೪. ಬಸ್ತಿಕಲ್ಪಾಧ್ಯಾಯಃ

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಅಥ ದೋಷಹರಣಸಾಮಾನ್ಯಾದ್ಬಸ್ತಿಕಲ್ಪಃ ಪ್ರಕ್ರಮ್ಯತ ಇತ್ಯಾಹ-

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸಂ-ಕಲ್ಪನಂ-ಕಲ್ಪಃ| ಬಸ್ತೇಃ ಕಲ್ಪೋ ಬಸ್ತಿಕಲ್ಪಃ, ತಮ್| ಶೇಷಂ ಪೂರ್ವವತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ ರಂ- ಬಸ್ತಿಕಲ್ಪಮಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತುಂ ಪ್ರತಿಜಾನೀತೇಅಥೇತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸಂ-ಬಲಾದೀನಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಪಲೋನ್ಮಿತಾನಿ, ತಥಾಽಷ್ಟೌ [ ಫಲಾನಿ-] ಮದನಫಲಾನಿ ಪ್ರಾಯೇಣ ಪಲಂ ಸ್ಯುಃ, ಛಾಗಮಾಂಸಾತ್ ಪಞ್ಚಾಶತ್ಪಲಾನಿ, ಅಪ್ಸು ಚತುರ್ಭಾಗಾವಶೇಷಂ ಪಚೇತ್| ಪೂತಶ್ಚ ಕ್ವಾಥೋ ಯವನ್ಯಾದಿಭಿಃ ಕಲ್ಕೈಸ್ತಥಾ ಗುಡಾದಿಭಿರ್ಯುಕ್ತಃ ಸುಖೋಷ್ಣೋ ಲವಣಯುತಶ್ಚ ಬಸ್ತ್ಯರ್ಥಂ ಪರಿಕಲ್ಪಿತತ್ವಾದ್ಬಸ್ತಿಃ ಸರ್ವಗದಾನಾಮಪಹನ್ತಾ ಸ್ವಸ್ಥೇ ಚ ಹಿತಃ ಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯಾನುವೃತ್ತಿಕೃತ್ತ್ವಾತ್ ಜೀವನೋ ಬೃಂಹಣಶ್ಚ| ಅತ್ರ ಚತುರ್ಥಶೇಷಗ್ರಹಣಮನರ್ಥಕಮ್| ಯತೋ ವಕ್ಷ್ಯತಿ (ಕ. ಅ. ೬/೧೪)- "ಕ್ವಾಥಂ ದ್ರವ್ಯಪಲೇ ಕುರ್ಯಾತ್ಪ್ರಸ್ಥಾರ್ಧಂ ಪಾದಶೇಷಿತಮ್|" ಇತಿ| ಅತ್ರೋಚ್ಯತೇ| ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಪರಿಭಾಷಾಪ್ರಮಾಣಮತ್ರ ನಾಶ್ರೀಯತ ಇತಿ ಪ್ರತಿಪಾದನಾಯ ಚತುರ್ಥಶೇಷೋಪಾದಾನಮ್| ತೇನ ನಿರೂಹಯೋಗ್ಯಕ್ವಾಥಾರ್ಥಂ ದ್ರವ್ಯಾಚ್ಚತುರ್ಗುಣಂ ಜಲಂ ಕ್ಷಿಪ್ತ್ವಾ ಚತುರ್ಭಾಗಾವಶೇಷಂ ಗ್ರಾಹ್ಯಮಿತೀಹಾವತಿಷ್ಠತೇ| ಏವಮನ್ಯತ್ರಾಪಿ ನಿರೂಹ ಉಪಯುಜ್ಯತೇ| ಯೇ ತು ತನ್ತ್ರಕಾರಾಭಿಪ್ರಾಯಮವಿದನ್ತಃ ಸರಲಾಶಮುಖೀಕಾಸ್ತೇ ಸಾಮಾನ್ಯಪರಿಭಾಷೋಕ್ತಪ್ರಮಾಣಂ ಜಲಂ ಕ್ಷಿಪ್ತ್ವಾ ಚತುರಂಶಶೇಷಂ ಗ್ರಾಹ್ಯಾಮಿತಿ ವದನ್ತಿ, ಶೇಷಂ ಸ್ಥಿತಮ್| ತಥಾ ಯವಾನ್ಯಾದಿಕಲ್ಕಸ್ಯ ಪಲದ್ವಯಮಾತ್ರಂ ಗ್ರಾಹ್ಯಮ್, "ಸ್ವಸ್ಥೇ ಕಲ್ಕಪಲದ್ವಯಮ್|" (ಹೃ. ಸೂ. ಅ. ೧೯/೪೪) ಇತಿ ವಚನಾತ್| ಸ್ನೇಹಶ್ಚಾತ್ರ ಕ್ವಾಥೇ ಚತುರ್ಥಾಂಶಃ ಷಷ್ಠಾಂಶೋಽಷ್ಟಮಾಂಶಃ ಕ್ರಮೇಣ ವಾತಪಿತ್ತಕಫೇಷು ಯೋಜ್ಯಃ| ಉಕ್ತಂ ಚ (ಹೃ. ಸೂ. ಅ. ೧೯/೩೯)- "ತತಃ ಕ್ವಾಥಾಚ್ಚತುರ್ಥಾಶಂ ಸ್ನೇಹಂ ವಾತೇ ಪ್ರಕಲ್ಪಯೇತ್| ಪಿತ್ತೇ ಸ್ವಸ್ಥೇ ಚ ಷಷ್ಠಾಂಶಮಷ್ಟಮಾಂಶಂ ಕಫೇಽಧಿಕೇ|| ಇತಿ| ಮಧುಲವಣೇ ಚ ಯಥಾ ನಾತ್ಯಚ್ಛತಾ ನಾತಿಲವಣತಾ ಚ ಬಸ್ತೌ ಸ್ಯಾತ್ತಥಾ ಯೋಜಯಿತವ್ಯೇ| ಉಕ್ತಂ ಚ (ಹ್ರ.ಸೂ ಅ . ೧೯/೪೧)- ಮಧುಪಟ್ವಾದಿಶೇಷಂ ಚ ಯುಕ್ತ್ಯಾ ಏವ (ಇತಿ)| ಬಸ್ತೌ ಚ ಯತ್ರ ಕಲ್ಕೋ ನ ಪಠಿತಸ್ತತ್ರಾಮುಮೇವ ಕಲ್ಕಂ ದದ್ಯಾತ್| ಉಪಜಾತಿವೃತ್ತೇ ಇನ್ದ್ರವಜ್ರಾ ಚ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ ರಂ- ಬಸ್ತಿಕಲ್ಪೋ ದ್ವಿವಿಧಃ,-ನಿರೂಹಕಲ್ಪೋಽನುವಾಸನಕಲ್ಪಶ್ಚ| ತತ್ರಾದೌ ನಿರೂಹಕಲ್ಪಃ| ತತ್ರಾಪಿ ವಾತಹರಃ| ಬಲಾದಿನಿರೂಹಮಾಹ-ಬಲಾಮಿತಿ ಷಿಡಶ ಪೃಥಕ್ ಪಲೋನ್ಮಿತಾನಿ| ಅಪ್ಸು-ಸರ್ವೇಭ್ಯಃ ಷೋಡಶಗುಣಾಸು|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ದಶಮೂಲಸ್ಯ ಛಾಗಮಾಂಸಸಹಿತಸ್ಯ ರಸಃ-ಕ್ವಾಥಃ, ಅಮ್ಲೇನ ಕಾಞ್ಜಿಕಾದಿನಾ ಯುಕ್ತಃ, ಪೂರ್ವೈಃ-ಯವನ್ಯಾದಿಭಿಃ ಪೇಷ್ಯೈಃ ಸಹಿತಃ, ತಥಾ ತ್ರಿಭಿಃ ಸ್ನೇಹೈಃ-ಸರ್ಪಿರ್ಮಜ್ಜಾವಸಾಖ್ಯೈರನ್ವಿತಃ, ಶ್ರೇಷ್ಠೋ ನಿರೂಹಃ ಸರ್ವವ್ಯಾಧಿಹರೋ ಗದಿತಃ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦- ದಶಮೂಲಾದಿನಿರೂಹಮಾಹ-ದ್ವಿಪಞ್ಚಮೂಲಸ್ಯೇತಿ| ತ್ರಯಃಸ್ನೇಹಾಃ-ಘೃತತೈಲವಸಾಃ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಬಲಾಪಟೋಲ್ಯಾದೇ ರಸಾತ್ ಸುಸಿದ್ಧಾತ್ ಪ್ರಸ್ಥಃ ಸಿದ್ಧಃ, ತಥಾ ಛಾಗಮಾಂಸರಸಾದರ್ಧಪ್ರಸ್ಥೇನ ಯುಕ್ತಃ ಪುನಃ ಸಾಧ್ಯಃ ಯಾವದಸೌ ಪ್ರಸ್ಥಪ್ರಮಾಣಃ ಸ್ಯಾತ್| ಪ್ರಿಯಙ್ಗ್ವಾದಿಭಿಃ ಕಲ್ಕೈರ್ಯುಕ್ತಸ್ತೈಲಾದಿಭಿಃ ಸಹಿತೋ ಬಸ್ತಿರ್ದೀಪನೋ ಮಾಂಸಬಲಪ್ರದಶ್ಚ ಸ್ಯಾತ್| ಚಕ್ಷುರ್ಬಲಂ ಚ ಶೀಘ್ರಮೇವೋಪದಧಾತಿ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦- ಬಲಾದಿನಿರೂಮಾಹ-ಬಲಾಪಟೋಲೀತಿ| ಬಲಾದೇಃ ಸುಸಿದ್ಧಾದ್ಯೋ ರಸೋ ಜಾತಃ ತಸ್ಮಾತ್ ಪ್ರಸ್ಥಃ ಛಾಗರಸ್ಯಾರ್ಧಪ್ರಸ್ಥೇನ ಯುಕ್ತಃ| ಪಾಕೇನ ಪ್ರಸ್ಥಶೇಷಃ ಕಾರ್ಯಃ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಏರಣ್ಡಮೂಲಸ್ಯ ತ್ರೀಣಿ ಪಲಾನಿ, ಪಲಾಶಾತ್-ಕಿಂಶುಕಾಚ್ಚ ಪಲಾನಿ ತ್ರೀಣಿ, ಹ್ರಸ್ವಂ ಪಞ್ಚಮೂಲಂ ಪಾಲಿಕಂ, ರಾಸ್ನಾದೀನಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಪಾಲಿಕಾನಿ, ಅಷ್ಟೌ ಮದನಫಲಾನಿ ಚ ಜಲಾಢಕದ್ವಯೇ ವಿಪಾಚಯೇತ್| ಅಷ್ಟಾಂಶಶೇಷಿತೇ ಚಾಸ್ಮಿನ್ ವಚಾದಿಕಮಕ್ಷಪ್ರಮಾಣಂ ಸುಪಿಷ್ಟಂ ದದ್ಯಾತ್| ಲವಣಕರ್ಷಚತುರ್ಥಾಂಶಯುಕ್ತಂ ಮಾಕ್ಷಿಕತೈಲಮೂತ್ರಾನ್ವಿತೋಽಯಂ ಬಸ್ತಿರ್ಲೇಖನೋ ದೀಪನೋ ಜಙ್ಘಾದಿಶೂಲಾದೀಂಸ್ತಾಂಸ್ತಾನ್-ಬಹುವಿಧಾನಪಿ, ವಾತಶ್ಲೇಷ್ಮೋತ್ಥಾನ್ ರೋಗಾನ್ ಜಯತಿ| ಷಡುಪಜಾತಯ ಇನ್ದ್ರವಜ್ರಾ ಚ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦- ಏರಣ್ಡಾದಿನಿರೂಹಮಾಹ-ಏರಣ್ಡಮೂಲಾದಿತಿ| ಪಲಾಶಾತ್ ತಥಾ-ತ್ರಿಪಲಮ್| ತಾರ್ಕ್ಷ್ಯಶೈಲಂ-ರಸಾಞ್ಜನಮ್|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಯಷ್ಟ್ಯಾಹ್ವಾದಿಭಿಃ ಶೃತಂ ಪಯೋಽಗ್ರ್ಯಂ-ಶ್ರೇಷ್ಠಂ, ಸ್ಯಾತ್| ಶರ್ಕರಾಕ್ಷೌದ್ರಘೃತಯುಕ್ತಂ ಸುಶೀತಲಂ ಜೀವನೀಯಸಹಿತಂ ಪಿತ್ತಾಮಯಾನ್ ಹನ್ತಿ| ಅಭಯಂ-ಉಶೀರಮ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦- ಅಥ ಪಿತ್ತಹರನಿರೂಹಾಃ| ತತ್ರ ಉಅಷ್ಟ್ಯಾದಿನಿರೂಹಮಾಹ-ಯಷ್ಟ್ಯಾಹ್ವೇತಿ| ಅಭಯಂ-ಉಶೀರಮ್| ಅಗ್ರ್ಯಂ-ಗವ್ಯಮ್| ಸಜೀವನೀಯಂ-ಜೀವನ್ತ್ಯಾದಿಗಣಕಲ್ಕಯುಕ್ತಮ್|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ರಾಸ್ನಾದೀನ್ಯರ್ಧಪಲಪ್ರಮಾಣಾನಿ ತೋಯೇನ ನಿಃಕ್ವಾಥ್ಯ ತೇನ ರಸೇನ ಪಯಃ ಶೃತಮರ್ಧಾಢಕಮಾತ್ರಂ ಜಲಹೀನಂ ಜೀವನ್ತ್ಯಾದಿಭಿಃ ಸುಪಿಷ್ಟೈರ್ಘೃತಕ್ಷೌದ್ರಯುತೈರ್ನಿರೂಹಂ ಸೈನ್ಧವಾನ್ವಿತಂ ಶೀತಲಮೇವ ದದ್ಯಾತ್| ತಸ್ಮಿನ್ನಿರೂಹೇ ಪ್ರತ್ಯಾಗತೇ-ನಿರ್ಗತೇ, ಪರಿಷಿಕ್ತಾಙ್ಗೋ ಧನ್ವಮಾಂಸರಸೇನ ಶಾಲೀನದ್ಯಾತ್| ಸಾತ್ಮ್ಯಾದಿವಶಾದ್ವಾ ಕ್ಷೀರೇಣಾದ್ಯಾತ್| ಸ ಚ ದಾಹಾದೀನ್ ಹನ್ತಿ| ಪಞ್ಚೋಪಜಾತಯ ಇನ್ದ್ರವಜ್ರಾ ಚ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦- ರಾಸ್ನಾದಿನಿರೂಹಮಾಹ-ರಾಸ್ನಾಮಿತಿ| ವೃಷಂ-ರಾಸ್ನಾನಿರೂಹಮಾಹ-ರಾಸ್ನಾಮಿತಿ| ವೃಷಂ-ವಾಸಾಮ್| ಲೋಹಿತಿಕಾಂ-ಮಞ್ಜಿಷ್ಠಾಮ್| ಅನನ್ತಾಂ-ದೂರ್ವಾಮ್| ಕನೀಯಃ-ಬೃಹತ್ಯಾದಿ| ತೃಣಂ-ದರ್ಭಾದಿ| ಗೋಪಾಙ್ಗನಾ-ಸಾರಿವಾ ರಾಸ್ನಾದೀನ್ಯೇಕ ವಿಂಶತಿಃ ಪಲಾರ್ಧಕಾನಿ| ತೋಯೇನ ಷೋಡಶಗುಣೇನ ಪಾದಶೇಷಃ ಕ್ವಾಥೋ ದ್ವಿಚತ್ವಾರಿಂಶತ್ಪಲಾನಿ, ತೇನ ಪಯಸಶ್ಚತುಃಷಷ್ಟಿಪಲಾನಿ ಪಚೇದಮ್ಬುಹೀನಂ-ಕ್ವಾಥಹೀನಂ ಯಾವದ್ಭವತಿ, ಕ್ಷೀರಾವಶೇಷಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ವೀರಾ-ಕ್ಷೀರವಿದಾರೀ| ಪದ್ಮೋರೇಣುಃ-ಪದ್ಮಕೇಶರಮ್| ಪುಣ್ಡರೀಕಂ-ಶ್ವೇತಪದ್ಮಮ್| ನಾಗಹ್ವಂ-ನಾದಕೇಸರಮ್| ಪ್ರದರಂ-ರಜೋತಿಪ್ರವೃತ್ತಿಃ| ಸಙ್ಗ್ರಹೇ ತು (ಕ. ಅ. ೪)- " ಗೋಪಾಙ್ಗನಾಚನ್ದನಶೀತಪಾಕೀದ್ರಾಕ್ಷಾರ್ಧಿಶ್ಮರ್ಯಮಧೂಕಸೇವ್ಯೈಃ| ಪಯಃ ಶೃತಂ ಶ್ರಾವಣಿಮುದ್ಗಪರ್ಣೀತುಗಾಸ್ವಗುಪ್ತಾಮಧುಯಷ್ಟಿಕಲ್ಕೈಃ|| ಗೋಧೂಮಚೂರ್ಣೈಶ್ಚ ಪಿಚುಪ್ರಮಾಣೈರಿಕ್ಷೋರ್ವಿದಾರ್ಯಾಶ್ಚ ರಸೇನ ಯುಕ್ತಃ| ತೈಲೇನ ಯಷ್ಟೀಮಧುಸಾಧಿತೇನ ಸಿತೋಪಲಾಕ್ಷೌದ್ರಘೃತೈಶ್ಚ ಶೀತಃ|| ಬಸ್ತಿಃ ಪ್ರಶಸ್ತಃ ಸ ಸಮಸ್ತದೇಹದಾಹೇ ಸಶೂಲೇಽವಯವಾಶ್ರಿತೇ ವಾ| ಗುಲ್ಮಾತಿಸಾರಭ್ರಮಮೂತ್ರಕೃಛ್ರಕ್ಷೀಣೇ ಕ್ಷತೌಜೋಬಲಸಙ್ಕ್ಷಯೇ ಚ|| ಚತುಷ್ಪಲೇ ತೈಲಘೃತಸ್ಯ ಭೃಷ್ಟಃ ಛಾಗಾಚ್ಛತಾರ್ಧೋ ದಧಿದಾಡಿಮಾಮ್ಲಃ| ರಸಃ ಸಪೇಷ್ಯೋ ಬಲವರ್ಣಮಾಂಸರೇತೋಗ್ನಿತೈಮಿರ್ಯಶಿರೋರುಜೀಷ್ಟಃ|| ಯಷ್ಟ್ಯಾಹ್ವಯಸ್ಯಾಷ್ಟಪಲೇನ ಸಿದ್ಧಂ ಪಯಃ ಶತಾಹ್ವಾಫಲಪಿಪ್ಪಲೀಭಿಃ| ಯುಕ್ತಂ ಸಸರ್ಪಿರ್ಮಧು ವಾತರಕ್ತವಿಸರ್ಪವೈಸ್ವರ್ಯಹಿತೋ ನಿರೂಹಃ||" ಇತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಕೋಶಾತಕಾದೀನ್ ಜಲೇ ಪಕ್ತ್ವಾ ತಸ್ಯ ರಸಸ್ಯ-ಕ್ವಾಥಸ್ಯ, ದಶ ಪ್ರಸೃತಾಃ ಸ್ಯುಃ| ತಾನ್ ಸರ್ಷಪಾದಿಭಿರಕ್ಷಪ್ರಮಾಣೈರ್ಯುಕ್ತಾನ್, ಕ್ಷೌದ್ರಾದೀನಾಂ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಪ್ರಸೃತೇನ ಯುಕ್ತಾನ್, ಫಲಾಹ್ವಯಂ ತೈಲಂ-ಯನ್ಮದನಫಲಕಲ್ಕೇನಾಮ್ಲೈಶ್ಚ ಪಕ್ವಂ ತೈಲಮ್, ತದೇತತ್ಸಂಯೋಜ್ಯ ಕಫರೋಗಾರ್ತಾದಿಭ್ಯೋ ನಿರೂಹಂ ದದ್ಯಾತ್| ಅತ್ರ ಕೋಶಾತಕಾದೀನಾಂ ದ್ರವ್ಯಾಣಾಂ ಪರಿಮಾಣಮನುಕ್ತಮಪಿ ಸಾಮಾನ್ಯಪರಿಭಾಷಯಾ ತತ್ಪರಿಮಾಣಂ ಕಲ್ಪನೀಯಮ್| ಯತ್ಪರಿಮಾಣೇಭ್ಯೋ ದ್ರವ್ಯೇಭ್ಯಃ ಷೋಡಶಗುಣಂ ಜಲಂ ದತ್ತ್ವಾ ಚತುರ್ಭಾಗಾವಶೇಷಂ ಯಥಾ ದಶ ಪ್ರಸೃತಾಃ ಸಮ್ಪದ್ಯನ್ತೇ ತತ್ಪರಿಮಾಣಾನಿ ಕೋಶಾತಕ್ಯಾದೀನ್ಯತ್ರ ಪರಿಕಲ್ಪನೀಯಾನೀತಿ ಬೋಧ್ಯಮ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦- ಅಥ ಕಫಹರನಿರೂಹಾಃ| ತತ್ರ ಕೋಶಾತಕಾದಿನಿರೂಹಮಾಹಕೋಶಾತಕೇತಿ| ಫಲಾಹ್ವಯಂ ತೈಲಂ-ಫಲತೈಲಮ್| ಕ್ಷಾರಸ್ಯಯವಕ್ಷಾರಸ್ಯ| ಸಙ್ಗ್ರಹೇ ತು (ಕ. ಅ. ೪)- " ಪುನರ್ನವೈರಣ್ಡವೃಷಾಶ್ಮಭೇದವೃಶ್ಚೀವಭೂತೀಕಬಲಾಪಲಾಶಾಃ| ದ್ವಿಪಞ್ಚಮೂಲಂ ಚ ಪಲಾಂಶಕಾನಿ ಕ್ಷುಣ್ಣಾನಿ ಧೌತಾನಿ ಫಲಾನಿ ಚಾಷ್ಟೌ|| ಬಿಲ್ವಂ ಯವಾಙ್ಕೋಲಕುಲತ್ಥಧಾನ್ಯಫಲಾನಿ ಚ ಸ್ಯುಃ ಪ್ರಸೃತೋನ್ಮಿತಾನಿ| ಪಯೋ ಜಲವ್ದ್ವ್ಯಾಢಕಸಾಧಿತಂ ತತ್ ಕ್ಷೀರಾವಶಿಷ್ಟಂ ಶುಚಿವಸ್ತ್ರಪೂತಮ್|| ವಚಾಶತಾಹ್ವಾಮರದಾರುಕುಷ್ಠಯಷ್ಟ್ಯಾಹ್ವಸಿದ್ಧಾರ್ಥಕಪಿಪ್ಪಲೀನಾಮ್| ಕಲ್ಕೈರ್ಯವಾನ್ಯಾ ಮದನೈಶ್ಚ ಯುಕ್ತಂ ನಾತ್ಯುಷ್ಣಶೀತಂ ಗುಡಸೈನ್ಧಾವಾಕ್ತಮ್|| ಕ್ಷೌದ್ರಸ್ಯ ತೈಲಸ್ಯ ಚ ಸರ್ಪಿಷಶ್ಚ ನಾಸ್ಯ ಯುಕ್ತಂ ಪ್ರಸೃತತ್ರಯೇಣ| ದದ್ಯಾನ್ನಿರೂಹಂ ವಿಧಿನಾ ವಿಧಿಜ್ಞಸ್ತಂ ಸರ್ವಸಂಸರ್ಗಕೃತಾಮಯಘ್ನಮ್ || ಅರ್ಧಾರ್ಧವಿಹಿತಾನ್ ಬಸ್ತೀನತಶ್ಚಿತ್ರಾನ್ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯತೇ| ಕೋಶಾತಕೀದ್ವಯೇಕ್ಷ್ವಾಕುಫಲಜೀಮೂತವತ್ಸಕಾಃ|| ಶ್ಯಾಮಾತ್ರಿವೃತಯೋರ್ಮೂಲಂ ತಥಾ ದನ್ತೀದ್ರವನ್ತಿಜಮ್| ಪ್ರಕೀರ್ಯಾ ಚೋದಕೀರ್ಯಾ ಚ ಕ್ಷೀರಿಣೀ ನೀಲಿನೀ ಫಲಮ್|| ಸತ್ಪಲಾ ಶಙ್ಖಿನೀ ರೋಧ್ರಂ ಫಲಂ ಕಮ್ಪಿಲ್ಲಕಸ್ಯ ಚ| ಸಕಲ್ಕಸೈನ್ಧವಯುತಾಃ ಪಕ್ವಾಶಯವಿಶೋಧನಾಃ|| ಧಾತಕೀಪುಷ್ಪತರ್ಕಾರೀಜೀವನ್ತೀಮೂಲವತ್ಸಕಾಃ|| ಪ್ರಗ್ರಹಃ ಖದಿರಃ ಕುಷ್ಠಂ ಶಮೀ ಪಿಣ್ಡೀತಕೋ ಯವಾಃ|| ಪ್ರಿಯಙ್ಗೂಃ ರಕ್ತಮೂಲೀ ಚ ತರುಣೀಜಾತಿಯೂಥಿಕಾಃ| ವಟಾದ್ಯಾಃ ಕಿಂಶುಕೋ ರೋಧ್ರಮಿತಿ ಸಙ್ಗ್ರಹಿಕಾ ಮತಾಃ|| ಗ್ರಹೀ ಪ್ರಿಯಙ್ಗ್ವಮ್ಬಷ್ಠಾದಿಕ್ವಾಥಕಲ್ಕೈಃ ಕ್ರಮೇಣ ತು| ಊಷಕಾದಿಪ್ರತೀವಾಪೋ ಲೇಖನಸ್ತ್ರಿಫಲಾರಸಃ|| ಮಧುರವ್ಕಾಥಕಲ್ಕೇನ ಸರಸಾಜ್ಯೇನ ಬೃಂಹಣಃ | ಬದರ್ಯೈರಾವಣೀಶೇಲೂಶಾಲ್ಮಲೀಧನ್ವನಾಙ್ಕುರಾಃ|| ಸಮಾಕ್ಷಿಕಾಃ ಕ್ಷೀರಯುತಾಃ ಸಾಸ್ರುಜಃ ಪಿಚ್ಛಿಲಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ| ಕೋಲಙ್ಕತಕಕಾಣ್ಡೇಕ್ಷುದರ್ಭಪೌಣ್ಡೇಕ್ಷುವಾಲುಭಿಃ|| ದಾಹಘ್ನಃ ಸಘೃತಕ್ಷೀರೋದ್ವಿತೀಯಶ್ಚೋತ್ಪಲಾದಿಭಿಃ| ಮುಷ್ಟಿಃ ಶಾಲ್ಮಲಿವೃನ್ತಾನಾಂ ಕ್ಷೀರಸಿದ್ಧೋ ಹೃತಾನ್ವಿತಃ|| ಹಿತಃ ಪ್ರವಾಹಣೇ ತದ್ವದ್ವೃನ್ತೈಃ ಶಾಲ್ಮಲಿಕಸ್ಯ ಚ| ಕರ್ಬುದಾರಾಢಕೀನೀಪವಿದುಲೈಃ ಕ್ಷೀರಸಾಧಿತೈಃ|| ಪರಿಕರ್ತೇ ತಥಾ ವೃನ್ತೈಃ| ಶ್ರೀಪರ್ಣೀಕೋವಿದಾರಜೈಃ| ಪರಿಸ್ತ್ರವೇ ಪಯಃ ಸಿದ್ಧಂ ಸವೃಶ್ಚೀವಪುನರ್ನವಮ್|| ಆಖುಕರ್ಣಿಕಯಾ ತದ್ವತ್ತನ್ದುಲೀಯಕಯುಕ್ತಯಾ| ಅಶ್ವಾವರೋಹಕಃ ಕಾಕನಾಸಾರಾಜಕಸೇರುಕಾಃ|| ಸಿದ್ಧಾಃ ಕ್ಷೀರೇಽತಿ ಯೋಗೇ ಸ್ಯುಃ ಕ್ಷೌದ್ರಾಞ್ಜನಘೃತೈರ್ಯುತಾಃ| ನ್ಯಗ್ರೋಧಾದ್ಯೈಶ್ಚತುರ್ಭಿಶ್ಚ ತೇನೈವ ವಿಧಿನಾಽಪರಃ|| ಬೃಹತೀ ಕ್ಷೀರಕಾಕೋಲೀ ಪೃಶ್ನಿಪರ್ಣೀ ಶತಾವರೀ| ಕಾಶ್ಮರ್ಯಬದರೀಮೂರ್ವಾಸ್ತಥೋ ಶೀರಪ್ರಿಯಙ್ಗವ|| ಜೀವಾದಾನೇ ಶೃತೇ ಕ್ಷೀರೇ ದ್ವೌ ಘೃತಾಞ್ಜನಸಂಯುತೌ| ಬಸ್ತೀ ಪ್ರದೇಯೌ ಭಿಷಜಾ ಶಿತೌ ಸಮಧುಶರ್ಕರೌ|| ಗೋವ್ಯಜಾಮಹಿಷೀಕ್ಷೀರೈರ್ಜೀವನಿಯುತೈರಪಿ| ಶಶೈಣದಕ್ಷಮಾರ್ಜಾರಮಹಿಷ್ಯವ್ಯಜಶೋಣಿತೈಃ|| ಸದ್ಯಸ್ಕೈರ್ಮೃದಿತೈರ್ಬಸ್ತಿರ್ಜೀವಾದಾನೇ ಪ್ರಶಸ್ಯತೇ||" ಇತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ತುಶಬ್ದೋ ಭಿನ್ನಕ್ರಮಃ| ಸುಖೋಚಿತಾನಾಂ ಪುನಃ ಸುಕುಮಾರಾಣಾಂ ತು ನಿರೂಹಾನ್ ಪೃಥಕ್ ಪ್ರಸೃತೈರ್ವಕ್ಷ್ಯೇ-ಭಣಿಷ್ಯಾಮಿ| ಕಿಮ್ಭೂತಾನ್ ? ಮೃದೂನ್-ಅತೀಕ್ಷ್ಣಾನ್, ತಥಾ ಸ್ನೇಹಕೃತಃ-ಕೃತಸ್ನೇಹಾನ್| ಕೇಚಿತ್ತ್ವಸಮಗ್ರಂ ವೃತ್ತಂ ಚೋಕ್ತಮ(ಕ್ತ್ವಾಽ)ನುಷ್ಟುಭಾ ಸಂಗೃಹ್ಣತೇ, ತಚ್ಚಾಸಮ್ಯಕ್, ಏವಂ ಹಿ ವೃತ್ತಸ್ಯಾಸ್ಯ ಖಣ್ಡನಾ ಸ್ಯಾತ್, ತಸ್ಮಾದಯಮೇವ ಪಾಠಃ ಶ್ರೇಯಾನ್| ಪ್ರಸೃತೈಶ್ಚ ನಿಷ್ಪಾದಿತತ್ವಾದೇತೇ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಾ ಬಸ್ತಯಃ ಪ್ರಸೃತಸಂಜ್ಞಾಃ [ ಜ್ಞೇಯಾಃ ]| ಉಪಜಾತೀನ್ದ್ರವಜ್ರೋಪಜಾತಯಃ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಅಥ-ಅನನ್ತರಮ್, ಇಮಾನ್ನಿರೂಹಾನ್ ಸ್ನೇಹನಸಮರ್ಥಾನ್ ಮೃದೂನ್-ಅತೀಕ್ಷ್ಣಾನ್, ಸುಕುಮಾರಾಣಾಂ ನರಾಣಾಂ ಕರ್ಮಣಾ-ವಮನಾದಿನಾ, ವಿಪ್ಲುತಾನಾಂ-ಭ್ರಷ್ಟಾನಾಂ, ಪ್ರಸೃತೈಃ ಪೃಥಗುಪಲಕ್ಷಿತಾನ್ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ| ಕ್ಷೀರಾದ್ ದ್ವೌ ಪ್ರಸೃತೌ-ಚತ್ವಾರಿ ಪಲಾನಿ, ಮಧುತೈಲಘೃತಾತ್ ತ್ರಯಃ ಪ್ರಸೃತಾಃ-ಷಟ್ ಪಲಾನಿ, ಖಜೇನ-ದರ್ವ್ಯಾಕಾರೇಣ, ಮಥಿತೋ ಬಸ್ತಿರ್ವಾತಂ ಹನ್ತಿ ಬಲಂ ವರ್ಣಂ ಚ ಕರೋತಿ| ಅತ್ರ ಚ ಕಲ್ಕಾಭಾವಾತ್ ಬಲಾದ್ಯೇ ಬಸ್ತೌ ಯಃ ಕಲ್ಕಃ (ಶ್ಲೋ. ೨) , ಸ ಏವ ಕಲ್ಪ್ಯಃ| ತೈಲಾದೀನಾಂ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಪ್ರಸೃತ ಏಕಃ| ಬಿಲ್ವಾದಿಪಞ್ಚಮೂಲಕ್ವಾಥಾತ್ ದ್ವೌ ಪ್ರಸೃತೌ| ಕೌಲತ್ಥಾತ್ ಕ್ವಾಥಾತ್ ದ್ವೌ ಪ್ರಸೃತೌ| ಸ ಬಸ್ತಿರ್ವಾತಜಿತ್| ಪಟೋಲಾದಿನಾಂ ಪಞ್ಚಾನಾಂ ಕ್ವಾಥಾತ್ ಪೃಥಕ್ ಪ್ರಸೃತೋ, ಘೃತಾಚ್ಚ ಪ್ರಸೃತೋ, ಬಸ್ತಿಃ ಸ ಸರ್ಷಪಕಲ್ಕಃ ಸ ಪಞ್ಚತಿಕ್ತ ಆಭಿಷ್ಯನ್ದಾದಿಹಾ| ತೈಲಾದಿಭ್ಯಶ್ಚತುರ್ಭ್ಯಶ್ಚತ್ವಾರಃ ಪ್ರಸೃತಾಃ-ಆಷ್ಟೌ ಪಲಾನಿ, ಪಿಷ್ಟೈಃ ಸರ್ಷಪೈಃ ಸಹ ಬಸ್ತಿರ್ವಿಟ್ಸಙ್ಗಾದಿಜಿತ್| ಪಯಸ್ಯಾದಿಕ್ವಾಥಾನಾಂ ಪಞ್ಚಾನಾಂ ಪ್ರಸೃತಾಃ ಪಞ್ಚ, ಮಾಕ್ಷಿಕಘೃತಯೋರ್ದ್ವೌ ಪ್ರಸೃತೌ, ಇತಿ ಸಪ್ತ ಪ್ರಸೃತಾಃ| ಪಿಪ್ಪಲೀಕಲ್ಕವಾನ್ ಬಸ್ತಿರ್ವೃಷತ್ವಕೃತ್-ಶುಕ್ರಕರಃ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦- ಸುಕುಮಾರನಿರೂಹಾನಾಹ-ಅಥೇತಿ| ಸ ನಿರೂಹಃ ಪಞ್ಚತಿಕ್ತಾಖ್ಯಃ| ಪಯಸ್ಯಾ-ಕ್ಷೀರಿಣೀ| ಪಯಸ್ಯಾದೀನಾಂ ಪಞ್ಚಾನಾಂ ವ್ಕಾಥಃ| ಸಙ್ಗ್ರಹೇ ತು (ಕ. ಅ. ೪)- " ವಿಡಙ್ಗತ್ರಿಫಲಾಶಿಗ್ರುಫಲಮುಸ್ತಾಖುಕರ್ಣಿಜಾತ್| ಕಶಾಯಾತ್ ಪ್ರಸೃತಾಃ ಪಞ್ಚ ತೈಲಾದೇಕೋ ವಿಮಥ್ಯ ತಾನ್|| [ನಿರೂಹಃ ಕೃಮಿಹಾ ವೈಲ್ಲಪಿಪ್ಪಲೀಕಲ್ಕಯೋಜಿತಃ| ಶ್ವದಂಷ್ಟ್ರಾಶ್ಮಭಿದೇರಣ್ಡವ್ಕಥತೈಲಸುರಾಸವಾತ್|| ಪ್ರಸೃತಾಃ ಪಞ್ಚ ಚಪಲಾಕೌನ್ತೀಯಷ್ಟ್ಯಾಹ್ವಕಲ್ಕವಾನ್| ] ಬಸ್ತಿಃ ಕವೋಷ್ಣಃ ಸಾನಾಹೇ ಮುತ್ರೇಕೃಚ್ಛ್ರೇ ಪರೋ ಮತಃ||" ಇತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಅತಃ-ಪ್ರಸೃತೇಭ್ಯೋ ನಿರೂಹೇಭ್ಯೋಽನನ್ತರಂ, ನಿರ್ವ್ಯಾಪತ್ತ್ವಾದಿ ಗುಣತಃ ಸಂಜ್ಞಯಾ ಸಿದ್ಧಬಸ್ತೀನತಿಪ್ರಸಿದ್ಧಾನ್ ವಕ್ಷ್ಯೇ-ಭಣಿಷ್ಯಾಮಿ| ಯಾನ್ ಸರ್ವದಾ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್| ತಥಾ ನಿರ್ವ್ಯಾಪದೋ ಬಹುಫಲಾನ್ ಬಲಾದಿಪ್ರದಾಂಶ್ಚ ಸುಖಾಂಶ್ಚ| ಸುಶ್ರುತೇ ಚೋಕ್ತಮ್ (ಚಿ. ಅ. ೩೮/೧೧೬)- "ಯಸ್ಮಿನ್ ಬಸ್ತೌ ಯಥಾ ಯುಕ್ತೇ ಧ್ರುವಾ ಸಿದ್ಧಿಃ ಪ್ರಕೀರ್ತಿತಾ| ಸಿದ್ಧಬಸ್ತಿರಿತಿ ಖ್ಯಾತೋ ಮುನಿಭಿಸ್ತತ್ತ್ವದರ್ಶಿಭಿಃ||" ಇತಿ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦- ಸಿದ್ಧಬಸ್ತೀನಾಹ-ಸಿದ್ಧಬಸ್ತೀನಿತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಮಧುತೈಲೇ ಸಮೇ-ತುಲ್ಯೇ, ಸೈನ್ಧವಸ್ಯ ಕರ್ಷೋ, ಮಿಸಿಃ ದ್ವಿಪಿಚುಃ-ದ್ವಿಕರ್ಷಪ್ರಮಾಣಃ, ಏರಣ್ಡಮೂಲಕ್ವಾಥೇನ ಸಹ ಮಾಧುತೈಲಿಕೋಽಯಂ ನಿರುಹೋ ರಸಾಯನಂ ಸ್ಯಾತ್ ಪ್ರಮೇಹಾದಿಜಿತ್| "ಯಸ್ಮಾನ್ಮಧು ಚ ತೈಲಂ ಚ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯೇನಾತ್ರ ವರ್ತತೇ| ಮಾಧುತೈಲಿಕ ಇತ್ಯೇಷವಿಜ್ಞೇಯೋ ಬಸ್ತಿಚಿನ್ತಕೈಃ||" ಇತಿ ಸುಶ್ರುತಃ (ಚಿ. ಅ. ೩೮/೧೧೪)| ಸಂ-ಮಧುಯಷ್ಟಿಯುಕ್ತಶ್ಚೈಷ ಬಸ್ತಿಶ್ಚಕ್ಷುಷ್ಯೋ ರಕ್ತಪಿತ್ತಜಿತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦- ತತ್ರ ಆಧುತೈಲಿಕಮಾಹ-ಮಧುತೈಲ ಇತಿ| ಆಮಧುಕವ್ಕಾಥೇಽಧಿಕೇ ಪುರ್ವಸ್ಯ ಗುಣಾನ್ತರಮಾಹ-ಸಯಷ್ಟೀತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಯಾಪನಾಖ್ಯೋ ಬಸ್ತಿರ್ಮುಸ್ತಾಕಲ್ಕೇನ ಸಹ ಮಧುತೈಲಮಾಂಸರಸಾಜ್ಯಯುತಃ ಪಾಯ್ವಾದಿಶೂಲಜಿತ್| ಯಾಪನಃ-ಪ್ರಾಣಧಾರಣಾತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦- ಯಾಪನಂ ಬಸ್ತಿಮಾಹ-ಯಾಪನ ಇತಿ| ಮಾಂಸರಸೋಽತ್ರವ್ಕಾಥಸ್ಥಾನೇ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಯಾಪನಂ ನಿರೂಹಂ ಘೃತಾದಿಭಿಃ ಪ್ರಸೃತಪ್ರಮಾಣೈಃ ಸೈನ್ಧವಾರ್ಧಕರ್ಷೇಣ ಹಪುಷಾರ್ಧಪಲಯುತಂ ಕಲ್ಪಯೇತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦- ಪೂರ್ವಗುಣಂ ಬಸ್ತ್ಯನ್ತರಮಾಹ-ಪ್ರಸೃತಾಂಶೈರಿತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಏರಣ್ಡಮೂಲನಿಃಕ್ವಾಥೋ ಮಧುತೈಲಸೈನ್ಧವಾನ್ವಿತ ಇತ್ಯೇಷ ವಚಾಪಿಪ್ಪಲೀಮದನಫಲಾನ್ವಿತೋ ಯುಕ್ತರಥೋಽನ್ವರ್ಥನಾಮಾ ಬಸ್ತಿಃ| ಸುಶ್ರುತೇ ಚೋಕ್ತಮ್ (ಚಿ. ಅ. ೩೮/೧೧೫)- "ರಥೇಷ್ವಪಿ ಹಿ ಯುಕ್ತೇಷು ಹಸ್ತ್ಯಶ್ವೇಷ್ವಪಿ ಯೋಜಯೇತ್| ಯಸ್ಮಾನ್ನ ಪ್ರತಿಷಿದ್ಧೋಽಯಮತೋ ಯುಕ್ತರಥಃ ಸ್ಮೃತಃ||" ಇತಿ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦- ಪೂರ್ವಗುಣಂ ಯುಕ್ತರಥಾಖ್ಯಂ ಬಸ್ತಿಮಾಹ-ಏರಣ್ಡಮೂಲೇತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಸ ಪೂರ್ವೋಕ್ತ ಏರಣ್ಡಮೂಲಕ್ವಾಥೋ ಮಧ್ವಾದಿಭಿಃ ಸಹ ಏಷ ಬಸ್ತಿರ್ದೋಷಹೃಚ್ಛಿವಶ್ಚ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦- ದೋಷಹರಂ ಬಸ್ತಿಮಾಹ-ಸ ಕ್ವಾಥ ಇತಿ| ಷಙ್ಗ್ರನ್ಥಾವಚಾ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಪಞ್ಚಮೂಲಕ್ವಾಥಸ್ತಿಲತೈಲಾದಿಕಃ ಸೈನ್ಧವಮಧುಕಸಹಿತಃ ಸಿದ್ಧವಸ್ತಿಸಂಜ್ಞೋ ಮುನಿಭಿಃ ಸ್ಮೃತಃ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦- ದೋಷಹರಂ ಸಿದ್ಧಬಸ್ತಿಮಾಹ-ಪಞ್ಚಮೂಲಸ್ಯೇತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ದ್ವಿಪಞ್ಚಮೂಲಾದೀನಿ ಗೋಮೂತ್ರೇಣ ಪಾಚಯೇತ್| ತೇನ-ಕ್ವಥಿತೇನ ಗೋಮೂತ್ರೇಣ, ಪಿಷ್ಟೈಶ್ಚ ಪಾಠಾದಿಭಿರ್ಯುಕ್ತಃ ಕಫಾಮಯಾದಿಹೃತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦- ಗೋಮೂತ್ರಬಸ್ತಿಮಾಹ-ದ್ವಿಪಞ್ಚಮೂಲೇತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಮುಸ್ತಾದೀನಿ ಕನೀಯಃಪಞ್ಚಮೂಲಪರ್ಯನ್ತಾನಿ ಪೃಥಕ್ ಪಾಲಿಕಾನಿ, ಮದನಫಲಾನ್ಯಷ್ಟೌ, ಜಲಾಢಕೇ ಪಚೇತ್| ತಚ್ಚ ಪಾದಶೇಷಂ ಪರಿಸ್ರುತಂ ಕ್ಷೀರಶೇಷಂ ಪುನಃ ಪಚೇದಿತಿ| ತಾವತ್ಕಷಾಯೇಣ ಸಹ ಪಕ್ತವ್ಯಂ ಯಾವತ್ಕ್ಷೀರಪ್ರಸ್ಥದ್ವಯಂ ಸ್ಯಾದಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಬಸ್ತಿಃ ಸರ್ಪಿರ್ಮಧುಸೈನ್ಧವಯುತಃ ಪಿಷ್ಟೈರ್ಯಷ್ಟ್ಯಾದಿಭಿಃ ಸಹಿತಃ ಸುಖೋಷ್ಣೋ ಮಾಂಸಾದಿವರ್ದ್ಧನೋ ವಾತರಕ್ತಾದೀನ್ ಹನ್ಯಾತ್| ಚಕ್ಷುಷ್ಯಾದಿಗುಣಶ್ಚ| ಕಿಮ್ಭೂತಃ ? ಸಪಾದಜಾಙ್ಗಲರಸಃ,- ತತ್ರ ಚತುರ್ವಿಂಶತಿಪಲಿಕೋ ನಿರುಹಃ, ತಸ್ಯ ಪಾದೇನ ಷಟ್ಪಲಾನಿ ಜಾಙ್ಗಲರಸಸ್ಯ ಸ್ಯುರಿತ್ಯರ್ಥಃ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦- ಯಾಪನರಾಜಂ ಬಸ್ತಿಮಾಹ-ಮುಸ್ತೇತಿ| ಅಕ್ಷಂ-ಬಿಭೀತಕಮ್|ರೋಹಿಣೀ-ಕಟುಕಾ| ಶ್ಯಾಮಾ-ಪ್ರಿಯಙ್ಗು| ಕುಣ್ಡಲೋವಾತಕುಣ್ಡಲಿಕಾಖ್ಯೋ ಮೂತ್ರಾಘಾತಃ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಹ್ರಸ್ವಾನಾಂ ಬೃಹತಾಮುಭಯರೂಪಾಣಾಂ ಮೃಗಾಣಾಂ ಮಾಂಸಾನಾಂ ತಥಾ ದಶಮೂಲಸ್ಯ ಚ ಕ್ವಾಥೇನ ಸಹ ಹಪುಷದಿಕಲ್ಕೋ ಬಸ್ತಿಃ ಸುಷ್ಠು ವಾತಹರೋ ಮಹಾಸ್ನೇಹಯುತೋ ವೃಷ್ಯಶ್ಚ ಸ್ಯಾತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦- ಅತಿವೃಷ್ಯಂ ಯಾಪನಮಾಹ-ಮೃಗಾಣಾಮಿತಿ| ಲಘವೋ-ಹರಿಣಾದಯಃ| ವದ್ರಾಃ-ವರಾಹಾದಯಃ| ಗಾಙ್ಗೇಯೀ-ಮುಸ್ತಾ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಮಯೂರಂ ಪಕ್ಷಾದಿವರ್ಜಿತಂ ದಶಪಲಮಾತ್ರಂ ಹ್ರಸ್ವೇನ ಪಞ್ಚಮೂಲೇನ ಪಲಮಿತೇನ ಯುತಂ ಕ್ಷೀರಜಲೇ ಪಕ್ತ್ವಾ ಕ್ಷೀರಸ್ಯಾರ್ಧಾಢಕೋ ಜಲಸ್ಯಾರ್ಧಢಕ ಇತ್ಯೇವಂ ಕೃತ್ವಾ ತಾವತ್ಕ್ವಾಥಯೇತ್ ಯಾವತ್ಕ್ಷೀರಾವಶೇಷಂ ಸ್ಯಾತ್| ಕ್ಷೀರಂ ಚ ತಚ್ಛೇಷಂ ಚ ಕ್ಷೀರಶೇಷಮ್| ಘೃತಮಾಕ್ಷಿಕಸಹಿತಂ ವಿದಾರ್ಯಾದಿಕಲ್ಕಾನ್ವಿತಮೀಷಲ್ಲವಣಯುಕ್ತೋ ಬಸ್ತಿಃ ಪರಮಂ [ಬಲ]ಶುಕ್ರಕೃತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦- ಮಾಯೂರಂ ಬಸ್ತಿಮಾಹ-ಮಯೂರಮಿತಿ| ಪಕ್ತ್ವಾ ಕ್ಷೀರಜಲೇ, "ದ್ರವ್ಯಾದಷ್ಟಗುಣಂ ಕ್ಷೀರಮ್" ಇತ್ಯಾದಿಪಭಾಷಯಾ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಇಯಂ ಚ ಕಲ್ಪನಾ ತಿತ್ತಿರ್ಯಾದಿಷ್ವಪಿ ವಿಷ್ಕಿರೇಷ್ವಶೇಷೇಷು ಪ್ರತುದೇಷು ಪ್ರಸಹೇಷು ಚ ಪೃಥಕ್ಕಾರ್ಯಾ| ತಥೈವ ಜಲಚಾರಿಷ್ವಪೀಯಂ ಕಲ್ಪನಾ ಕಾರ್ಯಾ| ಮತ್ಸ್ಯೇಷು ತು ಕ್ಷೀರವರ್ಜಿತಾ ಕಲ್ಪನೇಯಂ ಕಾರ್ಯಾ, ಮತ್ಸ್ಯಾನಾಂ ಕ್ಷೀರೇಣ ಸಹ ವಿರುದ್ಧತ್ವಾತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦- ಮಯೂರವಿಧಿಂ ವಿಷ್ಕಿರಾದಿಷ್ವತಿದಿಶತಿ-ಕಲ್ಪನೇತಿ| ಮತ್ಸ್ಯೇಷು ಕ್ಷಿರವರ್ಜಮ್|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಗೋಧಾದೀನಾಂ ಮಾಂಸಂ ಪೃಥಕ್-ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ, ದಶಪಲಪ್ರಮಾಣಂ ಕ್ಷೀರೇ ಪಞ್ಚಮೂಲಂ ಚ ಸಾಧಯೇತ್| ಏತತ್ಕ್ಷೀರಂ ಮದನಫಲಕಣಾಕಲ್ಕಸೈನ್ಧವಸೌವರ್ಚಲಾನ್ವಿತಂ ಬಸ್ತಿಃ ಶರ್ಕರಾತೈಲಮಧುಘೃತಸಹಿತೋ ಯೋಜ್ಯೋ ರಸಾಯನಂ ಸ್ಯಾತ್| ವ್ಯಾಯಾಮಮಥಿತೋರಸ್ಕಾದೀನಾಂ ಪುನರ್ನವತ್ವಂ ಕುರುತೇ ವಾಜೀಕರಣೇಷು ಮುಖ್ಯಶ್ಚ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦- ಗೋಧಾದಿಬಾಸ್ತಿಮಾಹ-ಗೋಧೇತಿ| ಪಲಂ-ಮಾಂಸಮ್| ವೈದೇಹೀ-ಪಿಪ್ಪಲೀ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಆತ್ಮಗುಪ್ತಾದಿಭಿಃ ಸಿದ್ಧೇನ ಪಯಸಾ ಸಹ ಭೋಜ್ಯಮ್| ಉಚ್ಚಟಾ-ಗುಞ್ಜಾ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦- ವೃಷ್ಯಾಣಾಂ ಬಸ್ತೀನಾಮ್ ಭೋಜನೇ ವಿಶೇಷಮಾಹ-ಸಿದ್ಧೇನೇತಿ| ಸಙ್ಗ್ರಹೇ ತು (ಕ. ಅ. ೫)- " ಪೃಥಕ್ ಪಲಾಂಶಂ ವಿಪಚೇತ್ಪಞ್ಚಮೂಲಮಗೋಕ್ಷುರಮ್| ಕ್ಷೀರಾಢಕೇ ಚತಿರ್ಥಸ್ಥಂ ಪಿಷ್ಟೈರ್ಯಷ್ಟ್ಯಾದಿಭಿರ್ಯುತಮ್|| ಕ್ಷೌದ್ರತೈಲಾಜ್ಯಸಿನ್ಹೂತ್ಥಯುಕ್ತಂ ಬಸ್ತಿಃ ಸುಪೂಜಿತಃ| ವಿಶೇಷಾದ್ವಾಲವೃದ್ಧಸ್ತ್ರೀಸುಕುಮಾರಸುಖಾತ್ಮನಾಮ್|| ತದ್ವತ್ಸಹಾಚರಬಲಾಸಾರಿವಾದರ್ಭಸಾಧಿತಮ್| ಕ್ಷೀರಂ, ಬಸ್ತಿಸ್ತಥಾಽಭೀರುಗುಡೂಚೀಬೃಹತೀದ್ವಯೈಃ|| ಸಿದ್ಧಂ ಪಯೋ ಮಾಗಧಿಕಾಯಷ್ಟೀಮಧುಕಕಲ್ಕವಾನ್| ಪಞ್ಚಮುಲಂ ಬೃಹತ್ಯಾದಿ ಪ್ರತಿದ್ರವ್ಯಂಪಲೋನ್ಮಿತಮ್|| ದ್ವಿಪಲಂ ಶಾಲಿಗೋಧೂಮಯವಮಾಷಂ ಸಷಷ್ಟಿಕಮ್| ತೈಃಸಿದ್ಧಂ ಛಾಗಲಂ ಕುಕ್ಕುಟಾಣ್ಡರಸಃ ಸಿತಾ|| ಸಾಜ್ಯಕ್ಷೌದ್ರದ್ವಿಲಾವಣಸ್ತೈರ್ಬಸ್ತಿಃ ಶುಕ್ರಕೃತ್ಪರಮ್| ಕಲ್ಪೋಽಯಂ ಶಿಖಿಗೋನರ್ದಮತ್ಸ್ಯಾದ್ಯಣ್ಡರಸೇಷ್ವಪಿ|| ರಸಃ ಕುಲೀರಮಾಂಸಸ್ಯ ಚಟಕಾಣ್ಡರಸಾನ್ವಿತಃ| ಸಶರ್ಕರಾಘೃತಮಧುರ್ಬಸ್ತಿರ್ವೃಷ್ಯತಮೋ ಮತಃ|| ಬಸ್ತಶೂಕರಜೈರ್ಮುಷ್ಕೈಃ ಕಿಲೀರಚಟಕಾಮಿಷೈಃ| ಸಿದ್ಧಂ ಪಯೋ ಬಸ್ತಮುಷ್ಕಮುಚ್ಚಟೇಕ್ಷುರಕಂ ಮಧು|| ತೈರ್ಘೃತಾಢ್ಯೋಽಲ್ಪಲವಣೋ ಬಸ್ತಿರ್ವೃಷ್ಯತಮಃ ಪರಮ್| ಸಿದ್ಧೇನ ಪಯಸಾ ಭೋಜ್ಯಮಾತ್ಮಗುತ್ಪೋಚ್ಚಟೇಕ್ಷುರೈಃ|| ಅತೋ ದಶಾದಶಾನ ಯಸ್ತು ಬಸ್ತೀನ್ನಿಷೇವತೇ| ವಾಜೀವ ಪುಶ್ಟಃ ಸವೃಷೋ ಗಚ್ಛತಿ ಪ್ರಮದಾಶತಮ್|| ಏತೇ ಮಾಕ್ಷೀಕ ಸಂಯುಕ್ತಾಃ ಕುರ್ವನ್ತ್ಯತಿವೃಷಂ ನರಮ್| ನಾತಿಯೋಗಂ ನ ಚಾಯೋಗಂ ಸ್ತಮ್ಭಿತಾಸ್ತೇ ಚ ಕುರ್ವತೇ|| ನಿರೂಹಾ ಲೇಖನಾಃ ಪ್ರಾಯೋ ಬೃಂಹಣಾಃ ಸ್ನೇಹಬಸ್ತಯಃ| ಯಾಪನೇಷೂಭಯಂ ತಸ್ಮಾನ್ನೇಷ್ಟಂ ತೇಷ್ವನುವಾಸನಮ್|| ಮೃದುತ್ವಾನ್ನ ನಿವರ್ತೇರನ್ ಯಸ್ಯತ್ವೇತೇ ಪ್ರಯೋಜಿತಾಃ| ಸಮೂತ್ರೈರ್ಬಸ್ತಿಭಿರತೀಕ್ಷ್ಣೈರಾಸ್ಥಾಪ್ಯ ಕ್ಷಿಪ್ರಮೇವ ಸಃ|| ಶೋಫಾಗ್ನಿನಾಶಪಾಣ್ಡುತ್ವಶೂಲಾರ್ಶಃ ಪರಿಕರ್ತಿಕಾಃ| ಸ್ಯುರ್ಜ್ವರಶ್ಚಾತಿಸಾರಶ್ಚ ಯಾಪನಾತ್ಯರ್ಥಸೇವನಾತ್|| ಅರಿಷ್ಟಕ್ಷಾರಸಿಧ್ವಾದ್ಯಸ್ತತ್ರೇಷ್ತಾ ದೀಪನಿ ಕ್ರಿಯಾ| ಯುತ್ಕ್ಯಾ ತಸ್ಮಾನ್ನಿಷೇವೇತ ಯಾಪನಾನ್ನ ಪ್ರಸಙ್ಗತಃ|| ಮೃದ್ವಲ್ಪೌಷಧಸಂಯೋಗಾತ್ಪಾದಹೀನಪ್ರಮಾಣತಃ| ಅಲ್ಪಕಾಲೋಪಯೋಗಾಚ್ಚ ತೇಷು ನಿಷ್ಪರಿಹಾರತಾ||" ಇತಿ| ಇತಿ ಸಿದ್ಧಬಸ್ತಯಃ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಸ್ನೇಹಾಂಶ್ಚ-ಸ್ನೇಹಬಸ್ತೀನ್, ಅಯನ್ತ್ರಣಾನ್-ನಿಷ್ಪರಿಹಾರಾನ್, ಸಿದ್ಧಾನ್-ಬಹುಶೋ ದೃಷ್ಟಪ್ರತ್ಯಯಾನ್, ಸಿದ್ಧದ್ರವ್ಯೈಃ-ನಿರಪಾಯೈಃ, ಪ್ರಕಲ್ಪಯೇತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦- ಅಥ ಸಿದ್ಧಸ್ನೇಹಾಃ| ಸಿದ್ಧಬಸ್ತಿದ್ರವ್ಯೈರೇವ ಸಿದ್ಧಸ್ನೇಹಾಃ ಪ್ರಕಲ್ಪ್ಯಾ ಇತ್ಯಾಹ-ಸ್ನೇಹಾನಿತಿ| ಸಙ್ಗ್ರಹೇ ತು (ಕ. ಅ. ೫)- "ಸಹಾಚರಾಭೀರುಬಲಾರಾಸ್ನಾಗೋಕ್ಷುರಕಾತ್ ಪೃಥಕ್| ತುಲಾಂ ಜಲದ್ರೋಣಶತೇ ಪಚೇದ್ದ್ರೋಣವಶೇಷಿತ್ತೇ|| ಪುತಶೀತೇ ಬಿಸದ್ರಾಕ್ಷಾತುಗಾಕ್ಷೀರೀನಿದಿಗ್ಧಿಕಾಃ| ಮಹಾಸಹಾಕ್ಷುದ್ಗಸಹಾಯಷ್ಟೀಮಧುಮಧೂಲಿಕಾಃ|| ಜೀವಕರ್ಷಭಕೋದೀಚ್ಯಮೃಣಾಲೋತ್ಪಲಚನ್ದನಮ್| ಖರ್ಜೂರಮಾಮಲಕ್ಯಾತ್ಮಗುತ್ಪಾತಾಮಲಕೀಕಣಾಃ|| ಪಟೋಲಮೇದಾತ್ವಕ್ಪತ್ರಶೀತಪಾಕ್ಯೋದನಾವ್ಹಯಾಃ| ಕಲ್ಕೀಕ್ಱ್ತ್ಯ ಕ್ಷಿಪೇತ್ತಸ್ಮಿನ್ ಪೃಥಕ್ ಚ ಪ್ರಸ್ಥಮಮ್ಮಿತಮ್|| ರಸಂ ವರಾಹಮಹಿಷಬಸ್ತಮುಷ್ಕೋದ್ಭವಂ ತಥಾ| ಶಿಖಿಕುಕ್ಕುಟಹಂಸಾಣ್ಡಸಸ್ಬವಂ ತೈಲಾಸರ್ಪಿಷೀ|| ಧಾತ್ರೀವಿದಾರೀಸ್ವರಸಂ ಗವ್ಯಕ್ಷೀರಾಢಕದ್ವಯಮ್| ಬ್ರಹ್ಯಭೇರೀಮೃದಙ್ಗಾನಾಂ ನಿನಾದೈಃ ಸಾಧಿತಂ ಚ ತತ್|| ಸಿತಚ್ಛ್ತ್ರಕೃತಚ್ಛಾಯಂ ಸಿತವಸ್ತ್ರಾವಗುಣ್ಠಿತಮ್| ಆರೋಪಿತಂ ಗಜಸ್ಕನ್ಧೇ ಪುಜಯಿತ್ವಾ ವೃಷಧ್ವಜಮ್|| ಕೃತ್ವಾ ಸ್ವಸ್ತ್ಯನಂ ದದ್ಯಾತ್ಸ್ನೇಹಬಸ್ತಿಮಯನ್ತ್ರಣಮ್| ಪ್ರಾತ್ಪಸ್ತೇನಾತಿವೃಷತಾಂ ಶ್ರಮಯೇದ್ವನಿತಾಶತಮ್| ನಿರ್ವಲೀಪಲಿತಃ ಕಾನ್ತಶ್ಚಿರಞ್ಜೀವೀ ಭವೇತ್ಸ ಚ| ನಷ್ಟಶುಕ್ರಕ್ಶತಕ್ಷೀಣವಿಷಮಜ್ವರಿಣಾಂ ಹಿತಮ್|| ವ್ಯಾಪನ್ನಾರ್ತವಶುಕ್ರಾಣಾಂ ಪುತ್ರದಾತಾ ರಸಾಯನಮ್| ಏವಂ ಚ ಬಸ್ತಯೋಽನ್ಯೇಽಪಿ ಕಲ್ಪ್ಯಾಃ ಪಾಕ್ಯಾಶ್ಚ ನೈಕಶಃ|| ಶತಂ ವಾರಾನ್ ಸಹಯಾ ವಾ ಪಾಚಯೇತ್ಸಮ್ಭವೇ ಸತಿ|" ಇತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಅಧುನಾ ದೋಷಘ್ನಾಃ ಸಪರೀಹಾರಾಃ ಸ್ನೇಹಬಸ್ತಯೋ ವಕ್ಷ್ಯನ್ತೇ| ತಾನೇವಾಹ-

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦- ನಿಷ್ಪರಿಹಾರಾನ್ ಸ್ನೇಹಬಸ್ತೀನುಕ್ತ್ವಾ ಸಪರಿಹಾರಾನಾಹ| ತತ್ರ ಪ್ರತಿಜ್ಞಾವಾಕ್ಯಮಾಹ-ದೋಷನ್ಘಾ ಇತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ದಶಮೂಲಾದಿಕಂ ಪಲಪ್ರಮಾಣಮ್| ಕಾಕನಾಸಾ-ಕಾಕಜಙ್ಘಾ| ಯವಾದೀನಿ ಪ್ರಸೃತಪ್ರಮಾಣಾನಿ, ಜಲಸ್ಯ ವಹೇ-ದ್ರೋಣಚತುಷ್ಟಯೇ, ವಿಪಾಚ್ಯ, ತೇನ ಚ ದ್ರೋಣಶೇಷೇಣ ತೈಲಾಢಕಂ ಪಲಾಂಶಕೈಃ ಜೀವನೀಯೈಃ ಪೇಷ್ಯೈಃ ಸಹ ಪಚೇತ್| ಏತದನುವಾಸನಮಖಿಲಪವನಾಮಯಜಿತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦- ದಶಮುಲಾದಿಸ್ನೇಹಮಾಹ-ದಶಮುಲಮಿತಿ| ಭೂತೀಕಂಭುಸ್ತೃಣಮ್| ವೃಷಕಃ-ಪಾಷಾಣಭೇದಃ| ಕಾಕನಾಸಾ-ಕಾಕತುಣ್ಡೀ| ವಹೇ-ದ್ರೋಣಚತುಷ್ಟಯೇ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಆನೂಪಪ್ರಾಣಿನಾಂ ವಸಾ ಜೀವನೀಯದ್ರವ್ಯಸಾಧಿತಾ ತದ್ವತ್ಪೂರ್ವಗುಣಾ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦- ವಸಾಸ್ನೇಹಮಾಹ-ಆನೂಪಾನಾಮಿತಿ| ಜೀವನೀಯಾನಾಂ ಕಲ್ಕಃ ಕಾರ್ಯಃ| ದ್ರವಂ ತೂದಕಮ್|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಶತಾಹ್ವಾದಿಭಿಸ್ತೈಲಂ ಪಕ್ವಂ ಪವನೇ ಯೋಜ್ಯಮ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦- ತೈಲಮಾಹ-ಶತಾವ್ಹೇತಿ| ಚಿರಿಬಿಲ್ವಃ-ಕರಞ್ಜಃ| ಅಮ್ಲಾನಿ-ಧಾನ್ಯಾಮ್ಲಾದೀನಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಅಗ್ನಿವರ್ಣೇನ ಸೈನ್ಧವೇನ ತಪ್ತಂ ಚ ಘೃತಂ ಸಮೀರಣಜಿದ್ಭವತಿ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦- ಘೃತಮಾಹ-ಸೈನ್ಧವೇನೇತಿ| ಸೈನ್ಧವಮಗ್ನಿನಾಽಗ್ನಿವರ್ಣಂ ಕ್ಱ್ತ್ವಾ ಘೃತಮಧ್ಯೇ ನಿಃಕ್ಷಿಪೇತ್||

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಜೀವನ್ತ್ಯಾದೀನ್ ಕಲ್ಕೀಕೃತ್ಯ ತೈಲಘೃತಂ-ಯಮಕಂ, ಕ್ಷೀರೇ ಚತುರ್ಗುಣೇ ಸಾಧಯೇತ್| ಏತದನುವಾಸನಂ ಬೃಂಹಣಂ ವಾತಪಿತ್ತಘ್ನಂ ಬಲಾದಿವರ್ಧನಂ ರಜಃಶುಕ್ರರೋಗಹರಂ ಪುತ್ರೀಯಂ ಚ| ಪುತ್ರೀಯಮಿತಿ ಹಿತಾರ್ಥೇ "ಪುತ್ರಾಚ್ಛ ಚ " ಇತಿ ಛಃ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦- ಜೀವನ್ತ್ಯಾದಿಯಮಕಮಾಹ-ಜಿವನ್ತೀಮಿತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಸೈನ್ಧವಾದಿಭಿಃ ಸಮಾಂಶೈಃ ಸಾಮಾನ್ಯಪರಿಭಾಷಯಾ ಏರಣ್ಡತೈಲಂ ತಿಲತೈಲಂ ವಾ ಸಾಧ್ಯಮ್| ದ್ವಿರ್ವಾಗ್ರಹಣಾತ್ ಏರಣ್ಡತೈಲಸ್ಯಾರ್ಧಂ ತಿಲತೈಲಸ್ಯಾರ್ಧಮಿತ್ಯಪಿ ಕಲ್ಪನೀಯಮಿತ್ಯಾಹುಃ| ಏತದನುವಾಸನಂ ಕಫರೋಗಜಿತ್ ಶೀಘ್ರಂ ವರ್ಧ್ಮಾದೀನ್ ಹನ್ಯಾತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦- ಸೈನ್ಧವಾದಿತೈಲಮಾಹ-ಸೈನ್ಧವಮಿತಿ| ನಿಚುಲೋ-ವೇತಸಃ| ಶ್ಯಾಮಾ-ತ್ರಿವೃತ್| ಚಪಲಾ-ಪಿಪ್ಪ್ಲೀ| ಏರಣ್ಡತೈಲಂ ತಿಲತೈಲಂ ವಾ ಸಾಧ್ಯಮ್| ತಚ್ಚ ಕಫರೋಗಜಿದ್ಭವತಿ| ವರ್ಧ್ಮಾದೀಂಶ್ಚ ಹನ್ಯಾತ್|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಪಞ್ಚಮೂಲೇನ ಬಿಲ್ವಾದಿನಾ ವಾ ಸಾಧಿತಂ ತೈಲಂ ಕಫಘ್ನಂ ಕಲ್ಪಯೇತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦- ಬಿಲ್ವಾದಿತೈಲಮಾಹ-ಸಾಧಿತಮಿತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಅಥವಾ ಕಫಘ್ನೈರ್ದ್ರವ್ಯೈಃ ಫಲೈರಷ್ಟಗುಣೈಶ್ಚಾಮ್ಲೈಃ ಸಿದ್ಧಮನುವಾಸನಂ ಕಫೇ ಶಸ್ತಮ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦- ಅನ್ಯೈರಪಿ ಕಫನ್ಧೈಸ್ತೈಲಕಲ್ಪನಾಮಾಹ-ಕಲ್ಪಯೇದಿತಿ| ಆ ರಂ- ಫಲತೈಲಮಾಹ-ಫಲೈರಿತಿ| ಫಲೈಃ-ಮದನಫಲೈಃ| ಸಙ್ಗ್ರಹೇ ತು (ಕ. ಅ. ೫)- "ಶೂಲನಾಹೇ ತು ತದ್ಯುಕ್ತೋ ನಿರೂಹಃ ಪಟುಮುತ್ರವಾನ್|| ತದ್ಯುಕ್ತಃ-ಫಲತೈಲಯುಕ್ತಃ| ಶಿಶಿರಸ್ಪರ್ಶವೀರ್ಯೈಶ್ಚ ಪಿಷ್ಟೈಃ ಕ್ಷಿರೇ ಚತುರ್ಗುಣೇ| ತೈಲಪಾದಂ ಘೃತಂ ಸಿದ್ಧಂ ಪಿತ್ತನ್ಧಮನುವಾಸನಮ್|| " ಇತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಮೃದುಶ್ಚಾಸೌ ಬಸ್ತಿಶ್ಚ ಮೃದುಬಸ್ತಿಃ, ಮಧುರಸ್ನಿಗ್ಧಶೀತಲಾತ್ಮಕತ್ವಾನ್ಮೃದುಃ, ಮೃದುಬಸ್ತಿಶ್ಚಾಸೌ ಜಡೀಭೂತಶ್ಚ ಮೃದುಬಸ್ತಿಜಡೀಭೂತಃ,-ಕೋಷ್ಠಾದ್ಬಹಿರನಿಃಸರಣಾತ್ ಕೋಷ್ಠ ಏವಾವಸ್ಥಿತಿಂ ಕೃತ್ವಾ ಸ್ಥಿತಃ, ತಸ್ಮಿಂಸ್ತಥಾಭೂತೇಽನ್ಯೋ ಬಸ್ತಿಸ್ತೀಕ್ಷ್ಣಃ ಶಸ್ಯತೇ| ತೀಕ್ಷ್ಣೈಃ-ಗೋಮೂತ್ರಾದಿನಿಷ್ಪಾದಿತೈರ್ಬಸ್ತಿಭಿಃ, ವಿಕರ್ಷಿತೇ ಕೋಷ್ಠೇ ಸತಿ ಸ್ನಿಗ್ಧಾದಿಗುಣೋ ಬಸ್ತಿರಿಷ್ಯತೇ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦- ಏವಂ ಬಸ್ತೀನುಕ್ತ್ವಾ ಕಲ್ಪನಾಪ್ರಕಾರಮಾಹ| ತತ್ರ ಮೃದುನಾಜಾಡೇಯೇ ಜಾತೇ ತೀಕ್ಷ್ಣೋ ಯೋಜ್ಯಃ, ತೀಕ್ಷ್ಣೇನ ಕರ್ಷಣೇ ಜಾತೇ ಮೃದುರ್ಯೋಜ್ಯ ಇತ್ಯಾಹ-ಮೃದುಬಸ್ತೀತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ತೀಕ್ಷ್ಣತ್ವಂ ಬಸ್ತೇರ್ಮೂತ್ರಪೀಲ್ವಗ್ನಿಲವಣಕ್ಷಾರಸರ್ಷಪೈಃ ಪ್ರಾಪ್ತಕಾಲಂ- ಯೋಗ್ಯೇಽವಸರೇ, ವಿಧಾತವ್ಯಮ್| ಕ್ಷೀರಘೃತಾದ್ಯೈಶ್ಚ ಬಸ್ತೇರ್ಮಾರ್ದವಂ ಪ್ರಾಪ್ತಕಾಲಂ ಕರ್ತವ್ಯಮ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦- ತೀಕ್ಷ್ಣತ್ವಮೃದುತ್ವಹೇತೂನಿ ದ್ರವ್ಯಾಣ್ಯಾಹ-ತೀಕ್ಷ್ಣತ್ವಮಿತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಬಲಾದೀನ್ ಪ್ರವಿಭಜ್ಯ ಸ್ವೈಃ ಸ್ವೈರೌಷಧವರ್ಗೈಃ-ಯಥಾಯಥಂ ಯೋಗ್ಯೈಃ, ಸಿದ್ಧೋ ಬಸ್ತಿರ್ಯೋಜಿತಃ ಸ್ವಾನ್ ಸ್ವಾನಾಮಯಾನುಪಶಮಯತಿ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦- ಬಲಾದ್ಯನುರೋಧೇನ ಬಸ್ತಿಃ ಕಲ್ಪ್ಯ ಇತ್ಯಾಹ-ಬಲಕಾಲೇತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಉಷ್ಣಾರ್ತಾನಾಂ ನೃಣಾಂ ಶೀತಾನ್ ಬಸ್ತೀನ್ ಶೀತಾರ್ತಾನಾಂ- ಸುಖೋಷ್ಣಾನ್ ಬಸ್ತೀನ್ ದದ್ಯಾತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦- ಹೇತುವ್ಯಾಧಿವಿಪರೀತೋ ಬಸ್ತಿಃ ಕಲ್ಪ್ಯ ಇತ್ಯಾಹ-ಉಷ್ಣಾರ್ತಾನಾಮಿತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ ರಂ- ಶೋಧನೀಯೇಷು ಬೃಂಹಣೀಯನಿಷೇಧಮಾಹ-ಬಸ್ತೀನಿತಿ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ವ್

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸಂ-ಯಸ್ಮಾದೇತೇ ದೋಷೈರ್ನಿಬದ್ಧಜೀವಿತಾಃ, ತಸ್ಮಾದೇತೇಷಾಂ ದೋಷನಿರ್ಹರಣಾತ್ ಪ್ರಾಣಸಂಶಯಃ ಸ್ಯಾದಿತ್ಯಾಹ, ಜೀವಿತರಕ್ಷಾರ್ಥಮೇತೇ ನ ವಿಶೋಧ್ಯಾ ಇತಿ| ಆರ್ಯಾಶ್ಚತಸ್ರಃ| ಇತಿ ಶ್ರೀಮೃಗಾಙ್ಕದತ್ತಪುತ್ರಶ್ರೀಮದರುಣದತ್ತವಿರಚಿತಾಯಾಮಷ್ಟಾಙ್ಗಹೃದಯ- ಟೀಕಾಯಾಂ ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಪಞ್ಚಮೇ ಕಲ್ಪಸಿದ್ಧಸ್ಥಾನೇ ಬಸ್ತಿಕಲ್ಪೋ ನಾಮ ಚತುರ್ಥೋಽಧ್ಯಾಯಃ ಸಮಾಪ್ತಃ|| ೪||