Adhikarana ਅਧ੍ਯਾਯੋਪਕ੍ਰਮਃ · Śloka
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਅਥ ਵਮਨਵਿਰੇਚਨਕਲ੍ਪਾਭ੍ਯਾਮਨਨ੍ਤਰਂ ਤਦ੍ਵ੍ਯਾਪਤ੍ਸਿਦ੍ਧਿਂ ਬ੍ਰੂਤੇ-
AYANAACADEMYby Dr Vijaya Dwarampudi
Open Academy navigation
੩. ਵਮਨਵਿਰੇਚਨਵ੍ਯਾਪਤ੍ਸਿਦ੍ਧਿਰਧ੍ਯਾਯਃ
Adhikarana ਵਮਨਵਿਰੇਚਨਵ੍ਯਾਪਤ੍ਸਿਦ੍ਧਿਰਧ੍ਯਾਯਃ (੨) · Śloka ੨
ਅਥਾਤੋ ਵਮਨਵਿਰੇਚਨਵ੍ਯਾਪਤ੍ਸਿਦ੍ਧਿਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਤ੍ਰੇਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ| (ਗਦ੍ਯਸੂਤ੍ਰੇ)|੨|
View original
अथातो वमनविरेचनव्यापत्सिद्धिं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेदयो महर्षयः| (गद्यसूत्रे)|२|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਵਮਨਵਿਰੇਚਨਯੋਰ੍ਵ੍ਯਾਪਤ੍-ਅਯਥਾਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਮਨੁਸ੍ਠੀਯਮਾਨਯੋਰ੍ਗਦੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਃ, ਤਸ੍ਯਾ ਵਮਨਵਿਰੇਚਨਵ੍ਯਾਪਦਃ ਸਿਦ੍ਧਿਃ-ਸਾਧਨਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ, ਤਾਂ ਵਰ੍ਣਯਿਸ੍ਯਾਮਃ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦ -ਵਮਨਵਿਰੇਚਨਵ੍ਯਾਪਤ੍ਸਿਦ੍ਧਿਮਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤੁਂ ਪ੍ਰਤਿਜਾਨੀਤੇ-ਅਥੇਤਿ| ਵ੍ਯਾਪਦਸ਼੍ਚੋਕ੍ਤਾਃ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ (ਕ. ਅ. ੩)- "ਪ੍ਰਤਿਕੂਲਾ ਗਤਿਃ ਪਾਕੋ ਗ੍ਰਥਿਤਤ੍ਵਂ ਸਗੌਰਵਮ੍| ਦੋਸੋਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ੋ ਭਸ਼ਾਧ੍ਮਾਨਂ ਪਰਿਕਰ੍ਤਃ ਪਰਿਸ੍ਰਵਃ|| ਪ੍ਰਵਾਹਿਕਾ ਹਦ੍ਗ੍ਰਹਣਂ ਸਰ੍ਵਗਾਤ੍ਰਪਰਿਗ੍ਰਹਃ| ਸਹ ਧਾਤੁਸ੍ਰਵੇਣੈਤਾ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੋਕ੍ਤਾਃ ਸਸਾਧਨਾਃ|| ਵ੍ਯਾਪਦੋ ਯੋਗਵਿਭ੍ਰਂਸ਼ਾਦ੍ਵਿਵਿਧੇਪਿ ਵਿਰੇਚਨੇ|" ਇਤਿ|
Adhikarana ਵਮਨਸ੍ਯ ਪ੍ਰਤਿਕੂਲਾ ਗਤਿਃ (੧-੨) · Śloka ੨
ਵਮਨਂ ਮਦੁਕੋਸ੍ਠੇਨ ਕ੍ਸੁਦ੍ਵਤਾਲ੍ਪਕਫੇਨ ਵਾ| ਅਤਿਤੀਕ੍ਸ੍ਣਹਿਮਸ੍ਤੋਕਮਜੀਰ੍ਣੇ ਦੁਰ੍ਬਲੇਨ ਵਾ||੧|| ਪੀਤਂ ਪ੍ਰਯਾਤ੍ਯਧਸ੍ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਿਸ੍ਟਹਾਨਿਰ੍ਮਲੋਦਯਃ| ਵਾਮਯੇਤ੍ਤਂ ਪੁਨਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਸ੍ਮਰਨ੍ ਪੂਰ੍ਵਮਤਿਕ੍ਰਮਮ੍||੨||
View original
वमनं मृदुकोष्ठेन क्षुद्वताऽल्पकफेन वा| अतितीक्ष्णहिमस्तोकमजीर्णे दुर्बलेन वा||१|| पीतं प्रयात्यधस्तस्मिन्निष्टहानिर्मलोदयः| वामयेत्तं पुनः स्निग्धं स्मरन् पूर्वमतिक्रमम्||२||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਏਵਂਵਿਧੇਨ ਪੁਰੁਸੇਣੈਵਂਵਿਧਂ ਵਮਨਂ ਪੀਤਮਧਃ ਪ੍ਰਯਾਤਿ| ਤਸ੍ਮਿਨ੍-ਵਮਨੇਧਸ੍ਤਾਤ੍ਪ੍ਰਯਾਤੇ ਸਤਿ, ਇਸ੍ਟਹਾਨਿਃ-ਅਭਿਪ੍ਰੇਤਸ੍ਯ ਵਮਨਕਾਰ੍ਯਸ੍ਯਾਨਿਸ੍ਪਤ੍ਤਿਃ| ਤਥਾ ਮਲਸ੍ਯ-ਵਮਨਸਾਧ੍ਯਸ੍ਯ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਃ ਕੇਵਲਸ੍ਯਾਨ੍ਯਦੋਸਯੁਕ੍ਤਸ੍ਯ ਵਾ, ਉਦਯਃ-ਸ੍ਵਸ੍ਥਾਨਸ੍ਥਸ੍ਯੈਵਾਮਯਕਰਣਂ ਪ੍ਰਤਿਚਲਪ੍ਰਵਲਕੇ ਚ| ਤਂ-ਪੁਰੁਸਂ ਪੀਤਵਮਨਮਪ੍ਯਵਾਨ੍ਤਂ, ਪੁਨਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਵਾਮਯੇਤ੍| ਪੂਰ੍ਵਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਮਪੀਤਿ ਪੁਨਃ ਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਯਾਰ੍ਥਃ| ਕਥਂ ਵਾਮਯੇਤ੍ ? ਸ੍ਮਰਨ੍ ਪੂਰ੍ਵਮਤਿਕ੍ਰਮਮ੍, ਯਤੋਤਿਕ੍ਰਮਾਤ੍ ਪੀਤਵਮਨੋਪ੍ਯਸੌ ਪੁਰੁਸੋ ਵਮਨਕਰ੍ਮਣਃ ਫਲਂ ਨਾਪ੍ਤਵਾਨ੍| ਤਮਤਿਕ੍ਰਮਂ-ਅਪਰਾਧਂ, ਸ੍ਮਰਨ੍ ਚੇਤਸਿ ਕੁਰ੍ਵਾਣੋ, ਨ ਤ੍ਵੇਵਮੇਵ, ਵਾਮਯੇਤ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਵਮਨਸ੍ਯ ਪ੍ਰਤਿਕੂਲਾਂ ਗਤਿਮਾਹ-ਵਮਨਮਿਤਿ| ਅਤਿਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਦਿਭਿਸ੍ਤ੍ਰਿਭਿਃ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ| ਤਸ੍ਮਿਨ੍-ਵਮਨੇ| ਇਸ੍ਟਹਾਨਿਃ-ਯਦਰ੍ਥਂ ਵਮਨਂ ਤਸ੍ਯਾਨਿਸ੍ਪਤਿਃ| ਮਲੋਦਯੋ-ਦੋਸੋਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ਃ| ਤਂ-ਤਥਾਭੂਤਮ੍, ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਕਤ੍ਵਾ ਪੁਨਰ੍ਵਾਮਯੇਤ੍, ਯੇਨ ਸਾ ਵ੍ਯਾਪਜ੍ਜਾਤਾ ਤਤ੍ਪਰਿਹਰਨ੍|
Adhikarana ਵਿਰੇਚਨਸ੍ਯ ਪ੍ਰਤਿਕੂਲਾ ਗਤਿਃ (੩-੫) · Śloka ੫
ਅਜੀਰ੍ਣਿਨਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਵਤੋ ਵ੍ਰਜਤ੍ਯੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਵਿਰੇਚਨਮ੍| ਅਤਿਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣਲਵਣਮਹਦ੍ਯਮਤਿਭੂਰਿ ਵਾ||੩|| ਤਤ੍ਰ ਪੂਰ੍ਵੋਦਿਤਾ ਵ੍ਯਾਪਤ੍ਸਿਦ੍ਧਿਸ਼੍ਚ, ਨ ਤਥਾਪਿ ਚੇਤ੍| ਆਸ਼ਯੇ ਤਿਸ੍ਠਤਿ ਤਤਸ੍ਤਤੀਯਂ ਨਾਵਚਾਰਯੇਤ੍||੪|| ਅਨ੍ਯਤ੍ਰ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਾਦ੍ਧਦ੍ਯਾਦ੍ਵਾ ਭੇਸਜਾਨ੍ਨਿਰਪਾਯਤਃ| |੫|
View original
अजीर्णिनः श्लेष्मवतो व्रजत्यूर्ध्वं विरेचनम्| अतितीक्ष्णोष्णलवणमहृद्यमतिभूरि वा||३|| तत्र पूर्वोदिता व्यापत्सिद्धिश्च, न तथाऽपि चेत्| आशये तिष्ठति ततस्तृतीयं नावचारयेत्||४|| अन्यत्र सात्म्याद्धृद्याद्वा भेषजान्निरपायतः| |५|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਅਜੀਰ੍ਣਿਨਸ੍ਤਥਾ ਬਹੁਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਿਣੋ ਵਿਰੇਚਨਮਤਿਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣਲਵਣਹਦ੍ਯਮਤਿਪ੍ਰਭੂਤਂ ਚ ਪੀਤਮੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਯਾਤਿ| ਤਤ੍ਰ-ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਵ੍ਰਜਤਿ, ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਾ(ਦਿਤਾ) ਵ੍ਯਾਪਤ੍-ਇਸ੍ਟਹਾਨਿਰ੍ਮਲੋਦਯ ਇਤਿ| ਤਤ੍ਰ ਤਥੈਵ ਸਿਦ੍ਧਿਃ-ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮ੍| ਤਥਾ, ਅਨਨ੍ਤਰਂ ਵਿਰੇਚਨਸ੍ਯੋਰ੍ਧ੍ਵਗਮਨਾਦਵਿਰਿਕ੍ਤਂ ਪੁਨਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਵਿਰੇਚਯੇਤ੍| ਤਥੈਵ ਪੂਰ੍ਵਂ ਵਿਰੇਚਨਾਤਿਕ੍ਰਮਂ ਸ੍ਮਰਨ੍ਨਿਤੋਪਰਾਧਾਤ੍ਪੂਰ੍ਵਂ ਵਿਰੇਚਨੇ ਨ ਵਿਰਿਕ੍ਤਸ੍ਤਮਤਿਕ੍ਰਮਂ ਪਰਿਹਰਨ੍ ਵਿਰੇਚਯੇਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤਥਾਪਿ-ਏਵਮਨੁਸ੍ਠੀਯਮਾਨੇ ਤਦ੍ਵਿਰੇਚਨੌਸਧਂ ਪੀਤਂ, ਯਦ੍ਯਾਸ਼ਯੇ-ਕੋਸ੍ਠਲਕ੍ਸਣੇ, ਨ ਤਿਸ੍ਠਤਿ-ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਥਿਤਿਂ ਨ ਬਧ੍ਨਾਤਿ ਊਰ੍ਧ੍ਵਮੇਵ ਪੁਨਰੇਤਿ, ਤਤਸ੍ਤਤੀਯਂ ਵਿਰੇਚਨੌਸਧਂ-ਆਰਗ੍ਵਧਾਦਿ, ਨਾਵਚਾਰਯੇਤ੍| ਯਦਿ ਤੁ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਹਦ੍ਯਂ ਨਿਰਪਾਯਂ ਵਾ ਭੇਸਜਂ ਤਦਾ ਤਤੀਯਮਪ੍ਯਵਚਾਰਯੇਤ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਵਿਰੇਚਨਸ੍ਯ ਪ੍ਰਤਿਕੂਲਾਂ ਗਤਿਮਾਹ-ਅਜੀਰ੍ਣਿਨ ਇਤਿ| ਤਤ੍ਰ-ਵਿਰੇਚਨੇ| ਪੂਰ੍ਵੋਦਿਤਾ-ਵਮਨੋਕ੍ਤਾ, ਵ੍ਯਾਪਤ੍-ਇਸ੍ਟਹਾਨਿਰ੍ਮਲੋਦਯ ਇਤ੍ਯੇਸਾ, ਸਿਦ੍ਧਿਸ਼੍ਚ-ਤਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਪੁਨਰ੍ਵਿਰੇਚਯੇਦਿਤ੍ਯੇਸਾ| ਤਥਾਪਿ-ਤੇਨਾਪਿ ਪ੍ਰਕਾਰੇਣ, ਯਦ੍ਯਾਸ਼ਯੇ ਵਿਰੇਚਨਂ ਨ ਤਿਸ੍ਠਤਿ-ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਯਾਤਿ, ਤਤਃ-ਅਨਨ੍ਤਰਂ, ਤਤੀਯਂ ਪ੍ਰਯੋਗਂ ਨਾਵਚਾਰਯੇਤ੍, ਯਦਿ ਤੁ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਹਦ੍ਯਂ ਨਿਰਪਾਯਂ ਵਾ ਭੇਸਜਂ ਤਦਾ ਤਤੀਯਮਪ੍ਯਵਚਾਰੇਯੇਤ੍|
Adhikarana ਗ੍ਰਥਿਤਤ੍ਵਪਾਕਗੌਰਵਾਣਿ (੫-੮) · Śloka ੮
| ਅਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ੍ਵਿਨ੍ਨਦੇਹਸ੍ਯ ਪੁਰਾਣਂ ਰੂਕ੍ਸਮੌਸਧਮ੍||੫|| ਦੋਸਾਨੁਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼੍ਯ ਨਿਰ੍ਹਰ੍ਤੁਮਸ਼ਕ੍ਤਂ ਜਨਯੇਦ੍ਗਦਾਨ੍| ਵਿਭ੍ਰਂਸ਼ਂ ਸ਼੍ਵਯਥੁਂ ਹਿਧ੍ਮਾਂ ਤਮਸੋ ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਤਸਮ੍||੬|| ਪਿਣ੍ਡੀਕੋਦ੍ਵੇਸ੍ਟਨਂ ਕਣ੍ਡੂਮੂਰ੍ਵੋਃ ਸਾਦਂ ਵਿਵਰ੍ਣਤਾਮ੍| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ੍ਵਿਨ੍ਨਸ੍ਯ ਵਾਤ੍ਯਲ੍ਪਂ ਦੀਪ੍ਤਾਗ੍ਨੇਰ੍ਜੀਰ੍ਣਮੌਸਧਮ੍||੭|| ਸ਼ੀਤੈਰ੍ਵਾ ਸ੍ਤਬ੍ਧਮਾਮੇ ਵਾ ਸਮੁਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼੍ਯਾਹਰਨ੍ਮਲਾਨ੍| ਤਾਨੇਵ ਜਨਯੇਦ੍ਰੋਗਾਨਯੋਗਃ ਸਰ੍ਵ ਏਵ ਸਃ||੮||
View original
| अस्निग्धस्विन्नदेहस्य पुराणं रूक्षमौषधम्||५|| दोषानुत्क्लेश्य निर्हर्तुमशक्तं जनयेद्गदान्| विभ्रंशं श्वयथुं हिध्मां तमसो दर्शनं तृषम्||६|| पिण्डीकोद्वेष्टनं कण्डूमूर्वोः सादं विवर्णताम्| स्निग्धस्विन्नस्य वाऽत्यल्पं दीप्ताग्नेर्जीर्णमौषधम्||७|| शीतैर्वा स्तब्धमामे वा समुत्क्लेश्याहरन्मलान्| तानेव जनयेद्रोगानयोगः सर्व एव सः||८||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਅਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ੍ਵਿਨ੍ਨਸ਼ਰੀਰਸ੍ਯ ਪੁਰਾਣਂ ਰੂਕ੍ਸਂ ਵਿਰੇਚਨੌਸਧਮੁਪਯੁਕ੍ਤਂ ਦੋਸਾਨੁਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼੍ਯ-ਪ੍ਰਚ੍ਯਾਵ੍ਯ, ਨਿਰ੍ਹਰ੍ਤੁਮਸ਼ਕ੍ਤਂ ਵਿਭ੍ਰਂਸ਼ਾਦਿਕਾਨ੍ ਗਦਾਨ੍ ਜਨਯੇਤ੍| ਅਥਵਾ, ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ੍ਵਿਨ੍ਨਸ੍ਯ ਚੌਸਧਮਤ੍ਯਲ੍ਪਂ-ਮਾਤ੍ਰਾਹੀਨਂ, ਦੀਪ੍ਤਾਗ੍ਨੇਰ੍ਜੀਰ੍ਣਂ-ਪਰਿਣਤਂ, ਸ੍ਯਾਤ੍| ਸ਼ੀਤੈਰ੍ਵਾ ਸ੍ਤਬ੍ਧਭੇਸਜਮਾਮੇ ਵਾ ਸ੍ਤਬ੍ਧਂ ਸਤ੍ [ਮਲਾਨ੍-] ਦੋਸਾਨ੍, ਉਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼੍ਯਾਨਿਰ੍ਹਰਤ੍ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਾਨੇਵ ਰੋਗਾਨ੍ ਜਨਯੇਤ੍| ਸਃ-ਏਵਂਭੂਤਃ, ਸਰ੍ਵ ਏਵਾਯੋਗਃ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਗ੍ਰਥਿਤਤ੍ਵਪਾਕਗੌਰਵਾਣ੍ਯਾਹ-ਅਸ੍ਨਿਗ੍ਧੇਤਿ| ਤਤ੍ਰ "ਵਿਵਰ੍ਣਤਾਮ੍" ਇਤ੍ਯਨ੍ਤੇਨ ਗ੍ਰਥਿਤਤ੍ਵਮ੍| "ਔਸਧਮ੍" ਇਤ੍ਯਨ੍ਤੇਨ ਪਾਕਮ੍| ਸ਼ੇਸੇਣ ਗੌਰਵਮ੍| ਵਿਭ੍ਰਂਸ਼ਂ-ਇਸ੍ਟਹਾਨਿਮ੍| ਜੀਰ੍ਣਂ-ਪਕ੍ਵਮ੍| ਸ਼ੀਤੈਃ-ਔਸਧਪਾਨਾਨਨ੍ਤਰਮਨ੍ਤਰ੍ਬਹਿਰ੍ਵਾ ਸੇਵਿਤੈਃ, ਔਸਧਂ ਸ੍ਤਬ੍ਧਂ ਭਵਤਿ| ਤਦ੍ਵਦਾਮੇ-ਅਪਕ੍ਵਦੋਸੇ| ਤਾਨੇਵ-ਵਿਭ੍ਰਂਸ਼ਾਦੀਨ੍| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਤੁ (ਕ. ਅ. ੩)- "ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ੍ਵਿਨ੍ਨਸ੍ਯ ਚ ਵਮਨਮਕਤ੍ਵਾ ਵਿਰੇਚਨਂ ਪੀਤਵਤਃ ਸਾਮਸ੍ਯ ਵਾ ਮਦੁ ਵਾ ਵਿਰਿਕ੍ਤਸ੍ਯਾਧੋਭਾਗੇਤ੍ਯਰ੍ਥਗੁਰੁਸ੍ਤਬ੍ਧੋਦਰਤਾ ਸ਼ੂਲੋ ਵਾਤਪੁਰੀਸਸਙ੍ਗਸ਼੍ਚ ਭਵਤਿ|" ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍|
Adhikarana ਤੇਸਾਂ ਪ੍ਰਤੀਕਾਰਃ (੯-੧੦) · Śloka ੧੦
ਤਂ ਤੈਲਲਵਣਾਭ੍ਯਕ੍ਤਂ ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਪ੍ਰਸ੍ਤਰਸਙ੍ਕਰੈਃ| ਨਿਰੂਢਂ ਜਾਙ੍ਗਲਰਸੈਰ੍ਭੋਜਯਿਤ੍ਵਾਨੁਵਾਸਯੇਤ੍||੯|| ਫਲਮਾਗਧਿਕਾਦਾਰੁਸਿਦ੍ਧਤੈਲੇਨ ਮਾਤ੍ਰਯਾ| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਵਾਤਹਰੈਃ ਸ੍ਨੇਹੈਃ ਪੁਨਸ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੇਨ ਸ਼ੋਧਯੇਤ੍||੧੦||
View original
तं तैललवणाभ्यक्तं स्विन्नं प्रस्तरसङ्करैः| निरूढं जाङ्गलरसैर्भोजयित्वाऽनुवासयेत्||९|| फलमागधिकादारुसिद्धतैलेन मात्रया| स्निग्धं वातहरैः स्नेहैः पुनस्तीक्ष्णेन शोधयेत्||१०||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਤਂ-ਉਤ੍ਕ੍ਲਿਸ੍ਟਦੋਸਂ, ਤੈਲਲਵਣਾਭ੍ਯਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਸ੍ਤਰਸਙ੍ਕਰਾਖ੍ਯੈਃ ਸ੍ਵੇਦੈਃ ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਤਥਾ ਨਿਰੂਢਂ ਜਾਙ੍ਗਲਰਸੈਰ੍ਭੋਜਯਿਤ੍ਵਾ ਫਲਾਦਿਸਿਦ੍ਧਤੈਲੇਨ ਮਾਤ੍ਰਯਾਨੁਵਾਸਯੇਤ੍| ਵਾਤਹਰੈਃ ਸ੍ਨੇਹੈਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਪੁਨਸ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੇਨ ਵਿਰੇਚਨੇਨ ਵਿਸ਼ੋਧਯੇਤ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਤਂ-ਤ੍ਰਿਵਿਧਾਯੋਗਿਨਂ, ਨਿਰੂਢਂ-ਸਮੂਤ੍ਰੈਸ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੈਰ੍ਨਿਰੂਹੈਃ, ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ (ਕ. ਅ. ੩) ਤਥੋਕ੍ਤਤ੍ਵਾਤ੍, ਮਦਨਫਲਾਦਿਤੈਲੇਨਾਨੁਵਾਸਯੇਤ੍|
Adhikarana ਦੋਸੋਲ੍ਕੇਸ਼ਭਸ਼ਾਧ੍ਮਾਨੇ, ਤਯੋਃ ਪ੍ਰਤੀਕਾਰਃ (੧੧-੧੪) · Śloka ੧੪
ਬਹੁਦੋਸਸ੍ਯ ਰੂਕ੍ਸਸ੍ਯ ਮਨ੍ਦਾਗ੍ਨੇਰਲ੍ਪਮੌਸਧਮ੍| ਸੋਦਾਵਰ੍ਤਸ੍ਯ ਚੋਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼੍ਯ ਦੋਸਾਨ੍ ਮਾਰ੍ਗਾਨ੍ ਨਿਰੁਧ੍ਯ ਤੈਃ||੧੧|| ਭਸ਼ਮਾਧ੍ਮਾਪਯੇਨ੍ਨਾਭਿਂ ਪਸ੍ਠਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸ਼ਿਰੋਰੁਜਮ੍| ਸ਼੍ਵਾਸਂ ਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਵਾਤਨਾਂ ਸਙ੍ਗਂ ਕੁਰ੍ਯਾਚ੍ਚ ਦਾਰੁਣਮ੍||੧੨|| ਅਭ੍ਯਙ੍ਗਸ੍ਵੇਦਵਰ੍ਤ੍ਯਾਦਿ ਸਨਿਰੂਹਾਨੁਵਾਸਨਮ੍| ਉਦਾਵਰ੍ਤਹਰਂ ਸਰ੍ਵਂ ਕਰ੍ਮਾਧ੍ਮਾਤਸ੍ਯ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ||੧੩|| ਪਞ੍ਚਮੂਲਯਵਕ੍ਸਾਰਵਚਾਭੂਤਿਕਸੈਨ੍ਧਵੈਃ| ਯਵਾਗੂਃ ਸੁਕਤਾ ਸ਼ੂਲਵਿਬਨ੍ਧਾਨਾਹਨਾਸ਼ਨੀ||੧੪||
View original
बहुदोषस्य रूक्षस्य मन्दाग्नेरल्पमौषधम्| सोदावर्तस्य चोत्क्लेश्य दोषान् मार्गान् निरुध्य तैः||११|| भृशमाध्मापयेन्नाभिं पृष्ठपार्श्वशिरोरुजम्| श्वासं विण्मूत्रवातनां सङ्गं कुर्याच्च दारुणम्||१२|| अभ्यङ्गस्वेदवर्त्यादि सनिरूहानुवासनम्| उदावर्तहरं सर्वं कर्माध्मातस्य शस्यते||१३|| पञ्चमूलयवक्षारवचाभूतिकसैन्धवैः| यवागूः सुकृता शूलविबन्धानाहनाशनी||१४||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਬਹੁਦੋਸਸ੍ਯ ਰੂਕ੍ਸਸ੍ਯ ਤਥਾ ਮਨ੍ਦਾਗ੍ਨੇਰਲ੍ਪਮੌਸਧਂ ਯੋਜਿਤਂ ਤਥੋਦਾਵਰ੍ਤਵਤੋ ਦੋਸਾਨੁਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼੍ਯ ਮਾਰ੍ਗਾਨ੍ ਨਿਰੁਧ੍ਯ ਤੈਸ਼੍ਚ ਦੋਸੈਰ੍ਭਸ਼ਂ ਨਾਭਿਮਾਧ੍ਮਾਪਯੇਤ੍| ਤਥਾ ਪਸ੍ਠਾਦਿਰੁਜਾਦੀਨ੍ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਆਧ੍ਮਾਤਸ੍ਯ ਨਰਸ੍ਯਾਭ੍ਯਙ੍ਗਾਦਿਕਂ ਕਰ੍ਮ ਉਦਾਵਰ੍ਤਹਰਂ ਸਰ੍ਵਂ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ| ਪਞ੍ਚਮੂਲਾਦਿਭਿਃ ਸੁਕਤਾ ਯਵਾਗੂਃ ਸ਼ੂਲਾਦਿਨਾਸ਼ਨੀ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਦੋਸੋਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ਭਸ਼ਾਧ੍ਮਾਨੇ ਆਹ-ਬਹੁਦੋਸਸ੍ਯੇਤਿ| ਤਤ੍ਰ "ਉਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼੍ਯ ਦੋਸਾਨ੍" ਇਤ੍ਯਨ੍ਤੇਨ ਦੋਸੋਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ਮ੍| ਸ਼ੇਸੇਣ ਭਸ਼ਾਧ੍ਮਾਨਮ੍| ਉਕ੍ਤਂ ਹਿ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ (ਕ. ਅ. ੩)- "ਕਫੋਲ੍ਬਣਸ੍ਯਾਤਿਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ੍ਯ ਗੁਰੁਕੋਸ੍ਠਸ੍ਯ ਮਨ੍ਦਾਗ੍ਨੇਰ੍ਵਾ ਮਦੁਪ੍ਰਣੀਤਮੌਸਧਂ ਭਸ਼ਮੁਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼੍ਯ ਦੋਸਾਨ੍ ਜਾਡ੍ਯਤਨ੍ਦ੍ਰਾਦੌਰ੍ਬਲ੍ਯਾਙ੍ਗਸਾਦਾਨ੍ ਜਨਯਤਿ| ਤਚ੍ਛੀਘ੍ਰਮੁਲ੍ਲਿਖੇਤ੍| ਲਙ੍ਘਿਤਂ ਚ ਸਨ੍ਧੁਕ੍ਸਿਤਾਗ੍ਨਿਂ ਪੁਨਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣੈਰ੍ਵਿਸ਼ੋਧਯੇਤ੍| ਸਸ਼ੇਸਾਨ੍ਨਾਯ ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਵਤੇ ਰੂਕ੍ਸਾਯ ਸੋਦਾਵਰ੍ਤਾਯ ਮਨ੍ਦਾਗ੍ਨਯੇ ਵਾ ਸ਼ੀਤਂ ਰੂਕ੍ਸਂ ਵਾ ਦਤ੍ਤਮੌਸਧਂ ਭਸ਼ਮਾਧ੍ਮਾਨਂ ਕਰੋਤਿ| ਤਤ੍ਰ ਮਲਸਙ੍ਗਾਤ੍ਸਮੁਨ੍ਨਹ੍ਯਤ੍ਯੁਦਰਮਨ੍ਤਃਸ਼ੂਲਂ ਦਤਿਵਤ੍ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਯੋਰਾਪੂਰ੍ਣਤਾ ਸ਼ਿਰਃਪਸ੍ਠਰੁਜਾ ਸ਼੍ਵਾਸਃ ਪਾਯੁਵਸ੍ਤਿਨਿਸ੍ਤੋਦਸ਼੍ਚ ਭਵਤਿ| ਤਮੁਦਾਵਰ੍ਤਾਨਾਹਹਰਾਭ੍ਯਙ੍ਗਸ੍ਵੇਦਵਰ੍ਤਿਦੀਪਨਚੂਰ੍ਣਬਸ੍ਤਿਕ੍ਰਿਯਾਭਿਰੁਪਾਚਰੇਤ੍|" ਇਤਿ| ਤੈਃ-ਉਤ੍ਕ੍ਲਿਸ੍ਟਦੋਸੈਃ| ਨਾਭਿਂ-ਨਾਭਿਸਮੀਪਮੁਦਰਮ੍| ਪਞ੍ਚਮੂਲਾਦਿਯਵਾਗੂਃ ਸੁਕਤਾ-ਤ੍ਰਿਕਟੁਲਵਣਸ੍ਨੇਹਯੁਤਾ| ਪਞ੍ਚਮੂਲਂ-ਮਹਤ੍| ਉਕ੍ਤਂ ਹਿ ਵਨ੍ਦੇਨ (ਜ੍ਵਰਾਤਿਸਾਰਾਧਿਕਾਰ ਸ਼੍ਲੋ.੧੬)- "ਪਞ੍ਚਮੂਲੀਤਿ ਸਾਮਾਨ੍ਯਾਦ੍ਭਾਹ੍ਯਾ ਪਿਤ੍ਤੇ ਕਨੀਯਸੀ| ਮਹਤੀ ਪਞ੍ਚਮੂਲੀ ਤੁ ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸਮੋਤ੍ਤਰੇ ਹਿਤਾ||" ਇਤਿ| ਭੂਤਿਕਂ-ਰੋਹਿਸਮ੍| ਸੈਨ੍ਧਵਸ੍undefined ਕ੍ਵਾਥ੍ਯਦ੍ਰਵ੍ਯੇਸੂਕ੍ਤਾਵਪਿ ਸਿਦ੍ਧਾਯਾਂ ਯਵਾਗ੍ਵਾਂ ਲਵਣਸ੍ਥਾਨੇ ਪ੍ਰਯੋਗਃ| ਅਤ ਏਵ ਸੁਕਤਾਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਕਤਾਖ੍ਯੋ ਭੇਦ ਉਚ੍ਯਤੇ|
Adhikarana ਪ੍ਰਵਾਹਿਕਾਦਿਤ੍ਰਯੇ ਭੇਸਜਮ੍ (੧੫-੧੬) · Śloka ੧੬
ਪਿਪਲੀਦਾਡਿਮਕ੍ਸਾਰਹਿਙ੍ਗੁਸ਼ੁਣ੍ਠ੍ਯਮ੍ਲਵੇਤਸਾਨ੍| ਸਸੈਨ੍ਧਵਾਨ੍ ਪਿਬੇਨ੍ਮਦ੍ਯੈਃ ਸਰ੍ਪਿਸੋਸ੍ਣੋਦਕੇਨ ਵਾ||੧੫|| ਪ੍ਰਵਾਹਿਕਾਪਰਿਸ੍ਰਾਵਵੇਦਨਾਪਰਿਕਰ੍ਤਨੇ| |੧੬|
View original
पिपलीदाडिमक्षारहिङ्गुशुण्ठ्यम्लवेतसान्| ससैन्धवान् पिबेन्मद्यैः सर्पिषोष्णोदकेन वा||१५|| प्रवाहिकापरिस्राववेदनापरिकर्तने| |१६|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਾਦੀਨ੍ ਮਦ੍ਯੇਨ ਸਰ੍ਪਿਸੋਸ੍ਣਾਮ੍ਬੁਨਾ ਵਾ ਪਿਬੇਤ੍ ਪ੍ਰਵਾਹਿਕਾਦਿਸੁ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਪ੍ਰਵਾਹਿਕਾਦਿਤ੍ਰਯੇ ਭੇਸਜਮਾਹ-ਪਿਪ੍ਪਲੀਤਿ| ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਾਦਿਚੂਰ੍ਣਂ ਮਦ੍ਯਾਦ੍ਯਨ੍ਯਤਮੇਨ ਪ੍ਰਵਾਹਿਕਾਦਿਸੁ ਤਿਸਸੁ ਵ੍ਯਾਪਤ੍ਸੁ ਪਿਬੇਤ੍| ਵੇਦਨਯਾ ਪਰਿਕਰ੍ਤਨਂ-ਛੇਦਨਮਿਵ| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਤੁ (ਕ. ਅ. ੩)-"ਕ੍ਸਾਮੇਣਾਲ੍ਪਬਲੇਨ ਮਦੁਕੋਸ੍ਠਾਗ੍ਨਿਨਾ ਰੂਕ੍ਸੇਣ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੇਨ ਵਾ ਸ੍ਵਿਨ੍ਨੇਨ ਸਾਮੇਨ ਵਾ ਬਲਵਦੌਸਧਮੁਪਯੁਕ੍ਤਂ ਸਪਿਤ੍ਤਮਨਿਲਂ ਪਰਿਦੂਸ੍ਯ ਪਰਿਕਰ੍ਤਿਕਾਮਾਪਾਦਯਤਿ| ਤਤ੍ਰ ਨਾਭਿਬਸ੍ਤਿਗੁਦਮੇਢ੍ਰੇ ਸਦਾਹਂ ਪਰਿਕਰ੍ਤਨਮਨਿਲਸਙ੍ਗੋ ਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭਸ਼੍ਚ| ਤਂ ਕਸ੍ਣਤਿਲਮਧੁਕਮਧੁਯੁਕ੍ਤੈਃ ਪਿਚ੍ਛਾਬਸ੍ਤਿਭਿਰਾਸ੍ਥਾਪਯੇਤ੍| ਕ੍ਸੀਰਿਵਕ੍ਸਸ਼ਤਕ੍ਸੀਰੇਣ ਵਾ, ਸ਼ੀਤਾਮ੍ਬੁਪਰਿਸਿਕ੍ਤਂ ਚੈਨਂ ਪਯਸਾ ਭੁਕ੍ਤਵਨ੍ਤਂ ਘਤਮਣ੍ਡੇਨ ਯਸ੍ਟੀਮਧੁਕਤੈਲੇਨ ਵਾਨੁਵਾਸਯੇਤ੍| ਕ੍ਸਾਮਸ੍ਯ ਚ ਮਧੁਰੋ ਬਂਹਣਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵੋ ਵਿਧਿਰਿਸ੍ਟਃ| ਸਾਮੇ ਦੀਪਨੋ ਲਙ੍ਘਨਸ਼੍ਚ, ਲਘੁਰੂਕ੍ਸੋਸ੍ਣਂ ਚਾਨ੍ਨਪਾਨਮ੍| ਨਿਰਾਮੀਭੂਤੇ ਚਾਨੁਬਨ੍ਧੇ ਲਘੁਕ੍ਸਾਰਾਮ੍ਲਮ੍| ਵਾਤੇਧਿਕੇ ਦਧਿ ਸਾਮ੍ਲਂ ਦਾਡਿਮਤ੍ਵਚਾ ਯੁਕ੍ਤਂ ਭੋਜਨੇ ਪਾਨੇ ਚ ਯੁਞ੍ਜੀਤ| ਸਦਾਡਿਮਰਸਂ ਸਰ੍ਪਿਃ ਪਿਬੇਤ੍| ਉਸ੍ਣਾਮ੍ਬੁਨਾ ਵਾ ਤਿਲਦੇਵਦਾਰੁਕਲ੍ਕਮ੍| ਕ੍ਰੂਰਕੋਸ੍ਠਸ੍ਯ ਬਹੁਦੋਸਸ੍ਯਾਲ੍ਪਮਲ੍ਪਗੁਣਂ ਮਦੁਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਵਾ ਸ਼ੋਧਨਮਵਚਾਰਿਤਮੁਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼੍ਯ ਦੋਸਾਨ੍ਨ ਨਿਰ੍ਹਰਤਿ, ਅਲ੍ਪਾਲ੍ਪਂ ਚ ਪਿਤ੍ਤਕਫਸਂਸਸ੍ਟਂ ਪਰਿਸ੍ਰਵਤਿ, ਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭਗੌਰਵਸ਼ੋਫਕੋਠਕਣ੍ਡੂਪਾਣ੍ਡੁਤਾਙ੍ਗਸਾਦਗੁਦਸ਼ੂਲਾਨਿ ਚਾਪਾਦਯਤਿ| ਤਂ ਤਿਨਿਸ਼ਧਵਾਸ਼੍ਵਕਰ੍ਣਪਲਾਸ਼ਬਲਾਨਿਰ੍ਯੂਹੈਰ੍ਮਧੁਯੁਕ੍ਤੈਰਾਸ੍ਥਾਪਯੇਤ੍| ਉਪਸ਼ਾਨ੍ਤਪਰਿਸ੍ਰਵਂ ਚ ਪੁਨਰੁਪਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੈਃ ਸ਼ੋਧਯੇਤ੍| ਸ਼ੁਦ੍ਧੇ ਚ ਦੀਪਨਾਂਸ਼੍ਚੂਰ੍ਣਾਸਵਾਰਿਸ੍ਟਾਦੀਨ੍ ਯੋਜਯੇਤ੍| ਪੀਤੌਸਧੋ ਯਦਾ ਵੇਗਮੁਦੀਰਯਤਿ ਨਿਗਹ੍ਣਾਤਿ ਵਾ, ਤਦਾ ਪ੍ਰਵਾਹਿਕਾਸ੍ਯ ਜਾਯਤੇ| ਤਸ੍ਯਾਂ ਸਦਾਹਸ਼ੂਲਂ ਸਪਿਚ੍ਛਂ ਸ਼੍ਵੇਤਂ ਕਸ੍ਣਂ ਸਰਕ੍ਤਂ ਵਾ ਭਸ਼ਂ ਪ੍ਰਵਾਹਮਾਨਃ ਕਫਮੁਪਵਿਸ਼ਤਿ| ਤਂ ਪਰਿਸ੍ਤ੍ਰਵਵਿਧਿਨੋਪਚਰੇਤ੍|" ਇਤਿ|
Adhikarana ਹਦ੍ਗ੍ਰਹਃ (੧੬-੨੧) · Śloka ੨੧
| ਪੀਤੌਸਧਸ੍ਯ ਵੇਗਾਨਾਂ ਨਿਗ੍ਰਹਾਨ੍ਮਾਰੁਤਾਦਯਃ||੧੬|| ਕੁਪਿਤਾ ਹਦਯਂ ਗਤ੍ਵਾ ਘੋਰਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਹਦ੍ਗ੍ਰਹਮ੍| ਹਿਧ੍ਮਾਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਰੁਜਾਕਾਸਦੈਨ੍ਯਲਾਲਾਕ੍ਸਿਵਿਭ੍ਰਮੈਃ||੧੭|| ਜਿਹ੍ਵਾਂ ਖਾਦਤਿ ਨਿਃਸਂਜ੍ਞੋ ਦਨ੍ਤਾਨ੍ ਕਟਕਟਾਯਯਨ੍| ਨ ਗਚ੍ਛੇਦ੍ਵਿਭ੍ਰਮਂ ਤਤ੍ਰ ਵਾਮਯੇਦਾਸ਼ੁ ਤਂ ਭਿਸਕ੍||੧੮|| ਮਧੁਰੈਃ ਪਿਤ੍ਤਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਰ੍ਤਂ ਕਟੁਭਿਃ ਕਫਮੂਰ੍ਚ੍ਛਿਤਮ੍| ਪਾਚਨੀਯੈਸ੍ਤਤਸ਼੍ਵਾਸ੍ਯ ਦੋਸਸ਼ੇਸਂ ਵਿਪਾਚਯੇਤ੍||੧੯|| ਕਾਯਾਗ੍ਨਿਂ ਚ ਬਲਂ ਚਾਸ੍ਯ ਕ੍ਰਮੇਣਾਭਿਪ੍ਰਵਰ੍ਧਯੇਤ੍| |੨੦| ਘ੍|੨੧|
View original
| पीतौषधस्य वेगानां निग्रहान्मारुतादयः||१६|| कुपिता हृदयं गत्वा घोरं कुर्वन्ति हृद्ग्रहम्| हिध्मापार्श्वरुजाकासदैन्यलालाक्षिविभ्रमैः||१७|| जिह्वां खादति निःसंज्ञो दन्तान् कटकटाययन्| न गच्छेद्विभ्रमं तत्र वामयेदाशु तं भिषक्||१८|| मधुरैः पित्तमूर्च्छार्तं कटुभिः कफमूर्च्छितम्| पाचनीयैस्ततश्वास्य दोषशेषं विपाचयेत्||१९|| कायाग्निं च बलं चास्य क्रमेणाभिप्रवर्धयेत्| |२०| घ्|२१|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦- ਪੀਤੌਸਧਸ੍ਯ ਵੇਗਾਨਾਂ ਨਿਗ੍ਰਹਾਦ੍ਵਾਤਾਦਯਃ ਕੁਪਿਤਾ ਹਦਯਂ ਗਤ੍ਵਾ ਘੋਰਂ ਹਦ੍ਗ੍ਰਹਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ| ਹਿਧ੍ਮਾਦਿਯੁਕ੍ਤਃ ਸ ਚ ਹਦ੍ਗ੍ਰਹਾਦਿਮਾਨ੍ ਜਿਹ੍ਵਾਂ ਖਾਦਤਿ ਨਿਃਸਂਜ੍ਞਃ ਸਨ੍| ਤਥਾ ਦਨ੍ਤਾਨ੍ ਕਟਕਟਾਯਤੇ| ਤਤ੍ਰ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਵਸ੍ਥਾਵਿਸ਼ੇਸੇ, ਭਿਸਗਾਸ਼੍ਵੇਵ ਤਂ-ਰੋਗਿਣਂ, ਸਂਸ਼ਯਂ ਹਿਤ੍ਵਾ ਵਾਮਯੇਤ੍| ਮਧੁਰੈਃ ਪਿਤ੍ਤਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਰ੍ਤਂ ਵਾਮਯੇਤ੍| ਕਫਮੂਰ੍ਚ੍ਛਿਤਂ ਕਟੁਭਿਰ੍ਵਾਮਯੇਤ੍| ਵਾਮਯਿਤ੍ਵਾ ਚਾਸ੍ਯ ਦੋਸਸ਼ੇਸਂ ਪਾਚਨੀਯੈਰ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯੈਰ੍ਵਿਪਾਚਯੇਤ੍| ਕਾਯਾਗ੍ਨਿਂ ਬਲਂ ਚ ਕ੍ਰਮੇਣਾਸ੍ਯਾਭਿਪ੍ਰਵਰ੍ਧਯੇਤ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਹਦ੍ਗ੍ਰਹਮਾਹ-ਪੀਤੌਸਧਸ੍ਯੇਤਿ| ਅਕ੍ਸਿਵਿਭ੍ਰਮਃ-ਉਤ੍ਧਤਾਕ੍ਸਤ੍ਵਮ੍| ਕਟਕਟਾਯਯਨ੍-ਕਟਤ੍ਕਟਦਿਤਿ ਕਾਰਯਨ੍, "ਲੋਹਿਤਾਦਿਡਾਜੂਭ੍ਯਃ ਕ੍ਯਸ੍" ਇਤਿ ਕ੍ਯਸਨ੍ਤਾਣ੍ਣਿਚ| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਤੁ (ਕ. ਅ. ੩)-"ਤਸ੍ਮੈ ਭਿਸਕ੍ ਸ਼ੀਘ੍ਰਮਮੁਹ੍ਯਨ੍ਨਭ੍ਯਙ੍ਗਪੂਰ੍ਵਂ ਧਾਨ੍ਯਸ੍ਵੇਦੇਨ ਪਰਿਸ੍ਵੇਦ੍ਯ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਮਵਪੀਡਂ ਦਦ੍ਯਾਤ੍| ਯਥਾਦੋਸੋਚ੍ਛ੍ਰਾਯਂ ਚ ਬਸ੍ਤੀਨ੍ ਵਿਤਰੇਤ੍|" ਇਤਿ|
Adhikarana ਹਦ੍ਗ੍ਰਹੇ ਭੇਸਜਮ੍, ਹਦ੍ਗ੍ਰਹਵਿਸ਼ੇਸੇਭੇਸਜਮ੍ (੨੦-੨੧) · Śloka ੨੧
| ਪਵਨੇਨਾਤਿਵਮਤੋ ਹਦਯਂ ਯਸ੍ਯ ਪੀਡ੍ਯਤੇ||੨੦|| ਤਸ੍ਮੈ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਮ੍ਲਲਵਣਾਨ੍ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ਪਿਤ੍ਤਕਫੇਨ੍ਯਥਾ| |੨੧|
View original
| पवनेनातिवमतो हृदयं यस्य पीड्यते||२०|| तस्मै स्निग्धाम्ललवणान् दद्यात्पित्तकफेऽन्यथा| |२१|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਯਸ੍ਯਾਤਿਵਮਤਃ ਪਵਨੇਨ ਹਦਯਂ ਪੀਡ੍ਯਤੇ, ਤਸ੍ਮੈ ਰੋਗਿਣੇ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਮ੍ਲਲਵਣਂ ਦਦ੍ਯਾਤ੍| ਪਿਤ੍ਤਕਫੇ ਕੁਪਿਤੇ, ਅਨ੍ਯਥਾ-ਮਧੁਰਸ਼ੀਤਾਦਿਕਂ, ਦਦ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਹਦ੍ਗ੍ਰਹਵਿਸ਼ੇਸੇ ਭੇਸਜਮਾਹ-ਪਵਨੇਨੇਤਿ| ਅਨ੍ਯਥੇਤਿ ਰੂਕ੍ਸਮਧੁਰਕਟੁਤਿਕ੍ਤਕਸਾਯਾਨ੍ ਯੋਗਾਨ੍ ਦਦ੍ਯਾਤ੍|
Adhikarana ਸਰ੍ਵਗਾਤ੍ਰਪਰਿਗ੍ਰਹਸ੍ਤਦ੍ਭੇਸਜਂ ਚ (੨੧-੨੩) · Śloka ੨੩
| ਪੀਤੌਸਧਸ੍ਯ ਵੇਗਾਨਾਂ ਨਿਗ੍ਰਹੇਣ ਕਫੇਨ ਵਾ||੨੧|| ਰੁਦ੍ਧੋਤਿ ਵਾ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਸ੍ਯ ਗਹ੍ਣਾਤ੍ਯਙ੍ਗਾਨਿ ਮਾਰੁਤਃ| ਸ੍ਤਮ੍ਭਵੇਪਥੁਨਿਸ੍ਤੋਦਸਾਦੋਦ੍ਵੇਸ੍ਟਾਰ੍ਤਿਭੇਦਨੈਃ||੨੨|| ਤਤ੍ਰ ਵਾਤਹਰਂ ਸਰ੍ਵਂ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਵੇਦਾਦਿ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ| |੨੩|
View original
| पीतौषधस्य वेगानां निग्रहेण कफेन वा||२१|| रुद्धोऽति वा विशुद्धस्य गृह्णात्यङ्गानि मारुतः| स्तम्भवेपथुनिस्तोदसादोद्वेष्टार्तिभेदनैः||२२|| तत्र वातहरं सर्वं स्नेहस्वेदादि शस्यते| |२३|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਪੀਤਭੇਸਜਸ੍ਯ ਵੇਗਾਨਾਂ ਨਿਗ੍ਰਹੇਣ ਕਫੇਨ ਵਾ ਰੁਦ੍ਧੋਤਿ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਸ੍ਯ ਵਾ ਵਾਯੁਰਙ੍ਗਾਨਿ ਗਹ੍ਣਾਤਿ ਸ੍ਤਮ੍ਭਾਦਿਭਿਃ| ਤਤ੍ਰ ਸਰ੍ਵਂ ਵਾਤਹਰਂ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਵੇਦਾਦਿ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਸਰ੍ਵਗਾਤ੍ਰਪਰਿਗ੍ਰਹਮਾਹ-ਪੀਤੌਸਧਸ੍ਯੇਤਿ| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਤੁ (ਕ. ਅ. ੩)- "ਅਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ੍ਵਿਨ੍ਨੇਨਾਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰਿਣਾ ਵੇਗਧਾਰਿਣਾ ਮਦੁਕੋਸ੍ਠੇਨ ਸੁਕੁਮਾਰੇਣ ਵਾ ਰੂਕ੍ਸਮੌਸਧਮਤਿਮਾਤ੍ਰਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਮਤਿਵਿਰੇਕਾਦ੍ਵਾਯੁਂ ਪ੍ਰਕੋਪਯਤਿ| ਤੇਨ ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਪ੍ਰਗ੍ਰਹੇ ਵਿਸ਼ੇਸਾਤ੍ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਪਸ੍ਠ ਸ਼੍ਰੋਣਿਮਨ੍ਯਾਮਰ੍ਮਸੁ ਸ਼ੂਲਂ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾ ਭ੍ਰਮਃ ਕਮ੍ਪਃ ਸ੍ਤਮ੍ਭੋ ਨਿਸ੍ਤੋਦੋ ਭੇਦ ਉਦ੍ਵੇਸ੍ਟਨਂ ਸਂਜ੍ਞਾਨਾਸ਼ਸ਼੍ਚ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਤਮਭ੍ਯਜ੍ਯ ਧਾਨ੍ਯੈਃ ਸ੍ਵੇਦਯਿਤ੍ਵਾ ਯਸ੍ਟੀਮਧੁਵਿਪਕ੍ਵੇਨ ਤੈਲੇਨਾਨੁਵਾਸਯੇਤ੍, ਵਾਤਹਰਂ ਚਾਨ੍ਨਪਾਨਮ੍|" ਇਤਿ|
Adhikarana ਧਾਤੁਸ੍ਰਵਸ੍ਤਦ੍ਭੇਸਜਂ ਚ (੨੩-੨੬) · Śloka ੨੬
| ਬਹੁਤੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਕ੍ਸੁਧਾਰ੍ਤਸ੍ਯ ਮਦੁਕੋਸ੍ਠਸ੍ਯ ਭੇਸਜਮ੍||੨੩|| ਹਤ੍ਵਾਸ਼ੁ ਵਿਟ੍ਪਿਤ੍ਤਕਫਾਨ੍ ਧਾਤੂਨਾਸ੍ਰਾਵਯੇਦ੍ਦ੍ਰਵਾਨ੍| ਤਤ੍ਰਾਤਿਯੋਗੇ ਮਧੁਰੈਃ ਸ਼ੇਸਮੌਸਧਮੁਲ੍ਲਿਖੇਤ੍||੨੪|| ਯੋਜ੍ਯੋਤਿ ਵਮਨੇ ਰੇਕੋ ਵਿਰੇਕੇ ਵਮਨਂ ਮਦੁ| ਪਰਿਸੇਕਾਵਗਾਹਾਦ੍ਯੈਃ ਸੁਸ਼ੀਤੈਃ ਸ੍ਤਮ੍ਭਯੇਚ੍ਚ ਤਮ੍||੨੫|| ਅਞ੍ਜਨਂ ਚਨ੍ਦਨੋਸ਼ੀਰਮਜਾਸਕ੍ਸ਼ਰ੍ਕਰੋਦਕਮ੍| ਲਾਜਚੂਰ੍ਣੈਃ ਪਿਬੇਨ੍ਮਨ੍ਥਮਤਿਯੋਗਹਰਂ ਪਰਮ੍||੨੬||
View original
| बहुतीक्ष्णं क्षुधार्तस्य मृदुकोष्ठस्य भेषजम्||२३|| हृत्वाऽऽशु विट्पित्तकफान् धातूनास्रावयेद्द्रवान्| तत्रातियोगे मधुरैः शेषमौषधमुल्लिखेत्||२४|| योज्योऽति वमने रेको विरेके वमनं मृदु| परिषेकावगाहाद्यैः सुशीतैः स्तम्भयेच्च तम्||२५|| अञ्जनं चन्दनोशीरमजासृक्शर्करोदकम्| लाजचूर्णैः पिबेन्मन्थमतियोगहरं परम्||२६||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਕ੍ਸੁਧਾਰ੍ਤਸ੍ਯ ਮਦੁਕੋਸ੍ਠਸ੍ਯ ਨਰਸ੍ਯ ਬਹੁਤੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਚ ਭੇਸਜਂ ਵਿਟ੍ਪਿਤ੍ਤਕਫਾਨ੍ ਸ਼ੀਘ੍ਰਮੇਵ ਹਤ੍ਵਾ ਦ੍ਰਵਾਨ੍ ਧਾਤੂਨਾਸ੍ਰਾਵਯੇਤ੍| ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਵਿਰੇਚਨਾਤਿਯੋਗੇ ਮਧੁਰੈਰ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯੈਃ ਸ਼ੇਸਂ ਵਿਰੇਚਨਦ੍ਰਵ੍ਯਮੁਦ੍ਧਰੇਤ੍| ਅਤਿਵਮਨੇ ਸਤਿ ਵਿਰੇਕੋ ਯੋਜ੍ਯਃ| ਅਤਿਵਿਰੇਕੇ ਚ ਮਦੁ ਵਮਨਂ ਯੋਜ੍ਯਮ੍| ਪਰਿਸੇਕਾਦਿਭਿਸ਼੍ਚ ਸ਼ੀਤੈਸ੍ਤਂ-ਵਿਰੇਕਂ, ਸ੍ਤਮ੍ਭਯੇਤ੍| ਆਦਿਸ਼ਬ੍ਦੋ ਜਲਾਰ੍ਦ੍ਰਸ਼ੀਤਮਾਰੁਤਾਦਿਗ੍ਰਹਣਾਯ| ਅਞ੍ਜਨਾਦਿਕਂ ਲਾਜਚੂਰ੍ਣੈਃ ਸਹ ਮਨ੍ਥਂ ਪਰਂ ਵਿਰੇਕਾਤਿਯੋਗਹਰਂ ਪਿਬੇਤ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਧਾਤੁਸ੍ਰਵਮਾਹ-ਬਹੁਤੀਕ੍ਸ੍ਣਮਿਤਿ| ਅਜਾਸਗ੍ਛਾਗਰੁਧਿਰਮ੍| ਅਞ੍ਜਨਾਦਿਸਟ੍ਕਂ ਲਾਜਚੂਰ੍ਣੈਃ ਸਹ ਪਿਬੇਤ੍ "ਸਕ੍ਤਵਃ ਸਰ੍ਪਿਸਾਭ੍ਯਕ੍ਤਾਃ ਸ਼ੀਤਵਾਰਿਪਰਿਪ੍ਲੁਤਾਃ| ਨਾਤਿਸਾਨ੍ਦ੍ਰਾ ਨ ਚਾਤ੍ਯਚ੍ਛਾ ਮਨ੍ਥ ਇਤ੍ਯਭਿਧੀਯਤੇ||' ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਵਿਸ਼ੇਸਪ੍ਰਾਪ੍ਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਮਨ੍ਥਮਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍|
Adhikarana ਵਮਨਾਤਿਯੋਗੇ ਵਿਸ਼ੇਸਃ (੨੭-੨੮) · Śloka ੨੮
ਵਮਨਸ੍ਯਾਤਿਯੋਗੇ ਤੁ ਸ਼ੀਤਾਮ੍ਬੁਪਰਿਸੇਚਿਤਃ| ਪਿਬੇਤ੍ਫਲਰਸੈਰ੍ਮਨ੍ਥਂ ਸਘਤਕ੍ਸੌਦ੍ਰਸ਼ਰ੍ਕਰਮ੍||੨੭|| ਸੋਦ੍ਗਾਰਾਯਾਂ ਭਸ਼ਂ ਛਰ੍ਦ੍ਯਾਂ ਮੂਰ੍ਵਾਯਾ ਧਾਨ੍ਯਮੁਸ੍ਤਯੋਃ| ਸਮਧੂਕਾਞ੍ਜਨਂ ਚੂਰ੍ਣਂ ਲੇਹਯੇਨ੍ਮਧੁਸਂਯੁਤਮ੍||੨੮||
View original
वमनस्यातियोगे तु शीताम्बुपरिषेचितः| पिबेत्फलरसैर्मन्थं सघृतक्षौद्रशर्करम्||२७|| सोद्गारायां भृशं छर्द्यां मूर्वाया धान्यमुस्तयोः| समधूकाञ्जनं चूर्णं लेहयेन्मधुसंयुतम्||२८||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਵਮਨਸ੍ਯ ਤ੍ਵਤਿਯੋਗੇ ਸ਼ੀਤਾਮ੍ਬੁਪਰਿਸੇਚਿਤਃ ਸਨ੍ ਫਲਰਸੈਰ੍ਮਨ੍ਥਂ ਘਤਾਦਿਯੁਕ੍ਤਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਅਤਿਸ਼ਯੇਨ ਸੋਦ੍ਗਾਰੇ ਵਮਨੇ ਸਤਿ ਮੂਰ੍ਵਾਦਿਚੂਰ੍ਣਂ ਲੇਹਯੇਤ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਵਮਨਾਤਿਯੋਗੇ ਵਿਸ਼ੇਸਮਾਹ-ਵਮਨਸ੍ਯੇਤਿ| ਮੂਰ੍ਵਾਦਿਪਞ੍ਚਕਚੂਰ੍ਣਂ ਮਧੁਨਾ ਲੇਹਯੇਤ੍|
Adhikarana ਵਮਨਭੈਸਜ੍ਯਾਤਿਯੋਗੇ ਵ੍ਯਾਪਤ੍ ਤਦ੍ਭੇਸਜਂ ਚ (੨੯-੩੮) · Śloka ੩੮
ਵਮਤੋਨ੍ਤਃ ਪ੍ਰਵਿਸ੍ਟਾਯਾਂ ਜਿਹ੍ਵਾਯਾਂ ਕਵਲਗ੍ਰਹਾਃ| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਮ੍ਲਲਵਣਾ ਹਦ੍ਯਾ ਯੂਸਮਾਂਸਰਸਾ ਹਿਤਾਃ||੨੯|| ਫਲਾਨ੍ਯਮ੍ਲਾਨਿ ਖਾਦੇਯੁਸ੍ਤਸ੍ਯ ਚਾਨ੍ਯੇਗ੍ਰਤੋ ਨਰਾਃ| ਨਿਃਸਤਾਂ ਤੁ ਤਿਲਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਕਲ੍ਕਲਿਪ੍ਤਾਂ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਯੇਤ੍||੩੦|| ਵਾਗ੍ਗ੍ਰਹਾਨਿਲਰੋਗੇਸੁ ਘਤਮਾਂਸੋਪਸਾਧਿਤਾਮ੍| ਯਵਾਗੂਂ ਤਨੁਕਾਂ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਵੇਦੌ ਚ ਕਾਲਵਿਤ੍||੩੧|| ਅਤਿਯੋਗਾਚ੍ਚ ਭੈਸਜ੍ਯਂ ਜੀਵਂ ਹਰਤਿ ਸ਼ੋਣਿਤਮ੍| ਤਜ੍ਜੀਵਾਦਾਨਮਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤਮਾਦਤ੍ਤੇ ਜੀਵਿਤਂ ਯਤਃ||੩੨|| ਸ਼ੁਨੇ ਕਾਕਾਯ ਵਾ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ਤੇਨਾਨ੍ਨਮਸਜਾ ਸਹ| ਭੁਕ੍ਤੇਭੁਕ੍ਤੇ ਵਦੇਜ੍ਜੀਵਂ ਪਿਤ੍ਤਂ ਵਾ ਭੇਸਜੇਰਿਤਮ੍||੩੩|| ਸ਼ੁਕ੍ਲਂ ਵਾ ਭਾਵਿਤਂ ਵਸ੍ਤ੍ਰਮਾਵਾਨਂ ਕੋਸ੍ਣਵਾਰਿਣਾ| ਪ੍ਰਕ੍ਸਾਲਿਤਂ ਵਿਵਰ੍ਣਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ਪਿਤ੍ਤੇ ਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਤੁ ਸ਼ੋਣਿਤੇ||੩੪|| ਤਸ੍ਣਾਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਮਦਾਰ੍ਤਸ੍ਯ ਕੁਰ੍ਯਾਦਾਮਰਣਾਤ੍ਕ੍ਰਿਯਾਮ੍| ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਾਤਿਸਾਰਘ੍ਨੀਂ ਤਸ੍ਯਾਸ਼ੁ ਪ੍ਰਾਣਰਕ੍ਸਣੀਮ੍||੩੫|| ਮਗਗੋਮਹਿਸਾਜਾਨਾਂ ਸਦ੍ਯਸ੍ਕਂ ਜੀਵਤਾਮਸਕ੍| ਪਿਬੇਜ੍ਜੀਵਾਭਿਸਨ੍ਧਾਨਂ ਜੀਵਂ ਤਦ੍ਧ੍ਯਾਸ਼ੁ ਗਚ੍ਛਤਿ||੩੬|| ਤਦੇਵ ਦਰ੍ਭਮਦਿਤਂ ਰਕ੍ਤਂ ਬਸ੍ਤੌ ਨਿਸੇਚਯੇਤ੍| ਸ਼੍ਯਾਮਾਕਾਸ਼੍ਮਰ੍ਯਮਧੁਕਦੂਰ੍ਵੋਸ਼ੀਰੈਃ ਸ਼ਤਂ ਪਯਃ||੩੭|| ਘਤਮਣ੍ਡਾਞ੍ਜਨਯੁਤਂ ਬਸ੍ਤਿਂ ਵਾ ਯੋਜਯੇਦ੍ਧਿਮਮ੍| ਪਿਚ੍ਛਾਬਸ੍ਤਿਂ ਸੁਸ਼ੀਤਂ ਵਾ ਘਤਮਣ੍ਡਾਨੁਵਾਸਨਮ੍||੩੮||
View original
वमतोऽन्तः प्रविष्टायां जिह्वायां कवलग्रहाः| स्निग्धाम्ललवणा हृद्या यूषमांसरसा हिताः||२९|| फलान्यम्लानि खादेयुस्तस्य चान्येऽग्रतो नराः| निःसृतां तु तिलद्राक्षाकल्कलिप्तां प्रवेशयेत्||३०|| वाग्ग्रहानिलरोगेषु घृतमांसोपसाधिताम्| यवागूं तनुकां दद्यात्स्नेहस्वेदौ च कालवित्||३१|| अतियोगाच्च भैषज्यं जीवं हरति शोणितम्| तज्जीवादानमित्युक्तमादत्ते जीवितं यतः||३२|| शुने काकाय वा दद्यात्तेनान्नमसृजा सह| भुक्तेऽभुक्ते वदेज्जीवं पित्तं वा भेषजेरितम्||३३|| शुक्लं वा भावितं वस्त्रमावानं कोष्णवारिणा| प्रक्षालितं विवर्णं स्यात्पित्ते शुद्धं तु शोणिते||३४|| तृष्णामूर्च्छामदार्तस्य कुर्यादामरणात्क्रियाम्| रक्तपित्तातिसारघ्नीं तस्याशु प्राणरक्षणीम्||३५|| मृगगोमहिषाजानां सद्यस्कं जीवतामसृक्| पिबेज्जीवाभिसन्धानं जीवं तद्ध्याशु गच्छति||३६|| तदेव दर्भमृदितं रक्तं बस्तौ निषेचयेत्| श्यामाकाश्मर्यमधुकदूर्वोशीरैः शृतं पयः||३७|| घृतमण्डाञ्जनयुतं बस्तिं वा योजयेद्धिमम्| पिच्छाबस्तिं सुशीतं वा घृतमण्डानुवासनम्||३८||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਛਰ੍ਦਯਤੋਭ੍ਯਨ੍ਤਰੇ ਜਿਹ੍ਵਾਯਾਂ ਪ੍ਰਵਿਸ੍ਟਾਯਾਂ ਸਤ੍ਯਾਂ ਕਵਲਗ੍ਰਹਸ਼੍ਛਾਗਮਾਂਸਰਸਾਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਦਿਯੁਕ੍ਤਾ ਮਨਃਪ੍ਰਿਯਾ ਹਿਤਾਃ| ਤਥਾ ਤਸ੍ਯ-ਅਨ੍ਤਃਪ੍ਰਵਿਸ੍ਟਜਿਹ੍ਵਸ੍ਯ, ਅਗ੍ਰੇਪਰੇ ਨਰਾ ਅਮ੍ਲਾਨਿ ਫਲਾਨਿ ਖਾਦੇਯੁਃ| ਨਿਃਸਤਾਂ ਚ ਰਸਨਾਂ ਤਿਲਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਕਲ੍ਕੇਨ ਲਿਪ੍ਤਾਮਨ੍ਤਃ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਯੇਤ੍| ਸ੦-ਵਾਗ੍ਗ੍ਰਹਾਦਿਸੁ ਵਾਤਰੋਗੇਸੁ ਘਤਮਾਂਸੋਪਸਾਧਿਤਾਂ ਸ੍ਵਚ੍ਛਾਂ ਯਵਾਗੂਂ ਦਦ੍ਯਾਤ੍| ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਵੇਦੌ ਚ ਯੋਜਯੇਤ੍| ਸ੦-ਅਤਿਯੋਗੇਨ ਚ ਯਦ੍ਭੇਸਜਂ ਜੀਵਾਖ੍ਯਂ ਸ਼ੋਣਿਤਂ ਹਰਤਿ ਤਦ੍ਭੈਸਜ੍ਯਂ ਜੀਵਾਦਾਨਮਿਤਿ ਗਦਿਤਮ੍, ਯਤਸ੍ਤਜ੍ਜੀਵਿਤਮਾਦਤ੍ਤੇ| ਪਿਤ੍ਤਰਕ੍ਤਯੋਰ੍ਗਨ੍ਧਵਰ੍ਣਾਨੁਵਤ੍ਤਿਤ੍ਵਸਾਮਾਨ੍ਯਾਤ੍ ਕਿਮਿਦਂ ਰਕ੍ਤਮੁਤ ਪਿਤ੍ਤਮ੍ ? ਇਤਿ ਸਂਸ਼ਯਃ| ਤਤ੍ਪਰੀਕ੍ਸਾਰ੍ਥਮਾਹ-ਸ਼ੁਨੇ ਕਾਕਾਯ ਵੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤੇਨ ਵਿਰੇਚਨਾਤਿਯੋਗੋਦ੍ਭਵੇਨ ਰਕ੍ਤੇਨ, ਮਿਸ਼੍ਰਿਤਮਨ੍ਨਂ ਸ਼ੁਨੇ ਵਾਯਸਾਯ ਵਾ ਦਦ੍ਯਾਤ੍| ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਰਕ੍ਤਮਿਸ਼੍ਰਿਤੇਨ੍ਨੇ ਭੁਕ੍ਤੇ ਸਤਿ ਜੀਵਂ ਵਦੇਤ੍| ਅਭੁਕ੍ਤੇ ਚ ਸਤਿ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਵਿਰੇਚਨਾਤਿਯੋਗੇਰਿਤਂ ਪਿਤ੍ਤਂ ਬ੍ਰੂਯਾਤ੍| ਸ਼ੁਕ੍ਲਂ ਵਸ੍ਤ੍ਰਂ ਤੇਨ ਵਿਰੇਚਨਾਤਿਯੋਗੋਦ੍ਭਵੇਨ ਰਕ੍ਤੇਨ ਸਂਸ਼ਯਰੂਪੇਣ ਭਾਵਿਤਂ-ਆਰ੍ਦ੍ਰੀਕਤਂ, ਅਨਨ੍ਤਰਮਾਵਾਨਂ-ਸ਼ੁਸ੍ਕਂ, ਕੋਸ੍ਣਵਾਰਿਣਾ ਪ੍ਰਕ੍ਸਾਲਿਤਂ-ਪ੍ਰਕਰ੍ਸੇਣ ਧੌਤਂ, ਪਿਤ੍ਤੇ ਸਤਿ ਵਿਵਰ੍ਣਂ ਵਸ੍ਤ੍ਰਂ ਸ੍ਯਾਤ੍, ਨ ਸ਼ੁਦ੍ਧਮ੍| ਸ਼ੋਣਿਤੇ ਤੁ ਸਤਿ ਪ੍ਰਕ੍ਸਾਲਿਤਂ ਵਸ੍ਤ੍ਰਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਸ੦-ਤਸ੍ਣਾਦ੍ਯਾਰ੍ਤਸ੍ਯ ਸ਼ੋਣਿਤੇ ਸ੍ਰਵਤ੍ਯੇਵ ਤਕ੍ਰਪਿਤ੍ਤਾਤਿਸਾਰਘ੍ਨੀਂ ਪ੍ਰਾਣਰਕ੍ਸਣੀਂ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਕ੍ਰਿਯਾਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍, ਆਮਰਣਾਤ੍| ਅਨੇਨ ਚ ਮਰਣਤੁਲਾਧਿਰੂਢਤ੍ਵਂ ਦ੍ਯੋਤਯਤਿ| ਸਂਸ਼ਯੇਪਿ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾ ਕਾਰ੍ਯੇਤਿ ਪ੍ਰਾਗਭ੍ਯਧਾਯਿ| ਤਤ੍ਰ ਮਗਾਦੀਨਾਂ ਜੀਵਤਾਂ ਸਦ੍ਯਸ੍ਕਂ-ਤਤ੍ਕ੍ਸਣੋਤ੍ਪਨ੍ਨਂ, ਰਕ੍ਤਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਕਿਮ੍ਭੂਤਮ੍ ? ਜੀਵਾਭਿਸਨ੍ਧਾਨਮ੍| ਜੀਵਮਭਿਸਨ੍ਧੀਯਤੇਤ੍ਰੇਤਿ ਜੀਵਾਭਿਸਨ੍ਧਾਨਮ੍| ਹਿ-ਯਸ੍ਮਾਤ੍, ਤਤ੍-ਰਕ੍ਤਂ ਕਰ੍ਤਭੂਤਂ, ਜੀਵਂ ਕਰ੍ਮ ਆਸ਼ੁ ਗਚ੍ਛਤਿ-ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ| ਤਦੇਤਦ੍ਰਕ੍ਤਂ ਦਰ੍ਭਮਦਿਤਂ-ਅਭਿਨਵਪ੍ਰਸੂਤਦਰ੍ਭਮਦਿਤਂ, ਬਸ੍ਤੌ ਨਿਸੇਚਯੇਤ੍-ਪ੍ਰਕ੍ਸਿਪੇਤ੍| ਸ਼੍ਯਾਮਾਦਿਭਿਰ੍ਵਾ ਸ਼ਤਂ ਪਯੋ ਘਤਮਣ੍ਡਾਞ੍ਜਨਾਭ੍ਯਾਂ ਯੁਕ੍ਤਂ ਬਸ੍ਤਿਂ ਹਿਮਂ-ਸ਼ੀਤਲਂ, ਯੋਜਯੇਤ੍| ਅਥਵਾ ਪਿਚ੍ਛਾਬਸ੍ਤਿਂ-ਸ੍ਵਲ੍ਪਮਨੁਵਾਸਨਂ, ਸੁਸ਼ੀਤਂ ਘਤਮਣ੍ਡੇਨ-ਸ੍ਵਚ੍ਛੇਨੋਰ੍ਧ੍ਵਭਵੇਨ ਘਤਸ੍ਯੋਪਰਿਭਾਗਸ੍ਥਿਤੇਨ, ਦੇਯਮ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਕਵਲਗ੍ਰਹਾਃ-ਗਣ੍ਡੂਸਾਃ| ਤੇ ਚ ਯੂਸਾ ਮਾਂਸਰਸਾ ਵਾ| ਆ੦ ਰ੦-ਤਨੁਕਾਂ-ਅਚ੍ਛਾਮ੍| ਆ੦ ਰ੦-ਵਮਨਭੈਸਜ੍ਯਾਤਿਯੋਗੇ ਵ੍ਯਾਪਦਮਾਹ-ਅਤਿਯੋਗਾਦਿਤਿ| ਜੀਵਸ਼ੋਣਿਤਂ-ਓਜਃ, "ਓਜਸ੍ਤੁ ਤੇਜੋ ਧਾਤੂਨਾਂ" (ਹ. ਸੂ. ਅ. ੧੧/੩੭) ਇਤ੍ਯਾਦਿਨੋਕ੍ਤਮ੍| ਤਤ੍-ਵ੍ਯਾਪਦ੍ਰੂਪਂ ਜੀਵਾਦਾਨਸਂਜ੍ਞਮ੍| ਤੇਨਾਸਜਾ-ਜੀਵਸ਼ੋਣਿਤੇਨ| ਭਾਵਿਤਂ-ਦ੍ਵਿਸ੍ਤ੍ਰਿਰ੍ਵਾ ਸ੍ਤਿਮਿਤਮ੍| ਤਤਃ ਆਵਾਨਂ-ਈਸਚ੍ਛੁਸ੍ਕਮ੍| ਤਤਃ ਕੋਸ੍ਣਵਾਰਿਣਾ ਪ੍ਰਕ੍ਸਾਲਿਤਮ੍| ਤਦ੍ਯਦਿ ਵਿਵਰ੍ਣਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਦਾ ਪਿਤ੍ਤਮ੍| ਯਦਿ ਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਤਦਾ ਜੀਵਸ਼ੋਣਿਤਮ੍| ਆ੦ ਰ੦-ਤਸ੍ਯ-ਜ੍ਞਾਤਜੀਵਸ਼ੋਣਿਤਨਿਰ੍ਗਮਸ੍ਯ| ਸਦ੍ਯਸ੍ਕਂ ਗਹੀਤਮਾਤ੍ਰਂ ਸ਼ਿਰਾਵ੍ਯਧੇਨ| ਜੀਵਾਭਿਸਨ੍ਧਾਨਂ-ਜੀਵਸ਼ੋਣਿਤਨ੍ਯੂਨਾਂਸ਼ਪੂਰਣਮ੍| ਹਿ-ਯਸ੍ਮਾਤ੍, ਤਤ੍ ਜੀਵਂ-ਜੀਵਸ਼ੋਣਿਤਂ, ਆਸ਼ੁ ਗਚ੍ਛਤਿ| ਤਦੇਵ-ਮਗਾਦੀਨਾਮ੍, ਦਰ੍ਭਮਦਿਤਂ-ਦਰ੍ਭਚੂਰ੍ਣੇਨ ਸਹ ਭਰ੍ਦਿਤਮ੍, ਬਸ੍ਤੌ ਨਿਸੇਚਯੇਤ੍-ਤੇਨ ਨਿਰੂਹਂ ਦਦ੍ਯਾਤ੍, ਸ਼੍ਯਾਮਾਦਿਕ੍ਵਥਿਤੇਨ ਪਯਸਾ ਵਾ| ਸ਼੍ਯਾਮਾ-ਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗੁਃ| ਪਿਚ੍ਛਾਬਸ੍ਤਿਂ-ਅਤਿਸਾਰਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤੋਕ੍ਤਮ੍ (ਹ.ਚਿ.ਅ. ੯/੭੨)|
Adhikarana ਗੁਦਭ੍ਰਂਸ਼ੇ ਸ੍ਤਮ੍ਭਨਮ੍ (੩੯) · Śloka ੩੯
ਅਸ੍ਯਾਮਪ੍ਯਤਿਯੋਗੋਦ੍ਭਵਾਯਾਮਵਸ੍ਥਾਯਾਂ ਗੁਦਭ੍ਰਂਸ਼ਃ ਸਮ੍ਭਾਵ੍ਯਤ ਇਤ੍ਯਾਹ- ਗੁਦਂ ਭ੍ਰਸ੍ਟਂ ਕਸਾਯੈਸ਼੍ਚ ਸ੍ਤਮ੍ਭਯਿਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਯੇਤ੍| |੩੯|
View original
अस्यामप्यतियोगोद्भवायामवस्थायां गुदभ्रंशः सम्भाव्यत इत्याह- गुदं भ्रष्टं कषायैश्च स्तम्भयित्वा प्रवेशयेत्| |३९|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਗੁਦਂ ਭ੍ਰਸ੍ਟਂ ਕਸਾਯੈਃ-ਕਸਾਯਰਸਨਿਸ੍ਪਾਦਿਤੈਃ- ਕ੍ਵਾਥੈਃ, ਸ੍ਤਮ੍ਭਯਿਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਯੇਤ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਗੁਦਂ ਭ੍ਰਸ੍ਟਂ ਕਸਾਯੈਃ-ਕਸਾਯਰਸੈਰ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯੈਃ, ਸ੍ਤਮ੍ਭਯਿਤ੍ਵਾ-ਸ੍ਤਬ੍ਧਤਾਂ ਨੀਤ੍ਵਾ, ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਯੇਤ੍|
Adhikarana ਵਿਸਂਜ੍ਞਸ੍ਯ ਸਾਮਵੇਦਾਦਿਸ਼੍ਰਵਣਮ੍ (੩) · Śloka ੩
| ਵਿਸਂਜ੍ਞਂ ਸ਼੍ਰਾਵਯੇਤ੍ਸਾਮਵੇਣੁਗੀਤਾਦਿਨਿਸ੍ਵਨਮ੍||੩੯|| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਵੈਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਗੁਪ੍ਤਸੂਨੁਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਗ੍ਭਟਵਿਰਚਿਤਾ- ਯਾਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਹਦਯਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਪਞ੍ਚਮੇ ਕਲ੍ਪਸਿਦ੍ਧਿ- ਸ੍ਥਾਨੇ ਵਮਨਵਿਰੇਚਨਵ੍ਯਾਪਤ੍ਸਿਦ੍ਧਿਰ੍ਨਾਮ ਤਤੀਯੋਧ੍ਯਾਯਃ||੩||
View original
| विसंज्ञं श्रावयेत्सामवेणुगीतादिनिस्वनम्||३९|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचिता- यामष्टाङ्गहृदयसंहितायां पञ्चमे कल्पसिद्धि- स्थाने वमनविरेचनव्यापत्सिद्धिर्नाम तृतीयोऽध्यायः||३||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਵਿਸਂਜ੍ਞਂ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਂ ਸਾਮਵੇਣੁਗੀਤਾਦੀਨਾਂ ਨਿਸ੍ਵਨਂ ਸ਼੍ਰਾਵਯੇਦਿਤਿ| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਗਾਙ੍ਕਦਤ੍ਤਪੁਤ੍ਰਸ਼੍ਰੀਮਦਰੁਣਦਤ੍ਤਵਿਰਚਿਤਾਯਾਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗ- ਹਦਯਟੀਕਾਯਾਂ ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਪਞ੍ਚਮੇ ਕਲ੍ਪ ਸਿਦ੍ਧਿਸ੍ਥਾਨੇ ਵਮਨਵਿਰੇਚਨਵ੍ਯਾਪਤ੍ਸਿਦ੍ਧਿਰ੍ਨਾਮ ਤਤੀਯੋਧ੍ਯਾਯਃ ਸਮਾਪ੍ਤਃ|| ੩||
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਵਿਸਂਜ੍ਞਂ ਸਾਮਾਦਿਧ੍ਵਨੀਨ੍ ਸ਼੍ਰਾਵਯੇਤ੍| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਤੁ (ਕ. ਅ. ੩)-"ਅਤਿਮਾਤ੍ਰਮਕਾਲੇਲ੍ਪਂ ਤੁਲ੍ਯਵੀਰ੍ਯੈਰਭਾਵਿਤਮ੍| ਅਸਮ੍ਯਕ੍ ਸਂਸ੍ਕਤਂ ਜੀਰ੍ਣਂ ਵ੍ਯਾਪਦ੍ਯੇਤੌਸਧਂ ਧ੍ਰੁਵਮ੍|| ਛਰ੍ਦਨਂ ਨ ਤੁ ਦੁਸ਼੍ਰ੍ਚ੍ਛਰ੍ਦਂ ਦੁਰ੍ਵਿਰੇਚਂ ਨ ਰੇਚਨਮ੍| ਪਾਯਯੇਦੌਸਧਂ ਭੂਯਸ੍ਤਨ੍ਨਿਹਨ੍ਤਿ ਤਥਾ ਹਿ ਤੌ|| ਯਸ੍ਯੋਰ੍ਧ੍ਵਂ ਕਫਸਂਸਸ੍ਟਂ ਪੀਤਂ ਯਾਤ੍ਯਾਨੁਲੋਮਿਕਮ੍| ਵਮਿਤਂ ਕਵਲੈਃ ਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਲਙ੍ਘਿਤਂ ਪਾਯਯੇਤ੍ਤੁ ਤਮ੍|| ਵਿਬਦ੍ਧੇਲ੍ਪਂ ਚਿਰਾਦ੍ਦੋਸੇ ਸ੍ਤ੍ਰਵਤ੍ਯੁਸ੍ਣਂ ਪਿਬੇਜ੍ਜਲਮ੍| ਤੇਨਾਧ੍ਮਾਨਂ ਵਮਿਸ੍ਤਸ੍ਣਾ ਵਿਬਨ੍ਧਸ਼੍ਚਾਸ਼ੁ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ|| ਭੇਸਜਂ ਦੋਸਰੁਦ੍ਧਂ ਚੇਨ੍ਨੋਰ੍ਧ੍ਵਂ ਨਾਧਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ| ਸੋਦ੍ਗਾਰਂ ਸਾਙ੍ਗਸ਼ੂਲਂ ਵਾ ਸ੍ਵੇਦਂ ਤਤ੍ਰਾਵਚਾਰਯੇਤ੍|| ਸਮ੍ਯਗ੍ਵਿਰਿਕ੍ਤਸ੍ਯੋਦ੍ਗਾਰੇ ਭੇਸਜਂ ਕ੍ਸਿਪ੍ਰਮੁਲ੍ਲਿਖੇਤ੍| ਅਜੀਰ੍ਣਮਪ੍ਰਵਤ੍ਤੌ ਤੁ ਸੁਸ਼ੀਤੈਃ ਸ੍ਤਮ੍ਭਯੇਦ੍ਭਿਸਕ੍|| ਕਦਾਚਿਚ੍ਛ੍ਲੇਸ੍ਮਣਾ ਰੁਦ੍ਧਂ ਤਿਸ੍ਠਤ੍ਯੁਰਸਿ ਭੇਸਜਮ੍| ਕ੍ਸੀਣੇ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਿ ਸਾਯਾਹ੍ਨੇ ਨਿਸ਼ਿ ਵਾ ਤਤ੍ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ|| ਕ੍ਸਾਰਾਨਾਹਾਰਯੇਜ੍ਜੀਰ੍ਣੇ ਤਿਸ੍ਠਤ੍ਯੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਗਤੇਪਿ ਵਾ| ਵਾਯੁਨਾ ਭੇਸਜੇ ਤ੍ਵਨ੍ਯਤ੍ ਸਸ੍ਨੇਹਲਵਣਂ ਪਿਬੇਤ੍|| ਤਣ੍ਮੋਹਭ੍ਰਮਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਦ੍ਯਾਃ ਸ੍ਯੁਰ੍ਜੀਰ੍ਯਤਿ ਚ ਭੇਸਜੇ| ਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨਂ ਸ੍ਵਾਦੁ ਸ਼ੀਤਂ ਚ ਭੇਸਜਂ ਤਤ੍ਰ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ|| ਲਾਲਾਹਲ੍ਲਾਸਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭਰੋਮਹਰ੍ਸਾਃ ਕਫਾਵਤੇ| ਭੇਸਜਂ ਤਤ੍ਰ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣਂ ਕਟ੍ਵਾਪਿ ਕਫਨੁਦ੍ਧਿਤਮ੍||" ਇਤਿ| ਤਥਾ ਧਾਤੁਸ੍ਰਵੇ (ਸਂ,ਕ.ਅ. ੩)-"ਤਂ ਸ਼ਤਧੌਤਘਤੇਨਾਭ੍ਯਜ੍ਯ ਕਸਾਯਸ੍ਵਾਦੁਸ਼ੀਤੈਃ ਪ੍ਰਦੇਹਪਰਿਸੇਕਾਵਗਾਹਾਨ੍ਨਪਾਨੈਃ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਮਧੁਮਦ੍ਭਿਸ਼੍ਚ ਲੇਹੈਃ ਸ੍ਤਮ੍ਭਯੇਤ੍| ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਤੁ ਵਿਰੇਚਨਾਤਿਯੋਗੇ ਤਣ੍ਡੁਲਾਮ੍ਭਸਾ ਮਧੁਮਿਸ਼੍ਰੇਣ ਵਾਮਯੇਤ੍| ਪ੍ਰਿਯਙ੍ਵਾਦਿਕਂ ਚ ਤਣ੍ਡੁਲੋਦਕੇਨ ਪਿਬੇਤ੍| ਰੋਧ੍ਰਰਸਾਞ੍ਜਨਾਦਾਡਿਮਤ੍ਵਚੋ ਵਾ| ਕਟ੍ਫਲੋਤ੍ਪਲਸਮਙ੍ਗਾਪਦ੍ਮਕੇਸਰਾਣਿ ਵਾ| ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਸ਼ਰ੍ਕਰਾਮਧੁਕੋਦੁਮ੍ਬਰਤ੍ਵਚੋ ਵਾ| ਸ਼ੇਸੇਸ੍ਵਪਿ ਚਾਸਮ੍ਯਕ੍ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਵਮਨਵਿਰੇਚਨੋਪਦ੍ਰਵੇਸੁ ਯਥਾਮਯਂ ਦੋਸਾਦੀਨਾਲਕ੍ਸ੍ਯ ਪ੍ਰਤਿਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਬਸ੍ਤਿਵ੍ਯਾਪਤ੍ਸਿਦ੍ਧਿਂ ਚੇਕ੍ਸੇਤ| ਏਵਮੁਭਯਤੋ ਭਾਗੇਪਿ ਸ਼ੋਧਨੇ ਯਥਾਵਸ੍ਥਮੁਤ੍ਤਿਸ੍ਠੇਤ| ਯਾ ਤੁ ਵਿਰੇਚਨੇ ਪਰਿਕਰ੍ਤਿਕਾ ਤਦ੍ਵਮਨੇ ਕਣ੍ਠਕ੍ਸਣਨਮ੍, ਯਃ ਪਰਿਸ੍ਰਵਃ ਸ ਕਫਪ੍ਰਸੇਕਃ, ਯਤ੍ ਪ੍ਰਵਾਹਣਂ ਸ ਸ਼ੁਸ੍ਕੋਦ੍ਗਾਰ ਇਤਿ|" ਇਤਿ| ਇਤਿ ਹੇਮਾਦ੍ਰਿਟੀਕਾਯਾਮਾਯੌਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨੇ| ਸ਼ੁਦ੍ਧਿਵ੍ਯਾਪਤ੍ਪ੍ਰਕਰਣਂ ਸਾਮਸ੍ਤ੍ਯੇਨ ਨਿਰੂਪਿਤਮ੍|| ੩||