Adhikarana അധ്യായോപക്രമഃ · Śloka
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
അഥ ദോഷഹരണസാമാന്യാദ്ബസ്തികല്പഃ പ്രക്രമ്യത ഇത്യാഹ-
AYANAACADEMYby Dr Vijaya Dwarampudi
Open Academy navigation
൪. ബസ്തികല്പാധ്യായഃ
Adhikarana ബസ്തികല്പാധ്യായഃ (൨) · Śloka ൨
അഥാതോ ബസ്തികല്പം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ| ഇതി ഹ സ്മാഹുരാത്രേയാദയോ മഹര്ഷയഃ| (ഗദ്യസൂത്രേ)|൨|
View original
अथातो बस्तिकल्पं व्याख़्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| (गद्यसूत्रे)|२|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സം-കല്പനം-കല്പഃ| ബസ്തേഃ കല്പോ ബസ്തികല്പഃ, തമ്| ശേഷം പൂര്വവത്|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ രം- ബസ്തികല്പമധ്യായം വ്യാഖ്യാതും പ്രതിജാനീതേഅഥേതി|
Adhikarana വാതഹരാ നിരൂഹാഃബലാദിഃ (൧-൩) · Śloka ൩
ബലാം ഗുഡൂചീം ത്രിഫലാം സരാസ്നാം ദ്വിപഞ്ചമൂലം ച പലോന്മിതാനി| അഷ്ടൌ ഫലാന്യര്ധതുലാം ച മാംസാ- ച്ഛാഗാത്പചേദപ്സു ചതുര്ഥശേഷമ്||൧|| പൂതോ യവാനീഫലബില്വകുഷ്ഠ- വചാശതാഹ്വാഘനപിപ്പലീനാമ്| കല്കൈര്ഗുഡക്ഷൌദ്രഘൃതൈഃ സതൈലൈ- ര്യുക്തഃ സുഖോഷ്ണോ ലവണാന്വിതശ്ച||൨|| ബസ്തിഃ പരം സര്വഗദപ്രമാഥീ സ്വസ്ഥേ ഹിതോ ജീവനബൃംഹണശ്ച| ബസ്തൌ ച യസ്മിന് പഠിതോ ന കല്കഃ സര്വത്ര ദദ്യാദമുമേവ തത്ര||൩||
View original
बलां गुडूचीं त्रिफलां सरास्नां द्विपञ्चमूलं च पलोन्मितानि| अष्टौ फलान्यर्धतुलां च मांसा- च्छागात्पचेदप्सु चतुर्थशेषम्||१|| पूतो यवानीफलबिल्वकुष्ठ- वचाशताह्वाग़नपिप्पलीनाम्| कल्कैर्गुडक्षौद्रग़ृतैः सतैलै- र्युक्तः सुख़ोष्णो लवणान्वितश्च||२|| बस्तिः परं सर्वगदप्रमाथी स्वस्थे हितो जीवनबृंहणश्च| बस्तौ च यस्मिन् पठितो न कल्कः सर्वत्र दद्यादमुमेव तत्र||३||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സം-ബലാദീനി പ്രത്യേകം പലോന്മിതാനി, തഥാऽഷ്ടൌ [ ഫലാനി-] മദനഫലാനി പ്രായേണ പലം സ്യുഃ, ഛാഗമാംസാത് പഞ്ചാശത്പലാനി, അപ്സു ചതുര്ഭാഗാവശേഷം പചേത്| പൂതശ്ച ക്വാഥോ യവന്യാദിഭിഃ കല്കൈസ്തഥാ ഗുഡാദിഭിര്യുക്തഃ സുഖോഷ്ണോ ലവണയുതശ്ച ബസ്ത്യര്ഥം പരികല്പിതത്വാദ്ബസ്തിഃ സര്വഗദാനാമപഹന്താ സ്വസ്ഥേ ച ഹിതഃ സ്വാസ്ഥ്യാനുവൃത്തികൃത്ത്വാത് ജീവനോ ബൃംഹണശ്ച| അത്ര ചതുര്ഥശേഷഗ്രഹണമനര്ഥകമ്| യതോ വക്ഷ്യതി (ക. അ. ൬/൧൪)- "ക്വാഥം ദ്രവ്യപലേ കുര്യാത്പ്രസ്ഥാര്ധം പാദശേഷിതമ്|" ഇതി| അത്രോച്യതേ| വക്ഷ്യമാണപരിഭാഷാപ്രമാണമത്ര നാശ്രീയത ഇതി പ്രതിപാദനായ ചതുര്ഥശേഷോപാദാനമ്| തേന നിരൂഹയോഗ്യക്വാഥാര്ഥം ദ്രവ്യാച്ചതുര്ഗുണം ജലം ക്ഷിപ്ത്വാ ചതുര്ഭാഗാവശേഷം ഗ്രാഹ്യമിതീഹാവതിഷ്ഠതേ| ഏവമന്യത്രാപി നിരൂഹ ഉപയുജ്യതേ| യേ തു തന്ത്രകാരാഭിപ്രായമവിദന്തഃ സരലാശമുഖീകാസ്തേ സാമാന്യപരിഭാഷോക്തപ്രമാണം ജലം ക്ഷിപ്ത്വാ ചതുരംശശേഷം ഗ്രാഹ്യാമിതി വദന്തി, ശേഷം സ്ഥിതമ്| തഥാ യവാന്യാദികല്കസ്യ പലദ്വയമാത്രം ഗ്രാഹ്യമ്, "സ്വസ്ഥേ കല്കപലദ്വയമ്|" (ഹൃ. സൂ. അ. ൧൯/൪൪) ഇതി വചനാത്| സ്നേഹശ്ചാത്ര ക്വാഥേ ചതുര്ഥാംശഃ ഷഷ്ഠാംശോऽഷ്ടമാംശഃ ക്രമേണ വാതപിത്തകഫേഷു യോജ്യഃ| ഉക്തം ച (ഹൃ. സൂ. അ. ൧൯/൩൯)- "തതഃ ക്വാഥാച്ചതുര്ഥാശം സ്നേഹം വാതേ പ്രകല്പയേത്| പിത്തേ സ്വസ്ഥേ ച ഷഷ്ഠാംശമഷ്ടമാംശം കഫേऽധികേ|| ഇതി| മധുലവണേ ച യഥാ നാത്യച്ഛതാ നാതിലവണതാ ച ബസ്തൌ സ്യാത്തഥാ യോജയിതവ്യേ| ഉക്തം ച (ഹ്ര.സൂ അ . ൧൯/൪൧)- മധുപട്വാദിശേഷം ച യുക്ത്യാ ഏവ (ഇതി)| ബസ്തൌ ച യത്ര കല്കോ ന പഠിതസ്തത്രാമുമേവ കല്കം ദദ്യാത്| ഉപജാതിവൃത്തേ ഇന്ദ്രവജ്രാ ച|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ രം- ബസ്തികല്പോ ദ്വിവിധഃ,-നിരൂഹകല്പോऽനുവാസനകല്പശ്ച| തത്രാദൌ നിരൂഹകല്പഃ| തത്രാപി വാതഹരഃ| ബലാദിനിരൂഹമാഹ-ബലാമിതി ഷിഡശ പൃഥക് പലോന്മിതാനി| അപ്സു-സര്വേഭ്യഃ ഷോഡശഗുണാസു|
Adhikarana ദശമൂലാദിഃ (൪) · Śloka ൪
ദ്വിപഞ്ചമൂലസ്യ രസോऽമ്ലയുക്തഃ സച്ഛാഗമാംസസ്യ സപൂര്വപേഷ്യഃ| ത്രിസ്നേഹയുക്തഃ പ്രവരോ നിരൂഹഃ സര്വാനിലവ്യാധിഹരഃ പ്രദിഷ്ടഃ||൪||
View original
द्विपञ्चमूलस्य रसोऽम्लयुक्तः सच्छागमांसस्य सपूर्वपेष्यः| त्रिस्नेहयुक्तः प्रवरो निरूहः सर्वानिलव्याधिहरः प्रदिष्टः||४||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-ദശമൂലസ്യ ഛാഗമാംസസഹിതസ്യ രസഃ-ക്വാഥഃ, അമ്ലേന കാഞ്ജികാദിനാ യുക്തഃ, പൂര്വൈഃ-യവന്യാദിഭിഃ പേഷ്യൈഃ സഹിതഃ, തഥാ ത്രിഭിഃ സ്നേഹൈഃ-സര്പിര്മജ്ജാവസാഖ്യൈരന്വിതഃ, ശ്രേഷ്ഠോ നിരൂഹഃ സര്വവ്യാധിഹരോ ഗദിതഃ|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦- ദശമൂലാദിനിരൂഹമാഹ-ദ്വിപഞ്ചമൂലസ്യേതി| ത്രയഃസ്നേഹാഃ-ഘൃതതൈലവസാഃ|
Adhikarana ബലാപടോല്യാദിഃ (൫-൬) · Śloka ൬
ബലാപടോലീലഘുപഞ്ചമൂല- ത്രായന്തികൈരണ്ഡയവാത്സുസിദ്ധാത്| പ്രസ്ഥോ രസാച്ഛാഗരസാര്ധയുക്തഃ സാധ്യഃ പുനഃ പ്രസ്ഥസമഃ സ യാവത്||൫|| പ്രിയങ്ഗുകൃഷ്ണാഘനകല്കയുക്തഃ സതൈലസര്പിര്മധുസൈന്ധവശ്ച| സ്യാദ്ദീപനോ മാംസബലപ്രദശ്ച ചക്ഷുര്ബലം ചോപദധാതി സദ്യഃ||൬||
View original
बलापटोलीलघुपञ्चमूल- त्रायन्तिकैरण्डयवात्सुसिद्धात्| प्रस्थो रसाच्छागरसार्धयुक्तः साध्यः पुनः प्रस्थसमः स यावत्||५|| प्रियङ्गुकृष्णाघनकल्कयुक्तः सतैलसर्पिर्मधुसैन्धवश्च| स्याद्दीपनो मांसबलप्रदश्च चक्षुर्बलं चोपदधाति सद्यः||६||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-ബലാപടോല്യാദേ രസാത് സുസിദ്ധാത് പ്രസ്ഥഃ സിദ്ധഃ, തഥാ ഛാഗമാംസരസാദര്ധപ്രസ്ഥേന യുക്തഃ പുനഃ സാധ്യഃ യാവദസൌ പ്രസ്ഥപ്രമാണഃ സ്യാത്| പ്രിയങ്ഗ്വാദിഭിഃ കല്കൈര്യുക്തസ്തൈലാദിഭിഃ സഹിതോ ബസ്തിര്ദീപനോ മാംസബലപ്രദശ്ച സ്യാത്| ചക്ഷുര്ബലം ച ശീഘ്രമേവോപദധാതി|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦- ബലാദിനിരൂമാഹ-ബലാപടോലീതി| ബലാദേഃ സുസിദ്ധാദ്യോ രസോ ജാതഃ തസ്മാത് പ്രസ്ഥഃ ഛാഗരസ്യാര്ധപ്രസ്ഥേന യുക്തഃ| പാകേന പ്രസ്ഥശേഷഃ കാര്യഃ|
Adhikarana ഏരണ്ഡമൂലാദിഃ (൭-൧൦) · Śloka ൧൦
ഏരണ്ഡമൂലാത്ത്രിപലം പലാശാ ത്തഥാ പലാംശം ലഘുപഞ്ചമൂലമ്| രാസ്നാബലാഛിന്നരുഹാശ്വഗന്ധാ- പുനര്നവാരഗ്വധദേവദാരു||൭|| ഫലാനി ചാഷ്ടൌ സലിലാഢകാഭ്യാം വിപാചയേദഷ്ടമശേഷിതേऽസ്മിന്| വചാശതാഹ്വാഹപുഷാപ്രിയങ്ഗു- യഷ്ടീകണാവത്സകബീജമുസ്തമ്||൮|| ദദ്യാത്സുപിഷ്ടം സഹതാര്ക്ഷ്യശൈല- മക്ഷപ്രമാണം ലവണാംശയുക്തമ്| സമാക്ഷികസ്തൈലയുതഃ സമൂത്രോ ബസ്തിര്ജയേല്ലേഖനദീപനോऽസൌ||൯|| ജങ്ഘോരുപാദത്രികപൃഷ്ഠകോഷ്ഠ- ഹൃദ്ഗുഹ്യശൂലം ഗുരുതാം വിബന്ധമ്| ഗുല്മാശ്മവര്ധ്മഗ്രഹണീഗുദോത്ഥാം- സ്താസ്താംശ്ച രോഗാന് കഫവാതജാതാന്||൧൦||
View original
एरण्डमूलात्त्रिपलं पलाशा त्तथा पलांशं लघुपञ्चमूलम्| रास्नाबलाछिन्नरुहाश्वगन्धा- पुनर्नवारग्वधदेवदारु||७|| फलानि चाष्टौ सलिलाढकाभ्यां विपाचयेदष्टमशेषितेऽस्मिन्| वचाशताह्वाहपुषाप्रियङ्गु- यष्टीकणावत्सकबीजमुस्तम्||८|| दद्यात्सुपिष्टं सहतार्क्ष्यशैल- मक्षप्रमाणं लवणांशयुक्तम्| समाक्षिकस्तैलयुतः समूत्रो बस्तिर्जयेल्लेखनदीपनोऽसौ||९|| जङ्घोरुपादत्रिकपृष्ठकोष्ठ- हृद्गुह्यशूलं गुरुतां विबन्धम्| गुल्माश्मवर्ध्मग्रहणीगुदोत्थां- स्तास्तांश्च रोगान् कफवातजातान्||१०||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-ഏരണ്ഡമൂലസ്യ ത്രീണി പലാനി, പലാശാത്-കിംശുകാച്ച പലാനി ത്രീണി, ഹ്രസ്വം പഞ്ചമൂലം പാലികം, രാസ്നാദീനി പ്രത്യേകം പാലികാനി, അഷ്ടൌ മദനഫലാനി ച ജലാഢകദ്വയേ വിപാചയേത്| അഷ്ടാംശശേഷിതേ ചാസ്മിന് വചാദികമക്ഷപ്രമാണം സുപിഷ്ടം ദദ്യാത്| ലവണകര്ഷചതുര്ഥാംശയുക്തം മാക്ഷികതൈലമൂത്രാന്വിതോऽയം ബസ്തിര്ലേഖനോ ദീപനോ ജങ്ഘാദിശൂലാദീംസ്താംസ്താന്-ബഹുവിധാനപി, വാതശ്ലേഷ്മോത്ഥാന് രോഗാന് ജയതി| ഷഡുപജാതയ ഇന്ദ്രവജ്രാ ച|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦- ഏരണ്ഡാദിനിരൂഹമാഹ-ഏരണ്ഡമൂലാദിതി| പലാശാത് തഥാ-ത്രിപലമ്| താര്ക്ഷ്യശൈലം-രസാഞ്ജനമ്|
Adhikarana പിത്തഹരാ നിരൂഹാഃ യഷ്ട്യാഹ്വാദിഃ (൧൧) · Śloka ൧൧
യഷ്ട്യാഹ്വരോധ്രാഭയചന്ദനൈശ്ച ശൃതം പയോऽഗ്ര്യം കമലോത്പലൈശ്ച| സശര്കരാക്ഷൌദ്രഘൃതം സുശീതം പിത്താമയാന് ഹന്തി സജീവനീയമ്||൧൧||
View original
यष्ट्याह्वरोध्राभयचन्दनैश्च शृतं पयोऽग्र्यं कमलोत्पलैश्च| सशर्कराक्षौद्रघृतं सुशीतं पित्तामयान् हन्ति सजीवनीयम्||११||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-യഷ്ട്യാഹ്വാദിഭിഃ ശൃതം പയോऽഗ്ര്യം-ശ്രേഷ്ഠം, സ്യാത്| ശര്കരാക്ഷൌദ്രഘൃതയുക്തം സുശീതലം ജീവനീയസഹിതം പിത്താമയാന് ഹന്തി| അഭയം-ഉശീരമ്|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦- അഥ പിത്തഹരനിരൂഹാഃ| തത്ര ഉഅഷ്ട്യാദിനിരൂഹമാഹ-യഷ്ട്യാഹ്വേതി| അഭയം-ഉശീരമ്| അഗ്ര്യം-ഗവ്യമ്| സജീവനീയം-ജീവന്ത്യാദിഗണകല്കയുക്തമ്|
Adhikarana രാസ്നാദിഃ (൧൨-൧൬) · Śloka ൧൬
രാസ്നാം വൃഷം ലോഹിതികാമനന്താം ബലാം കനീയസ്തൃണപഞ്ചമൂല്യൌ| ഗോപാങ്ഗനാചന്ദനപദ്മകര്ദ്ധി- യഷ്ട്യാഹ്വരോധ്രാണി പലാര്ധകാനി||൧൨|| നിഃക്വാഥ്യ തോയേന രസേന തേന ശൃതം പയോऽര്ധാഢകമമ്ബുഹീനമ്| ജീവന്തിമേദര്ധ്ദിവരീവിദാരീ- വീരാദ്വികാകോലികസേരുകാഭിഃ||൧൩|| സിതോപലാജീവകപദ്മരേണു- പ്രപൌണ്ഡരീകോത്പലപുണ്ഡരീകൈഃ| രോധ്രാത്മഗുപ്താമധുയഷ്ടികാഭി- ര്നാഗാഹ്വമുഞ്ജാതകചന്ദനൈശ്ച||൧൪|| പിഷ്ടൈര്ഘൃതക്ഷൌദ്രയുതൈര്നിരൂഹം സസൈന്ധവം ശീതലമേവ ദദ്യാത്| പ്രത്യാഗതേ ധന്വരസേന ശാലീന് ക്ഷീരേണ വാऽദ്യാത്പരിഷിക്തഗാത്രഃ||൧൫|| ദാഹാതിസാരപ്രദരാസ്രപിത്ത- ഹൃത്പാണ്ഡുരോഗാന് വിഷമജ്വരം ച| സഗുല്മമൂത്രഗ്രഹകാമലാദീന് സര്വാമയാന് പിത്തകൃതാന്നിഹന്തി||൧൬||
View original
रास्नां वृषं लोहितिकामनन्तां बलां कनीयस्तृणपञ्चमूल्यौ| गोपाङ्गनाचन्दनपद्मकर्द्धि- यष्ट्याह्वरोध्राणि पलार्धकानि||१२|| निःक्वाथ्य तोयेन रसेन तेन शृतं पयोऽर्धाढकमम्बुहीनम्| जीवन्तिमेदर्ध्दिवरीविदारी- वीराद्विकाकोलिकसेरुकाभिः||१३|| सितोपलाजीवकपद्मरेणु- प्रपौण्डरीकोत्पलपुण्डरीकैः| रोध्रात्मगुप्तामधुयष्टिकाभि- र्नागाह्वमुञ्जातकचन्दनैश्च||१४|| पिष्टैर्घृतक्षौद्रयुतैर्निरूहं ससैन्धवं शीतलमेव दद्यात्| प्रत्यागते धन्वरसेन शालीन् क्षीरेण वाऽद्यात्परिषिक्तगात्रः||१५|| दाहातिसारप्रदरास्रपित्त- हृत्पाण्डुरोगान् विषमज्वरं च| सगुल्ममूत्रग्रहकामलादीन् सर्वामयान् पित्तकृतान्निहन्ति||१६||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-രാസ്നാദീന്യര്ധപലപ്രമാണാനി തോയേന നിഃക്വാഥ്യ തേന രസേന പയഃ ശൃതമര്ധാഢകമാത്രം ജലഹീനം ജീവന്ത്യാദിഭിഃ സുപിഷ്ടൈര്ഘൃതക്ഷൌദ്രയുതൈര്നിരൂഹം സൈന്ധവാന്വിതം ശീതലമേവ ദദ്യാത്| തസ്മിന്നിരൂഹേ പ്രത്യാഗതേ-നിര്ഗതേ, പരിഷിക്താങ്ഗോ ധന്വമാംസരസേന ശാലീനദ്യാത്| സാത്മ്യാദിവശാദ്വാ ക്ഷീരേണാദ്യാത്| സ ച ദാഹാദീന് ഹന്തി| പഞ്ചോപജാതയ ഇന്ദ്രവജ്രാ ച|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦- രാസ്നാദിനിരൂഹമാഹ-രാസ്നാമിതി| വൃഷം-രാസ്നാനിരൂഹമാഹ-രാസ്നാമിതി| വൃഷം-വാസാമ്| ലോഹിതികാം-മഞ്ജിഷ്ഠാമ്| അനന്താം-ദൂര്വാമ്| കനീയഃ-ബൃഹത്യാദി| തൃണം-ദര്ഭാദി| ഗോപാങ്ഗനാ-സാരിവാ രാസ്നാദീന്യേക വിംശതിഃ പലാര്ധകാനി| തോയേന ഷോഡശഗുണേന പാദശേഷഃ ക്വാഥോ ദ്വിചത്വാരിംശത്പലാനി, തേന പയസശ്ചതുഃഷഷ്ടിപലാനി പചേദമ്ബുഹീനം-ക്വാഥഹീനം യാവദ്ഭവതി, ക്ഷീരാവശേഷമിത്യര്ഥഃ| വീരാ-ക്ഷീരവിദാരീ| പദ്മോരേണുഃ-പദ്മകേശരമ്| പുണ്ഡരീകം-ശ്വേതപദ്മമ്| നാഗഹ്വം-നാദകേസരമ്| പ്രദരം-രജോതിപ്രവൃത്തിഃ| സങ്ഗ്രഹേ തു (ക. അ. ൪)- " ഗോപാങ്ഗനാചന്ദനശീതപാകീദ്രാക്ഷാര്ധിശ്മര്യമധൂകസേവ്യൈഃ| പയഃ ശൃതം ശ്രാവണിമുദ്ഗപര്ണീതുഗാസ്വഗുപ്താമധുയഷ്ടികല്കൈഃ|| ഗോധൂമചൂര്ണൈശ്ച പിചുപ്രമാണൈരിക്ഷോര്വിദാര്യാശ്ച രസേന യുക്തഃ| തൈലേന യഷ്ടീമധുസാധിതേന സിതോപലാക്ഷൌദ്രഘൃതൈശ്ച ശീതഃ|| ബസ്തിഃ പ്രശസ്തഃ സ സമസ്തദേഹദാഹേ സശൂലേऽവയവാശ്രിതേ വാ| ഗുല്മാതിസാരഭ്രമമൂത്രകൃഛ്രക്ഷീണേ ക്ഷതൌജോബലസങ്ക്ഷയേ ച|| ചതുഷ്പലേ തൈലഘൃതസ്യ ഭൃഷ്ടഃ ഛാഗാച്ഛതാര്ധോ ദധിദാഡിമാമ്ലഃ| രസഃ സപേഷ്യോ ബലവര്ണമാംസരേതോഗ്നിതൈമിര്യശിരോരുജീഷ്ടഃ|| യഷ്ട്യാഹ്വയസ്യാഷ്ടപലേന സിദ്ധം പയഃ ശതാഹ്വാഫലപിപ്പലീഭിഃ| യുക്തം സസര്പിര്മധു വാതരക്തവിസര്പവൈസ്വര്യഹിതോ നിരൂഹഃ||" ഇതി|
Adhikarana കഫഹരാ നിരൂഹാഃ കോശാതകാദിഃ (൧൭-൧൯) · Śloka ൧൯
കോശാതകാരഗ്വധദേവദാരു- മൂര്വാശ്വദംഷ്ട്രാകുടജാര്കപാഠാഃ| പക്ത്വാ കുലത്ഥാന് ബൃഹതീം ച തോയേ രസസ്യ തസ്യ പ്രസൃതാ ദശ സ്യുഃ||൧൭|| താന് സര്ഷപൈലാമദനൈഃ സകുഷ്ഠൈ- രക്ഷപ്രമാണൈഃ പ്രസൃതൈശ്ച യുക്താന്| ക്ഷൌദ്രസ്യ തൈലസ്യ ഫലാഹ്വയസ്യ ക്ഷാരസ്യ തൈലസ്യ ച സാര്ഷപസ്യ||൧൮|| ദദ്യാന്നിരൂഹം കഫരോഗിതായ മന്ദാഗ്നയേ ചാശനവിദ്വിഷേ ച| - |൧൯|
View original
कोशातकारग्वधदेवदारु- मूर्वाश्वदंष्ट्राकुटजार्कपाठाः| पक्त्वा कुलत्थान् बृहतीं च तोये रसस्य तस्य प्रसृता दश स्युः||१७|| तान् सर्षपैलामदनैः सकुष्ठै- रक्षप्रमाणैः प्रसृतैश्च युक्तान्| क्षौद्रस्य तैलस्य फलाह्वयस्य क्षारस्य तैलस्य च सार्षपस्य||१८|| दद्यान्निरूहं कफरोगिताय मन्दाग्नये चाशनविद्विषे च| - |१९|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-കോശാതകാദീന് ജലേ പക്ത്വാ തസ്യ രസസ്യ-ക്വാഥസ്യ, ദശ പ്രസൃതാഃ സ്യുഃ| താന് സര്ഷപാദിഭിരക്ഷപ്രമാണൈര്യുക്താന്, ക്ഷൌദ്രാദീനാം പ്രത്യേകം പ്രസൃതേന യുക്താന്, ഫലാഹ്വയം തൈലം-യന്മദനഫലകല്കേനാമ്ലൈശ്ച പക്വം തൈലമ്, തദേതത്സംയോജ്യ കഫരോഗാര്താദിഭ്യോ നിരൂഹം ദദ്യാത്| അത്ര കോശാതകാദീനാം ദ്രവ്യാണാം പരിമാണമനുക്തമപി സാമാന്യപരിഭാഷയാ തത്പരിമാണം കല്പനീയമ്| യത്പരിമാണേഭ്യോ ദ്രവ്യേഭ്യഃ ഷോഡശഗുണം ജലം ദത്ത്വാ ചതുര്ഭാഗാവശേഷം യഥാ ദശ പ്രസൃതാഃ സമ്പദ്യന്തേ തത്പരിമാണാനി കോശാതക്യാദീന്യത്ര പരികല്പനീയാനീതി ബോധ്യമ്|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦- അഥ കഫഹരനിരൂഹാഃ| തത്ര കോശാതകാദിനിരൂഹമാഹകോശാതകേതി| ഫലാഹ്വയം തൈലം-ഫലതൈലമ്| ക്ഷാരസ്യയവക്ഷാരസ്യ| സങ്ഗ്രഹേ തു (ക. അ. ൪)- " പുനര്നവൈരണ്ഡവൃഷാശ്മഭേദവൃശ്ചീവഭൂതീകബലാപലാശാഃ| ദ്വിപഞ്ചമൂലം ച പലാംശകാനി ക്ഷുണ്ണാനി ധൌതാനി ഫലാനി ചാഷ്ടൌ|| ബില്വം യവാങ്കോലകുലത്ഥധാന്യഫലാനി ച സ്യുഃ പ്രസൃതോന്മിതാനി| പയോ ജലവ്ദ്വ്യാഢകസാധിതം തത് ക്ഷീരാവശിഷ്ടം ശുചിവസ്ത്രപൂതമ്|| വചാശതാഹ്വാമരദാരുകുഷ്ഠയഷ്ട്യാഹ്വസിദ്ധാര്ഥകപിപ്പലീനാമ്| കല്കൈര്യവാന്യാ മദനൈശ്ച യുക്തം നാത്യുഷ്ണശീതം ഗുഡസൈന്ധാവാക്തമ്|| ക്ഷൌദ്രസ്യ തൈലസ്യ ച സര്പിഷശ്ച നാസ്യ യുക്തം പ്രസൃതത്രയേണ| ദദ്യാന്നിരൂഹം വിധിനാ വിധിജ്ഞസ്തം സര്വസംസര്ഗകൃതാമയഘ്നമ് || അര്ധാര്ധവിഹിതാന് ബസ്തീനതശ്ചിത്രാന് പ്രവക്ഷ്യതേ| കോശാതകീദ്വയേക്ഷ്വാകുഫലജീമൂതവത്സകാഃ|| ശ്യാമാത്രിവൃതയോര്മൂലം തഥാ ദന്തീദ്രവന്തിജമ്| പ്രകീര്യാ ചോദകീര്യാ ച ക്ഷീരിണീ നീലിനീ ഫലമ്|| സത്പലാ ശങ്ഖിനീ രോധ്രം ഫലം കമ്പില്ലകസ്യ ച| സകല്കസൈന്ധവയുതാഃ പക്വാശയവിശോധനാഃ|| ധാതകീപുഷ്പതര്കാരീജീവന്തീമൂലവത്സകാഃ|| പ്രഗ്രഹഃ ഖദിരഃ കുഷ്ഠം ശമീ പിണ്ഡീതകോ യവാഃ|| പ്രിയങ്ഗൂഃ രക്തമൂലീ ച തരുണീജാതിയൂഥികാഃ| വടാദ്യാഃ കിംശുകോ രോധ്രമിതി സങ്ഗ്രഹികാ മതാഃ|| ഗ്രഹീ പ്രിയങ്ഗ്വമ്ബഷ്ഠാദിക്വാഥകല്കൈഃ ക്രമേണ തു| ഊഷകാദിപ്രതീവാപോ ലേഖനസ്ത്രിഫലാരസഃ|| മധുരവ്കാഥകല്കേന സരസാജ്യേന ബൃംഹണഃ | ബദര്യൈരാവണീശേലൂശാല്മലീധന്വനാങ്കുരാഃ|| സമാക്ഷികാഃ ക്ഷീരയുതാഃ സാസ്രുജഃ പിച്ഛിലാഃ സ്മൃതാഃ| കോലങ്കതകകാണ്ഡേക്ഷുദര്ഭപൌണ്ഡേക്ഷുവാലുഭിഃ|| ദാഹഘ്നഃ സഘൃതക്ഷീരോദ്വിതീയശ്ചോത്പലാദിഭിഃ| മുഷ്ടിഃ ശാല്മലിവൃന്താനാം ക്ഷീരസിദ്ധോ ഹൃതാന്വിതഃ|| ഹിതഃ പ്രവാഹണേ തദ്വദ്വൃന്തൈഃ ശാല്മലികസ്യ ച| കര്ബുദാരാഢകീനീപവിദുലൈഃ ക്ഷീരസാധിതൈഃ|| പരികര്തേ തഥാ വൃന്തൈഃ| ശ്രീപര്ണീകോവിദാരജൈഃ| പരിസ്ത്രവേ പയഃ സിദ്ധം സവൃശ്ചീവപുനര്നവമ്|| ആഖുകര്ണികയാ തദ്വത്തന്ദുലീയകയുക്തയാ| അശ്വാവരോഹകഃ കാകനാസാരാജകസേരുകാഃ|| സിദ്ധാഃ ക്ഷീരേऽതി യോഗേ സ്യുഃ ക്ഷൌദ്രാഞ്ജനഘൃതൈര്യുതാഃ| ന്യഗ്രോധാദ്യൈശ്ചതുര്ഭിശ്ച തേനൈവ വിധിനാऽപരഃ|| ബൃഹതീ ക്ഷീരകാകോലീ പൃശ്നിപര്ണീ ശതാവരീ| കാശ്മര്യബദരീമൂര്വാസ്തഥോ ശീരപ്രിയങ്ഗവ|| ജീവാദാനേ ശൃതേ ക്ഷീരേ ദ്വൌ ഘൃതാഞ്ജനസംയുതൌ| ബസ്തീ പ്രദേയൌ ഭിഷജാ ശിതൌ സമധുശര്കരൌ|| ഗോവ്യജാമഹിഷീക്ഷീരൈര്ജീവനിയുതൈരപി| ശശൈണദക്ഷമാര്ജാരമഹിഷ്യവ്യജശോണിതൈഃ|| സദ്യസ്കൈര്മൃദിതൈര്ബസ്തിര്ജീവാദാനേ പ്രശസ്യതേ||" ഇതി|
Adhikarana സുകുമാരനിരൂഹാഃ (൧൯) · Śloka ൧൯
- | വക്ഷ്യേ മൃദൂന് സ്നേഹകൃതോ നിരൂഹാന് സുഖോചിതാനാം പ്രസൃതൈഃ പൃഥക് തു||൧൯||
View original
- | वक्ष्ये मृदून् स्नेहकृतो निरूहान् सुख़ोचितानां प्रसृतैः पृथक् तु||१९||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-തുശബ്ദോ ഭിന്നക്രമഃ| സുഖോചിതാനാം പുനഃ സുകുമാരാണാം തു നിരൂഹാന് പൃഥക് പ്രസൃതൈര്വക്ഷ്യേ-ഭണിഷ്യാമി| കിമ്ഭൂതാന് ? മൃദൂന്-അതീക്ഷ്ണാന്, തഥാ സ്നേഹകൃതഃ-കൃതസ്നേഹാന്| കേചിത്ത്വസമഗ്രം വൃത്തം ചോക്തമ(ക്ത്വാऽ)നുഷ്ടുഭാ സംഗൃഹ്ണതേ, തച്ചാസമ്യക്, ഏവം ഹി വൃത്തസ്യാസ്യ ഖണ്ഡനാ സ്യാത്, തസ്മാദയമേവ പാഠഃ ശ്രേയാന്| പ്രസൃതൈശ്ച നിഷ്പാദിതത്വാദേതേ വക്ഷ്യമാണാ ബസ്തയഃ പ്രസൃതസംജ്ഞാഃ [ ജ്ഞേയാഃ ]| ഉപജാതീന്ദ്രവജ്രോപജാതയഃ|
Adhikarana ക്ഷീരാദിസാധിതഃ,തൈലാദിസാധിതഃ പഞ്ചതിക്താഖ്യഃ തൈലഗോമൂത്രാദിസാധിതഃ പയസ്യാദിസാധിതഃ (൨൦-൨൬) · Śloka ൨൬
അഥേമാന് സുകുമാരാണാം നിരൂഹാന് സ്നേഹനാന് മൃദൂന്| കര്മണാ വിപ്ലുതാനാം ച വക്ഷ്യാമി പ്രസൃതൈഃ പൃഥക്||൨൦|| ക്ഷീരാദ് ദ്വൌ പ്രസൃതൌ കാര്യൌ മധുതൈലഘൃതാത്ത്രയഃ| ഖജേന മഥിതോ ബസ്തിര്വാതഘ്നോ ബലവര്ണകൃത്||൨൧|| ഏകൈകഃ പ്രസൃതസ്തൈലപ്രസന്നാക്ഷൌദ്രസര്പിഷാമ്| ബില്വാദിമൂലക്വാഥാദ്ദ്വൌ കൌലത്ഥാദ്ദ്വൌ സ വാതജിത്||൨൨|| പടോലനിമ്ബഭൂതീകരാസ്നാസപ്തച്ഛദാമ്ഭസഃ| പ്രസൃതഃ പൃഥഗാജ്യാച്ച ബസ്തിഃ സര്ഷപകല്കവാന്||൨൩|| സ പഞ്ചതിക്തോऽഭിഷ്യന്ദകൃമികുഷ്ഠപ്രമേഹഹാ| ചത്വാരസ്തൈലഗോമൂത്രദധിമണ്ഡാമ്ലകാഞ്ജികാത്||൨൪|| പ്രസൃതാഃ സര്ഷപൈഃ പിഷ്ടൈര്വിട്സങ്ഗാനാഹഭേദനഃ| പയസ്യേക്ഷുസ്ഥിരാരാസ്നാവിദാരീക്ഷൌദ്രസര്പിഷാമ്||൨൫|| ഏകൈകഃ പ്രസൃതോ ബസ്തിഃ കൃഷ്ണാകല്കോ വൃഷത്വകൃത്| |൨൬|
View original
अथेमान् सुकुमाराणां निरूहान् स्नेहनान् मृदून्| कर्मणा विप्लुतानां च वक्ष्यामि प्रसृतैः पृथक्||२०|| क्षीराद् द्वौ प्रसृतौ कार्यौ मधुतैलघृतात्त्रयः| खजेन मथितो बस्तिर्वातघ्नो बलवर्णकृत्||२१|| एकैकः प्रसृतस्तैलप्रसन्नाक्षौद्रसर्पिषाम्| बिल्वादिमूलक्वाथाद्द्वौ कौलत्थाद्द्वौ स वातजित्||२२|| पटोलनिम्बभूतीकरास्नासप्तच्छदाम्भसः| प्रसृतः पृथगाज्याच्च बस्तिः सर्षपकल्कवान्||२३|| स पञ्चतिक्तोऽभिष्यन्दकृमिकुष्ठप्रमेहहा| चत्वारस्तैलगोमूत्रदधिमण्डाम्लकाञ्जिकात्||२४|| प्रसृताः सर्षपैः पिष्टैर्विट्सङ्गानाहभेदनः| पयस्येक्षुस्थिरारास्नाविदारीक्षौद्रसर्पिषाम्||२५|| एकैकः प्रसृतो बस्तिः कृष्णाकल्को वृषत्वकृत्| |२६|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-അഥ-അനന്തരമ്, ഇമാന്നിരൂഹാന് സ്നേഹനസമര്ഥാന് മൃദൂന്-അതീക്ഷ്ണാന്, സുകുമാരാണാം നരാണാം കര്മണാ-വമനാദിനാ, വിപ്ലുതാനാം-ഭ്രഷ്ടാനാം, പ്രസൃതൈഃ പൃഥഗുപലക്ഷിതാന് വക്ഷ്യാമി| ക്ഷീരാദ് ദ്വൌ പ്രസൃതൌ-ചത്വാരി പലാനി, മധുതൈലഘൃതാത് ത്രയഃ പ്രസൃതാഃ-ഷട് പലാനി, ഖജേന-ദര്വ്യാകാരേണ, മഥിതോ ബസ്തിര്വാതം ഹന്തി ബലം വര്ണം ച കരോതി| അത്ര ച കല്കാഭാവാത് ബലാദ്യേ ബസ്തൌ യഃ കല്കഃ (ശ്ലോ. ൨) , സ ഏവ കല്പ്യഃ| തൈലാദീനാം പ്രത്യേകം പ്രസൃത ഏകഃ| ബില്വാദിപഞ്ചമൂലക്വാഥാത് ദ്വൌ പ്രസൃതൌ| കൌലത്ഥാത് ക്വാഥാത് ദ്വൌ പ്രസൃതൌ| സ ബസ്തിര്വാതജിത്| പടോലാദിനാം പഞ്ചാനാം ക്വാഥാത് പൃഥക് പ്രസൃതോ, ഘൃതാച്ച പ്രസൃതോ, ബസ്തിഃ സ സര്ഷപകല്കഃ സ പഞ്ചതിക്ത ആഭിഷ്യന്ദാദിഹാ| തൈലാദിഭ്യശ്ചതുര്ഭ്യശ്ചത്വാരഃ പ്രസൃതാഃ-ആഷ്ടൌ പലാനി, പിഷ്ടൈഃ സര്ഷപൈഃ സഹ ബസ്തിര്വിട്സങ്ഗാദിജിത്| പയസ്യാദിക്വാഥാനാം പഞ്ചാനാം പ്രസൃതാഃ പഞ്ച, മാക്ഷികഘൃതയോര്ദ്വൌ പ്രസൃതൌ, ഇതി സപ്ത പ്രസൃതാഃ| പിപ്പലീകല്കവാന് ബസ്തിര്വൃഷത്വകൃത്-ശുക്രകരഃ|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦- സുകുമാരനിരൂഹാനാഹ-അഥേതി| സ നിരൂഹഃ പഞ്ചതിക്താഖ്യഃ| പയസ്യാ-ക്ഷീരിണീ| പയസ്യാദീനാം പഞ്ചാനാം വ്കാഥഃ| സങ്ഗ്രഹേ തു (ക. അ. ൪)- " വിഡങ്ഗത്രിഫലാശിഗ്രുഫലമുസ്താഖുകര്ണിജാത്| കശായാത് പ്രസൃതാഃ പഞ്ച തൈലാദേകോ വിമഥ്യ താന്|| [നിരൂഹഃ കൃമിഹാ വൈല്ലപിപ്പലീകല്കയോജിതഃ| ശ്വദംഷ്ട്രാശ്മഭിദേരണ്ഡവ്കഥതൈലസുരാസവാത്|| പ്രസൃതാഃ പഞ്ച ചപലാകൌന്തീയഷ്ട്യാഹ്വകല്കവാന്| ] ബസ്തിഃ കവോഷ്ണഃ സാനാഹേ മുത്രേകൃച്ഛ്രേ പരോ മതഃ||" ഇതി|
Adhikarana സിദ്ധബസ്തയഃ (൨൬-൨൭) · Śloka ൨൭
| സിദ്ധബസ്തീനതോ വക്ഷ്യേ സര്വദാ യാന് പ്രയോജയേത്||൨൬|| നിര്വ്യാപദോ ബഹുഫലാന് ബലപുഷ്ടികരാന് സുഖാന്| |൨൭|
View original
| सिद्धबस्तीनतो वक्ष्ये सर्वदा यान् प्रयोजयेत्||२६|| निर्व्यापदो बहुफलान् बलपुष्टिकरान् सुखान्| |२७|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-അതഃ-പ്രസൃതേഭ്യോ നിരൂഹേഭ്യോऽനന്തരം, നിര്വ്യാപത്ത്വാദി ഗുണതഃ സംജ്ഞയാ സിദ്ധബസ്തീനതിപ്രസിദ്ധാന് വക്ഷ്യേ-ഭണിഷ്യാമി| യാന് സര്വദാ പ്രയോജയേത്| തഥാ നിര്വ്യാപദോ ബഹുഫലാന് ബലാദിപ്രദാംശ്ച സുഖാംശ്ച| സുശ്രുതേ ചോക്തമ് (ചി. അ. ൩൮/൧൧൬)- "യസ്മിന് ബസ്തൌ യഥാ യുക്തേ ധ്രുവാ സിദ്ധിഃ പ്രകീര്തിതാ| സിദ്ധബസ്തിരിതി ഖ്യാതോ മുനിഭിസ്തത്ത്വദര്ശിഭിഃ||" ഇതി|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦- സിദ്ധബസ്തീനാഹ-സിദ്ധബസ്തീനിതി|
Adhikarana മാധുതൈലികഃ (൨൭-൨൯) · Śloka ൨൯
| മധുതൈലേ സമേ കര്ഷഃ സൈന്ധവാദ്ദ്വിപിചുര്മിസിഃ||൨൭|| ഏരണ്ഡമൂലക്വാഥേന നിരൂഹോ മാധുതൈലികഃ| രസായനം പ്രമേഹാര്ശഃകൃമിഗുല്മാന്ത്രവൃദ്ധിനുത്||൨൮|| സയഷ്ടിമധുകശ്ചൈഷ ചക്ഷുഷ്യോ രക്തപിത്തജിത്| |൨൯|
View original
| मधुतैले समे कर्षः सैन्धवाद्द्विपिचुर्मिसिः||२७|| एरण्डमूलक्वाथेन निरूहो माधुतैलिकः| रसायनं प्रमेहार्शःकृमिगुल्मान्त्रवृद्धिनुत्||२८|| सयष्टिमधुकश्चैष चक्षुष्यो रक्तपित्तजित्| |२९|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-മധുതൈലേ സമേ-തുല്യേ, സൈന്ധവസ്യ കര്ഷോ, മിസിഃ ദ്വിപിചുഃ-ദ്വികര്ഷപ്രമാണഃ, ഏരണ്ഡമൂലക്വാഥേന സഹ മാധുതൈലികോऽയം നിരുഹോ രസായനം സ്യാത് പ്രമേഹാദിജിത്| "യസ്മാന്മധു ച തൈലം ച പ്രാധാന്യേനാത്ര വര്തതേ| മാധുതൈലിക ഇത്യേഷവിജ്ഞേയോ ബസ്തിചിന്തകൈഃ||" ഇതി സുശ്രുതഃ (ചി. അ. ൩൮/൧൧൪)| സം-മധുയഷ്ടിയുക്തശ്ചൈഷ ബസ്തിശ്ചക്ഷുഷ്യോ രക്തപിത്തജിത്|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦- തത്ര ആധുതൈലികമാഹ-മധുതൈല ഇതി| ആമധുകവ്കാഥേऽധികേ പുര്വസ്യ ഗുണാന്തരമാഹ-സയഷ്ടീതി|
Adhikarana യാപനോ ബസ്തിഃ (൨൯-൩൦) · Śloka ൩൦
| യാപനോ ഘനകല്കേന മധുതൈലരസാജ്യവാന്||൨൯|| പായുജാനൂരുവൃഷണബസ്തിമേഹനശൂലജിത്| |൩൦|
View original
| यापनो घनकल्केन मधुतैलरसाज्यवान्||२९|| पायुजानूरुवृषणबस्तिमेहनशूलजित्| |३०|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-യാപനാഖ്യോ ബസ്തിര്മുസ്താകല്കേന സഹ മധുതൈലമാംസരസാജ്യയുതഃ പായ്വാദിശൂലജിത്| യാപനഃ-പ്രാണധാരണാത്|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦- യാപനം ബസ്തിമാഹ-യാപന ഇതി| മാംസരസോऽത്രവ്കാഥസ്ഥാനേ|
Adhikarana ദ്വിതീയോ യാപനബസ്തിഃ (൩൦-൩൧) · Śloka ൩൧
| പ്രസൃതാംശൈര്ഘൃതക്ഷൌദ്രവസാതൈലൈഃ പ്രകല്പയേത്||൩൦|| യാപനം സൈന്ധവാര്ധാക്ഷഹപുഷാര്ധപലാന്വിതമ്| |൩൧|
View original
| प्रसृतांशैर्घृतक्षौद्रवसातैलैः प्रकल्पयेत्||३०|| यापनं सैन्धवार्धाक्षहपुषार्धपलान्वितम्| |३१|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-യാപനം നിരൂഹം ഘൃതാദിഭിഃ പ്രസൃതപ്രമാണൈഃ സൈന്ധവാര്ധകര്ഷേണ ഹപുഷാര്ധപലയുതം കല്പയേത്|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦- പൂര്വഗുണം ബസ്ത്യന്തരമാഹ-പ്രസൃതാംശൈരിതി|
Adhikarana യുക്തരഥോ ബസ്തിഃ (൩൧-൩൨) · Śloka ൩൨
| ഏരണ്ഡമൂലനിഃക്വാഥോ മധുതൈലം സസൈന്ധവമ്||൩൧|| ഏഷ യുക്തരഥോ ബസ്തിഃ സവചാപിപ്പലീഫലഃ| |൩൨|
View original
| एरण्डमूलनिःक्वाथो मधुतैलं ससैन्धवम्||३१|| एष युक्तरथो बस्तिः सवचापिप्पलीफलः| |३२|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-ഏരണ്ഡമൂലനിഃക്വാഥോ മധുതൈലസൈന്ധവാന്വിത ഇത്യേഷ വചാപിപ്പലീമദനഫലാന്വിതോ യുക്തരഥോऽന്വര്ഥനാമാ ബസ്തിഃ| സുശ്രുതേ ചോക്തമ് (ചി. അ. ൩൮/൧൧൫)- "രഥേഷ്വപി ഹി യുക്തേഷു ഹസ്ത്യശ്വേഷ്വപി യോജയേത്| യസ്മാന്ന പ്രതിഷിദ്ധോऽയമതോ യുക്തരഥഃ സ്മൃതഃ||" ഇതി|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦- പൂര്വഗുണം യുക്തരഥാഖ്യം ബസ്തിമാഹ-ഏരണ്ഡമൂലേതി|
Adhikarana ദോഷഹരോ ബസ്തിഃ (൩൨-൩൩) · Śloka ൩൩
| സ ക്വാഥോ മധുഷഡ്ഗ്രന്ഥാശതാഹ്വാഹിങ്ഗുസൈന്ധവമ്||൩൨|| സുരദാരു ച രാസ്നാ ച ബസ്തിര്ദോഷഹരഃ ശിവഃ| |൩൩|
View original
| स क्वाथो मधुषड्ग्रन्थाशताह्वाहिङ्गुसैन्धवम्||३२|| सुरदारु च रास्ना च बस्तिर्दोषहरः शिवः| |३३|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-സ പൂര്വോക്ത ഏരണ്ഡമൂലക്വാഥോ മധ്വാദിഭിഃ സഹ ഏഷ ബസ്തിര്ദോഷഹൃച്ഛിവശ്ച|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦- ദോഷഹരം ബസ്തിമാഹ-സ ക്വാഥ ഇതി| ഷങ്ഗ്രന്ഥാവചാ|
Adhikarana സിദ്ധബസ്തിഃ (൩൩-൩൪) · Śloka ൩൪
| പഞ്ചമൂലസ്യ നിഃക്വാഥസ്തൈലം മാഗധികാ മധു||൩൩|| സസൈന്ധവഃ സമധുകഃ സിദ്ധബസ്തിരിതി സ്മൃതഃ| |൩൪|
View original
| पञ्चमूलस्य निःक्वाथस्तैलं मागधिका मधु||३३|| ससैन्धवः समधुकः सिद्धबस्तिरिति स्मृतः| |३४|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-പഞ്ചമൂലക്വാഥസ്തിലതൈലാദികഃ സൈന്ധവമധുകസഹിതഃ സിദ്ധവസ്തിസംജ്ഞോ മുനിഭിഃ സ്മൃതഃ|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦- ദോഷഹരം സിദ്ധബസ്തിമാഹ-പഞ്ചമൂലസ്യേതി|
Adhikarana ഗോമൂത്രബസ്തിഃ (൩൪-൩൬) · Śloka ൩൬
| ദ്വിപഞ്ചമൂലത്രിഫലാഫലബില്വാനി പാചയേത്||൩൪|| ഗോമൂത്രേ, തേന പിഷ്ടൈശ്ച പാഠാവത്സകതോയദൈഃ| സഫലൈഃ ക്ഷൌദ്രതൈലാഭ്യാം ക്ഷാരേണ ലവണേന ച||൩൫|| യുക്തോ ബസ്തിഃ കഫവ്യാധിപാണ്ഡുരോഗവിഷൂചിഷു| ശുക്രാനിലവിബന്ധേഷു ബസ്ത്യാടോപേ ച പൂജിതഃ||൩൬||
View original
| द्विपञ्चमूलत्रिफलाफलबिल्वानि पाचयेत्||३४|| गोमूत्रे, तेन पिष्टैश्च पाठावत्सकतोयदैः| सफलैः क्षौद्रतैलाभ्यां क्षारेण लवणेन च||३५|| युक्तो बस्तिः कफव्याधिपाण्डुरोगविषूचिषु| शुक्रानिलविबन्धेषु बस्त्याटोपे च पूजितः||३६||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-ദ്വിപഞ്ചമൂലാദീനി ഗോമൂത്രേണ പാചയേത്| തേന-ക്വഥിതേന ഗോമൂത്രേണ, പിഷ്ടൈശ്ച പാഠാദിഭിര്യുക്തഃ കഫാമയാദിഹൃത്|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦- ഗോമൂത്രബസ്തിമാഹ-ദ്വിപഞ്ചമൂലേതി|
Adhikarana യാപനരാട് ബസ്തിഃ (൩൭-൪൩) · Śloka ൪൩
മുസ്താപാഠാമൃതൈരണ്ഡബലാരാസ്നാപുനര്നവാഃ| മഞ്ജിഷ്ഠാരഗ്വധോശീരത്രായമാണാക്ഷരോഹിണീഃ||൩൭|| കനീയഃ പഞ്ചമൂലം ച പാലികം, മദനാഷ്ടകമ്| ജലാഢകേ പചേത്തച്ച പാദശേഷം പരിസ്രുതമ്||൩൮|| ക്ഷീരദ്വിപ്രസ്ഥസംയുക്തം ക്ഷീരശേഷം പുനഃ പചേത്| സപാദജാങ്ഗലരസഃ സസര്പിര്മധുസൈന്ധവഃ||൩൯|| പിഷ്ടൈര്യഷ്ടിമിസിശ്യാമാകലിങ്ഗകരസാഞ്ജനൈഃ| ബസ്തിഃ സുഖോഷ്ണോ മാംസാഗ്നിബലശുക്രവിവര്ദ്ധനഃ||൪൦|| വാതാസൃങ്മോഹമേഹാര്ശോഗുല്മവിണ്മൂത്രസങ്ഗ്രഹാന്| വിഷമജ്വരവീസര്പവര്ധ്മാധ്മാനപ്രവാഹികാഃ||൪൧|| വങ്ക്ഷണോരുകടീകുക്ഷിമന്യാശ്രോത്രശിരോരുജഃ| ഹന്യാദസൃഗ്ദരോന്മാദശോഫകാസാശ്മകുണ്ഡലാന്||൪൨|| ചക്ഷുഷ്യഃ പുത്രദോ രാജാ യാപനാനാം രസായനമ്| |൪൩|
View original
मुस्तापाठामृतैरण्डबलारास्नापुनर्नवाः| मञ्जिष्ठारग्वधोशीरत्रायमाणाक्षरोहिणीः||३७|| कनीयः पञ्चमूलं च पालिकं, मदनाष्टकम्| जलाढके पचेत्तच्च पादशेषं परिस्रुतम्||३८|| क्षीरद्विप्रस्थसंयुक्तं क्षीरशेषं पुनः पचेत्| सपादजाङ्गलरसः ससर्पिर्मधुसैन्धवः||३९|| पिष्टैर्यष्टिमिसिश्यामाकलिङ्गकरसाञ्जनैः| बस्तिः सुखोष्णो मांसाग्निबलशुक्रविवर्द्धनः||४०|| वातासृङ्मोहमेहार्शोगुल्मविण्मूत्रसङ्ग्रहान्| विषमज्वरवीसर्पवर्ध्माध्मानप्रवाहिकाः||४१|| वङ्क्षणोरुकटीकुक्षिमन्याश्रोत्रशिरोरुजः| हन्यादसृग्दरोन्मादशोफकासाश्मकुण्डलान्||४२|| चक्षुष्यः पुत्रदो राजा यापनानां रसायनम्| |४३|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-മുസ്താദീനി കനീയഃപഞ്ചമൂലപര്യന്താനി പൃഥക് പാലികാനി, മദനഫലാന്യഷ്ടൌ, ജലാഢകേ പചേത്| തച്ച പാദശേഷം പരിസ്രുതം ക്ഷീരശേഷം പുനഃ പചേദിതി| താവത്കഷായേണ സഹ പക്തവ്യം യാവത്ക്ഷീരപ്രസ്ഥദ്വയം സ്യാദിത്യര്ഥഃ| ബസ്തിഃ സര്പിര്മധുസൈന്ധവയുതഃ പിഷ്ടൈര്യഷ്ട്യാദിഭിഃ സഹിതഃ സുഖോഷ്ണോ മാംസാദിവര്ദ്ധനോ വാതരക്താദീന് ഹന്യാത്| ചക്ഷുഷ്യാദിഗുണശ്ച| കിമ്ഭൂതഃ ? സപാദജാങ്ഗലരസഃ,- തത്ര ചതുര്വിംശതിപലികോ നിരുഹഃ, തസ്യ പാദേന ഷട്പലാനി ജാങ്ഗലരസസ്യ സ്യുരിത്യര്ഥഃ|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦- യാപനരാജം ബസ്തിമാഹ-മുസ്തേതി| അക്ഷം-ബിഭീതകമ്|രോഹിണീ-കടുകാ| ശ്യാമാ-പ്രിയങ്ഗു| കുണ്ഡലോവാതകുണ്ഡലികാഖ്യോ മൂത്രാഘാതഃ|
Adhikarana അതിവൃഷ്യോ ബസ്തിഃ (൪൩-൪൪) · Śloka ൪൪
| മൃഗാണാം ലഘുവദ്രാ(ഡ്രാ)ണാം ദശമൂലസ്യ ചാമ്ഭസാ||൪൩|| ഹപുഷാമിസിഗാങ്ഗേയീകല്കൈര്വാതഹരഃ പരമ്| നിരുഹോऽത്യര്ഥവൃഷ്യശ്ച മഹാസ്നേഹസമന്വിതഃ||൪൪||
View original
| मृगाणां लघुवद्रा(ड्रा)णां दशमूलस्य चाम्भसा||४३|| हपुषामिसिगाङ्गेयीकल्कैर्वातहरः परम्| निरुहोऽत्यर्थवृष्यश्च महास्नेहसमन्वितः||४४||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-ഹ്രസ്വാനാം ബൃഹതാമുഭയരൂപാണാം മൃഗാണാം മാംസാനാം തഥാ ദശമൂലസ്യ ച ക്വാഥേന സഹ ഹപുഷദികല്കോ ബസ്തിഃ സുഷ്ഠു വാതഹരോ മഹാസ്നേഹയുതോ വൃഷ്യശ്ച സ്യാത്|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦- അതിവൃഷ്യം യാപനമാഹ-മൃഗാണാമിതി| ലഘവോ-ഹരിണാദയഃ| വദ്രാഃ-വരാഹാദയഃ| ഗാങ്ഗേയീ-മുസ്താ|
Adhikarana മായൂരോ ബസ്തിഃ (൪൫-൪൭) · Śloka ൪൭
മയൂരം പക്ഷപിത്താന്ത്രപാദവിട്തുണ്ഡവര്ജിതമ്| ലഘുനാ പഞ്ചമൂലേന പാലികേന സമന്വിതമ്||൪൫|| പക്ത്വാ ക്ഷീരജലേ ക്ഷീരശേഷം സഘൃതമാക്ഷികമ്| തദ്വിദാരീകണായഷ്ടിശതാഹ്വാഫലകല്കവത്||൪൬|| ബസ്തിരീഷത്പടുയുതഃ പരമം ബലശുക്രകൃത്| |൪൭|
View original
मयूरं पक्षपित्तान्त्रपादविट्तुण्डवर्जितम्| लग़ुना पञ्चमूलेन पालिकेन समन्वितम्||४५|| पक्त्वा क्षीरजले क्षीरशेषं सग़ृतमाक्षिकम्| तद्विदारीकणायष्टिशताह्वाफलकल्कवत्||४६|| बस्तिरीषत्पटुयुतः परमं बलशुक्रकृत्| |४७|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-മയൂരം പക്ഷാദിവര്ജിതം ദശപലമാത്രം ഹ്രസ്വേന പഞ്ചമൂലേന പലമിതേന യുതം ക്ഷീരജലേ പക്ത്വാ ക്ഷീരസ്യാര്ധാഢകോ ജലസ്യാര്ധഢക ഇത്യേവം കൃത്വാ താവത്ക്വാഥയേത് യാവത്ക്ഷീരാവശേഷം സ്യാത്| ക്ഷീരം ച തച്ഛേഷം ച ക്ഷീരശേഷമ്| ഘൃതമാക്ഷികസഹിതം വിദാര്യാദികല്കാന്വിതമീഷല്ലവണയുക്തോ ബസ്തിഃ പരമം [ബല]ശുക്രകൃത്|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦- മായൂരം ബസ്തിമാഹ-മയൂരമിതി| പക്ത്വാ ക്ഷീരജലേ, "ദ്രവ്യാദഷ്ടഗുണം ക്ഷീരമ്" ഇത്യാദിപഭാഷയാ|
Adhikarana മയൂരവിധിര്വിഷ്കിരാദിഷു (൪൭-൪൮) · Śloka ൪൮
| കല്പനേയം പൃഥക് കാര്യാ തിത്തിരിപ്രഭൃതിഷ്വപി||൪൭|| വിഷ്കിരേഷു സമസ്തേഷു പ്രതുദപ്രസഹേഷു ച| ജലചാരിഷു തദ്വച്ച മത്സ്യേഷു ക്ഷീരവര്ജിതാ||൪൮||
View original
| कल्पनेयं पृथक् कार्या तित्तिरिप्रभृतिष्वपि||४७|| विष्किरेषु समस्तेषु प्रतुदप्रसहेषु च| जलचारिषु तद्वच्च मत्स्येषु क्षीरवर्जिता||४८||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-ഇയം ച കല്പനാ തിത്തിര്യാദിഷ്വപി വിഷ്കിരേഷ്വശേഷേഷു പ്രതുദേഷു പ്രസഹേഷു ച പൃഥക്കാര്യാ| തഥൈവ ജലചാരിഷ്വപീയം കല്പനാ കാര്യാ| മത്സ്യേഷു തു ക്ഷീരവര്ജിതാ കല്പനേയം കാര്യാ, മത്സ്യാനാം ക്ഷീരേണ സഹ വിരുദ്ധത്വാത്|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦- മയൂരവിധിം വിഷ്കിരാദിഷ്വതിദിശതി-കല്പനേതി| മത്സ്യേഷു ക്ഷിരവര്ജമ്|
Adhikarana ഗോധാദിബസ്തിഃ (൪൯-൫൨) · Śloka ൫൨
ഗോധാനകുലമാര്ജാരശല്യകോന്ദുരജം പലമ്| പൃഥക് ദശപലം ക്ഷീരേ പഞ്ചമൂലം ച സാധയേത്||൪൯|| തത്പയഃ ഫലവൈദേഹീകല്കദ്വിലവണാന്വിതമ്| സസിതാതൈലമധ്വാജ്യോ ബസ്തിര്യോജ്യോ രസായനമ്||൫൦|| വ്യായാമമഥിതോരസ്കക്ഷീണേന്ദ്രിയബലൌജസാമ്| വിബദ്ധശുക്രവിണ്മൂത്രഖുഡവാതവികാരിണാമ്||൫൧|| ഗജവാജിരഥക്ഷോഭഭഗ്നജര്ജരിതാത്മനാമ്| പുനര്നവത്വം കുരുതേ വാജീകരണമുത്തമമ്||൫൨||
View original
गोधानकुलमार्जारशल्यकोन्दुरजं पलम्| पृथक् दशपलं क्षीरे पञ्चमूलं च साधयेत्||४९|| तत्पयः फलवैदेहीकल्कद्विलवणान्वितम्| ससितातैलमध्वाज्यो बस्तिर्योज्यो रसायनम्||५०|| व्यायाममथितोरस्कक्षीणेन्द्रियबलौजसाम्| विबद्धशुक्रविण्मूत्रखुडवातविकारिणाम्||५१|| गजवाजिरथक्षोभभग्नजर्जरितात्मनाम्| पुनर्नवत्वं कुरुते वाजीकरणमुत्तमम्||५२||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-ഗോധാദീനാം മാംസം പൃഥക്-പ്രത്യേകം, ദശപലപ്രമാണം ക്ഷീരേ പഞ്ചമൂലം ച സാധയേത്| ഏതത്ക്ഷീരം മദനഫലകണാകല്കസൈന്ധവസൌവര്ചലാന്വിതം ബസ്തിഃ ശര്കരാതൈലമധുഘൃതസഹിതോ യോജ്യോ രസായനം സ്യാത്| വ്യായാമമഥിതോരസ്കാദീനാം പുനര്നവത്വം കുരുതേ വാജീകരണേഷു മുഖ്യശ്ച|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦- ഗോധാദിബാസ്തിമാഹ-ഗോധേതി| പലം-മാംസമ്| വൈദേഹീ-പിപ്പലീ|
Adhikarana വൃഷ്യബസ്തീനാം ഭോജനേ വിശേഷഃ (൫൩) · Śloka ൫൩
സിദ്ധേന പയസാ ഭോജ്യമാത്മഗുപ്തോച്ചടേക്ഷുരൈഃ| |൫൩|
View original
सिद्धेन पयसा भोज्यमात्मगुप्तोच्चटेक्षुरैः| |५३|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-ആത്മഗുപ്താദിഭിഃ സിദ്ധേന പയസാ സഹ ഭോജ്യമ്| ഉച്ചടാ-ഗുഞ്ജാ|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦- വൃഷ്യാണാം ബസ്തീനാമ് ഭോജനേ വിശേഷമാഹ-സിദ്ധേനേതി| സങ്ഗ്രഹേ തു (ക. അ. ൫)- " പൃഥക് പലാംശം വിപചേത്പഞ്ചമൂലമഗോക്ഷുരമ്| ക്ഷീരാഢകേ ചതിര്ഥസ്ഥം പിഷ്ടൈര്യഷ്ട്യാദിഭിര്യുതമ്|| ക്ഷൌദ്രതൈലാജ്യസിന്ഹൂത്ഥയുക്തം ബസ്തിഃ സുപൂജിതഃ| വിശേഷാദ്വാലവൃദ്ധസ്ത്രീസുകുമാരസുഖാത്മനാമ്|| തദ്വത്സഹാചരബലാസാരിവാദര്ഭസാധിതമ്| ക്ഷീരം, ബസ്തിസ്തഥാऽഭീരുഗുഡൂചീബൃഹതീദ്വയൈഃ|| സിദ്ധം പയോ മാഗധികായഷ്ടീമധുകകല്കവാന്| പഞ്ചമുലം ബൃഹത്യാദി പ്രതിദ്രവ്യംപലോന്മിതമ്|| ദ്വിപലം ശാലിഗോധൂമയവമാഷം സഷഷ്ടികമ്| തൈഃസിദ്ധം ഛാഗലം കുക്കുടാണ്ഡരസഃ സിതാ|| സാജ്യക്ഷൌദ്രദ്വിലാവണസ്തൈര്ബസ്തിഃ ശുക്രകൃത്പരമ്| കല്പോऽയം ശിഖിഗോനര്ദമത്സ്യാദ്യണ്ഡരസേഷ്വപി|| രസഃ കുലീരമാംസസ്യ ചടകാണ്ഡരസാന്വിതഃ| സശര്കരാഘൃതമധുര്ബസ്തിര്വൃഷ്യതമോ മതഃ|| ബസ്തശൂകരജൈര്മുഷ്കൈഃ കിലീരചടകാമിഷൈഃ| സിദ്ധം പയോ ബസ്തമുഷ്കമുച്ചടേക്ഷുരകം മധു|| തൈര്ഘൃതാഢ്യോऽല്പലവണോ ബസ്തിര്വൃഷ്യതമഃ പരമ്| സിദ്ധേന പയസാ ഭോജ്യമാത്മഗുത്പോച്ചടേക്ഷുരൈഃ|| അതോ ദശാദശാന യസ്തു ബസ്തീന്നിഷേവതേ| വാജീവ പുശ്ടഃ സവൃഷോ ഗച്ഛതി പ്രമദാശതമ്|| ഏതേ മാക്ഷീക സംയുക്താഃ കുര്വന്ത്യതിവൃഷം നരമ്| നാതിയോഗം ന ചായോഗം സ്തമ്ഭിതാസ്തേ ച കുര്വതേ|| നിരൂഹാ ലേഖനാഃ പ്രായോ ബൃംഹണാഃ സ്നേഹബസ്തയഃ| യാപനേഷൂഭയം തസ്മാന്നേഷ്ടം തേഷ്വനുവാസനമ്|| മൃദുത്വാന്ന നിവര്തേരന് യസ്യത്വേതേ പ്രയോജിതാഃ| സമൂത്രൈര്ബസ്തിഭിരതീക്ഷ്ണൈരാസ്ഥാപ്യ ക്ഷിപ്രമേവ സഃ|| ശോഫാഗ്നിനാശപാണ്ഡുത്വശൂലാര്ശഃ പരികര്തികാഃ| സ്യുര്ജ്വരശ്ചാതിസാരശ്ച യാപനാത്യര്ഥസേവനാത്|| അരിഷ്ടക്ഷാരസിധ്വാദ്യസ്തത്രേഷ്താ ദീപനി ക്രിയാ| യുത്ക്യാ തസ്മാന്നിഷേവേത യാപനാന്ന പ്രസങ്ഗതഃ|| മൃദ്വല്പൌഷധസംയോഗാത്പാദഹീനപ്രമാണതഃ| അല്പകാലോപയോഗാച്ച തേഷു നിഷ്പരിഹാരതാ||" ഇതി| ഇതി സിദ്ധബസ്തയഃ|
Adhikarana സിദ്ധാഃ സ്നേഹാഃ (൫൩) · Śloka ൫൩
സ്നേഹാംശ്ചായന്ത്രണാന് സിദ്ധാന് സിദ്ധദ്രവ്യൈഃ പ്രകല്പയേത്| ||൫൩||
View original
स्नेहांश्चायन्त्रणान् सिद्धान् सिद्धद्रव्यैः प्रकल्पयेत्| ||५३||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-സ്നേഹാംശ്ച-സ്നേഹബസ്തീന്, അയന്ത്രണാന്-നിഷ്പരിഹാരാന്, സിദ്ധാന്-ബഹുശോ ദൃഷ്ടപ്രത്യയാന്, സിദ്ധദ്രവ്യൈഃ-നിരപായൈഃ, പ്രകല്പയേത്|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦- അഥ സിദ്ധസ്നേഹാഃ| സിദ്ധബസ്തിദ്രവ്യൈരേവ സിദ്ധസ്നേഹാഃ പ്രകല്പ്യാ ഇത്യാഹ-സ്നേഹാനിതി| സങ്ഗ്രഹേ തു (ക. അ. ൫)- "സഹാചരാഭീരുബലാരാസ്നാഗോക്ഷുരകാത് പൃഥക്| തുലാം ജലദ്രോണശതേ പചേദ്ദ്രോണവശേഷിത്തേ|| പുതശീതേ ബിസദ്രാക്ഷാതുഗാക്ഷീരീനിദിഗ്ധികാഃ| മഹാസഹാക്ഷുദ്ഗസഹായഷ്ടീമധുമധൂലികാഃ|| ജീവകര്ഷഭകോദീച്യമൃണാലോത്പലചന്ദനമ്| ഖര്ജൂരമാമലക്യാത്മഗുത്പാതാമലകീകണാഃ|| പടോലമേദാത്വക്പത്രശീതപാക്യോദനാവ്ഹയാഃ| കല്കീക്റ്ത്യ ക്ഷിപേത്തസ്മിന് പൃഥക് ച പ്രസ്ഥമമ്മിതമ്|| രസം വരാഹമഹിഷബസ്തമുഷ്കോദ്ഭവം തഥാ| ശിഖികുക്കുടഹംസാണ്ഡസസ്ബവം തൈലാസര്പിഷീ|| ധാത്രീവിദാരീസ്വരസം ഗവ്യക്ഷീരാഢകദ്വയമ്| ബ്രഹ്യഭേരീമൃദങ്ഗാനാം നിനാദൈഃ സാധിതം ച തത്|| സിതച്ഛ്ത്രകൃതച്ഛായം സിതവസ്ത്രാവഗുണ്ഠിതമ്| ആരോപിതം ഗജസ്കന്ധേ പുജയിത്വാ വൃഷധ്വജമ്|| കൃത്വാ സ്വസ്ത്യനം ദദ്യാത്സ്നേഹബസ്തിമയന്ത്രണമ്| പ്രാത്പസ്തേനാതിവൃഷതാം ശ്രമയേദ്വനിതാശതമ്| നിര്വലീപലിതഃ കാന്തശ്ചിരഞ്ജീവീ ഭവേത്സ ച| നഷ്ടശുക്രക്ശതക്ഷീണവിഷമജ്വരിണാം ഹിതമ്|| വ്യാപന്നാര്തവശുക്രാണാം പുത്രദാതാ രസായനമ്| ഏവം ച ബസ്തയോऽന്യേऽപി കല്പ്യാഃ പാക്യാശ്ച നൈകശഃ|| ശതം വാരാന് സഹയാ വാ പാചയേത്സമ്ഭവേ സതി|" ഇതി|
Adhikarana സപരീഹാരാഃ സ്നേഹബസ്തയഃ (൫൪) · Śloka ൫൪
ദോഷഘ്നാഃ സപരീഹാരാ വക്ഷ്യന്തേ സ്നേഹബസ്തയഃ| |൫൪|
View original
दोषघ्नाः सपरीहारा वक्ष्यन्ते स्नेहबस्तयः| |५४|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-അധുനാ ദോഷഘ്നാഃ സപരീഹാരാഃ സ്നേഹബസ്തയോ വക്ഷ്യന്തേ| താനേവാഹ-
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦- നിഷ്പരിഹാരാന് സ്നേഹബസ്തീനുക്ത്വാ സപരിഹാരാനാഹ| തത്ര പ്രതിജ്ഞാവാക്യമാഹ-ദോഷന്ഘാ ഇതി|
Adhikarana ദശമൂലാദിതൈലമ് (൫൪-൫൭) · Śloka ൫൭
| ദശമൂലം ബലാം രാസ്നാമശ്വഗന്ധാം പുനര്നവാമ്||൫൪|| ഗുഡുച്യൈരണ്ഡബൂതീകഭാര്ഗീവൃഷകരോഹിഷമ്| ശതാവരീം സഹചരം കാകനാസാം പലാംശകമ്||൫൫|| യവമാഷാതസീകോലകുലത്ഥാന് പ്രസൃതോന്മിതാന്| വഹേ വിപാച്യ തോയസ്യ ദ്രോണശേഷേണ തേന ച||൫൬|| പചേത്തൈലാഢകം പേഷ്യൈര്ജീവനീയൈഃ പലോന്മിതൈഃ| അനുവാസനമിത്യേതത്സര്വവാതവികാരനുത്||൫൭||
View original
| दशमूलं बलां रास्नामश्वगन्धां पुनर्नवाम्||५४|| गुडुच्यैरण्डबूतीकभार्गीवृषकरोहिषम्| शतावरीं सहचरं काकनासां पलांशकम्||५५|| यवमाषातसीकोलकुलत्थान् प्रसृतोन्मितान्| वहे विपाच्य तोयस्य द्रोणशेषेण तेन च||५६|| पचेत्तैलाढकं पेष्यैर्जीवनीयैः पलोन्मितैः| अनुवासनमित्येतत्सर्ववातविकारनुत्||५७||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-ദശമൂലാദികം പലപ്രമാണമ്| കാകനാസാ-കാകജങ്ഘാ| യവാദീനി പ്രസൃതപ്രമാണാനി, ജലസ്യ വഹേ-ദ്രോണചതുഷ്ടയേ, വിപാച്യ, തേന ച ദ്രോണശേഷേണ തൈലാഢകം പലാംശകൈഃ ജീവനീയൈഃ പേഷ്യൈഃ സഹ പചേത്| ഏതദനുവാസനമഖിലപവനാമയജിത്|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦- ദശമുലാദിസ്നേഹമാഹ-ദശമുലമിതി| ഭൂതീകംഭുസ്തൃണമ്| വൃഷകഃ-പാഷാണഭേദഃ| കാകനാസാ-കാകതുണ്ഡീ| വഹേ-ദ്രോണചതുഷ്ടയേ|
Adhikarana ആനൂപവസാ (൫൮) · Śloka ൫൮
ആനൂപാനാം വസാ തദ്വജ്ജീവനീയോപസാധിതാ| |൫൮|
View original
आनूपानां वसा तद्वज्जीवनीयोपसाधिता| |५८|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-ആനൂപപ്രാണിനാം വസാ ജീവനീയദ്രവ്യസാധിതാ തദ്വത്പൂര്വഗുണാ|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦- വസാസ്നേഹമാഹ-ആനൂപാനാമിതി| ജീവനീയാനാം കല്കഃ കാര്യഃ| ദ്രവം തൂദകമ്|
Adhikarana ശതാഹ്വാദിതൈലമ് (൫൮) · Śloka ൫൮
| ശതാഹ്വാചിരിബില്വാമ്ലൈസ്തൈലം സിദ്ധം സമീരണേ||൫൮||
View original
| शताह्वाचिरिबिल्वाम्लैस्तैलं सिद्धं समीरणे||५८||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-ശതാഹ്വാദിഭിസ്തൈലം പക്വം പവനേ യോജ്യമ്|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦- തൈലമാഹ-ശതാവ്ഹേതി| ചിരിബില്വഃ-കരഞ്ജഃ| അമ്ലാനി-ധാന്യാമ്ലാദീനി|
Adhikarana സൈന്ധവധൃതമ് (൫൯) · Śloka ൫൯
സൈന്ധവേനാഗ്നിവര്ണേന തപ്തം ചാനിലജിദ് ഘൃതമ്| |൫൯|
View original
सैन्धवेनाग्निवर्णेन तप्तं चानिलजिद् घृतम्| |५९|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-അഗ്നിവര്ണേന സൈന്ധവേന തപ്തം ച ഘൃതം സമീരണജിദ്ഭവതി|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦- ഘൃതമാഹ-സൈന്ധവേനേതി| സൈന്ധവമഗ്നിനാऽഗ്നിവര്ണം ക്റ്ത്വാ ഘൃതമധ്യേ നിഃക്ഷിപേത്||
Adhikarana ജീവന്ത്യാദിയമകഃ (൫൯-൬൨) · Śloka ൬൨
| ജീവന്തീം മദനം മേദാം ശ്രാവണീം മധുകം ബലാമ്||൫൯|| ശതാഹ്വര്ഷഭകൌ കൃഷ്ണാം കാകനാസാം ശതാവരീമ്| സ്വഗുപ്താം ക്ഷീരകാകോലീം കര്കടാഖ്യാം ശഠീം വചാമ്||൬൦|| പിഷ്ട്വാ തൈലഘൃതം ക്ഷീരേ സാധയേത്തച്ചതുര്ഗുണേ| ബൃംഹണം വാതപിത്തഘ്നം ബലശുക്രാഗ്നിവര്ധനമ്||൬൧|| രജഃശുക്രാമയഹരം പുത്രീയം ചാനുവാസനമ്| |൬൨|
View original
| जीवन्तीं मदनं मेदां श्रावणीं मधुकं बलाम्||५९|| शताह्वर्षभकौ कृष्णां काकनासां शतावरीम्| स्वगुप्तां क्षीरकाकोलीं कर्कटाख्यां शठीं वचाम्||६०|| पिष्ट्वा तैलघृतं क्षीरे साधयेत्तच्चतुर्गुणे| बृंहणं वातपित्तघ्नं बलशुक्राग्निवर्धनम्||६१|| रजःशुक्रामयहरं पुत्रीयं चानुवासनम्| |६२|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-ജീവന്ത്യാദീന് കല്കീകൃത്യ തൈലഘൃതം-യമകം, ക്ഷീരേ ചതുര്ഗുണേ സാധയേത്| ഏതദനുവാസനം ബൃംഹണം വാതപിത്തഘ്നം ബലാദിവര്ധനം രജഃശുക്രരോഗഹരം പുത്രീയം ച| പുത്രീയമിതി ഹിതാര്ഥേ "പുത്രാച്ഛ ച " ഇതി ഛഃ|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦- ജീവന്ത്യാദിയമകമാഹ-ജിവന്തീമിതി|
Adhikarana സൈന്ധവാദിതൈലമ് (൬൨-൬൬) · Śloka ൬൬
| സൈന്ധവം മദനം കുഷ്ഠം ശതാഹ്വാ നിചുലോ വചാ||൬൨|| ഹ്രീബേരം മധുകം ഭാര്ങ്ഗീ ദേവദാരു സകട്ഫലമ്| നാഗരം പുഷ്കരം മേദാ ചവികാ ചിത്രകഃ ശഠീ||൬൩|| വിഡങ്ഗാതിവിഷേ ശ്യാമാ ഹരേണുര്നീലിനീ സ്ഥിരാ| ബില്വാജമോദചപലാ ദന്തീ രാസ്നാ ച തൈഃ സമൈഃ||൬൪|| സാധ്യമേരണ്ഡതൈലം വാ തൈലം വാ കഫരോഗനുത്| വര്ധ്മോദാവര്തഗുല്മാര്ശഃപ്ലീഹമേഹാഢ്യമാരുതാന്||൬൫|| ആനാഹമശ്മരീം ചാശു ഹന്യാത്തദനുവാസനമ്| |൬൬|
View original
| सैन्धवं मदनं कुष्ठं शताह्वा निचुलो वचा||६२|| ह्रीबेरं मधुकं भार्ङ्गी देवदारु सकट्फलम्| नागरं पुष्करं मेदा चविका चित्रकः शठी||६३|| विडङ्गातिविषे श्यामा हरेणुर्नीलिनी स्थिरा| बिल्वाजमोदचपला दन्ती रास्ना च तैः समैः||६४|| साध्यमेरण्डतैलं वा तैलं वा कफरोगनुत्| वर्ध्मोदावर्तगुल्मार्शःप्लीहमेहाढ्यमारुतान्||६५|| आनाहमश्मरीं चाशु हन्यात्तदनुवासनम्| |६६|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-സൈന്ധവാദിഭിഃ സമാംശൈഃ സാമാന്യപരിഭാഷയാ ഏരണ്ഡതൈലം തിലതൈലം വാ സാധ്യമ്| ദ്വിര്വാഗ്രഹണാത് ഏരണ്ഡതൈലസ്യാര്ധം തിലതൈലസ്യാര്ധമിത്യപി കല്പനീയമിത്യാഹുഃ| ഏതദനുവാസനം കഫരോഗജിത് ശീഘ്രം വര്ധ്മാദീന് ഹന്യാത്|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦- സൈന്ധവാദിതൈലമാഹ-സൈന്ധവമിതി| നിചുലോ-വേതസഃ| ശ്യാമാ-ത്രിവൃത്| ചപലാ-പിപ്പ്ലീ| ഏരണ്ഡതൈലം തിലതൈലം വാ സാധ്യമ്| തച്ച കഫരോഗജിദ്ഭവതി| വര്ധ്മാദീംശ്ച ഹന്യാത്|
Adhikarana ബില്വാദിതൈലമ് (൬൬-൬൭) · Śloka ൬൭
| സാധിതം പഞ്ചമൂലേന തൈലം ബില്വാദിനാऽഥവാ||൬൬|| കഫഘ്നം| |൬൭|
View original
| साधितं पञ्चमूलेन तैलं बिल्वादिनाऽथवा||६६|| कफघ्नं| |६७|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-പഞ്ചമൂലേന ബില്വാദിനാ വാ സാധിതം തൈലം കഫഘ്നം കല്പയേത്|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦- ബില്വാദിതൈലമാഹ-സാധിതമിതി|
Adhikarana കഫഘ്നദ്രവ്യസാധിതം തൈലമ്, ഫലതൈലമ് (൬൭) · Śloka ൬൭
കല്പയേത്തൈലം ദ്രവ്യൈര്വാ കഫഘാതിഭിഃ| ഫലൈരഷ്ടഗുണൈശ്ചാമ്ലൈഃ സിദ്ധമന്വാസനം കഫേ||൬൭||
View original
कल्पयेत्तैलं द्रव्यैर्वा कफघातिभिः| फलैरष्टगुणैश्चाम्लैः सिद्धमन्वासनं कफे||६७||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-അഥവാ കഫഘ്നൈര്ദ്രവ്യൈഃ ഫലൈരഷ്ടഗുണൈശ്ചാമ്ലൈഃ സിദ്ധമനുവാസനം കഫേ ശസ്തമ്|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦- അന്യൈരപി കഫന്ധൈസ്തൈലകല്പനാമാഹ-കല്പയേദിതി| ആ രം- ഫലതൈലമാഹ-ഫലൈരിതി| ഫലൈഃ-മദനഫലൈഃ| സങ്ഗ്രഹേ തു (ക. അ. ൫)- "ശൂലനാഹേ തു തദ്യുക്തോ നിരൂഹഃ പടുമുത്രവാന്|| തദ്യുക്തഃ-ഫലതൈലയുക്തഃ| ശിശിരസ്പര്ശവീര്യൈശ്ച പിഷ്ടൈഃ ക്ഷിരേ ചതുര്ഗുണേ| തൈലപാദം ഘൃതം സിദ്ധം പിത്തന്ധമനുവാസനമ്|| " ഇതി|
Adhikarana കല്പനാപ്രകാരഃ (൬൮) · Śloka ൬൮
മൃദുബസ്തിജഡീഭൂതേ തീക്ഷ്ണോऽന്യോ ബസ്തിരിഷ്യതേ| തീക്ഷ്ണൈര്വികര്ഷിതേ സ്നിഗ്ധോ മധുരഃ ശിശിരോ മൃദുഃ||൬൮||
View original
मृदुबस्तिजडीभूते तीक्ष्णोऽन्यो बस्तिरिष्यते| तीक्ष्णैर्विकर्षिते स्निग्धो मधुरः शिशिरो मृदुः||६८||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-മൃദുശ്ചാസൌ ബസ്തിശ്ച മൃദുബസ്തിഃ, മധുരസ്നിഗ്ധശീതലാത്മകത്വാന്മൃദുഃ, മൃദുബസ്തിശ്ചാസൌ ജഡീഭൂതശ്ച മൃദുബസ്തിജഡീഭൂതഃ,-കോഷ്ഠാദ്ബഹിരനിഃസരണാത് കോഷ്ഠ ഏവാവസ്ഥിതിം കൃത്വാ സ്ഥിതഃ, തസ്മിംസ്തഥാഭൂതേऽന്യോ ബസ്തിസ്തീക്ഷ്ണഃ ശസ്യതേ| തീക്ഷ്ണൈഃ-ഗോമൂത്രാദിനിഷ്പാദിതൈര്ബസ്തിഭിഃ, വികര്ഷിതേ കോഷ്ഠേ സതി സ്നിഗ്ധാദിഗുണോ ബസ്തിരിഷ്യതേ|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦- ഏവം ബസ്തീനുക്ത്വാ കല്പനാപ്രകാരമാഹ| തത്ര മൃദുനാജാഡേയേ ജാതേ തീക്ഷ്ണോ യോജ്യഃ, തീക്ഷ്ണേന കര്ഷണേ ജാതേ മൃദുര്യോജ്യ ഇത്യാഹ-മൃദുബസ്തീതി|
Adhikarana തീക്ഷ്ണത്വമൃദുത്വഹേതൂനി ദ്രവ്യാണി (൬൯) · Śloka ൬൯
തീക്ഷ്ണത്വം മൂത്രപീല്വഗ്നിലവണക്ഷാരസര്ഷപൈഃ| പ്രാപ്തകാലം വിധാതവ്യം ക്ഷീരാജ്യാദ്യൈസ്തു മാര്ദവമ്||൬൯||
View original
तीक्ष्णत्वं मूत्रपील्वग्निलवणक्षारसर्षपैः| प्राप्तकालं विधातव्यं क्षीराज्याद्यैस्तु मार्दवम्||६९||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-തീക്ഷ്ണത്വം ബസ്തേര്മൂത്രപീല്വഗ്നിലവണക്ഷാരസര്ഷപൈഃ പ്രാപ്തകാലം- യോഗ്യേऽവസരേ, വിധാതവ്യമ്| ക്ഷീരഘൃതാദ്യൈശ്ച ബസ്തേര്മാര്ദവം പ്രാപ്തകാലം കര്തവ്യമ്|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦- തീക്ഷ്ണത്വമൃദുത്വഹേതൂനി ദ്രവ്യാണ്യാഹ-തീക്ഷ്ണത്വമിതി|
Adhikarana ബലാദ്യനുരോധേന ബസ്തിഃ കല്പ്യഃ (൭൦) · Śloka ൭൦
ബലകാലരോഗദോഷപ്രകൃതീഃ പ്രവിഭജ്യ യോജിതോ ബസ്തിഃ| സ്വൈഃ സ്വൈരൌഷധവര്ഗൈഃ സ്വാന് സ്വാന് രോഗാന്നിവര്തയതി||൭൦||
View original
बलकालरोगदोषप्रकृतीः प्रविभज्य योजितो बस्तिः| स्वैः स्वैरौषधवर्गैः स्वान् स्वान् रोगान्निवर्तयति||७०||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-ബലാദീന് പ്രവിഭജ്യ സ്വൈഃ സ്വൈരൌഷധവര്ഗൈഃ-യഥായഥം യോഗ്യൈഃ, സിദ്ധോ ബസ്തിര്യോജിതഃ സ്വാന് സ്വാനാമയാനുപശമയതി|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦- ബലാദ്യനുരോധേന ബസ്തിഃ കല്പ്യ ഇത്യാഹ-ബലകാലേതി|
Adhikarana ഹേതുവ്യാധിവിപരീതോ ബസ്തിഃ കല്പ്യഃ (൭൧) · Śloka ൭൧
ഉഷ്ണാര്താനാം ശീതാഞ്ഛീതാര്താനാം തഥാ സുഖോഷ്ണാംശ്ച| തദ്യോഗ്യൌഷധയുക്താന് ബസ്തീന് സംതര്ക്യ യുഞ്ജീത||൭൧||
View original
उष्णार्तानां शीताञ्छीतार्तानां तथा सुखोष्णांश्च| तद्योग्यौषधयुक्तान् बस्तीन् संतर्क्य युञ्जीत||७१||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-ഉഷ്ണാര്താനാം നൃണാം ശീതാന് ബസ്തീന് ശീതാര്താനാം- സുഖോഷ്ണാന് ബസ്തീന് ദദ്യാത്|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦- ഹേതുവ്യാധിവിപരീതോ ബസ്തിഃ കല്പ്യ ഇത്യാഹ-ഉഷ്ണാര്താനാമിതി|
Adhikarana ശോധനീയേഷു ബൃംഹണീയനിഷേധഃ (൭൨) · Śloka ൭൨
ബസ്തീന്ന ബൃംഹണീയാന് ദദ്യാദ്വ്യാധിഷു വിശോധനീയേഷു|൭൨|
View original
बस्तीन्न बृंहणीयान् दद्याद्व्याधिषु विशोधनीयेषु|७२|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ രം- ശോധനീയേഷു ബൃംഹണീയനിഷേധമാഹ-ബസ്തീനിതി|
Adhikarana ശോധനീയാഃ (൭൨) · Śloka ൭൨
മേദസ്വിനോ വിശോധ്യാ യേ ച നരാഃ കുഷ്ഠമേഹാര്താഃ||൭൨||
View original
मेदस्विनो विशोध्या ये च नराः कुष्ठमेहार्ताः||७२||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
വ്
Adhikarana ക്ഷീണാദിഷു ശോധനീയനിഷേധഃ (൪) · Śloka ൪
ന ക്ഷീണക്ഷതദുര്ബലമൂര്ച്ഛിതകൃശശുഷ്കശുദ്ധദേഹാനാമ്| ദദ്യാദ്വിശോധനീയാന് ദോഷനിബദ്ധായുഷോ യേ ച||൭൩|| ഇതി ശ്രീവൈദ്യപതിസിംഹഗുപ്തസൂനുശ്രീമദ്വാഗ്ഭടവിരചിതാ- യാമഷ്ടാങ്ഗഹൃദയസംഹിതായാം പഞ്ചമേ കല്പസിദ്ധിസ്ഥാന ബസ്തികല്പോ നാമ ചതുര്ഥോऽധ്യായഃ||൪||
View original
न क्षीणक्षतदुर्बलमूर्च्छितकृशशुष्कशुद्धदेहानाम्| दद्याद्विशोधनीयान् दोषनिबद्धायुषो ये च||७३|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचिता- यामष्टाङ्गहृदयसंहितायां पञ्चमे कल्पसिद्धिस्थान बस्तिकल्पो नाम चतुर्थोऽध्यायः||४||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സം-യസ്മാദേതേ ദോഷൈര്നിബദ്ധജീവിതാഃ, തസ്മാദേതേഷാം ദോഷനിര്ഹരണാത് പ്രാണസംശയഃ സ്യാദിത്യാഹ, ജീവിതരക്ഷാര്ഥമേതേ ന വിശോധ്യാ ഇതി| ആര്യാശ്ചതസ്രഃ| ഇതി ശ്രീമൃഗാങ്കദത്തപുത്രശ്രീമദരുണദത്തവിരചിതായാമഷ്ടാങ്ഗഹൃദയ- ടീകായാം സര്വാങ്ഗസുന്ദരാഖ്യായാം പഞ്ചമേ കല്പസിദ്ധസ്ഥാനേ ബസ്തികല്പോ നാമ ചതുര്ഥോऽധ്യായഃ സമാപ്തഃ|| ൪||