਰ੍ਸਂ, ਮਸ੍ਤੁਗੋਮੂਤ੍ਰਾਦਿਕੇਨ ਪਿਬੇਤ੍| (ਕੋਲਂ-ਬਦਰਮ੍, ਧਾਤ੍ਰੀਫਲਂ-ਆਮਲਕਮ੍, ਤਯੋਰਮ੍ਬੁਨੀ ਸ੍ਵਰਸੌ|) ਤਦ੍ਭਾਵਨੌਸਧਪ੍ਰਮਾਣਂ ਚ ਸ਼ਿਲਾਜਤੁਨਃ ਕਲ੍ਪਵਤ੍ ਕਲ੍ਪਯੇਤ੍| ਸ਼ਿਲਾਜਤੁਕਲ੍ਪਂ ਚ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤਿ (ਹ. ਉ. ਅ. ੩੯/੧੩੫)- "ਸਮਗਿਰਿਜਮਸ੍ਟਗੁਣਿਤੇ ਨਿਃਕ੍ਵਾਥ੍ਯਂ ਭਾਵਨੌਸਧਂ ਤੋਯੇ|" ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਸ੍ਮਾਦਤ੍ਰ ਤਿਲ੍ਵਕਤ੍ਵਚੋ ਭਾਵ੍ਯੌਸਧਸ੍ਯ ਰੋਧ੍ਰਸ਼੍ਚ(ਧ੍ਰਂਚ)ਭਾਵਨੌਸਧਂ ਸਮਂ ਦੇਯਮ੍, ਤਤੋਸ੍ਟਗੁਣਂ ਜਲਂ ਦੇਯਮ੍, ਤਚ੍ਚ ਕ੍ਵਥਨੇਨਾਸ੍ਟਾਂਸ਼ਸ਼ੇਸਂ ਕਾਰ੍ਯਮਿਤਿ| ਏਵਮਨ੍ਯਤ੍ਰਾਪ੍ਯਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਪ੍ਰਮਾਣਾਨਾਂ ਭਾਵ੍ਯਦ੍ਰਵ੍ਯਭਾਵਨਾਦ੍ਰਵ੍ਯਤੋਯਾਵਸ਼ਿਸ੍ਟਾਨਾਂ ਪਰਿਮਾਣਂ ਬੋਧ੍ਯਮ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਤਿਲ੍ਵਕਕਲ੍ਪਮਾਹ-ਤ੍ਵਚਮਿਤਿ| ਆਭ੍ਯਨ੍ਤਰਵਲ੍ਕਲਂ-ਕਾਸ੍ਠਲਗ੍ਨਾ ਤ੍ਵਕ੍| ਚੂਰ੍ਣਸ੍ਯ ਭਾਗਤ੍ਰਯਂ ਕਤ੍ਵਾ ਦ੍ਵੌ ਭਾਗਾਵੇਕੀਕਤ੍ਯ ਰੋਧ੍ਰਕਸਾਯੇਣ ਮਰ੍ਦਯਿਤ੍ਵਾ ਗਾਲਯੇਤ੍| ਤੇਨ ਦ੍ਰਵੇਣ ਤਤੀਯਂ ਭਾਗਂ ਭਾਵਯੇਤ੍| ਪੁਨਰ੍ਦਸ਼ਮੂਲਕਸਾਯੇਣ ਭਾਵਯੇਤ੍| ਪੁਨਃਸ਼ੋਸਯੇਤ੍| ਪੁਨਸ਼੍ਚੂਰ੍ਣਯੇਤ੍| ਤਸ੍ਯ ਚੂਰ੍ਣਸ੍ਯ ਪਾਣਿਤਲਂ-ਕਰ੍ਸਂ, ਮਸ੍ਤ੍ਵਾਦਿਭਿਃ ਪਿਬੇਤ੍| ਕੋਲਂ-ਬਦਰਮ੍, ਧਾਤ੍ਰੀਫਲਮ੍-ਆਮਲਕਮ੍ ਤਯੋਰਮ੍ਬੁਨੀ-ਸ੍ਵਰਸੌ|
Adhikarana ਤਿਲ੍ਵਕਮੂਲਕਲ੍ਕਸ੍ਯ ਯੋਗਃ (੪੧-੩) · Śloka ੩
ਤਿਲ੍ਵਕਸ੍ਯ ਕਸਾਯੇਣ ਕਲ੍ਕੇਨ ਚ ਸਸ਼ਰ੍ਕਰਃ| ਸਘਤਃ ਸਾਧਿਤੋ ਲੇਹਃ ਸ ਚ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਂ ਵਿਰੇਚਨਮ੍||੪੧|| ਇਤਿ ਤਿਲ੍ਵਕਕਲ੍ਪਃ||੩||
View original
तिल्वकस्य कषायेण कल्केन च सशर्करः| सघृतः साधितो लेहः स च श्रेष्ठं विरेचनम्||४१|| इति तिल्वककल्पः||३||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਰੋਧ੍ਰਸ੍ਯ ਕਸਾਯੇਣ ਕਲ੍ਕੇਨ ਚ ਸਸ਼ਰ੍ਕਰੋ ਘਤਾਨ੍ਵਿਤੋ ਲੇਹਃ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਸ ਚ ਲੇਹਃ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਂ ਵਿਰੇਚਨਮ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਵਿਰੇਚਨਾਨ੍ਤਰਮਾਹ-ਤਿਲ੍ਵਕਸ੍ਯੇਤਿ| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਤੁ (ਕ. ਅ. ੨)-" ਮੇਸਸ਼ਙ੍ਗ੍ਯਭਯਾਕਸ੍ਣਾਚਿਤ੍ਰਕੈਃ ਕ੍ਵਥਿਤੇ ਜਲੇ| ਮਰੁਜਾਨ੍ ਸੁਨੁਯਾਤ੍ਤਤ੍ਰ ਜਾਤਂ ਸੌਵੀਰਕਂ ਯਦਾ|| ਭਵੇਦਞ੍ਜਲਿਨਾ ਤਸ੍ਯ ਰੋਧ੍ਰਕਲ੍ਕਂ ਪਿਬੇਤ੍ਤਦਾ| ਮਰੁਜਾਨ੍-ਯਵਾਨ੍| ਸੁਰਾਂ ਰੋਧ੍ਰਕਸਾਯੇਣ ਜਾਤਾਂ ਪਕ੍ਸਸ੍ਥਿਤਾਂ ਪਿਬੇਤ੍||" ਇਤਿ|
Adhikarana ਸੁਧਾਕਲ੍ਪਃ ਸੁਧਾਕ੍ਸੀਰਸ੍ਯ ਵਿਰੇਚਨਯੋਗਃ (੪੨-੪੭) · Śloka ੪੭
ਅਥ ਸੁਧਾਕਲ੍ਪਃ| ਸੁਧਾ ਭਿਨਤ੍ਤਿ ਦੋਸਾਣਾਂ ਮਹਾਨ੍ਤਮਪਿ ਸਞ੍ਚਯਮ੍| ਆਸ਼੍ਵੇਵ ਕਸ੍ਠਵਿਭ੍ਰਂਸ਼ਾਨ੍ਨੈਵ ਤਾਂ ਕਲ੍ਪਯੇਦਤਃ||੪੨|| ਮਦੌ ਕੋਸ੍ਠੇਬਲੇ ਬਾਲੇ ਸ੍ਥਵਿਰੇ ਦੀਰ੍ਘਰੋਗਿਣਿ| ਕਲ੍ਪ੍ਯਾ ਗੁਲ੍ਮੋਦਰਗਰਤ੍ਵਗ੍ਰੋਗਮਧੁਮੇਹਿਸੁ||੪੩|| ਪਾਣ੍ਡੌ ਦੂਸੀਵਿਸੇ ਸ਼ੋਫੇ ਦੋਸਵਿਭ੍ਰਾਨ੍ਤਚੇਤਸਿ| ਸਾ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਾ ਕਣ੍ਟਕੈਸ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੈਰ੍ਬਹੁਭਿਸ਼੍ਚ ਸਮਾਚਿਤਾ||੪੪|| ਦ੍ਵਿਵਰ੍ਸਾਂ ਵਾ ਤ੍ਰਿਵਰ੍ਸਾਂ ਵਾ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰਾਨ੍ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸਤਃ| ਤਾਂ ਪਾਟਯਿਤ੍ਵਾ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਕ੍ਸੀਰਮੁਦ੍ਧਾਰਯੇਤ੍ਤਤਃ||੪੫|| ਬਿਲ੍ਵਾਦੀਨਾਂ ਬਹਤ੍ਯੋਰ੍ਵਾ ਕ੍ਵਾਥੇਨ ਸਮਮੇਕਸ਼ਃ| ਮਿਸ਼੍ਰਯਿਤ੍ਵਾ ਸੁਧਾਕ੍ਸੀਰਂ ਤਤੋਙ੍ਗਾਰੇਸੁ ਸ਼ੋਸਯੇਤ੍||੪੬|| ਪਿਬੇਤ੍ਕਤ੍ਵਾ ਤੁ ਗੁਟਿਕਾਂ ਮਸ੍ਤੁਮੂਤ੍ਰਸੁਰਾਦਿਭਿਃ| |੪੭|
View original
अथ सुधाकल्पः| सुधा भिनत्ति दोषाणां महान्तमपि सञ्चयम्| आश्वेव कष्ठविभ्रंशान्नैव तां कल्पयेदतः||४२|| मृदौ कोष्ठेऽबले बाले स्थविरे दीर्घरोगिणि| कल्प्या गुल्मोदरगरत्वग्रोगमधुमेहिषु||४३|| पाण्डौ दूषीविषे शोफे दोषविभ्रान्तचेतसि| सा श्रेष्ठा कण्टकैस्तीक्ष्णैर्बहुभिश्च समाचिता||४४|| द्विवर्षां वा त्रिवर्षां वा शिशिरान्ते विशेषतः| तां पाटयित्वा शस्त्रेण क्षीरमुद्धारयेत्ततः||४५|| बिल्वादीनां बृहत्योर्वा क्वाथेन सममेकशः| मिश्रयित्वा सुधाक्षीरं ततोऽङ्गारेषु शोषयेत्||४६|| पिबेत्कृत्वा तु गुटिकां मस्तुमूत्रसुरादिभिः| |४७|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਸੁਧਾ-ਗੁਡਾ, ਦੋਸਾਣਾਂ ਮਹਾਨ੍ਤਮਪਿ ਸਞ੍ਚਯਂ ਹਨ੍ਤਿ| ਏਵਂਗੁਣਾਮਪਿ ਤਾਂ-ਸੁਧਾਂ, ਭਿਸਕ੍ ਮਦੁਕੋਸ੍ਠਾਦਿਸੁ ਅਤੋ ਨ ਕਲ੍ਪਯੇਤ੍| ਸ਼ੀਘ੍ਰਮੇਵ ਕਸ੍ਟਵਿਭ੍ਰਂਸ਼ਾਦਿਤਿ| ਕਲ੍ਪਯੇਦਿਤ੍ਯਤਿਸਰ੍ਜਨੇ ਲਿਙ੍| ਤਰ੍ਹਿ ਕ੍ਵੇਯਂ ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯਾ ? ਇਤ੍ਯਾਹ-ਕਲ੍ਪ੍ਯੇਤਿ| ਗੁਲ੍ਮਾਦਿਸੁ ਕਲ੍ਪ੍ਯਾ ਸਾਸ੍ਨੁਕ੍, ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੈਰ੍ਬਹੁਭਿਃ ਕਣ੍ਟਕੈਸ਼੍ਚਿਤਾ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਾ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਤਾਂ-ਸੁਧਾਂ, ਦ੍ਵਿਵਰ੍ਸਾਮਥਵਾ ਤ੍ਰਿਵਰ੍ਸਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰਾਨ੍ਤੇ ਕਾਰ੍ਯਵਸ਼ਾਦਨ੍ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਨਪਿ ਤੌ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਪਾਟਯਿਤ੍ਵਾ ਤਤਃ-ਸੁਧਾਤਃ, ਕ੍ਸੀਰਮੁਦ੍ਧਾਰਯੇਤ੍| ਦ੍ਵੇ ਵਰ੍ਸੇ ਪ੍ਰਮਾਣਮਸ੍ਯਾ ਇਤਿ ਠਕ੍| ਤਸ੍ਯ ਰਸਾਲ੍ਲੁਗਿਤਿ ਲੁਕ੍| ਤਤਸ਼੍ਚ ਟਾਪ੍| ਤਤਃ-ਅਨਨ੍ਤਰਂ, ਬਿਲ੍ਵਾਦੀਨਾਂ ਕਣ੍ਟਕਾਰੀਮਹੋਟਿਕਯੋਰ੍ਵਾ ਕ੍ਵਾਥੇਨ ਏਕਸ਼ਃ-ਏਕੇਨੈਕੇਨ, ਸਮਂ ਮੇਲਯਿਤ੍ਵਾ ਸੁਧਾਕ੍ਸੀਰਮਨਨ੍ਤਰਮਙ੍ਗਾਰੇਸੁ ਤਦੁਭਯਮਪਿ ਸ਼ੋਸਯੇਤ੍| ਤਤੋ ਗੁਟਿਕਾਂ ਕਤ੍ਵਾ ਯਥਾਯੋਗਂ ਮਸ੍ਤ੍ਵਾਦਿਭਿਃ ਪਿਬੇਤ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਸ੍ਨੁਹੀਕਲ੍ਪਮਾਹ-ਸੁਧੇਤਿ| ਤਾਂ-ਸੁਧਾਮ੍, ਮੁਦੁਕੋਸ੍ਠਾਦਿਸੁ ਨ ਕਲ੍ਪਯੇਤ੍| ਕਸ੍ਟਵਿਭ੍ਰਂਸ਼ਾਂ-ਦੁਃਸਹਵ੍ਯਾਪਦਮ੍| ਅਤਃ-ਅਤਿਯੋਗਭਯਾਤ੍| ਗੁਲ੍ਮਾਦਿਸੁ ਤੁ ਕਲ੍ਪ੍ਯਾ| ਮਧੁਮੇਹਃ-ਮਧੁਪ੍ਰਮੇਹਃ| ਦੂਸ਼ੀਵਿਸਂ-ਵਿਸਪ੍ਰਤਿਸੇਧੋਕ੍ਤਮ੍| ਸਾ-ਸੁਧਾ, ਬਹੁਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਗ੍ਰਕਣ੍ਟਕਾ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਾ| ਬਿਲ੍ਵਾਦੀਨਾਂ-ਬਹਤ੍ਪਞ੍ਚਮੂਲੋਕ੍ਤਾਨਾਮ੍| ਸਮਂ-ਸਮਮਾਤ੍ਰਮ੍| ਏਕਸ਼ਃ-ਏਕਸ੍ਯੈਕਸ੍ਯ ਕ੍ਵਾਥੇਨ ਕ੍ਰਮਾਨ੍ਮਿਸ਼੍ਰਣਂ ਸ਼ੋਸਣਂ ਚ| ਵਾ ਸ਼ਬ੍ਦਾਦ੍ਧਹਤੀਦ੍ਵਯਸ੍ਯ ਭਿਨ੍ਨਃ ਪ੍ਰਯੋਗਃ|
Adhikarana ਸੁਧਾਕ੍ਸੀਰਸ੍ਯ ਅਨ੍ਯੋ ਵਿਰੇਚਨਯੋਗਃ (੪੭-੪) · Śloka ੪
| ਤ੍ਰਿਵਤਾਦੀਨ੍ਨਵ ਵਰਾਂ ਸ੍ਵਰ੍ਣਕ੍ਸੀਰੀਂ ਸਸਾਤਲਾਮ੍||੪੭|| ਸਪ੍ਤਾਹਂ ਸ੍ਨੁਕ੍ਪਯਃ ਪੀਤਾਨ੍ ਰਸੇਨਾਜ੍ਯੇਨ ਵਾ ਪਿਬੇਤ੍| ਤਦ੍ਵਦ੍ਵ੍ਯੋਸੋਤ੍ਤਮਾਕੁਮ੍ਭਨਿਕੁਮ੍ਭਾਗ੍ਨੀਨ੍ ਗੁਡਾਮ੍ਬੁਨਾ||੪੮|| ਇਤਿ ਸੁਧਾਕਲ੍ਪਃ||੪||
View original
| त्रिवृतादीन्नव वरां स्वर्णक्षीरीं ससातलाम्||४७|| सप्ताहं स्नुक्पयः पीतान् रसेनाज्येन वा पिबेत्| तद्वद्व्योषोत्तमाकुम्भनिकुम्भाग्नीन् गुडाम्बुना||४८|| इति सुधाकल्पः||४||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਤ੍ਰਿਵਤਾਦੀਨ੍ਨਵੇਤਿ 'ਤ੍ਰਿਵਚ੍ਛ੍ਯਾਮਾ ਰਾਜਵਕ੍ਸਸ੍ਤਿਲ੍ਵਕਸ਼੍ਚ ਤਥਾ ਸੁਧਾ| ਸ਼ਙ੍ਖਿਨੀ ਸਪ੍ਤਲਾ ਦਨ੍ਤੀ ਦ੍ਰਵਨ੍ਤੀਤਿ [ਸ੍ਮਤਾ ਨਵ||]' ਇਤਿ| ਤਦੇਤਾਨ੍ ਤ੍ਰਿਵਤਾਦੀਂਸ੍ਤਥਾ ਤ੍ਰਿਪਾਲਾਂ ਸ੍ਵਰ੍ਣਕ੍ਸੀਰੀਂ ਸਾਤਲਾਂ ਚ ਸਪ੍ਤ ਵਾਸਰਾਨ੍ ਸ੍ਨੁਕ੍ਪਯਃ ਪੀਤਾਨ੍-ਸ੍ਨੁਕ੍ਕ੍ਸੀਰਭਾਵਿਤਾਨ੍, ਮਾਂਸਰਸੇਨ ਘਤੇਨ ਵਾ ਪਿਬੇਤ੍| ਤਥੈਵ ਵ੍ਯੋਸਾਦੀਨ੍ ਗੁਡਾਮ੍ਬੁਨਾ ਪਿਬੇਤ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਪ੍ਰਯੋਗਾਨ੍ਤਰਮਾਹ-ਤ੍ਰਿਵਤਾਦੀਨਿਤਿ| ਤ੍ਰਿਵਤਾਦੀਨ੍ਨਵ-ਤ੍ਰਿਵਤ੍ ਸ਼੍ਯਾਮਾ ਆਰਗ੍ਵਧਸ੍ਤਿਲ੍ਵਕਃ ਸ੍ਨੁਹੀ ਸ਼ਙ੍ਖਿਨੀ ਸਤ੍ਪਲਾ ਦਨ੍ਤੀ ਦ੍ਰਵਨ੍ਤੀ ਚੇਤਿ| ਅਤ੍ਰ ਸ੍ਨੁਹੀ ਕਾਣ੍ਡਂ, ਨ ਕ੍ਸੀਰਮ੍, ਤਸ੍ਯ ਭਾਵਨਾਸਾਧਨਤ੍ਵਾਤ੍| ਵਰਾ-ਤ੍ਰਿਫਲਾ| ਸਾਤਲਾ-ਸਤ੍ਪਲਾ-ਸਤ੍ਪਲਾ, ਤਸ੍ਯਾਃਪੁਨਰੁਕ੍ਤਤ੍ਵਾਤ੍ ਸ੍ਵਰ੍ਣਕ੍ਸੀਰੀਂ ਸਸਾਤਲਾਮਿਤਿ ਭਿਨ੍ਨਃ ਪ੍ਰਯੋਗਃ| ਅਤ ਏਵ ਤ੍ਰਿਫਲਾਪ੍ਰਯੋਗੋਪਿ ਭਿਨ੍ਨਃ| ਰਸੇਨ-ਮਾਂਸਰਸੇਨ| ਵ੍ਯੋਸਾਦਿਪ੍ਰਯੋਗੋਅਪਿ ਤਦ੍ਵਤ੍| ਤਸ੍ਯ ਤੁ ਪਾਨਂ ਗੁਡੋਦਕੇਨ| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਤੁ (ਕ. ਅ. ੨)- " ਅਦ੍ਯਾਚ੍ਛਾਮਾਤ੍ਰਿਵਵ੍ਕਾਥਂ ਸ੍ਨੁਕ੍ਕ੍ਸੀਘਤਫਾਣਿਤੈਃ| ਕਾਸਾਰਿਰਸਯੂਸਾਦ੍ਯੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਵਾ ਸ੍ਨੁਕ੍ਪਯਃ ਪਿਬੇਤ੍|| ਨਿਕੁਮ੍ਭਕੁਮ੍ਭਸ਼ਮ੍ਯਾਕਸ਼ਙ੍ਖਿਨੀਸਤ੍ਪਲਾਰਜਃ| ਰਾਤ੍ਰੌ ਮੂਤ੍ਰੇ ਦਿਵਾ ਘਰ੍ਮੇ ਸਪ੍ਤਾਹਂ ਸ੍ਥਾਪਯੇਦਨੁ|| ਸ੍ਨੁਕ੍ਕ੍ਸੀਰੇਪਿ ਤਤਸ੍ਤੇਨ ਮਾਲ੍ਯਂ ਵਾਸੋਵਚੂਰ੍ਣਿਤਮ੍| ਆਜਿਘ੍ਰਨ੍ ਪ੍ਰਾਵਣਾਨਸ਼੍ਚ ਮਦੁਕੋਸ੍ਠੋ ਵਿਰਿਚ੍ਯਤੇ||" ਇਤਿ
Adhikarana ਸ਼ਙ੍ਖਿਨੀਫਲਸ੍ਯ ਕਲ੍ਪਃ ਸਪ੍ਤਲਾਮੂਲਸ੍ਯ ਕਲ੍ਪਃ (੪੯-੫) · Śloka ੫
ਅਥ ਸ਼ਙ੍ਖਿਨੀਸਪ੍ਤਲਯੋਃ ਕਲ੍ਪਃ| ਨਾਤਿਸ਼ੁਸ੍ਕਂ ਫਲਂ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਂ ਸ਼ਙ੍ਖਿਨ੍ਯਾ ਨਿਸ੍ਤੁਸੀਕਤਮ੍| ਸਪ੍ਤਲਾਯਾਸ੍ਤਥਾ ਮੂਲਂ ਤੇ ਤੁ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਵਿਕਾਸਿਣੀ||੪੯|| ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਮਯੋਦਰਗਰਸ਼੍ਵਯਥ੍ਵਾਦਿਸੁ ਕਲ੍ਪਯੇਤ੍| ਅਕ੍ਸਮਾਤ੍ਰਂ ਤਯੋਃ ਪਿਣ੍ਡਂ ਮਦਿਰਾਲਵਣਾਨ੍ਵਿਤਮ੍||੫੦|| ਹਦ੍ਰੋਗੇ ਵਾਤਕਫਜੇ ਤਦ੍ਵਦ੍ਗੁਲ੍ਮੇਪਿ ਯੋਜਯੇਤ੍| |੫੧| ਇਤਿ ਸ਼ਙ੍ਖਿਨੀਸਪ੍ਤਲਯੋਃ ਕਲ੍ਪਃ||੫||
View original
अथ शङ्खिनीसप्तलयोः कल्पः| नातिशुष्कं फलं ग्राह्यं शङ्खिन्या निस्तुषीकृतम्| सप्तलायास्तथा मूलं ते तु तीक्ष्णविकाषिणी||४९|| श्लेष्मामयोदरगरश्वयथ्वादिषु कल्पयेत्| अक्षमात्रं तयोः पिण्डं मदिरालवणान्वितम्||५०|| हृद्रोगे वातकफजे तद्वद्गुल्मेऽपि योजयेत्| |५१| इति शङ्खिनीसप्तलयोः कल्पः||५||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਸ਼ਙ੍ਖਿਨ੍ਯਾਃ ਫਲਂ ਨਿਸ੍ਤੁਸੀਕਤਂ ਨਾਤਿਸ਼ੁਸ੍ਕਂ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਮ੍| ਸਪ੍ਤਲਾਯਾਸ਼੍ਚ ਮੂਲਂ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਮ੍| ਤੇ ਚ-ਸ਼ਙ੍ਖਿਨੀਫਲਸਾਤਲਾਮੂਲੇ, ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਵਿਕਾਸਿਣੀ-ਤੈਕ੍ਸ੍ਣ੍ਯਾਤ੍ ਵਿਕਾਸ਼ਿਤ੍ਵਾਚ੍ਚ, ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਮਯਾਦ੍ਯੇਸੁ ਕਲ੍ਪਯੇਤ੍| ਤਯੋਃ-ਸ਼ਙ੍ਖਿਨੀਸਪ੍ਤਲਯੋਃ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਯੋਃ, ਕਰ੍ਸਮਾਤ੍ਰਂ ਪਿਣ੍ਡਂ ਸੁਰਾਲਵਣਯੁਕ੍ਤਂ ਵਾਤਕਫਜਹਦ੍ਰੋਗਾਦਿਸੁ ਕਲ੍ਪਯੇਤ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਸ਼ਙ੍ਖਿਨੀਫਲਸਤ੍ਪਲਾਮੂਲਯੋਃ ਕਲ੍ਪਮਾਹ-ਨਾਤਿਸ਼ੁਸ੍ਕਮਿਤਿ|
Adhikarana ਦਨ੍ਤੀਦ੍ਰਵਨ੍ਤ੍ਯੋਃ ਕਲ੍ਪਃ ਪ੍ਰਕ੍ਲਿਨ੍ਨਦੇਹਾਦਿਸੁ ਕਲ੍ਪਃ (੫੧-੫੭) · Śloka ੫੭
ਅਥ ਦਨ੍ਤੀਦ੍ਰਵਨ੍ਤ੍ਯੋਃ ਕਲ੍ਪਃ| | ਦਨ੍ਤਿਦਨ੍ਤਸ੍ਥਿਰਂ ਸ੍ਥੂਲਂ ਮੂਲਂ ਦਨ੍ਤੀਦ੍ਰਵਨ੍ਤਿਜਮ੍||੫੧|| ਆਤਾਮ੍ਰਸ਼੍ਯਾਵਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣਮਾਸ਼ੁਕਾਰਿ ਵਿਕਾਸ਼ਿ ਚ| ਗੁਰੁ ਪ੍ਰਕੋਪਿ ਵਾਤਸ੍ਯ ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਵਿਲਾਯਨਮ੍||੫੨|| ਤਤ੍ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਪਿਪ੍ਪਲੀਲਿਪ੍ਤਂ ਸ੍ਵੇਦ੍ਯਂ ਮਦ੍ਦਰ੍ਭਵੇਸ੍ਟਿਤਮ੍| ਸ਼ੋਸ੍ਯਂ ਮਨ੍ਦਾਤਪੇਗ੍ਨ੍ਯਰ੍ਕੌ ਹਤੋ ਹ੍ਯਸ੍ਯ ਵਿਕਾਸ਼ਿਤਾਮ੍||੫੩|| ਤਤ੍ਪਿਬੇਨ੍ਮਸ੍ਤੁਮਦਿਰਾਤਕ੍ਰਪੀਲੁਰਸਾਸਵੈਃ| ਅਭਿਸ੍ਯਣ੍ਣਤਨੁਰ੍ਗੁਲ੍ਮੀ ਪ੍ਰਮੇਹੀ ਜਠਰੀ ਗਰੀ||੫੪|| ਗੋਮਗਾਜਰਸੈਃ ਪਾਣ੍ਡੁਃ ਕਮਿਕੋਸ੍ਠੀ ਭਗਨ੍ਦਰੀ| ਸਿਦ੍ਧਂ ਤਤ੍ਕ੍ਵਾਥਕਲ੍ਕਾਭ੍ਯਾਂ ਦਸ਼ਮੂਲਰਸੇਨ ਚ||੫੫|| ਵਿਸਰ੍ਪਵਿਦ੍ਰਧ੍ਯਲਜੀਕਕ੍ਸਾਦਾਹਾਨ੍ ਜਯੇਦ੍ਧਤਮ੍| ਤੈਲਂ ਤੁ ਗੁਲ੍ਮਮੇਹਾਰ੍ਸ਼ੋਵਿਬਨ੍ਧਕਫਮਾਰੁਤਾਨ੍||੫੬|| ਮਹਾਸ੍ਨੇਹਃ ਸ਼ਕਚ੍ਛੁਕ੍ਰਵਾਤਸਙ੍ਗਾਨਿਲਵ੍ਯਥਾਃ| ਇਤਿ ਦਨ੍ਤੀਦ੍ਰਵਨ੍ਤ੍ਯੋਃ ਕਲ੍ਪਃ| ਵਿਰੇਚਨੇ ਮੁਖ੍ਯਤਮਾ ਨਵੈਤੇ ਤ੍ਰਿਵਤਾਦਯਃ||੫੭||
View original
अथ दन्तीद्रवन्त्योः कल्पः| | दन्तिदन्तस्थिरं स्थूलं मूलं दन्तीद्रवन्तिजम्||५१|| आताम्रश्यावतीक्ष्णोष्णमाशुकारि विकाशि च| गुरु प्रकोपि वातस्य पित्तश्लेष्मविलायनम्||५२|| तत्क्षौद्रपिप्पलीलिप्तं स्वेद्यं मृद्दर्भवेष्टितम्| शोष्यं मन्दातपेऽग्न्यर्कौ हतो ह्यस्य विकाशिताम्||५३|| तत्पिबेन्मस्तुमदिरातक्रपीलुरसासवैः| अभिष्यण्णतनुर्गुल्मी प्रमेही जठरी गरी||५४|| गोमृगाजरसैः पाण्डुः कृमिकोष्ठी भगन्दरी| सिद्धं तत्क्वाथकल्काभ्यां दशमूलरसेन च||५५|| विसर्पविद्रध्यलजीकक्षादाहान् जयेद्धृतम्| तैलं तु गुल्ममेहार्शोविबन्धकफमारुतान्||५६|| महास्नेहः शकृच्छुक्रवातसङ्गानिलव्यथाः| इति दन्तीद्रवन्त्योः कल्पः| विरेचने मुख्यतमा नवैते त्रिवृतादयः||५७||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਦਨ੍ਤਿਨੋ ਦਨ੍ਤਃ, ਤਦ੍ਵਤ੍ਸ੍ਥਿਰਂ ਸ੍ਥੂਲਂ ਚ ਦਨ੍ਤੀਦ੍ਰਵਨ੍ਤ੍ਯੁਦ੍ਭਵਂ ਮੂਲਂ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਤਾਮ੍ਰਸ਼੍ਯਾਵਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣਮਾਸ਼ੁਕਾਰਿ ਵਿਕਾਸ਼ਿ ਚੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਤਤ੍ਸ੍ਵਰੂਪੋਕ੍ਤਿਃ| ਤਚ੍ਚ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਪਿਪ੍ਪਲੀਭ੍ਯਾਂ ਲਿਪ੍ਤਂ ਮਦ੍ਦਰ੍ਭਵੇਸ੍ਟਿਤਂ ਸ੍ਵੇਦਿਤਂ ਪਸ਼੍ਚਾਨ੍ਮਨ੍ਦਾਤਪੇ ਸ਼ੋਸ੍ਯਮ੍| ਕਿਮੇਵਂ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ? ਇਤ੍ਯਾਹ ਯਸ੍ਮਾਦਗ੍ਨ੍ਯਰ੍ਕਾਵਸ੍ਯ ਵਿਕਾਸ਼ਿਤਾਂ ਹਤਃ| ਤਚ੍ਚ ਮਸ੍ਤ੍ਵਾਦਿਭਿਃ ਪਿਬੇਤ੍| ਅਭਿਸ੍ਯਣ੍ਣਦੇਹਾਦਿਃ ਪਾਣ੍ਡ੍ਵਾਮਯੀ ਕਮਿਕੋਸ੍ਠੀ ਭਗਨ੍ਦਰੀ ਚ ਗੋਮਗਾਜਮਾਂਸਰਸੈਃ ਪਿਬੇਤ੍| ਤਸ੍ਯ ਮੂਲਸ੍ਯ ਕ੍ਵਾਥਕਲ੍ਕਾਭ੍ਯਾਂ ਦਸ਼ਮੂਲਰਸੇਨ ਚ ਸਿਦ੍ਧਂ ਘਤਂ ਵਿਸਰ੍ਪਾਦੀਨ੍ ਜਯੇਤ੍| ਤੈਲਂ ਤੁ ਸਿਦ੍ਧਂ ਗੁਲ੍ਮਾਦੀਨ੍ ਜਯੇਤ੍| ਮਹਾਸ੍ਨੇਹਃ ਸ਼ਕਤਾਦਿਸਙ੍ਗਾਦੀਨ੍ ਜਯੇਤ੍| ਸ੦-ਏਤੇ ਤ੍ਰਿਵਤਾਦਯੋ ਵਿਰੇਚਨੇ ਨਵ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਤਮਾਃ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦ - ਦਨ੍ਤੀਦ੍ਰਵਨ੍ਤ੍ਯੋਃ ਕਲ੍ਪਮਾਹ-ਦਨ੍ਤੀਤਿ| ਹਤਃ-ਨਾਸ਼ਯਤਃ| ਅਭਿਸ੍ਯਣ੍ਣਤਨੁਃ-[ਰਾਕ੍ਲਿਨ੍ਨਦੇਹਃ| ਪਾਣ੍ਡ੍ਵਾਮਯਾਦਿਸੁ ਗਵਾਦਿਮਾਂਸਰਸੈਃ| ਵਿਸਰ੍ਪਾਦਿਸੁ ਤਤ੍ਕ੍ਵਾਥਾਦਿਸਿਦ੍ਧਂ ਘਤਮ੍| ਕਕ੍ਸਾਕ੍ਸੁਦ੍ਰਰੋਗੇਸੂਕ੍ਤਾ (ਹ. ਉ.ਅ. ੩੧/੧੧)| ਗੁਲ੍ਮਾਦਿਸੁ ਘਤਵਤ੍ਸਿਦ੍ਧਂ ਤੈਲਮ੍| ਸ਼ਕਤ੍ਸਙ੍ਗਾਦਿਸੁ ਘਤਵਤ੍ਸਿਦ੍ਧੋ ਮਹਾਸ੍ਨੇਹਃ| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਤੁ (ਕ. ਅ. ੨)-" ਦਨ੍ਤ੍ਯਾ ਰਸੇਜਸ਼ਙ੍ਗ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਗੁਡਕ੍ਸੌਦ੍ਰਘਤਾਨ੍ਵਿਤਃ| ਲੇਹਃ ਸਿਦ੍ਧੋ ਵਿਰੇਕਾਰ੍ਥੇ ਦਾਹਸਨ੍ਤਾਪਮੇਹਨੁਤ੍|| ਵਾਤਤਰ੍ਸੇ ਜ੍ਵਰੇ ਪੈਤ੍ਤੇ ਸ੍ਯਾਤ੍ਸ ਏਵਾਜਗਨ੍ਧਯਾ| ਦਨ੍ਤੀਦ੍ਰਵਨ੍ਤ੍ਯੋਰ੍ਮੂਲਾਨਿ ਪਚੇਦ੍ਧਾਤ੍ਰੀਰਸੇ ਤਤਃ|| ਤ੍ਰੀਨਂਸ਼ਾਨ੍ ਫਾਣਿਤਾਦ੍ਦ੍ਵੌ ਚ ਭਜ੍ਜੇਤ੍ਤੈਲੇ ਘਤੇ ਥਵਾ| ਸ਼੍ਯਾਮਾਦਿਕਲ੍ਕਯੁਕ੍ਤੋਯਂ ਲੇਹਃ ਸਿਦ੍ਧੋ ਵਿਰੇਚਨਮ੍|| ਪਥ੍ਯਾਕ੍ਸਦਸ਼ਮੂਲਾਨਾਂ ਤਦ੍ਵਲ੍ਲੇਹਾਃ ਪਥਗ੍ਰਸੈਃ| ਤਯੋਰ੍ਬਿਲ੍ਵਸਮਂ ਵਰ੍ਣਂ ਤਦ੍ਰਸੇਨੈਵ ਭਾਵਿਤਮ੍|| ਵਿਬਦ੍ਧਵਿਸ਼ਿ ਵਾਤੋਤ੍ਥੇ ਗੁਲ੍ਮੇ ਚਾਮ੍ਲਂ ਯੁਤਂ ਹਿਤਮ੍| ਮੁਦ੍ਗਾਦਿਸਿਦ੍ਵੈਸ੍ਤਨ੍ਮੂਲੈਰ੍ਯੂਸਾਦੀਂਸ਼੍ਚ ਵਿਕਲ੍ਪਯੇਤ੍|| ਦਨ੍ਤੀਦ੍ਰਵਨ੍ਤੀਮਰਿਚਸ੍ਵਰ੍ਣਕ੍ਸੀਰੀਯਵਾਨਕਮ੍| ਸਸ਼ੁਣ੍ਠ੍ਯਗ੍ਨਿਕਪਥ੍ਵੀਕਂ ਚੂਰ੍ਣਿਤਂ ਸਪ੍ਤਵਾਸਰਾਨ੍|| ਮੂਤ੍ਰਭਾਵਿਤਮਾਜ੍ਯੇਨ ਪਿਬੇਜ੍ਜੀਰ੍ਣੇ ਚ ਤਰ੍ਪਣਮ੍| ਸਰ੍ਵਦਾ ਸਰ੍ਵਰੋਗੇਸੁ ਬਾਲੇ ਵਦ੍ਧੇ ਚ ਤਦ੍ਧਿਤਮ੍|| ਦੁਰ੍ਭੁਕ੍ਤਾਜੀਰ੍ਣਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਾਰ੍ਤ੍ਤਿਗੁਲ੍ਮਪ੍ਲੀਹੋਦਰੇਸੁ ਚ| ਗਣ੍ਡਮਾਲਾਸੁ ਵਾਤੇ ਚ ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗੇ ਚ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ||" ਇਤਿ| ਆ੦ ਰ੦- ਹਰੀਤਕੀਕਲ੍ਪਮਾਹ-ਹਰੀਤਕੀਮਿਤਿ|
Adhikarana ਹਰੀਤਕੀਕਲ੍ਪਃ ਗ੍ਰਹਣ੍ਯਾਦਿਸੁ ਕਲ੍ਪਃ (੫੮-੬) · Śloka ੬
ਅਥ ਹਰੀਤਕੀਕਲ੍ਪਃ| ਹਰੀਤਕੀਮਪਿ ਤ੍ਰਿਵਦ੍ਵਿਧਾਨੇਨੋਪਕਲ੍ਪਯੇਤ੍| ਗੁਡਸ੍ਯਾਸ੍ਟਪਲੇ ਪਥ੍ਯਾਵਿਂਸ਼ਤਿਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਪਲਂ ਪਲਮ੍||੫੮|| ਦਨ੍ਤੀਚਿਤ੍ਰਕਯੋਃ ਕਰ੍ਸੌ ਪਿਪ੍ਪਲੀਤ੍ਰਿਵਤੋਰ੍ਦਸ਼| ਪ੍ਰਕਲ੍ਪ੍ਯ ਮੋਦਕਾਨੇਕਂ ਦਸ਼ਮੇ ਦਸ਼ਮੇਹਨਿ||੫੯|| ਉਸ੍ਣਾਮ੍ਭੋਨੁ ਪਿਬੇਤ੍ਖਾਦੇਤ੍ਤਾਨ੍ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ਵਿਧਿਨਾਮੁਨਾ| ਏਤੇ ਨਿਸ੍ਪਰਿਹਾਰਾਃ ਸ੍ਯੁਃ ਸਰ੍ਵਵ੍ਯਾਧਿਨਿਬਰ੍ਹਣਾਃ||੬੦|| ਵਿਸ਼ੇਸਾਦ੍ਗ੍ਰਹਣੀਪਾਣ੍ਡੁਕਣ੍ਡੂਕੋਠਾਰ੍ਸ਼ਸਾਂ ਹਿਤਾਃ| |੬੧| ਇਤਿ ਹਰੀਤਕੀਕਲ੍ਪਃ||੬||
View original
अथ हरीतकीकल्पः| हरीतकीमपि त्रिवृद्विधानेनोपकल्पयेत्| गुडस्याष्टपले पथ्याविंशतिः स्यात्पलं पलम्||५८|| दन्तीचित्रकयोः कर्षौ पिप्पलीत्रिवृतोर्दश| प्रकल्प्य मोदकानेकं दशमे दशमेऽहनि||५९|| उष्णाम्भोऽनु पिबेत्खादेत्तान् सर्वान्विधिनाऽमुना| एते निष्परिहाराः स्युः सर्वव्याधिनिबर्हणाः||६०|| विशेषाद्ग्रहणीपाण्डुकण्डूकोठार्शसां हिताः| |६१| इति हरीतकीकल्पः||६||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਯਥਾ ਤ੍ਰਿਵਤਾਯਾ ਵਿਧਾਨਮੁਕ੍ਤਂ "ਅਥ ਕਾਲੇ ਤਤਸ਼੍ਚੂਰ੍ਣਂ ਕਿਞ੍ਚਿਨ੍ਨਾਗਰਸੈਨ੍ਧਵਮ੍|"(ਸ਼੍ਲੋ.੭) ਇਤ੍ਯਾਦਿ, ਤਥੈਵ ਹਰੀਤਕ੍ਯਾ ਅਪਿ ਵਿਧਾਤਵ੍ਯਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸ੦-ਗੁਡਸ੍ਯਾਸ੍ਟਪਲੇ ਪਥ੍ਯਾਵਿਂਸ਼ਤਿਰ੍ਦਨ੍ਤੀਚਿਤ੍ਰਕਯੋਃ ਪਲਂ ਪਲਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਪਿਪ੍ਪਲੀਤ੍ਰਿਵਤਯੋਃ ਕਰ੍ਸਾਵੁਭੌ| ਦਸ਼ ਮੋਦਕਾਨੇਵਂ ਪ੍ਰਕਲ੍ਪ੍ਯੈਕਮੇਕਂ ਮੋਦਕਂ ਦਸ਼ਮੇ ਦਸ਼ਮੇ ਦਿਨੇ ਯੋਜਯੇਤ੍| ਪਸ਼੍ਚਾਦੁਸ੍ਣਾਮ੍ਬੁ ਪਿਬੇਤ੍| ਅਮੁਨਾ ਵਿਧਿਨਾ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਮੋਦਕਾਨ੍ ਭਕ੍ਸਯੇਤ੍| ਏਤੇ ਮੋਦਕਾ ਨਿਸ੍ਪਰਿਹਾਰਾਸ੍ਤਥਾਸ਼ੇਸਵ੍ਯਾਧਿਨਿਬਰ੍ਹਣਾਃ ਸ੍ਯੁਃ| ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਗ੍ਰਹਣ੍ਯਾਦੀਨਾਂ ਹਿਤਾਃ| ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਮਾਤ੍ਰਸ੍ਯ ਵਿਵਕ੍ਸਿਤਤ੍ਵਾਦਤ੍ਰ ਸਸ੍ਠੀ, ਅਨ੍ਯਥਾ ਤੁ ਹਿਤਯੋਗੇ ਚਤੁਰ੍ਥੀ ਸ੍ਯਾਤ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਪ੍ਰਯੋਗਾਨ੍ਤਰਮਾਹ-ਗੁਡਸ੍ਯੇਤਿ| ਪਥ੍ਯਾਵਿਂਸ਼ਤਿਰਿਤਿ ਫਲਾਨਾਂ ਵਿਂਸ਼ਤਿਃ, ਪਲਾਨਾਮ੍| "ਸਙ੍ਖਯਾ ਫਲਾਨਾਂ ਸ਼ਤਸ਼ੋਪਲਾ ਸ੍ਯਾਤ੍" ਇਤਿ ਵਚਨਾਤ੍| ਸਰ੍ਵਸ੍ਯ ਚੂਰ੍ਣਸ੍ਯ ਗੁਡਪਾਕੇਨ ਦਸ਼ ਮੋਦਕਾਨ੍ ਪ੍ਰਕਲ੍ਪ੍ਯ, ਦਸ਼ਮੇ ਦਸ਼ਮੇਹਨ੍ਯੇਕਂ ਖਾਦੇਤ੍| ਏਵਂ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਖਾਦੇਦ੍ਦਿਵਸਦ੍ਵ੍ਯਸ਼ੀਤ੍ਯਾ| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਤੁ (ਕ. ਅ. ੨)- "ਵਿਸ਼ੇਸਾਦ੍ਗ੍ਰਹਣੀਸ਼ੋਫਪਾਣ੍ਡੁਮੇਹੋਦਰਾਪਹਾਮ੍| ਪਿਬੇਤ੍ਪਥ੍ਯਾਂ ਸਸਿਨ੍ਧੂਤ੍ਥਵਿਡਙ੍ਗੋਸਣਨਾਗਰਾਮ੍|| ਮੂਤ੍ਰੇਣ ਵਤ੍ਸਕਾਦੇਰ੍ਵਾ ਨਿਰ੍ਯੂਹੇਣ ਹਰੀਤਕੀਮ੍| ਪਥ੍ਯਾਨਾਗਰਚੂਰ੍ਣਂ ਵਾ ਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਨੀਲਿਨੀਫਲੈਃ|| ਗੁਡੇਨ ਭਕ੍ਸਯੇਤ੍ਤੋਯਂ ਕਵੋਸ੍ਣਂ ਪ੍ਰਪਿਬੇਦਨੁ| ਪਥ੍ਯਾਤ੍ਰਿਵਦੂਭ੍ਯਾਂ ਗੁਟਿਕਾਃ ਕਾਰ੍ਯਾ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਰਸਪ੍ਲੁਤਾਃ|| ਮਾਸਪ੍ਰਮਾਣਾਸ੍ਤਾਃ ਸ਼ੁਸ੍ਕਾ ਯਕ੍ਸ੍ਮੀ ਲਿਹ੍ਯਾਦ੍ਧਤਪ੍ਲੁਤਾਃ| ਪਥ੍ਯਾਤ੍ਰਿਵਤ੍ਪਟੂਸ੍ਣਾਮ੍ਬੁ ਸਰ੍ਵਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਂ ਵਿਰੇਚਨਮ੍|| ਸ੍ਨੁਕ੍ਕ੍ਸੀਰਭਾਵਿਤੇ ਪਥ੍ਯਾਚੂਰ੍ਣੇ ਕੁਰ੍ਵੀਤ ਮੋਦਕਾਨ੍| ਕੋਲਾਸ੍ਥਿਮਾਤ੍ਰਾਨ੍ ਸ਼ੁਸ੍ਕਾਂਸ਼੍ਚ ਨਵਨੀਤੇਨ ਲੇਹਯੇਤ੍|| ਗੁਲ੍ਮੋਦਰਯਕਤ੍ਪ੍ਲੀਹਸ਼ੂਲਾਨਾਹਵਿਬਨ੍ਧਿਨਃ| ਲਿਹ੍ਯਾਦੇਰਣ੍ਡਤੈਲੇਨ ਕੁਸ੍ਠਂ ਤ੍ਰਿਕਟੁਕਾਨ੍ਵਿਤਮ੍|| ਸੁਖੋਦਕਂ ਚਾਨੁ ਪਿਬੇਤ੍ ਸੁਖਮੇਤਦ੍ਵਿਰੇਚਨਮ੍|" ਇਤਿ|
Adhikarana ਉਕ੍ਤਾਨਾਂ ਵਿਰੇਚਨਕਲ੍ਪਾਨਾਂ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ਵਿਸ਼ੇਸਃ (੨) · Śloka ੨
ਅਲ੍ਪਸ੍ਯਾਪਿ ਮਹਾਰ੍ਥਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਭੂਤਸ੍ਯਾਲ੍ਪਕਰ੍ਮਤਾਮ੍||੬੧|| ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਸਂਸ਼੍ਲੇਸਵਿਸ਼੍ਲੇਸਕਾਲਸਂਸ੍ਕਾਰਯੁਕ੍ਤਿਭਿਃ| ੬੧ ੧/੨| ਤ੍ਵਕ੍ਕੇਸਰਾਮ੍ਰਾਤਕਦਾਡਿਮੈਲਾ- ਸਿਤੋਪਲਾਮਾਕ੍ਸਿਕਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗੈਃ| ਮਦ੍ਯੇਨ ਤੈਸ੍ਤੈਸ਼੍ਚ ਮਨੋਨੁਕੂਲੈ- ਰ੍ਯੁਕ੍ਤਾਨਿ ਦੇਯਾਨਿ ਵਿਰੇਚਨਾਨਿ| ੬੨ ੧/੨| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਵੈਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਗੁਪ੍ਤਸੂਨੁਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਗ੍ਭਟਵਿਰਚਿਤਾ ਯਾਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਹਦਯਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਪਞ੍ਚਮੇ ਕਲ੍ਪਸਿਦ੍ਧਿਸ੍ਥਾਨੇ ਵਿਰੇਚਨਕਲ੍ਪੋ ਨਾਮ ਦ੍ਵਿਤੀਯੋਧ੍ਯਾਯਃ||੨||
View original
अल्पस्यापि महार्थत्वं प्रभूतस्याल्पकर्मताम्||६१|| कुर्यात्संश्लेषविश्लेषकालसंस्कारयुक्तिभिः| ६१ १/२| त्वक्केसराम्रातकदाडिमैला- सितोपलामाक्षिकमातुलुङ्गैः| मद्येन तैस्तैश्च मनोनुकूलै- र्युक्तानि देयानि विरेचनानि| ६२ १/२| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचिता यामष्टाङ्गहृदयसंहितायां पञ्चमे कल्पसिद्धिस्थाने विरेचनकल्पो नाम द्वितीयोऽध्यायः||२||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਅਲ੍ਪਸ੍ਯ-ਵੀਰ੍ਯੇਣ ਮਾਤ੍ਰਯਾ ਵਾ ਕਦਾਚਿਦਲ੍ਪੌਸਧਯੋਗਸ੍ਯ, ਕੇਨਚਿਤ੍ਤਤ੍ਤਦ੍ਯੋਗ੍ਯੌਸਧਸਂਸ਼੍ਲੇਸੇਣ ਤਸ੍ਯ ਮਹਾਰ੍ਥਤ੍ਵਂ ਕਾਰ੍ਯਮ੍| ਤਥਾ ਕਾਲੇਨ-ਮਧ੍ਯਾਹ੍ਨਾਦਿਨਾ, ਤਥਾ ਸਂਸ੍ਕਾਰੇਣ-ਤਦ੍ਯੋਗ੍ਯੇਨ ਗੁਣਾਨ੍ਤਰੋਤ੍ਪਾਦਨੇਨ, ਤਥਾ ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ-ਯੋਜਨਾਪ੍ਰਕਾਰਵਿਸ਼ੇਸੇਣ, ਤਥਾ ਵੀਰ੍ਯੇਣ ਪ੍ਰਭੂਤਸ੍ਯ-ਮਾਤ੍ਰਯਾਥਵਾ ਮਹਾਰ੍ਥਸ੍ਯ, ਕਦਾਚਿਤ੍ ਕੇਨਚਿਦ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯੇਣ ਵਿਸ਼੍ਲੇਸਂ ਕਤ੍ਵਾ ਤਸ੍ਯਾਲ੍ਪਕਰ੍ਮਤ੍ਵਂ ਕਾਰ੍ਯਮ੍| ਤਥਾ ਕਾਲੇਨ ਪ੍ਰਤ੍ਯੂਸਾਦਿਨਾ ਮਨ੍ਦਵੀਰ੍ਯੇਣ, ਤਥਾ ਸਂਸ੍ਕਾਰੇਣ-ਗੁਣਾਨ੍ਤਰਾਧਾਨੇਨ, ਤਥਾ ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ-ਤਾਦਸ਼੍ਯਾ, ਅਲ੍ਪਸ਼ਕ੍ਤਿਤ੍ਵਲਕ੍ਸਣਂ ਕਰ੍ਮ ਕਾਰ੍ਯਮ੍| ਤ੍ਵਕ੍ਕੇਸਰਾਦਿਭਿਸ੍ਤੈਸ੍ਤੈਃ-ਅਨ੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਤਥਾਵਿਧੈਃ, ਮਨੋਨੁਕੂਲੈਃ-ਮਾਨਸਪ੍ਰਿਯੈਃ, ਔਸਧੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਾਨਿ ਵਿਰੇਚਨਾਨਿ ਦੇਯਾਨਿ| ਏਵਂ ਕਤੇ ਸਤਿ ਸਮ੍ਯਗ੍ਯੋਗੋ ਵਿਰੇਚਨਸ੍ਯ ਸ੍ਯਾਦਿਤਿ| ਉਪਜਾਤਿਰ੍ਵਤ੍ਤਮ੍| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਗਾਙ੍ਕਦਤ੍ਤਪੁਤ੍ਰਸ਼੍ਰੀਮਦਰੁਣਦਤ੍ਤਵਿਰਚਿਤਾਯਾਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਹਦਯਟੀ- ਕਾਯਾਂ ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਪਞ੍ਚਮੇ ਕਲ੍ਪਸਿਦ੍ਧਿਸ੍ਥਾਨੇ ਵਿਰੇ- ਚਨਕਲ੍ਪੋ ਨਾਮ ਦ੍ਵਿਤੀਯੋਧ੍ਯਾਯਃ ਸਮਾਪ੍ਤਃ|| ੨||
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਉਕ੍ਤਾਨਾਂ ਵਿਰੇਚਨਕਲ੍ਪਾਨਾਂ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ਵਿਸ਼ੇਸਮਾਹ ਅਲ੍ਪਸ੍ਯੇਤਿ| ਸਂਸ਼੍ਲੇਸਃ-ਅਨੁਕ੍ਤਸ੍ਯ| ਵਿਸ਼੍ਲੇਸਃ-ਉਕ੍ਤਸ੍ਯ| ਕਾਲਃ-ਅਵਸ੍ਥਾਵਿਸ਼ੇਸਃ| ਸਂਸ੍ਕਾਰਃ-ਪਾਕਭਾਵਨਾਦਿਃ| ਯੁਕ੍ਤਿਃ-ਮਾਤ੍ਰਾਲ੍ਪਤ੍ਵਬਹੁਤ੍ਵਾਦਿਃ| ਇਤਿ ਹੇਮਾਦ੍ਰਿਟੀਕਾਯਾਮਾਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨੇ| ਰੇਕੌਸਧਪ੍ਰਕਰਣਂ ਸਾਮਸ੍ਤ੍ਯੇਨ ਨਿਰੂਪਿਤਮ੍||