Adhikarana ਅਧ੍ਯਾਯੋਪਕ੍ਰਮਃ · Śloka
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਅਸ੍ਮਾਦਨਨ੍ਤਰਂ ਵਾਤਰਕ੍ਤਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮਾਰਭ੍ਯਤੇ| ਯਤੋ ਵਾਤਸ਼ੋਣਿਤਾਖ਼੍ਯੋ ਵ੍ਯਾਧਿਃ ਪ੍ਰਾਯੋ ਵਾਤਵ੍ਯਾਧਿਰੇਵ| ਸ਼ੋਣਿਤਯੁਕ੍ਤੇਨ ਵਾਯੁਨਾ ਕਤਤ੍ਵਾਦ੍ਬਹੁਵਕ੍ਤਵ੍ਯਾਚ੍ਚ ਪਥਗਸ੍ਯੋਪਦੇਸ਼ਃ, ਇਤ੍ਯਤ ਆਹ-
Adhikarana ਵਾਤਸ਼ੋਣਿਤਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਾਧ੍ਯਾਯਃ ਵਾਤਰਕ੍ਤੇ ਅਲ੍ਪਾਲ੍ਪਂ ਰਕ੍ਤਹਰਣਮ੍ (੨-੧) · Śloka ੧
ਅਥਾਤੋ ਵਾਤਸ਼ੋਣਿਤਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਵ੍ਯਾਖ਼੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ| (ਗਦ੍ਯਸੂਤ੍ਰੇ|੨| ) ਵਾਤਸ਼ੋਣਿਤਿਨੋ ਰਕ੍ਤਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ੍ਯ ਬਹੁਸ਼ੋ ਹਰੇਤ੍| ਅਲ੍ਪਾਲ੍ਪਂ ਪਾਲਯਨ੍ ਵਾਯੁਂ ਯਥਾਦੋਸਂ ਯਥਾਬਲਮ੍||੧||
अथातो वातशोणितचिकित्सितं व्याख़्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| (गद्यसूत्रे|२| ) वातशोणितिनो रक्तं स्निग्धस्य बहुशो हरेत्| अल्पाल्पं पालयन् वायुं यथादोषं यथाबलम्||१||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਵਾਤਸ਼ੋਣਿਤਿਨੋ ਨਰਸ੍ਯ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ੍ਯ ਸਤੋ ਬਹੂਨ੍ ਵਾਰਾਨ੍ ਲੋਹਿਤਮਲ੍ਪਾਲ੍ਪਂ ਹਰੇਦ੍ਵਾਤਕੋਪਭਯਾਤ੍| ਅਤ ਏਵਾਹ,-ਪਾਲਯਨ੍ ਵਾਯੁਮ੍, ਤਥਾ ਯਥਾਦੋਸਂ-ਦੋਸਾਨਤਿਕ੍ਰਮੇਣ, ਤਥਾ ਬਲਾਨਤਿਕ੍ਰਮੇਣ| ਯਥਾਦੋਸਮਿਤ੍ਯੁਪਲਕ੍ਸਣਾਰ੍ਥਮ੍, ਦੂਸ੍ਯਾਦ੍ਯਨਤਿਕ੍ਰਮੇਣਾਪਿ ਰਕ੍ਤਂ ਹਰੇਤ੍|
Adhikarana ਵਾਤਰਕ੍ਤੇ ਰੂਗ੍ਰਾਗਾਦਿਯੁਤੇ ਜਲੌਕੋਭਿਃ ਵਾਤਰਕ੍ਤੇ ਚਿਮਚਿਮਾਦਿਯੁਤੇ ਸ਼ਙ੍ਗਤੁਮ੍ਬੈਃ ਵਾਤਰਕ੍ਤੇ ਦੇਸ਼ਾਨ੍ਤਰਗਤੇ ਪ੍ਰਚ੍ਛਾਨਸਿਰਾਭਿਃ (੨-੩) · Śloka ੩
ਰੁਗ੍ਰਾਗਤੋਦਦਾਹੇਸੁ ਜਲੌਕੋਭਿਰ੍ਵਿਨਿਰ੍ਹਰੇਤ੍| ਸ਼ਙ੍ਗਤੁਮ੍ਬੈਸ਼੍ਚਿਮਿਚਿਮਾਕਣ੍ਡੂਰੁਗ੍ਦੂਯਨਾਨ੍ਵਿਤਮ੍||੨|| ਪ੍ਰਚ੍ਛਾਨੇਨ ਸਿਰਾਭਿਰ੍ਵਾ ਦੇਸ਼ਾਦ੍ਦੇਸ਼ਾਨ੍ਤਰਂ ਵ੍ਰਜਤ੍| |੩|
रुग्रागतोददाहेषु जलौकोभिर्विनिर्हरेत्| शृङ्गतुम्बैश्चिमिचिमाकण्डूरुग्दूयनान्वितम्||२|| प्रच्छानेन सिराभिर्वा देशाद्देशान्तरं व्रजत्| |३|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਰੁਗ੍ਰਾਗਾਦਿਸੁ ਸਤ੍ਸੁ ਜਲੌਕੋਭੀ ਰੁਧਿਰਂ ਹਰੇਤ੍| ਚਿਮਿਚਿਮਾਦ੍ਯਨ੍ਵਿਤਂ ਰਕ੍ਤਂ ਸ਼ਙ੍ਗਤੁਮ੍ਬੈਰ੍ਹਰੇਤ੍| ਦੇਸ਼ਾਦ੍ਦੇਸ਼ਾਨ੍ਤਰਂ ਗਚ੍ਛਦਸਕ੍ ਪ੍ਰਚ੍ਛਾਨੇਨ ਸਿਰਯਾ ਵਾ ਹਰੇਤ੍|
Adhikarana ਵਾਤਰਕ੍ਤੇ ਅਙ੍ਗਗ੍ਲਾਨ੍ਯਾਦੌ ਰਕ੍ਤਸ੍ਤ੍ਰਾਵਨਿਸੇਧਃ ਵਾਤਰਕ੍ਤੇ ਰਕ੍ਤਕ੍ਸਯਾਤ੍ ਗਮ੍ਭੀਰਸ਼ੋਥਾਦਯਃ (੩-੪) · Śloka ੪
| ਅਙ੍ਗਗ੍ਲਾਨੌ ਤੁ ਨ ਸ੍ਰਾਵ੍ਯਂ ਰੂਕ੍ਸੇ ਵਾਤੋਤ੍ਤਰੇ ਚ ਯਤ੍||੩|| ਗਮ੍ਭੀਰਂ ਸ਼੍ਵਯਥੁਂ ਸ੍ਤਮ੍ਭਂ ਕਮ੍ਪਂ ਸ੍ਨਾਯੁਸਿਰਾਮਯਾਨ੍| ਗ੍ਲਾਨਿਮਨ੍ਯਾਂਸ਼੍ਚ ਵਾਤੋਤ੍ਥਾਨ੍ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਵਾਯੁਰਸਕ੍ਸਯਾਤ੍||੪||
| अङ्गग्लानौ तु न स्राव्यं रूक्षे वातोत्तरे च यत्||३|| गम्भीरं श्वयथुं स्तम्भं कम्पं स्नायुसिरामयान्| ग्लानिमन्यांश्च वातोत्थान् कुर्याद्वायुरसृक्षयात्||४||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਅਙ੍ਗਗ੍ਲਾਨੌ ਤੁ ਸਤ੍ਯਾਂ ਨ ਸਾਧ੍ਯਂ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਤਥਾ ਰੂਕ੍ਸੇ ਵਾਤੋਤ੍ਤਰੇ ਚ ਯਦ੍ਰਕ੍ਤਂ ਤਦਪਿ ਨ ਸ੍ਰਾਵ੍ਯਮ੍| ਰੂਕ੍ਸੇ ਸਤਿ ਵਾਤਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਸੇਵੇਤ| ਨਨੁ, ਕਸ੍ਮਾਦ੍ਰਕ੍ਤਸ੍ਰਾਵੋ ਨ ਵਿਧੀਯਤੇ ? ਇਤ੍ਯਾਹ-ਵਾਯੁਰਸਕ੍ਕ੍ਸਯਾਦ੍ਗਮ੍ਭੀਰਸ਼ੋਫਾਦੀਨ੍ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍|
Adhikarana ਵਾਤਰਕ੍ਤੇ ਵਿਰੇਚ੍ਯੇ ਸ੍ਨੇਹਵਿਰੇਚਨਮ੍ (੫) · Śloka ੫
ਵਿਰੇਚ੍ਯਃ ਸ੍ਨੇਹਯਿਤ੍ਵਾ ਤੁ ਸ੍ਨੇਹਯੁਕ੍ਤੈਰ੍ਵਿਰੇਚਨੈਃ| |੫|
विरेच्यः स्नेहयित्वा तु स्नेहयुक्तैर्विरेचनैः| |५|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਵਿਰੇਚਨਯੋਗ੍ਯਃ ਪੁਰੁਸਃ ਸ੍ਨੇਹਯਿਤ੍ਵਾ ਵਿਰੇਚਨਦ੍ਰਵ੍ਯੇਃ ਸ੍ਨੇਹਯੁਤੈਰ੍ਵਿਰੇਚਨੀਯਃ|
Adhikarana ਵਾਤਰਕ੍ਤੇ ਵਾਤਾਧਿਕੇ ਪੁਰਾਣਂ ਘਤਮ੍ (੫) · Śloka ੫
ਵਾਤੋਤ੍ਤਰੇ ਵਾਤਰਕ੍ਤੇ ਪੁਰਾਣਂ ਪਾਯਯੇਦ੍ਘਤਮ੍| ||੫||
वातोत्तरे वातरक्ते पुराणं पाययेद्घृतम्| ||५||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਵਾਤੋਤ੍ਤਰੇ ਵਾਤਰਕ੍ਤੇ ਪੁਰਾਣਂ ਘਤਂ ਪਾਯਯੇਤ੍|
Adhikarana ਵਾਤਰਕ੍ਤੇ ਵਾਤਾਧਿਕੇ ਸ਼੍ਰਾਵਣ੍ਯਾਦਿਘਤਮ੍ (੬) · Śloka ੬
ਸ਼੍ਰਾਵਣੀਕ੍ਸੀਰਕਾਕੋਲੀਕ੍ਸੀਰਿਣੀਜੀਵਕੈਃ ਸਮੈਃ| ਸਿਦ੍ਧਂ ਸਰ੍ਸਭਕੈਃ ਸਰ੍ਪਿਃ ਸਕ੍ਸੀਰਂ ਵਾਤਰਕ੍ਤਨੁਤ੍||੬||
श्रावणीक्षीरकाकोलीक्षीरिणीजीवकैः समैः| सिद्धं सर्षभकैः सर्पिः सक्षीरं वातरक्तनुत्||६||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਸ਼੍ਰਾਵਣ੍ਯਾਦਿਭਿਃ ਸਭਯੁਕ੍ਤੈਃ ਕਲ੍ਕੀਕਤੈਃ ਸਿਦ੍ਧਂ ਘਤਂ ਦੁਗ੍ਧਯੁਕ੍ਤਂ ਵਾ ਵਾਤਸ਼ੋਣਿਤਹਤ੍|
Adhikarana ਵਾਤਰਕ੍ਤੇ ਵਾਤਾਧਿਕੇ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਦਿਘਤਮ੍ ਵਾਤਰਕ੍ਤੇ ਵਾਤਾਧਿਕੇ ਗੁਡੂਚੀਸਿਦ੍ਧਣ੍ ਕ੍ਸੀਰਮ੍ ਵਾਤਰਕ੍ਤੇ ਵਾਤਾਧਿਕੇ ਤੈਲਪਯਃ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਮਿਸ਼ਣਮ੍ (੭-੮) · Śloka ੮
ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਮਧੂਕਵਰਿਭ੍ਯਾਂ ਸਿਦ੍ਧਂ ਵਾ ਸਸਿਤੋਪਲਮ੍| ਘਤਂ ਪਿਬੇਤ੍ਤਥਾ ਕ੍ਸੀਰਂ ਗੁਡੂਚੀਸ੍ਵਰਸੇ ਸ਼ਤਮ੍||੭|| ਤੈਲਂ ਪਯਃ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਂ ਚ ਪਾਯਯੇਦ੍ਵਾ ਸੁਮੂਰ੍ਚ੍ਛਿਤਮ੍| |੮|
द्राक्षामधूकवरिभ्यां सिद्धं वा ससितोपलम्| घृतं पिबेत्तथा क्षीरं गुडूचीस्वरसे शृतम्||७|| तैलं पयः शर्करां च पाययेद्वा सुमूर्च्छितम्| |८|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਮਧੂਕਯੋਃ ਕ੍ਵਾਥੇ ਸਿਦ੍ਧਂ ਵਾ ਘਤਂ ਸਸ਼ਰ੍ਕਰਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਕ੍ਸੀਰਂ ਚ ਗੁਡੂਚੀਸ੍ਵਰਸੇ ਕ੍ਵਥਿਤਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਤੈਲਾਦਿ ਵਾ ਸਮ੍ਮਿਸ਼੍ਰਿਤਂ ਪਾਯਯੇਤ੍|
Adhikarana ਵਾਤਰਕ੍ਤੇ ਵਾਤਾਧਿਕੇ ਬਲਾਦਿਕ੍ਸੀਰਮ੍ (੮-੯) · Śloka ੯
| ਬਲਾਸ਼ਤਾਵਰੀਰਾਸ੍ਨਾਦਸ਼ਮੂਲੈਃ ਸਪੀਲੁਭਿਃ||੮|| ਸ਼੍ਯਾਮੈਰਣ੍ਡਸ੍ਥਿਰਾਭਿਸ਼੍ਚ ਵਾਤਾਰ੍ਤਿਘ੍ਨਂ ਸ਼ਤਂ ਪਯਃ| |੯|
| बलाशतावरीरास्नादशमूलैः सपीलुभिः||८|| श्यामैरण्डस्थिराभिश्च वातार्तिघ्नं शृतं पयः| |९|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਬਲਾਦਿਭਿਃ ਸ਼ਤਂ ਪਯੋ ਵਾਤਰੁਜਾਨਾਸ਼ਨਂ ਸ੍ਯਾਤ੍|
Adhikarana ਵਾਤਰਕ੍ਤੇ ਵਾਤਾਧਿਕੇ ਦੋਸਨੁਲੋਮਨਂ ਕ੍ਸੀਰਮ੍ (੯) · Śloka ੯
| ਧਾਰੋਸ੍ਣਂ ਮੂਤ੍ਰਯੁਕ੍ਤਂ ਵਾ ਕ੍ਸੀਰਂ ਦੋਸਾਨੁਲੋਮਨਮ੍||੯||
| धारोष्णं मूत्रयुक्तं वा क्षीरं दोषानुलोमनम्||९||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਧਾਰੋਸ੍ਣਂ ਕ੍ਸੀਰਂ ਗੋਮੂਤ੍ਰਯੁਕ੍ਤਂ ਵਾ ਦੋਸਾਨੁਲੋਮਨਂ ਸ੍ਯਾਤ੍|
Adhikarana ਵਾਤਰਕ੍ਤੇ ਪਿਤ੍ਤਾਧਿਕੇ ਸ਼ਤਾਵਰ੍ਯਾਦਿਕ੍ਵਾਥਃਵਾਤਰਕ੍ਤੇ ਪਿਤ੍ਤਾਸ੍ਵਦੁਤਿਕ੍ਤਸਿਦ੍ਧਂ ਧਤਂ ਕ੍ਸੀਰਂ ਵਾ (੧੦) · Śloka ੧੦
ਪੈਤ੍ਤੇ ਪਕ੍ਤ੍ਵਾ ਵਰੀਤਿਕ੍ਤਾਪਟੋਲਤ੍ਰਿਫਲਾਮਤਾਃ| ਪਿਬੇਦ੍ਧਤਂ ਵਾ ਕ੍ਸੀਰਂ ਵਾ ਸ੍ਵਾਦੁਤਿਕ੍ਤਕਸਾਧਿਤਮ੍||੧੦||
पैत्ते पक्त्वा वरीतिक्तापटोलत्रिफलामृताः| पिबेद्धृतं वा क्षीरं वा स्वादुतिक्तकसाधितम्||१०||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਪੈਤ੍ਤੇ-ਪਿਤ੍ਤਾਧਿਕੇ ਵਾਤਸ਼ੋਣਿਤੇ, ਸ਼ਤਾਵਰ੍ਯਾਦੀਨ੍ ਪਕ੍ਤ੍ਵਾ ਪਿਬੇਤ੍| ਸ੍ਵਾਦੁਤਿਕ੍ਤਦ੍ਰਵ੍ਯੈਃ ਸਾਧਿਤਂ ਘਤਂ ਕ੍ਸੀਰਂ ਵਾ ਪਿਬੇਤ੍|
Adhikarana ਵਾਤਰਕ੍ਤੇ ਪਿਤ੍ਤਾਬਹੁਦੋਸੇ ਵਿਰੇਕਾਰ੍ਥ ਏਰਣ੍ਡਤੈਲਮ੍ (੧੧) · Śloka ੧੧
ਕ੍ਸੀਰੇਣੈਰਣ੍ਡਤੈਲਂ ਚ ਪ੍ਰਯੋਗੇਣ ਪਿਬੇਨ੍ਨਰਃ| ਬਹੁਦੋਸੋ ਵਿਰੇਕਾਰ੍ਥੇ ਜੀਰ੍ਣੇ ਕ੍ਸੀਰੌਦਨਾਸ਼ਨਃ||੧੧||
क्षीरेणैरण्डतैलं च प्रयोगेण पिबेन्नरः| बहुदोषो विरेकार्थे जीर्णे क्षीरौदनाशनः||११||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਬਹੁਦੋਸੋ ਨਰੋ ਵਿਰੇਕਾਰ੍ਥਮੇਰਣ੍ਡਤੈਲਂ ਕ੍ਸੀਰੇਣ ਪਿਬੇਤ੍| ਜੀਰ੍ਣੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਕ੍ਸੀਰੌਦਨਾਸ਼ੀ ਸ੍ਯਾਤ੍|
Adhikarana ਵਾਤਰਕ੍ਤੇ ਪਿਤ੍ਤਾਦੋਸੇ ਹਰੀਤਕੀ ਕਸਾਯਃ,ਵਾਤਰਕ੍ਤੇ ਪਿਤ੍ਤਾਦੋਸੇ ਤ੍ਰਿਵਤਾਚੂਰ੍ਣਮ੍ (੧੨) · Śloka ੧੨
ਕਸਾਯਮਭਯਾਨਾਂ ਵਾ ਪਾਯਯੇਦ੍ਧਤਭਰ੍ਜਿਤਮ੍| ਕ੍ਸੀਰਾਨੁਪਾਨਂ ਤ੍ਰਿਵਤਾਚੂਰ੍ਣੇ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਰਸੇਨ ਵਾ||੧੨||
कषायमभयानां वा पाययेद्धृतभर्जितम्| क्षीरानुपानं त्रिवृताचूर्णे द्राक्षारसेन वा||१२||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਅਥਵਾ, ਹਰੀਤਕੀਨਾਂ ਕ੍ਵਾਥਂ ਘਤਭਰ੍ਜਿਤਂ ਪਾਯਯੇਤ੍| ਤ੍ਰਿਵਤਾਮੂਲਚੂਰ੍ਣਂ ਕ੍ਸੀਰਾਨੁਪਾਨਂ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਰਸੇਨ ਵਾ ਪਾਯਯੇਤ੍|
Adhikarana ਵਾਤਰਕ੍ਤੇ ਪਿਤ੍ਤਦੋਸੇ ਕ੍ਸੀਰਬਸ੍ਤਯਃ ਵਾਤਰਕ੍ਤੇ ਪਿਤ੍ਤਦੋਸੇਬਸ੍ਤਿਪ੍ਰਸ਼ਂਸਾ (੧੩-੧੪) · Śloka ੧੪
ਨਿਰ੍ਹਰੇਦ੍ਵਾ ਮਲਂ ਤਸ੍ਯ ਸਘਤੈਃ ਕ੍ਸੀਰਬਸ੍ਤਿਭਿਃ| ਨ ਹਿ ਬਸ੍ਤਿਸਮਂ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ਵਾਤਰਕ੍ਤਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮ੍||੧੩|| ਵਿਸ਼ੇਸਾਤ੍ਪ੍ਯੁਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੋਰੁਪਰ੍ਵਾਸ੍ਥਿਜਠਰਾਰ੍ਤਿਸੁ| |੧੪|
निर्हरेद्वा मलं तस्य सघृतैः क्षीरबस्तिभिः| न हि बस्तिसमं किञ्चिद्वातरक्तचिकित्सितम्||१३|| विशेषात्प्युपार्श्वोरुपर्वास्थिजठरार्तिषु| |१४|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਅਥਵਾ ਤਸ੍ਯ-ਵਾਤਰਕ੍ਤਵਤੋ, ਮਲਂ ਕ੍ਸੀਰਬਸ੍ਤਿਭਿਰ੍ਘਤਾਨ੍ਵਿਤੈਰ੍ਨਿਰ੍ਹਰੇਤ੍| ਯਸ੍ਮਾਦ੍ਬਸ੍ਤਿਤੁਲ੍ਯਂ ਨਾਨ੍ਯਦ੍ਵਾਤਰਕ੍ਤਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮਸ੍ਤਿ| ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਪਾਥ੍ਵਾਦਿਪੀਡਾਸੁ ਬਸ੍ਤਿਰ੍ਹਿਤਃ|
Adhikarana ਵਾਤਰਕ੍ਤੇ ਕਫਾਧਿਕੇ ਮੁਸ੍ਤਾਦਿਕਥਃ (੧੪-੧੫) · Śloka ੧੫
| ਮੁਸ੍ਤਾਧਾਤ੍ਰੀਹਰਿਦ੍ਰਾਣਾਂ ਪਿਬੇਤ੍ਕ੍ਵਾਥਂ ਕਫੋਲ੍ਬਣੇ||੧੪|| ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰਂ ਤ੍ਰਿਫਲਾਯਾ ਵਾ ਗੁਡੂਚੀਂ ਵਾ ਯਥਾਤਥਾ| |੧੫|
| मुस्ताधात्रीहरिद्राणां पिबेत्क्वाथं कफोल्बणे||१४|| सक्षौद्रं त्रिफलाया वा गुडूचीं वा यथातथा| |१५|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਮੁਸ੍ਤਾਦੀਨਾਂ ਕ੍ਵਾਥਂ ਮਾਕ੍ਸਿਕਾਨ੍ਵਿਤਂ ਕਫੋਤ੍ਤਰੇ ਵਾਤਸ਼ੋਣਿਤੇ ਪਿਬੇਤ੍| ਤ੍ਰਿਫਲਾਯਾਃ ਕ੍ਵਾਥਂ ਵਾ ਸਮਾਕ੍ਸਿਕਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਸਰ੍ਵੇਣ ਪ੍ਰਕਾਰੇਣ ਗੁਡੂਚੀਂ ਵਾ ਪਿਬੇਤ੍|
Adhikarana ਵਾਤਰਕ੍ਤੇਰਕ੍ਤੇ ਕਫਾਧਿਕੇ ਤ੍ਰਿਫਲਾਕ੍ਵਾਥਃ,ਵਾਤਰਕ੍ਤੇ ਕਫਾਧਿਕੇ ਗੁਡੂਚੀਕ੍ਵਾਥਾਦਿ ਵਾਤਰਕ੍ਤੇ ਕਫਾਧਿਕੇ ਰਕ੍ਤੇਸ੍ਨੇਹੋ ਵਮਨਂ ਰੂਕ੍ਸਣਂ ਚ ਵਾਤਰਕ੍ਤੇ ਤ੍ਰਿਦੋਸਜੇ ਸ਼ੂਲਾਨ੍ਵਿਤੇ ਤ੍ਰਿਫਲਾਦਿਕਲ੍ਕਃ (੧੫-੧੮) · Śloka ੧੮
| ਯਥਾਰ੍ਹਸ੍ਨੇਹਪੀਤਂ ਚ ਵਾਮਿਤਂ ਮਦੁ ਰੂਕ੍ਸਯੇਤ੍||੧੫|| ਤ੍ਰਿਫਲਾਵ੍ਯੋਸਪਤ੍ਰੈਲਾਤ੍ਵਕ੍ਕ੍ਸੀਰੀਚਿਤ੍ਰਕਂ ਵਚਾਮ੍| ਵਿਡਙ੍ਗਮ੍ ਂ ਪਿਪ੍ਪਲੀਮੂਲਂ ਲੋਮਸ਼ਾਂ ਵਸਕਂ ਤ੍ਵਚਮ੍||੧੬|| ਦ੍ਧਿਂ ਲਾਙ੍ਗਲਿਕੀਂ ਚਵ੍ਯਂ ਸਮਭਾਗਾਨਿ ਪੇਸਯੇਤ੍| ਕਲ੍ਯੇ ਲਿਪ੍ਤ੍ਵਾਯਸੀਂ ਪਾਤ੍ਰੀਂ ਮਧ੍ਯਾਹ੍ਨੇ ਭਕ੍ਸਯੇਦਿਦਮ੍||੧੭|| ਵਾਤਾਸ੍ਰੇ ਸਰ੍ਵਦੋਸੇਪਿ ਪਰਂ ਸ਼ੂਲਾਨ੍ਵਿਤੇ ਹਿਤਮ੍| |੧੮|
| यथार्हस्नेहपीतं च वामितं मृदु रूक्षयेत्||१५|| त्रिफलाव्योषपत्रैलात्वक्क्षीरीचित्रकं वचाम्| विडङ्गम् ं पिप्पलीमूलं लोमशां वृषकं त्वचम्||१६|| ऋद्धिं लाङ्गलिकीं चव्यं समभागानि पेषयेत्| कल्ये लिप्त्वाऽऽयसीं पात्रीं मध्याह्ने भक्षयेदिदम्||१७|| वातास्रे सर्वदोषेऽपि परं शूलान्विते हितम्| |१८|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਯੋ ਯਸ੍ਯਾਰ੍ਹਃ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਤਂ ਪੀਤਵਨ੍ਤਂ ਕਤਵਮਨਂ ਚ ਮਦੁ ਕਤ੍ਵਾ ਰੂਕ੍ਸਯੇਤ੍| ਸ੦-ਤ੍ਰਿਫਲਾਦੀਨਿ ਸਮਾਂਸ਼ਾਨਿ ਜਲੇਨ ਪੇਸਯੇਤ੍| ਪਿਸ੍ਟ੍ਵਾ ਚ ਪ੍ਰਭਾਤੇ ਲੌਹੀਂ ਪਾਤ੍ਰੀਂ ਲਿਪ੍ਤ੍ਵਾ ਮਧ੍ਯਾਹ੍ਨ ਇਦਂ ਭਕ੍ਸਯੇਤ੍| ਏਤਚ੍ਚ ਵਾਤਰਕ੍ਤੇ ਸਰ੍ਵਦੋਸੇਪਿ ਪਰਂ ਸ਼ੂਲਾਨ੍ਵਿਤੇ ਹਿਤਮ੍|
Adhikarana ਵਾਤਰਕ੍ਤੇ ਤ੍ਰਿਦੋਸਜੇ ਕੋਕਿਲਾਕ੍ਸਕਕ੍ਵਾਥਃ (੧੮-੧੯) · Śloka ੧੯
| ਕੋਕਿਲਾਕ੍ਸਕਨਿਰ੍ਯੂਹਃ ਪੀਤਸ੍ਤਚ੍ਛਾਕਭੋਜਿਨਾ||੧੮|| ਕਪਾਭ੍ਯਾਸ ਇਵ ਕ੍ਰੋਧਂ ਵਾਤਰਕ੍ਤਂ ਨਿਯਚ੍ਛਤਿ| |੧੯|
| कोकिलाक्षकनिर्यूहः पीतस्तच्छाकभोजिना||१८|| कृपाभ्यास इव क्रोधं वातरक्तं नियच्छति| |१९|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਕੋਕਿਲਾਕ੍ਸਭੋਜਿਨਾ ਕੋਕਿਲਾਕ੍ਸਕਕ੍ਵਾਥਃ ਪੀਤੋ ਵਾਤਰਕ੍ਤਂ ਸ਼ਮਯਤਿ| ਕਪਾਭ੍ਯਾਸਃ ਕ੍ਰੋਧਂ ਯਥਾ|
Adhikarana ਵਾਤਰਕ੍ਤੇ ਤ੍ਰਿਦੋਸਜੇ ਲੇਲੀਤਕੀਵਸਾ (੧੯-੨੦) · Śloka ੨੦
| ਪਞ੍ਚਮੂਲਸ੍ਯ ਧਾਤ੍ਰ੍ਯਾ ਵਾ ਰਸੈਰ੍ਲੇਲੀਤਕੀਂ ਵਸਾਮ੍||੧੯|| ਖ਼ੁਡਂ ਸੁਰੂਢਮਪ੍ਯਙ੍ਗੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰੀ ਪਿਬਨ੍ ਜਯੇਤ੍| |੨੦|
| पञ्चमूलस्य धात्र्या वा रसैर्लेलीतकीं वसाम्||१९|| ख़ुडं सुरूढमप्यङ्गे ब्रह्मचारी पिबन् जयेत्| |२०|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਪਞ੍ਚਮੂਲਸ੍ਯ ਰਸੈਰਾਮਲਕਰਸੈਰ੍ਵਾ ਲੇਲੀਤਕੀਂ ਵਸਾਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰੀ ਪਿਬਨ੍ ਸ਼ਰੀਰੇ ਖ਼ੁਡਂ ਸੁਸ੍ਥਿਰੀਭੂਤਮਪਿ ਜਯੇਤ੍|
Adhikarana ਵਾਤਰਕ੍ਤੇ ਇਤ੍ਯਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰਂ ਕਰ੍ਮਂ ਵਾਤਰਕ੍ਤੇ ਅਤਃ ਪਰਂ ਬਾਹ੍ਯਮ੍ (੨੦) · Śloka ੨੦
| ਇਤ੍ਯਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰਮੁਦ੍ਦਿਸ੍ਟਂ ਕਰ੍ਮਬਾਹ੍ਯਮਤਃ ਪਰਮ੍||੨੦||
| इत्याभ्यन्तरमुद्दिष्टं कर्मबाह्यमतः परम्||२०||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਇਤਿ-ਏਵਂ, ਅਭ੍ਯਨ੍ਤਰਂ ਕਰ੍ਮ-ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮੁਕ੍ਤਮ੍| ਸ੦-ਅਤਃ ਪਰਂ ਬਾਹ੍ਯਂ ਕਰ੍ਮੋਚ੍ਯਤੇ|
Adhikarana ਵਾਤਰਕ੍ਤੇ ਜ੍ਵਰਦਾਹਾਰ੍ਤੌ ਆਰਨਾਲਤੈਲਮ੍ (੨੧) · Śloka ੨੧
ਆਰਨਾਲਾਢਕੇ ਤੈਲਂ ਪਾਦਸਰ੍ਜਰਸਂ ਸ਼ਤਮ੍| ਪ੍ਰਭੂਤੇ ਖ਼ਜਿਤਂ ਤੋਯੇ ਜ੍ਵਰਦਾਹਾਰ੍ਤਿਨੁਤ੍ਪਰਮ੍||੨੧||
आरनालाढके तैलं पादसर्जरसं शृतम्| प्रभूते ख़जितं तोये ज्वरदाहार्तिनुत्परम्||२१||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਕਾਞ੍ਜਿਕਸ੍ਯਾਢਕੇ ਤੈਲਂ ਚਤੁਰ੍ਥਭਾਗਸਰ੍ਜਰਸਂ ਪਕ੍ਵਂ ਪ੍ਰਭੂਤੇ ਜਲੇ ਮਥਿਤਂ ਪਰਂ ਜ੍ਵਰਦਾਹਾਰ੍ਤਿਨੁਤ੍|
Adhikarana ਵਾਤਰਕ੍ਤੇ ਰੂਜਾਯਾਂ ਪਿਣ੍ਡਤੈਲਮ੍ (੨੨) · Śloka ੨੨
ਸਮਧੂਚ੍ਛਿਸ੍ਟਮਞ੍ਜਿਸ੍ਠਂ ਸਸਰ੍ਜਰਸਸਾਰਿਵਮ੍| ਪਿਣ੍ਡਤੈਲਂ ਤਦਭ੍ਯਙ੍ਗਾਦ੍ਵਾਤਰਕ੍ਤਰੁਜਾਪਹਮ੍||੨੨||
समधूच्छिष्टमञ्जिष्ठं ससर्जरससारिवम्| पिण्डतैलं तदभ्यङ्गाद्वातरक्तरुजापहम्||२२||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਂ ਤੈਲਂ ਪਕ੍ਵਂ ਸਹ ਮਧੂਚ੍ਛਿਸ੍ਟਮਞ੍ਜਿਸ੍ਠਾਸਰ੍ਜਰਸਸਾਰਿਵਾਭਿਰਾਵਾਪਰੂਪਾਭਿਰ੍ਵਰ੍ਤਤੇ ਯਤ੍ਤਦੇਵਭੂਤਂ ਸਤ੍ਪਿਣ੍ਡਤੈਲਮੁਚ੍ਯਤੇ| ਤਚ੍ਚਾਭ੍ਯਙ੍ਗਾਦ੍ਵਾਤਰਕ੍ਤਰੁਜਾਹਰਮ੍|
Adhikarana ਵਾਤਰਕ੍ਤੇ ਰੂਜਾਯਾਂ ਦਸ਼ਮੂਲਸ਼ਤਕ੍ਸੀਰੇਣ ਪਰਿਸੇਕਃ,ਵਾਤਰਕ੍ਤੇ ਰੂਜਾਯਾਂ ਕੋਸ੍ਣਸਰ੍ਪਿਸਾ (੨੩) · Śloka ੨੩
ਦਸ਼ਮੂਲਸ਼ਤਂ ਕ੍ਸੀਰਂ ਸਦ੍ਯਃ ਸ਼ੂਲਨਿਵਾਰਣਮ੍| ਪਰਿਸੇਕੋਨਿਲਪ੍ਰਾਯੇ ਤਦ੍ਵਤ੍ਕੋਸ੍ਣੇਨ ਸਰ੍ਪਿਸਾ||੨੩||
दशमूलशृतं क्षीरं सद्यः शूलनिवारणम्| परिषेकोऽनिलप्राये तद्वत्कोष्णेन सर्पिषा||२३||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਦਸ਼ਮੂਲੇਨ ਕ੍ਸੀਰਂ ਸਿਦ੍ਧਂ ਸ਼ੀਘ੍ਰਮੇਵ ਸ਼ੂਲਹਤ੍, ਪਰਿਸੇਕੇਣੇਤ੍ਯਰ੍ਥਾਦਵਗਮ੍ਯਤੇ| ਅਤ ਏਵਾਹ-ਪਰਿਸੇਕੋਨਿਲਪ੍ਰਾਯੇ| ਤਥੇਵ ਕੋਸ੍ਣੇਨ ਸਰ੍ਪਿਸਾ-ਘਤੇਨ, ਹਿਤਃ|
Adhikarana ਵਾਤਰਕ੍ਤੇ ਸ੍ਤਮ੍ਭਾਦ੍ਯਾਰ੍ਤੇ ਮਧੁਰਸਿਦ੍ਧਸ੍ਨੇਹੈਃ ਪਰਿਸੇਕਃ (੨੪) · Śloka ੨੪
ਸ੍ਨੇਹੈਰ੍ਮਧੁਰਸਿਦ੍ਧੈਰ੍ਵਾ ਚਤੁਰ੍ਭਿਃ ਪਰਿਸੇਚਯੇਤ੍| ਸ੍ਤਮ੍ਭਾਕ੍ਸੇਪਕਸ਼ੂਕਾਰ੍ਤਂ ਕੋਸ੍ਣੈਰ੍ਦਾਹੇ ਤੁ ਸ਼ੀਤਲੈਃ||੨੪||
स्नेहैर्मधुरसिद्धैर्वा चतुर्भिः परिषेचयेत्| स्तम्भाक्षेपकशूकार्तं कोष्णैर्दाहे तु शीतलैः||२४||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਅਥਵਾ ਸ੍ਤਮ੍ਭਾਦਿਭਿਰਾਰ੍ਤਂ ਨਰਂ ਚਤੁਰ੍ਭਿਰ੍ਮਧੁਰਦ੍ਰਵ੍ਯਸਾਧਿਤੈਃ ਸ੍ਨੇਹੈਃ ਕੋਸ੍ਣੈਃ ਪਰਿਸੇਚਯੇਤ੍| ਦਾਹੇ ਪੁਨਸ੍ਤੈਰੇਵ ਸ਼ੀਤੈਃ ਪਰਿਸੇਚਯੇਤ੍|
Adhikarana ਵਾਤਰਕ੍ਤੇ ਸ੍ਤਮ੍ਭਾਦ੍ਯਾਰ੍ਤੇਗਵ੍ਯਾਦਿਕ੍ਸੀਰੈਃ (੨੫) · Śloka ੨੫
ਤਦ੍ਵਦ੍ਗਵ੍ਯਾਵਿਕਚ੍ਛਾਗੈਃ ਕ੍ਸੀਰੈਸ੍ਤੈਲਵਿਮਿਸ਼੍ਰਿਤੈਃ| |੨੫|
तद्वद्गव्याविकच्छागैः क्षीरैस्तैलविमिश्रितैः| |२५|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਅਥਵਾ, ਗਵ੍ਯਾਵਿਕਚ੍ਛਾਗੈਃ ਕ੍ਸੀਰੈਸ੍ਤੈਲਵਿਮਿਸ਼੍ਰਿਤੈਃ ਕੋਸ੍ਣੈਃ ਸ੍ਤਮ੍ਭਾਕ੍ਸੇਪਕਸ਼ੂਲਾਰ੍ਤਂ ਤਦ੍ਵਤ੍-ਪ੍ਰਾਗ੍ਵਤ੍, ਪਰਿਸੇਚਯੇਤ੍| ਦਾਹੇ ਪੁਨਰੇਤੈਰੇਵ ਕ੍ਸੀਤੈਃ ਪਰਿਸੇਚਯੇਤ੍|
Adhikarana ਵਾਤਰਕ੍ਤੇ ਸ੍ਤਮ੍ਭਾਦ੍ਯਾਰ੍ਤੇਜੀਵਨੀਯਕ੍ਵਾਥੈਃਵਾਤਰਕ੍ਤੇ ਸ੍ਤਮ੍ਭਾਲਘੁਪਞ੍ਚਮੂਲਕ੍ਵਾਥੈਃ (੨੫) · Śloka ੨੫
| ਨਿਃਕ੍ਵਾਥੈਰ੍ਜੀਵਨੀਯਾਨਾਂ ਪਞ੍ਚਮੂਲਸ੍ਯ ਵਾ ਲਘੋਃ||੨੫||
| निःक्वाथैर्जीवनीयानां पञ्चमूलस्य वा लघोः||२५||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਜੀਵਨੀਯਾਨਾਂ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਾਂ ਨਿਃਕ੍ਵਾਥੈਰ੍ਲਘੋਰ੍ਵਾ ਪਞ੍ਚਮੂਲਸ੍ਯ ਕ੍ਵਾਥੈਃ ਕੋਸ੍ਣੈਃ ਸ੍ਤਮ੍ਭਾਦ੍ਯਾਰ੍ਤਂ ਪਰਿਸੇਚਯੇਤ੍| ਦਾਹੇ ਤੁ ਸ਼ੀਤਲੈਃ|
Adhikarana ਵਾਤਰਕ੍ਤੇ ਸ੍ਤਮ੍ਭਦ੍ਯਾਰ੍ਤੇਦ੍ਰਾਕ੍ਸੇਕ੍ਸੁਰਸਾਦ੍ਯੈਃ (੨੬) · Śloka ੨੬
ਦ੍ਰਾਕ੍ਸੇਕ੍ਸੁਰਸਮਦ੍ਯਾਨਿ ਦਧਿਮਸ੍ਤ੍ਵਮ੍ਲਕਾਞ੍ਜਿਕਮ੍| ਸੇਕਾਰ੍ਥਂ ਤਣ੍ਡੁਲਕ੍ਸੌਦ੍ਰਸ਼ਰ੍ਕਰਾਮ੍ਭਸ਼੍ਚ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ||੨੬||
द्राक्षेक्षुरसमद्यानि दधिमस्त्वम्लकाञ्जिकम्| सेकार्थं तण्डुलक्षौद्रशर्कराम्भश्च शस्यते||२६||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਦਾਹੇ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਰਸ ਇਕ੍ਸੁਰਸ ਮਦ੍ਯਾਨਿ ਦਧਿਮਸ੍ਤ੍ਵਮ੍ਲਕਾਞ੍ਜਿਕਂ ਸੇਕਾਰ੍ਥਂ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ| ਤਥਾ, ਤਣ੍ਡੁਲਾਮ੍ਭਃ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਾਮ੍ਭਃ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਮ੍ਭਸ਼੍ਚ ਸੇਕਾਰ੍ਥਂ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ|
Adhikarana ਵਾਤਰਕ੍ਤੇ ਦਾਹਰੂਕ੍ਲ੍ਕਮੇਸੁ ਪ੍ਰਿਯਨਾਰੀਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਃ (੨੭) · Śloka ੨੭
ਪ੍ਰਿਯਾਃ ਪ੍ਰਿਯਂਵਦਾ ਨਾਰ੍ਯਸ਼੍ਚਨ੍ਦਮਾਰ੍ਦ੍ਰਕਰਸ੍ਤਨਾਃ| ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਸ਼ੀਤਾਹ੍ ਸੁਖਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾ ਘ੍ਨਨ੍ਤਿ ਦਾਹਂ ਰੁਜਂ ਕ੍ਲਮਮ੍||੨੭||
प्रियाः प्रियंवदा नार्यश्चन्दमार्द्रकरस्तनाः| स्पर्शशीताह् सुखस्पर्शा घ्नन्ति दाहं रुजं क्लमम्||२७||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਨਾਰ੍ਯਃ ਪ੍ਰਿਯਾਃ-ਵਲ੍ਲਭਾਃ, ਪ੍ਰਿਯਵਚਸਸ਼੍ਚਨ੍ਦਨੋਨਾਰ੍ਦ੍ਰਾਃ ਕਰਾਃ ਸ੍ਤਨਾਸ਼੍ਚ ਯਾਸਾਂ ਤਾਂ ਏਵਂਵਿਧਾਃ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ੇਨ ਸ਼ੀਤਾਃ ਸੁਖਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾਸ਼੍ਚ੍ ਦਾਹਂ [ ਰੁਜਂ ] ਕ੍ਲਮਂ ਚ ਘ੍ਨਨ੍ਤਿ|
Adhikarana ਵਾਤਰਕ੍ਤੇ ਸਰਾਗਾਦਿਕੇ ਪ੍ਰਪੌਣ੍ਡਰੀਕਾਦਿਲੇਪਃ (੨੮-੨੯) · Śloka ੨੯
ਸਰਾਗੇ ਸਰੁਜੇ ਦਾਹੇ ਰਕ੍ਤਂ ਹਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਲੇਪਯੇਤ੍| ਪ੍ਰਪੌਣ੍ਡਰੀਕਮਞ੍ਜਿਸ੍ਠਾਦਾਰ੍ਵੀਮਧੁਕਚਨ੍ਦਨੈਃ||੨੮|| ਸਿਤੋਪਲੈਰਕਾਸਕ੍ਤੁਮਸੂਰੋਸ਼ੀਰਪਦ੍ਮਕੈਃ| ਲੇਪੋ ਰੁਗ੍ਦਾਹਵੀਸਰ੍ਪਰਾਗਸ਼ੋਫਨਿਬਰ੍ਹਣਃ||੨੯||
सरागे सरुजे दाहे रक्तं हृत्वा प्रलेपयेत्| प्रपौण्डरीकमञ्जिष्ठादार्वीमधुकचन्दनैः||२८|| सितोपलैरकासक्तुमसूरोशीरपद्मकैः| लेपो रुग्दाहवीसर्परागशोफनिबर्हणः||२९||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਦਾਹੇ ਸਰਾਗੇ ਸਤਿ ਰਕ੍ਤਂ ਹਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਪੌਣ੍ਡਰੀਕਾਦਿਭਿਰ੍ਲੇਪਃ ਕਾਰ੍ਯਃ| ਸ ਚ ਲੇਪੋ ਰੁਗ੍ਦਾਹਾਦਿਨਿਬਰ੍ਹਣਃ| ਦਾਰ੍ਵੀ-ਦਾਰੁਹਰਿਦ੍ਰਾ| ਮਧੁਕਂ-ਯਸ੍ਟੀਮਧੁ| ਸਿਤੋਪਲਾ-ਸ਼ਰ੍ਕਰਾ| ਏਰਕਾਸਕ੍ਤੁਃ-ਏਰਕਾਬੀਜਸਕ੍ਤੁਃ|
Adhikarana ਵਾਤਰਕ੍ਤੇ ਸ਼ੂਲੇ ਵਾਰਨ੍ਧਸਿਦ੍ਧਃ ਕਸ਼ਰੋ ਉਪਨਾਹਨਮ੍ (੩੦) · Śloka ੩੦
ਵਾਤਘ੍ਨੈਃ ਸਾਧਿਤਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਃ ਕਸ਼ਰੋ ਮੁਦ੍ਗਪਾਯਸਃ| ਤਿਲਸਰ੍ਸਪਪਿਣ੍ਡੈਸ਼੍ਚ ਸ਼ੂਲਘ੍ਨਮੁਪਨਾਹਨਮ੍||੩੦||
वातघ्नैः साधितः स्निग्धः कृशरो मुद्गपायसः| तिलसर्षपपिण्डैश्च शूलघ्नमुपनाहनम्||३०||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਕਸ਼ਰਃ-ਤਿਲਮੁਦ੍ਗਾਦਿਕਤੋ, ਵਾਤਘ੍ਨੈਃ ਸਾਧਿਤੋ ਮੁਦ੍ਰਪਾਯਸੋ-ਮੁਦ੍ਰਕ੍ਸੀਰੇ ਯੋ ਮਿਸ਼੍ਰਿਤਃ, ਤਿਲਸਰ੍ਸਪਪਿਣ੍ਡੈਸ਼੍ਚੈਤਦੁਪਨਾਹਨਂ ਸ਼ੂਲਘ੍ਨਮ੍|
Adhikarana ਵਾਤਰਕ੍ਤੇ ਸ੍ਤਮ੍ਭਾਦਿਕੇ ਔਦਕਾਦਿਵੇਸਵਾਰਾਃ ਵਾਤਰਕ੍ਤੇ ਸ੍ਤਮ੍ਭਾਔਦਕਾਦਿਵਸਾ (੩੧-੩੨) · Śloka ੩੨
ਔਦਕਪ੍ਰਸਹਾਨੂਪਵੇਸਵਾਰਾਃ ਸੁਸਂਸ੍ਕਤਾਃ| ਜੀਵਨੀਯੌਸਧੈਃ ਸ੍ਨੇਹਯੁਕ੍ਤਾਃ ਸ੍ਯੁਰੁਪਨਾਹਨੇ||੩੧|| ਸ੍ਤਮ੍ਭਤੋਦਰੁਗਾਯਾਮਸ਼ੋਫਾਙ੍ਗਗ੍ਰਹਨਾਸ਼ਨਾਃ| ਜੀਵਨੀਯੌਸਧੈਃ ਸਿਦ੍ਧਾ ਸਪਯਸ੍ਕਾ ਵਸਾਪਿ ਵਾ||੩੨||
औदकप्रसहानूपवेसवाराः सुसंस्कृताः| जीवनीयौषधैः स्नेहयुक्ताः स्युरुपनाहने||३१|| स्तम्भतोदरुगायामशोफाङ्गग्रहनाशनाः| जीवनीयौषधैः सिद्धा सपयस्का वसाऽपि वा||३२||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਔਦਕਾਦ੍ਯਾ ਜੀਵਨੀਯੌਸਧੈਃ ਸਾਧਿਤਾਃ ਸ੍ਨੇਹਯੁਕ੍ਤਾਃ ਸੁਸਂਸ੍ਕਤਾ ਉਪਨਾਹੇਨ ਸ੍ਤਮ੍ਭਾਦਿਨਾਸ਼ਨਾਃ ਸ੍ਯੁਃ| ਅਥਵਾ, ਔਦਕਾਦੀਨਾਂ ਵਸਾ ਜੀਵਨੀਯੌਸਧੈਃ ਸਿਦ੍ਧਾ ਸਪਯਸ੍ਕਾ ਸ੍ਤਮ੍ਭਾਦਿਨਾਸ਼ਨਾ ਸ੍ਯਾਤ੍|
Adhikarana ਵਾਤਰਕ੍ਤੇ ਸ੍ਤਮ੍ਭਾਦ੍ਯਾਰ੍ਤੇ ਘਤਾਦਿਲੇਪਃ ਵਾਤਰਕ੍ਤੇ ਸ੍ਤਮ੍ਭਾ ਭਸ੍ਟਤਿਲਲੇਪਃ (੩੩) · Śloka ੩੩
ਘਤਂ ਸਹਚਰਾਨ੍ਮੂਲਂ ਜੀਵਨ੍ਤੀ ਛਾਗਲਂ ਪਯਃ| ਲੇਪਃ ਪਿਸ੍ਟਾਸ੍ਤਿਲਾਸ੍ਤਦ੍ਵਦ੍ਭਸ੍ਟਾਃ ਪਯਸਿ ਨਿਵਤਾਃ||੩੩||
घृतं सहचरान्मूलं जीवन्ती छागलं पयः| लेपः पिष्टास्तिलास्तद्वद्भृष्टाः पयसि निवृताः||३३||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਸਹਚਰਜੀਵਨ੍ਤੀਮੂਲਕਲ੍ਕੋ ਘਤਚ੍ਛਾਗਪਯੋਮਿਸ਼੍ਰੋ ਲੇਪ ਉਪਯੋਗੀ ਭਵਤਿ| ਪਿਸ੍ਟਾਸ੍ਤਿਲਾ ਭਸ੍ਟਾਃ-ਭਜਿਤਾਃ, ਪਯਸਿ-ਕ੍ਸੀਰੇ, ਨਿਵਤਾਃ-ਪ੍ਰਕ੍ਸਿਪ੍ਤਾਃ, ਤਦ੍ਵਤ੍-ਪ੍ਰਾਗ੍ਵਤ੍ ਪ੍ਰਲੇਪੇ ਯੋਜ੍ਯਾਃ|
Adhikarana ਵਾਤਰਕ੍ਤੇ ਵਾਤਾਧਿਕੇਧਿਕੇ ਸ਼ੂਲੇ ਉਮੈਰਣ੍ਡ੍ਲੇਪੌ (੩੪) · Śloka ੩੪
ਕ੍ਸਾਰਪ੍ਰਿਸ੍ਟਕ੍ਸੁਮਾਂ ਲੇਪਮੇਰਣ੍ਡਸ੍ਯ ਫਲਾਨਿ ਵਾ| ਕੁਘਾਰ੍ਚ੍ਛੂਲਨਿਵਤ੍ਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਸ਼ਤਾਹ੍ਵਾਂ ਵਾਨਿਲੇਧਿਕੇ||੩੪||
क्षारप्रिष्टक्षुमां लेपमेरण्डस्य फलानि वा| कुघार्च्छूलनिवृत्त्यर्थं शताह्वां वाऽनिलेऽधिके||३४||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਕ੍ਸੁਮਾਂ-ਅਤਸੀਂ, ਕ੍ਸੀਰੇਣ ਪਿਸ੍ਟਾਮਧਿਕੇਨਿਲੇ ਸ਼ੂਲਨਿਵਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਲੇਪਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਯਦ੍ਵਾ, ਏਰਣ੍ਡਸ੍ਯ ਫਲਾਨਿ ਕ੍ਸੀਰਪਿਸ੍ਟਾਨਿ ਸ਼ੂਲਨਿਵਤ੍ਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਲੇਪਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਯਦ੍ਵਾ, ਸ਼ਤਪੁਸ੍ਪਾਂ ਕ੍ਸੀਰੇ ਪਿਸ੍ਟ੍ਵਾ ਸ਼ੂਲਨਿਵਤ੍ਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਲੇਪਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍|
Adhikarana ਵਾਤਰਕ੍ਤੇ ਵਾਤਾਧਿਕੇਮੂਤ੍ਰਾਦਿਪਵ੍ਕਂ ਘਤਂ ਅਮ੍ਯਞ੍ਜਨਮ੍ (੩੫) · Śloka ੩੫
ਮੂਤ੍ਰਕ੍ਸਾਰਸੁਰਾਪਕ੍ਵਂ ਗ਼ਤਮਭ੍ਯਞ੍ਜਨੇ ਹਿਤਮ੍| |੩੫|
मूत्रक्षारसुरापक्वं ग़ृतमभ्यञ्जने हितम्| |३५|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਮੂਤ੍ਰਾਦਿਭਿਃ ਸਿਦ੍ਧਂ ਗ਼ਤਮਧਿਕੇਨਿਲੇਭ੍ਯਞ੍ਜਨੇ ਹਿਤਮ੍|
Adhikarana ਵਾਤਰਕ੍ਤੇ ਵਾਤਾਧਿਕੇ ਸਿਦ੍ਧਂ ਸ਼ੁਕ੍ਤਂ ਸੇਕਾਭ੍ਯਙ੍ਗੇ (੩੬) · Śloka ੩੬
| ਸਿਦ੍ਧਂ ਸਮਧੁ ਸ਼ੁਕ੍ਤਂ ਵਾ ਸੇਕਾਭ੍ਯਙ੍ਗੇ|੩੫| |੩੬|
| सिद्धं समधु शुक्तं वा सेकाभ्यङ्गे|३५| |३६|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਸ਼ੁਕ੍ਤਂ-ਚੁਕ੍ਰਂ, ਸਿਦ੍ਧਂ ਸਮਾਕ੍ਸਿਕਂ ਸੇਕੇ ਪਰਿਸੇਕੇਭ੍ਯਙ੍ਗੇ ਚ ਹਿਤਮ੍||੩੬||
Adhikarana ਵਾਤਰਕ੍ਤੇਰਕ੍ਤੇ ਕਫੋਤ੍ਤਰੇ ਸ਼ੂਲੇ ਗਹਧੂਮਾਦਿਲੇਪਃ (੩੫-੩੬) · Śloka ੩੬
| ਕਫੋਤ੍ਤਰੇ||੩੫|| ਗਹਧੂਮੋ ਵਚਾ ਕੁਸ੍ਠਂ ਸ਼ਤਾਹ੍ਵਾ ਰਜਨੀਦ੍ਵਯਮ੍| ਪ੍ਰਲੇਪਃ ਸ਼ੂਲਨੁਦ੍ਵਾਤਰਕ੍ਤੇ|੩੬|
| कफोत्तरे||३५|| गृहधूमो वचा कुष्ठं शताह्वा रजनीद्वयम्| प्रलेपः शूलनुद्वातरक्ते|३६|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਕਫੋਤ੍ਤਰੇ ਵਾਤਰਕ੍ਤੇ ਗਹਧੂਮਾਦਿਪ੍ਰਲੇਪੋ ਹਿਤੋ ਭਵਤਿ| ਸ਼ਤਾਹ੍ਵਾ-ਸ਼ਤਪੁਸ੍ਪਾ| ਰਜਨੀਦ੍ਵਯਂ-ਹਰਿਦ੍ਰੇ ਦ੍ਵੇ|
Adhikarana ਵਾਤਰਕ੍ਤੇ ਵਾਤਰਕ੍ਤੇਕਫੋਤ੍ਤਰੇ ਮਧੁਸ਼ਿਪ੍ਰੁਬੀਜਲੇਪਃ (੩੬-੩੭) · Śloka ੩੭
| ਵਾਤਕਫੋਤ੍ਤਰੇ||੩੬|| ਮਧੁਸ਼ਿਗ੍ਰੋਰ੍ਹਿਤਂ ਤਦ੍ਵਦ੍ਬੀਜਂ ਧਾਨ੍ਯਾਮ੍ਲਸਂਯੁਤਮ੍| |੩੭|
| वातकफोत्तरे||३६|| मधुशिग्रोर्हितं तद्वद्बीजं धान्याम्लसंयुतम्| |३७|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਵਾਤਕਫੋਤ੍ਤਰੇ ਵਾਤਰਕ੍ਤੇ ਮਧੁਸ਼ਿਗ੍ਰੋਰ੍ਬੀਜਂ ਕਾਞ੍ਜਿਕਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਤਦ੍ਵਤ੍-ਪ੍ਰਲੇਪੇ ਹਿਤਮ੍|
Adhikarana ਵਾਤਰਕ੍ਤੇ ਵਾਤਰਕ੍ਤੇ ਅਮ੍ਲੈਃ ਸੇਚਨਮ੍ (੩੭) · Śloka ੩੭
| ਮੁਹੂਰ੍ਤਲਿਪ੍ਤਮਮ੍ਲੈਸ਼੍ਚ ਸਿਞ੍ਚੇਦ੍ਵਾਤਕਫੋਤ੍ਤਰੇ||੩੭||
| मुहूर्तलिप्तमम्लैश्च सिञ्चेद्वातकफोत्तरे||३७||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਵਾਤਕਫੋਤ੍ਤਰੇ ਵਾਤਰਕ੍ਤੇ ਮੁਹੂਰ੍ਤਲਿਪ੍ਤਮਰ੍ਥਾਦੇਵ ਕਾਞ੍ਜਿਕਪਿਸ੍ਟਮਧੁਸ਼ਿਗ੍ਰੁਬੀਜੇਨ ਲਿਪ੍ਤਮਮ੍ਲੈਃ-ਸ਼ੁਕ੍ਤਾਦਿਭਿਃ, ਸਿਞ੍ਚੇਤ੍|
Adhikarana ਵਾਤਰਕ੍ਤੇ ਉਤ੍ਤਾਨੇ ਲੇਪਾਦਯਃ (੩੮) · Śloka ੩੮
ਉਤ੍ਤਾਨਂ ਲੇਪਨਾਭ੍ਯਙ੍ਗਪਰਿਸੇਕਾਵਗਾਹਨੈਃ| |੩੮|
उत्तानं लेपनाभ्यङ्गपरिषेकावगाहनैः| |३८|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਉਤ੍ਤਾਨਂ ਵਾਤਰਕ੍ਤਂ ਲੇਪਾਦਿਭਿਰਾਚਰੇਤ੍-ਚਿਕਿਤ੍ਸੇਤ੍|
Adhikarana ਵਾਤਰਕ੍ਤੇ ਗਮ੍ਭੀਰੇ ਲੇਪਾਦਯਃ (੩੮) · Śloka ੩੮
| ਵਿਰੇਕਾਸ੍ਥਾਪਨਸ੍ਨੇਹਪਾਨੈਰ੍ਗਮ੍ਭੀਰਮਾਚਰੇਤ੍||੩੮||
| विरेकास्थापनस्नेहपानैर्गम्भीरमाचरेत्||३८||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਗਮ੍ਭੀਰਂ ਵਾਤਸ਼ੋਣਿਤਂ ਵਿਰੇਕਾਦਿਭਿਰਾਚਰੇਤ੍|
Adhikarana ਵਾਤਰਕ੍ਤੇ ਵਾਤਰਕ੍ਤੇਸ੍ਲੇਸ੍ਮੋਤ੍ਤਰੇ ਕੋਸ੍ਣਾ ਲੇਪਾਦ੍ਯਾਃ ਸ਼ੀਤਲੇਪਨਾਦ੍ਯੌਰ੍ਵਿਦਾਹਾਦਿਵਦ੍ਧਿ (੩੯) · Śloka ੩੯
ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮੋਤ੍ਤਰੇ ਕੋਸ੍ਣਾ ਲੇਪਦ੍ਯਾਸ੍ਤਤ੍ਰ ਸ਼ੀਤਲੈਃ| ਵਿਦਾਹਸ਼ੋਫਰੁਕ੍ਕਣ੍ਡੂਵਿਵਦ੍ਧਿਃ ਸ੍ਤਮ੍ਭਨਾਦ੍ਭਵੇਤ੍||੩੯||
वातश्लेष्मोत्तरे कोष्णा लेपद्यास्तत्र शीतलैः| विदाहशोफरुक्कण्डूविवृद्धिः स्तम्भनाद्भवेत्||३९||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮੋਤ੍ਤਰ ਉਤ੍ਤਾਨੇ ਵਾਤਸ਼ੋਣਿਤੇ ਲੇਪਾਦ੍ਯਾਃ ਕੋਸ੍ਣਾ ਹਿਤਾਃ| ਤਤ੍ਰ-ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮੋਤ੍ਤਰੇ, ਸ਼ੀਤਲੈਰ੍ਲੇਪਨੈਃ ਸ੍ਤਮ੍ਭਨਾਤ੍ ਵਿਦਾਹਾਦੀਨਾਂ ਵਿਵਦ੍ਭਿਰ੍ਭਵਤਿ|
Adhikarana ਵਾਤਰਕ੍ਤੇ ਪਿਤ੍ਤਰਕ੍ਤੋਤ੍ਤਰੇ ਹਿਮਾਲੇ ਪਾਦ੍ਯਾਃ ਉਸ੍ਣੈਃ ਲ੍ਪੋਸਾਦਯਃ (੪੦) · Śloka ੪੦
ਪਿਤ੍ਤਰਕ੍ਤੋਤ੍ਤਰੇ ਵਾਤਰਕ੍ਤੇ ਲੇਪਾਦਯੋ ਹਿਮਾਃ| ਉਸ੍ਣੈਃ ਪ੍ਲੋਸੋਸਰੁਗ੍ਰਾਗਸ੍ਵੇਦਾਵਦਰਣੋਦ੍ਭਵਃ||੪੦||
पित्तरक्तोत्तरे वातरक्ते लेपादयो हिमाः| उष्णैः प्लोषोषरुग्रागस्वेदावदरणोद्भवः||४०||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਵਾਤਰਕ੍ਤੇ ਪਿਤ੍ਤਰਕ੍ਤੋਤ੍ਤਰੇ ਹਿਮਾਃ ਸ਼ੀਤਾ ਲੇਪਾਦਯੋ ਹਿਤਾਃ| ਤਤ੍ਰ ਪਿਤ੍ਤਰਕ੍ਤੋਤ੍ਤਰੇ ਵਾਤਰਕ੍ਤ ਉਸ੍ਣੈਰ੍ਲੇਪੈਃ ਪ੍ਲੇਸਾਦਯੋ ਭਵਨ੍ਤਿ|
Adhikarana ਵਾਤਰਕ੍ਤੇ ਮਧੁਯਸ੍ਟੀਤੈਲਮ੍ (੪੧-੪੪) · Śloka ੪੪
ਮਧੁਯਸ੍ਟ੍ਯਾਃ ਪਲਸ਼ਤਂ ਕਸਾਯੇ ਪਾਦਸ਼ੇਸਿਤੇ| ਤੈਲਾਢਕਂ ਸਮਕ੍ਸੀਰਂ ਪਚੇਤ੍ਕਲ੍ਕੈਃ ਪਲੋਨ੍ਮਿਤੈਃ||੪੧|| ਸ੍ਥਿਰਾਤਾਮਲਕੀਦੂਰ੍ਵਾਪਯਸ੍ਯਾਭੀਰੁਚਨ੍ਦਨੈਃ| ਲੋਹਹਂਸਪਦੀਮਾਂਸੀਦ੍ਵਿਮੇਦਾਮਧੁਪਰ੍ਣਿਭਿਃ||੪੨|| ਕਾਕੋਲੀਕ੍ਸੀਰਕਾਕੋਲੀਸ਼ਤਪੁਸ੍ਪਰ੍ਦ੍ਧਿਪਦ੍ਮਕੈਃ| ਜੀਵਕਰ੍ਸਭਜੀਵਨ੍ਤੀਤ੍ਵਕ੍ਪਤ੍ਰਨਖ਼ਵਾਲਕੈਃ||੪੩|| ਪ੍ਰਪੌਣ੍ਡਰੀਕਮਞ੍ਜਿਸ੍ਠਾਸਾਰਿਵੈਨ੍ਦ੍ਰੀਵਿਤੁਨ੍ਨਕੈਃ| ਚਤੁਸ੍ਪ੍ਰਯੋਗਂ ਵਾਤਸਕ੍ਪਿਤ੍ਤਦਾਹਜ੍ਵਰਾਰ੍ਤਿਨੁਤ੍||੪੪||
मधुयष्ट्याः पलशतं कषाये पादशेषिते| तैलाढकं समक्षीरं पचेत्कल्कैः पलोन्मितैः||४१|| स्थिरातामलकीदूर्वापयस्याभीरुचन्दनैः| लोहहंसपदीमांसीद्विमेदामधुपर्णिभिः||४२|| काकोलीक्षीरकाकोलीशतपुष्पर्द्धिपद्मकैः| जीवकर्षभजीवन्तीत्वक्ऽऽपत्रनख़वालकैः||४३|| प्रपौण्डरीकमञ्जिष्ठासारिवैन्द्रीवितुन्नकैः| चतुष्प्रयोगं वातसृक्ऽऽपित्तदाहज्वरार्तिनुत्||४४||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਮਧੁਯਸ੍ਟ੍ਯਾਃ ਪਲਸ਼ਤਂ ਕ੍ਵਾਥਕਲ੍ਪਨਯਾ ਕ੍ਵਥਿਤਂ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਕਸਾਯੇ ਪਾਦਸ਼ੇਸਿਤੇ ਚਤੁਰ੍ਭਾਗਾਵਸ਼ਿਸ੍ਟੇ ਤੈਲਸ੍ਯਾਢਕਂ ਸਮਕ੍ਸੀਰਮਾਢਕਪ੍ਰਮਾਣੇਨ ਕ੍ਸੀਰੇਣ ਤੁਲ੍ਯਂ ਸ੍ਥਿਰਾਦਿਭਿਃ ਪਲੋਨ੍ਮਿਤੈਃ ਕਲ੍ਕੀਕਤੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਪਚੇਤ੍| ਤਤ੍ਤੈਲਂ ਚਤੁਸ੍ਪ੍ਰਯੋਗਂ-ਪਾਨੇ ਨਸ੍ਯੇਨੁਵਾਸਨੇ ਬਸ੍ਤੌ ਚ ਯੋਜਿਤਂ, ਵਾਤਾਸਗਾਦੀਨਾਮਰ੍ਤਿਨੁਦ੍ਭਵੇਤ੍| ਸ੍ਥਿਰਾ-ਸ਼ਾਲਿਪਰ੍ਣੀ| ਤਾਮਲਕੀ-ਭੂਧਾਤ੍ਰੀ| ਪਯਸ੍ਯਾ-ਅਰ੍ਕਪੁਸ੍ਪੀ| ਅਭੀਰੁਃ-ਸ਼ਤਾਵਰੀ| ਲੋਹਂ-ਅਗਰੁ| ਹਂਸਪਦੀ-ਕੀਟਮਾਰੀ| ਮਧੁਪਰ੍ਣੀ-ਗੁਡੂਚੀ| ਐਨ੍ਦ੍ਰੀ-ਵਿਸ਼ਾਲਾ| ਵਿਤੁਨ੍ਨਕਂ-ਪਰਿਪੇਲਵਮ੍|
Adhikarana ਵਾਤਰਕ੍ਤੇ ਬਲਾਤੈਲਮ੍ (੪੫-੪੬) · Śloka ੪੬
ਬਲਾਕਸਾਯਕਲ੍ਕਾਭ੍ਯਾਂ ਤੈਲਂ ਕ੍ਸੀਰਸਮਂ ਪਚੇਤ੍| ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਤਪਾਕਂ ਤਦ੍ਵਾਤਾਸਗ੍ਵਾਤਰੋਗਨੁਤ੍||੪੫|| ਰਸਾਯਨਂ ਮੁਖ਼੍ਯਤਮਮਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਾਂ ਪ੍ਰਸਾਦਨਮ੍| ਜੀਵਨਂ ਬਹਣਂ ਸ੍ਵਰ੍ਯਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਸਗ੍ਦੋਸਨਾਸ਼ਨਮ੍||੪੬||
बलाकषायकल्काभ्यां तैलं क्षीरसमं पचेत्| सहस्रशतपाकं तद्वातासृग्वातरोगनुत्||४५|| रसायनं मुख़्यतममिन्द्रियाणां प्रसादनम्| जीवनं बृहणं स्वर्यं शुक्रासृग्दोषनाशनम्||४६||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਬਲਾਕਸਾਯੇਣ ਕਲ੍ਕੇਨ ਚ ਤੈਲਂ ਕ੍ਸੀਰੇਣ ਸਮਂ ਤੁਲ੍ਯਂ ਪਚੇਤ੍| ਤਤ੍-ਤੈਲਂ, ਸਹਸ੍ਰਪਾਕਂ ਸ਼ਤਪਾਕਂ ਵਾ ਵਾਤਸ਼ੋਣਿਤਵਾਤਰੋਗਹਰਮ੍| ਤਥਾ, ਮੁਖ਼੍ਯਤਮਂ-ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਮ੍, ਤਦ੍ਰਸਾਯਨਮਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਾਂ-ਚਕ੍ਸੁਰਾਦੀਨਾਂ, ਪ੍ਰਸਾਦਨਂ-ਪ੍ਰਸਾਦਜਨਕਮ੍| ਜੀਵਨਂ-ਪ੍ਰਾਣਧਾਰਣਮ੍| ਬਂਹਣਂ-ਉਪਚਯਕਰਮ੍| ਸ੍ਵਰ੍ਯਂ-ਸ੍ਵਰਕਰਮ੍| ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਸਗ੍ਦੋਸਾਣਾਂ ਨਾਸ਼ਨਮ੍|
Adhikarana ਵਾਤਰਕ੍ਤੇ ਮਾਰ੍ਗਸਂਰੋਧਾਤ੍ਕੁਪਿਏ ਵਾਤੇ ਆਢ੍ਚਵਾਤੋਕ੍ਤਂ ਕਰ੍ਮ, ਤਤਃ ਸ੍ਨੇਹਨਾਦਿ (੪੭-੪੮) · Śloka ੪੮
ਕੁਪਿਤੇ ਮਾਰ੍ਗਸਂਰੋਧਾਨ੍ਮੇਦਸੋ ਵਾ ਕਫਸ੍ਯ ਵਾ| ਅਤਿਵਦ੍ਧ੍ਯਾਨਿਲੇ ਸ਼ਸ੍ਤਂ ਨਾਦੌ ਸ੍ਨੇਹਨਬਂਹਣਮ੍||੪੭|| ਕਤ੍ਵਾ ਤਤ੍ਰਾਢ੍ਯਵਾਤੋਕ੍ਤਂ ਵਾਤਸ਼ੋਣਿਤਿਕਂ ਤਤਃ| ਭੇਸਜਂ ਸ੍ਨੇਹਨਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਯਚ੍ਚ ਰਕ੍ਤਪ੍ਰਸਾਦਨਮ੍||੪੮||
कुपिते मार्गसंरोधान्मेदसो वा कफस्य वा| अतिवृद्ध्याऽनिले शस्तं नादौ स्नेहनबृंहणम्||४७|| कृत्वा तत्राढ्यवातोक्तं वातशोणितिकं ततः| भेषजं स्नेहनं कुर्याद्यच्च रक्तप्रसादनम्||४८||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਅਨਿਲੇ-ਵਾਤੇ, ਮੇਦਸੋਤਿਵਦ੍ਧ੍ਯਾ ਕਫਸ੍ਯ ਵਾਤਿਵਦ੍ਧ੍ਯਾ ਮਾਰ੍ਗਸਂਰੋਧਾਤ੍ ਕਾਰਣਾਤ੍ ਕੁਪਿਤੇ ਸ੍ਨੇਹਨਬਂਹਣਮੌਸਧਮਾਦੌ ਨ ਸ਼ਸ੍ਤਮ੍| ਤਤ੍ਰ-ਮੇਦਸਾਵਤੇ ਕਫਾਵਤੇ ਵਾ ਵਾਤੇ, ਆਢ੍ਯਵਾਤੋਕ੍ਤਂ ਯਚ੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮੁਕ੍ਤਂ ਤਤ੍ਕਾਰ੍ਯਮ੍| ਤਤਃ-ਅਨਨ੍ਤਰਂ, ਵਾਤਸ਼ੋਣਿਤਿਕਂ ਸ੍ਨੇਹਨਂ ਭੇਸਜਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਯਚ੍ਚਾਪਿ ਰਕ੍ਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਸਾਦਨਂ ਤਦਪਿ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਵਾਤਸ਼ੋਣਿਤਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਾਣਾਦਿਚਿਕਿਤ੍ਸਾਮਾਹ-
Adhikarana ਪ੍ਰਾਣਾਦ੍ਯਾਵਤਵਾਤਰਕ੍ਤੇਚਿਕਿਤ੍ਸਾ (੪੯) · Śloka ੪੯
ਪ੍ਰਾਣਾਦਿਕੋਪੇ ਯੁਗਪਦ੍ਯਥੋਦ੍ਦਿਸ੍ਟਂ ਯਥਾਮਯਮ੍| ਯਥਾਸਨ੍ਨਂ ਚ ਭੈਸਜ੍ਯਂ ਵਿਕਲ੍ਪ੍ਯਂ ਸ੍ਯਾਦ੍ਯਥਾਬਲਮ੍||੪੯||
प्राणादिकोपे युगपद्यथोद्दिष्टं यथामयम्| यथासन्नं च भैषज्यं विकल्प्यं स्याद्यथाबलम्||४९||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਪ੍ਰਾਣਾਦੀਨਾਂ ਪਞ੍ਚਾਨਾਂ ਯੁਗਪਤ੍-ਤੁਲ੍ਯਕਾਲਂ ਕੋਪੇ, ਯਥੋਦ੍ਦਿਸ੍ਟਂ-ਯਥੋਕ੍ਤਵਾਤਵ੍ਯਾਧਿਚਿਕਿਤ੍ਸਾਨਤਿਕ੍ਰਮੇਣ, ਯਥਾਮਯਂ-ਪ੍ਰਾਣਾਦਿਕੋਪਜਨਿਤਰੋਗਾਦ੍ਯਪੇਕ੍ਸਯਾ, ਯਥਾਸਨ੍ਨਂ-ਪ੍ਰਾਣਾਦੀਨਾਮਨ੍ਯਤਮਮਾਸਨ੍ਨਮਨਤਿਕ੍ਰਮ੍ਯ, ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਨੇਵ ਰੋਗੇ ਯ ਏਵ ਪ੍ਰਾਣਾਦੀਨਾਮਨ੍ਯਤਮ ਆਸਨ੍ਨਸ੍ਤਮੇਵ ਚਿਕਿਤ੍ਸੇਤ੍| ਯਥਾਬਲਂ-ਬਲਾਨਤਿਕ੍ਰਮੇਣ, ਪ੍ਰਾਣਾਦੀਨਾਮਨ੍ਯਤਮਸ੍ਯ ਬਲਿਨਃ ਪੂਰ੍ਵਪ੍ਰਤੀਕਾਰਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਇਤ੍ਯੇਵਮਤ੍ਰ ਭੈਸਜ੍ਯਂ-ਔਸਧਂ, ਵਿਕਲ੍ਪ੍ਯਂ-ਵਿਕਲ੍ਪਨੀਯਂ, ਸ੍ਯਾਤ੍-ਭਵੇਤ੍|
Adhikarana ਵਾਤੇ ਸਾਮੇ ਸ੍ਵੇਦਾਦਯਃ (੫੦) · Śloka ੫੦
ਨੀਤੇ ਨਿਰਾਮਤਾਂ ਸਾਮੇ ਸ੍ਵੇਦਲਙ੍ਘਨਪਾਚਨੈਃ| ਰੂਕ੍ਸੈਸ਼੍ਚਾਲੇਪਸੇਕਾਦ੍ਯੈਃ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਕੇਵਲਵਾਤਨੁਤ੍||੫੦||
नीते निरामतां सामे स्वेदलङ्घनपाचनैः| रूक्षैश्चालेपसेकाद्यैः कुर्यात्केवलवातनुत्||५०||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਸਾਮੇ ਵਾਤੇ ਸ੍ਵੇਦਾਦਿਭਿਸ੍ਤਥਾ ਰੂਕ੍ਸੈਃ ਸੇਕਲੇਪਾਦਿਭਿਰ੍ਨਿਰਾਮਤਾਂ ਨੀਤੇ ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ ਕੇਵਲਵਾਤਨੁਤ੍-ਸ਼ੁਦ੍ਧਵਾਤਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ, ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍|
Adhikarana ਸ਼ੋਸਾਦਯੋ ਵਾਤਰਕ੍ਤੇਰੋਗਾ ਨਵਾਃ ਸਾਧ੍ਯਾਃ (੫੧-੫੩) · Śloka ੫੩
ਸ਼ੋਸਾਕ੍ਸੇਪਣਸਙ੍ਕੋਚਸ੍ਤਮ੍ਭਸ੍ਵਪਨਕਮ੍ਪਨਮ੍| ਹਨੁਸ੍ਰਂਸੋਰ੍ਦਿਤਂ ਖ਼ਾਞ੍ਜ੍ਯਂ ਪਾਙ੍ਗੁਲ੍ਯਂ ਖ਼ੁਡਵਾਤਤਾ||੫੧|| ਸਨ੍ਧਿਚ੍ਯੁਤਿਃ ਪਕ੍ਸਵਧੋ ਮੇਦੋਮਜ੍ਜਾਸ੍ਥਿਗਾ ਗਦਾਃ| ਏਤੇ ਸ੍ਥਾਨਸ੍ਯ ਗਾਮ੍ਭੀਰ੍ਯਾਤ੍ਸਿਧ੍ਯੇਯੁਰ੍ਯਤ੍ਨਤੋ ਨਵਾਃ||੫੨|| ਤਸ੍ਮਾਜ੍ਜਯੇਨ੍ਨਵਾਨੇਤਾਨ੍ ਬਲਿਨੋ ਨਿਰੁਪਦ੍ਰਵਾਨ੍| |੫੩|
शोषाक्षेपणसङ्कोचस्तम्भस्वपनकम्पनम्| हनुस्रंसोऽर्दितं ख़ाञ्ज्यं पाङ्गुल्यं ख़ुडवातता||५१|| सन्धिच्युतिः पक्षवधो मेदोमज्जास्थिगा गदाः| एते स्थानस्य गाम्भीर्यात्सिध्येयुर्यत्नतो नवाः||५२|| तस्माज्जयेन्नवानेतान् बलिनो निरुपद्रवान्| |५३|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਸ਼ੋਸਃ-ਅਙ੍ਗਸ਼ੋਸਃ| ਆਕ੍ਸੇਪਣਂ-ਆਯਾਮਃ| ਸਙ੍ਕੋਚਃ-ਅਙ੍ਗਾਵਯਵਾਨਾਮ੍| ਸ੍ਤਮ੍ਭੋ-ਦਣ੍ਡਵਤ੍ ਸ੍ਤਬ੍ਧਤਾ| ਸ੍ਵਪਨਂ-ਅਚੈਤਨ੍ਯਮ੍| ਕਮ੍ਪਨਂ-ਵੇਪਥੁਃ| ਹਨੁਸ੍ਰਂਸੋ-ਹਨੁਭ੍ਰਂਸ਼ਃ| ਅਰ੍ਦਿਤ੍ਤਂ-ਵਾਯੁਨਾ ਵਕ੍ਰੀਕਤਂ ਵਕ੍ਰਾਰ੍ਧਮ੍| ਖਾਞ੍ਜ੍ਯਂ-ਖਞ੍ਜਤਾ| ਪਾਙ੍ਗੁਲ੍ਯਂ-ਪਙ੍ਗੁਤਾ| ਖੁਡਵਾਤੋ-ਵਾਤਸ਼ੋਣਿਤਮ੍| ਸਨ੍ਧਿਚ੍ਯੁਤਿਃ-ਸ੍ਥਾਨਾਦ੍ਭ੍ਰਂਸ਼ਃ| ਪਕ੍ਸਵਧਃ-ਪਕ੍ਸਾਘਾਤਃ| ਤਥਾ, ਯੇ ਗਦਾਃ-ਰੋਗਾਃ, ਮੇਦਆਦਿਸ੍ਥਾਨਸ੍ਥਾ ਭਵਨ੍ਤਿ ਤ ਏਤੇ ਸ੍ਥਾਨਸ੍ਯ ਗਾਮ੍ਭੀਰ੍ਯਭਾਵੇਨ ਜਾਤਾ ਨਵਾਃ-ਅਚਿਰਕਾਲੋਤ੍ਪਨ੍ਨਾਃ, ਯਤ੍ਨਤਃ ਸਿਧ੍ਯੇਯੁਃ, ਬਲਿਨਃ ਪੁਂਸਃ| ਤਸ੍ਮਾਦੇਤਾਨ੍ ਸ਼ੋਸਾਦੀਨ੍ ਨਿਰੁਪਦ੍ਰਵਾਨ੍ [ ਨਵਾਨ੍- ] ਸ਼ੀਘ੍ਰਜਨ੍ਮਨੋ, ਜਯੇਤ੍-ਚਿਕਿਤ੍ਸੇਤ੍|
Adhikarana ਵਾਤੇ ਪਿਤ੍ਤਾਵਤੇ ਪਰ੍ਯਾਯੇਣ ਸ਼ੀਤੋਸ੍ਣਾ ਕ੍ਰਿਯਾ ਵਾਤੇ ਪਿਤ੍ਤਾਵਤੇ ਜੀਵਨੀਯਂ ਸਰ੍ਪਿਃ ਧਨ੍ਵਮਾਂਸਾਦਿ ਚ (੫੩-੫੪) · Śloka ੫੪
| ਵਾਯੌ ਪਿਤ੍ਤਾਵਤੇ ਸ਼ੀਤਾਮੁਸ੍ਣਾਂ ਚ ਬਹੁਸ਼ਃ ਕ੍ਰਿਯਾਮ੍||੫੩|| ਵ੍ਯਤ੍ਯਾਸਾਦ੍ਯੋਜਯੇਤ੍ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਜੀਵਨੀਯਂ ਚ ਪਾਯਯੇਤ੍| ਧਨ੍ਵਮਾਂਸਂ ਯਵਾਃ ਸ਼ਾਲਿਰ੍ਵਿਰੇਕਃ ਕ੍ਸੀਰਵਾਨ੍ ਮਦੁਃ||੫੪||
| वायौ पित्तावृते शीतामुष्णां च बहुशः क्रियाम्||५३|| व्यत्यासाद्योजयेत्सर्पिर्जीवनीयं च पाययेत्| धन्वमांसं यवाः शालिर्विरेकः क्षीरवान् मृदुः||५४||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਵਾਯੌ ਪਿਤ੍ਤਾਵਤੇ ਵ੍ਯਤ੍ਯਾਸਾਤ੍-ਪਰ੍ਯਾਯੇਣ, ਸ਼ੀਤਾਮੁਸ੍ਣਾਂ ਚ ਕ੍ਰਿਯਾਂ ਬਃਉਸ਼ਃ-ਸ਼ਤਸ਼ੋ, ਯੋਜਯੇਤ੍| ਤਥਾ, ਜੀਵਨੀਯਂ ਸਰ੍ਪਿਸ੍ਤਮਾਤੁਰਂ ਪਾਯਯੇਤ੍| ਅਤ੍ਰ ਚ ਪਿਤ੍ਤਾਵਤੇ ਵਾਯੌ ਧਨ੍ਵਮਾਂਸਂ-ਜਾਙ੍ਗਲਂ ਪਿਸ਼ਿਤਂ, ਯੋਜ੍ਯਮ੍| ਯਵਾਃ ਸ਼ਾਲਯਸ਼੍ਚ, ਤਥਾ ਕ੍ਸੀਰਵਾਨ੍-ਕ੍ਸੀਰਯੁਕ੍ਤੋ, ਮਦੁਰ੍ਵਿਰੇਕੋ ਯੋਜ੍ਯਃ|
Adhikarana ਵਾਤਰਕ੍ਤੇ ਪਿਤ੍ਤਾ ਸਕ੍ਸੀਰਾ ਬਸ੍ਤਯੋਨੁ ਵਾਸਨਂ ਚ (੫੫) · Śloka ੫੫
ਸਕ੍ਸੀਰਾ ਬਸ੍ਤਯਃ ਕ੍ਸੀਰਂ ਪਞ੍ਚਮੂਲਬਲਾਸ਼ਤਮ੍| ਕਾਲੇਨੁਵਾਸਨਂ ਤੈਲੈਰ੍ਮਧੁਰੌਸਧਸਾਧਿਤੈਃ||੫੫||
सक्षीरा बस्तयः क्षीरं पञ्चमूलबलाशृतम्| कालेऽनुवासनं तैलैर्मधुरौषधसाधितैः||५५||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਅਤ੍ਰਾਪਿ ਪਿਤ੍ਤਾਵਤੇ ਵਾਯੌ ਬਸ੍ਤਯਃ ਸਕ੍ਸੀਰਾ ਯੋਜ੍ਯਾਃ| ਪਞ੍ਚਮੂਲਂ-ਮਹਤ੍, ਤੇਨ ਬਲਾਸਹਿਤੇਨ ਸ਼ਤਂ ਕ੍ਸੀਰਂ ਪ੍ਰਯੋਕ੍ਤਵ੍ਯਮ੍| ਕਾਲੇ-ਯਥਾਵਸਰਮਨੁਵਾਸਨਯੋਗ੍ਯੇ, ਮਧੁਰੌਸਧਸਾਧਿਤੈਸ੍ਤੈਲੈਰਨੁਵਾਸਨਂ ਦੇਯਮ੍|
Adhikarana ਵਾਤਰਕ੍ਤੇ ਪਿਤ੍ਤਾ ਮਧੁਯਸ੍ਟੀਤੈਲਾਦਿਨਾ ਸੇਚਨਮ੍ (੫੬) · Śloka ੫੬
ਯਸ੍ਟੀਮਧੁਬਲਾਤੈਲਘਤਕ੍ਸੀਰੈਸ਼੍ਚ ਸੇਚਨਮ੍| ਪਞ੍ਚਮੂਲਕਸਾਯੇਣ ਵਾਰਿਣਾ ਸ਼ੀਤਲੇਨ ਵਾ||੫੬||
यष्टीमधुबलातैलघृतक्षीरैश्च सेचनम्| पञ्चमूलकषायेण वारिणा शीतलेन वा||५६||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਮਧੁਯਸ੍ਟਿਤੈਲੇਨ ਬਲਾਤੈਲੇਨ ਘਤੇਨ ਕ੍ਸੀਰੇਣ ਚ ਸੇਚਨਂ ਹਿਤਮ੍| ਪਞ੍ਚਮੂਲਸ੍ਯ ਕਸਾਯੇਣ-ਕ੍ਵਾਥੇਨ, ਵਾ ਸ਼ੀਤਲੇਨ ਵਾਰਿਣਾ ਪਿਤ੍ਤਾਵਤੇ ਵਾਤੇ ਸੇਚਨਂ ਯੋਜ੍ਯਮ੍|
Adhikarana ਵਾਤਰਕ੍ਤੇਕਫਾਵਤੇ ਯਵਾਨ੍ਨਾਦਿ ਸ੍ਵੇਦਨਿਰੂਹਾਦਯਃ ਪੁਰਾਣ ਘਤਾਦਿ ਚ (੫੭-੫੮) · Śloka ੫੮
ਕਫਾਵਤੇ ਯਵਾਨ੍ਨਾਨਿ ਜਾਙ੍ਗਲਾ ਮਗਪਕ੍ਸਿਣਃ| ਸ੍ਵੇਦਾਸ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾ ਨਿਰੂਹਾਸ਼੍ਚ ਵਮਨਂ ਸਵਿਰੇਚਨਮ੍||੫੭|| ਪੁਰਾਣਸਰ੍ਪਿਸ੍ਤੈਲਂ ਚ ਤਿਲਸਰ੍ਸਪਜਂ ਹਿਤਮ੍| |੫੮|
कफावृते यवान्नानि जाङ्गला मृगपक्षिणः| स्वेदास्तीक्ष्णा निरूहाश्च वमनं सविरेचनम्||५७|| पुराणसर्पिस्तैलं च तिलसर्षपजं हितम्| |५८|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਕਫਾਵਤੇ ਯਵਾਨ੍ਨਾਨਿ ਹਿਤਾਨਿ| ਜਾਙ੍ਗਲਾ ਮਗਾਃ ਪਕ੍ਸਿਣਸ਼੍ਚ ਤਥਾ ਸ੍ਵੇਦਾ ਹਿਤਾਃ| ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾ ਨਿਰੂਹਾਃ-ਆਸ੍ਥਾਪਨਵਿਸ਼ੇਸਾਸ਼੍ਚ| ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਵਮਨਂ ਸਵਿਰੇਚਨਂ ਹਿਤਮ੍| ਪੁਰਾਣਂ ਚ ਸਰ੍ਪਿਃ, ਤਿਲਸਰ੍ਸਪਜਂ ਚ ਤੈਲਂ ਹਿਤਮ੍|
Adhikarana ਵਾਤੇ ਕਫਾਵਤੇ ਆਦੌ ਪਿਤ੍ਤਜਯਃ (੫੮) · Śloka ੫੮
| ਸਂਸਸ੍ਟੇ ਕਫਪਿਤ੍ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਪਿਤ੍ਤਮਾਦੌ ਵਿਨਿਰ੍ਜਯੇਤ੍||੫੮||
| संसृष्टे कफपित्ताभ्यां पित्तमादौ विनिर्जयेत्||५८||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਕਫਪਿਤ੍ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਦ੍ਵਾਭ੍ਯਾਂ ਸਂਸਸ੍ਟੇ ਵਾਤ ਆਦਾਵੇਵ ਪਿਤ੍ਤਂ ਵਿਨਿਰ੍ਹਰੇਤ੍| ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ ਕਫਂ ਵਾਤਯੁਕ੍ਤਂ ਜਯੇਤ੍|
Adhikarana ਵਾਤੇ ਰਕ੍ਤਾਵਤੇ ਵਾਤਰਕ੍ਤੇਸ਼ੋਣਿਤਿਕੀਕ੍ਰਿਯਾ (੫੯) · Śloka ੫੯
ਕਾਰਯੇਦ੍ਰਕ੍ਤਸਂਸਸ੍ਟੇ ਵਾਤਸ਼ੋਣਿਤਿਕੀਂ ਕ੍ਰਿਯਾਮ੍| |੫੯|
कारयेद्रक्तसंसृष्टे वातशोणितिकीं क्रियाम्| |५९|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਰਕ੍ਤਸਂਸਸ੍ਟੇ ਵਾਤੇ ਵਾਤਸ਼ੋਣਿਤਿਕੀਂ ਕ੍ਰਿਯਾਂ ਕਾਰਯੇਤ੍|
Adhikarana ਵਾਤਰਕ੍ਤੇ ਮਾਂਸਾਵਤੇ ਸ੍ਵੇਦਾਦਯਃ (੫੯) · Śloka ੫੯
| ਸ੍ਵੇਦਾਭ੍ਯਙ੍ਗਰਸਾਃ ਕ੍ਸੀਰਂ ਸ੍ਨੇਹੋ ਮਾਂਸਾਵਤੇ ਹਿਤਮ੍||੫੯||
| स्वेदाभ्यङ्गरसाः क्षीरं स्नेहो मांसावृते हितम्||५९||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਮਾਂਸਾਵਤੇ ਸ੍ਵੇਦਾਭ੍ਯਙ੍ਗਮਾਂਸਰਸਾਃ ਕ੍ਸੀਰਂ ਸ੍ਨੇਹਸ਼੍ਚ ਯਥਾਯੋਗਮੇਤਦ੍ਧਿਤਮ੍|
Adhikarana ਵਾਤਰਕ੍ਤੇ ਅਸ੍ਥਿਮ੍ਜ੍ਜਸ੍ਥੇ ਸ੍ਵੇਦਾਦਯਃ,ਵਾਤਰਕ੍ਤੇ ਰੇਤਸਾਵਤੇ ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ੍ਥਵਾਤੋਕ੍ਤਮ੍ (੬੦) · Śloka ੬੦
ਪ੍ਰਮੇਹਮੇਦੋਵਾਤਘ੍ਨਮਾਢ੍ਯਵਾਤੇ ਭਿਸਗ੍ਜਿਤਮ੍| ਮਹਾਸ੍ਨੇਹੋਸ੍ਥਿਮਜ੍ਜਸ੍ਥੇ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਂ ਰੇਤਸਾਵਤੇ||੬੦||
प्रमेहमेदोवातघ्नमाढ्यवाते भिषग्जितम्| महास्नेहोऽस्थिमज्जस्थे पूर्वोक्तं रेतसाऽऽवृते||६०||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਆਢ੍ਯਵਾਤੇ-ਮੇਦਸਾਵਤੇ ਵਾਯੌ, ਪ੍ਰਮੇਹਨਂ ਮੇਦੋਘ੍ਨਂ ਵਾਤਘ੍ਨਂ ਚ ਭਿਸਗ੍ਜਿਤਂ-ਔਸਧਂ, ਹਿਤਮ੍| ਸ੦-ਅਸ੍ਥਿਮਜ੍ਜਸ੍ਥੇ ਵਾਤੇ ਮਹਸ੍ਨੇਹੋ-ਘਤਮਜ੍ਜਾਵਸਾਤੈਲੈਃ ਸਿਦ੍ਧੋ, ਯਦ੍ਵਾ ਨਾਰਾਯਣਾਦਿਰ੍ਹਿਤਃ| ਰੇਤਸਾਵਤੇ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਂ-ਵਾਤਵ੍ਯਾਧੌ ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ੍ਤਵਾਤੋਕ੍ਤਂ (ਹ. ਚਿ. ਅ. ੨੧|੨੦) , ਹਿਤਮ੍|
Adhikarana ਵਾਤਰਕ੍ਤੇ ਅਨ੍ਨਾਵਤੇ ਪਾਚਨੀਯਾਦਿ (੬੧) · Śloka ੬੧
ਅਨ੍ਨਾਵਤੇ ਪਾਚਨੀਯਂ ਵਮਨਂ ਦੀਪਨਂ ਲਘੁ| |੬੧|
अन्नावृते पाचनीयं वमनं दीपनं लघु| |६१|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਅਨ੍ਨੇਨਾਵਤੇ ਪਾਚਨੀਯਮੌਸਧਂ ਵਮਨਂ ਹਿਤਮ੍| ਦੀਪਨੀਯਂ-ਆਗ੍ਨੇਯਂ, ਯਦੌਸਧਂ ਲਘੁ ਚ-ਪ੍ਰਕਤ੍ਯਾ, ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਹਿਤਮ੍|
Adhikarana ਵਾਤਰਕ੍ਤੇ ਮੂਤ੍ਰਾਵਤੇ ਮੂਤ੍ਰਲਾਦਿ (੬੧) · Śloka ੬੧
| ਮੂਤ੍ਰਾਵਤੇ ਮੂਤ੍ਰਲਾਨਿ ਸ੍ਵੇਦਾਸ਼੍ਚੋਤ੍ਤਰਬਸ੍ਤਯਃ|੬੧|
| मूत्रावृते मूत्रलानि स्वेदाश्चोत्तरबस्तयः|६१|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਮੂਤ੍ਰੇਣਾਵਤੇ ਵਾਤੇ ਮੂਤ੍ਰਲਾਨਿ-ਤ੍ਰਪੁਸਾਦੀਨਿ, ਸ੍ਵੇਦਾਸ਼੍ਚੋਤ੍ਤਰਬਸ੍ਤਯੋਃ ਹਿਤਾਃ|
Adhikarana ਵਾਤਰਕ੍ਤੇ ਪੁਰੀਸਾਵਤੇ ਏਰਣ੍ਡਤੈਲਾਦਿ (੬੧) · Śloka ੬੧
ਏਰਣ੍ਡਤੈਲਂ ਵਰ੍ਚਃਸ੍ਥੇ ਬਸ੍ਤਿਸ੍ਨੇਹਾਸ਼੍ਚ ਮੇਦਿਨਃ| ||੬੧||
एरण्डतैलं वर्चःस्थे बस्तिस्नेहाश्च मेदिनः| ||६१||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਵਰ੍ਚਸਾਵਤੇ ਵਾਤ ਏਰਣ੍ਡਤੈਲਂ ਬਸ੍ਤਯਸ਼੍ਚ ਸ੍ਨੇਹਾਸ਼੍ਚ ਮੇਦਿਨੋ ਹਿਤਾਃ|
Adhikarana ਵਾਤਰਕ੍ਤੇ ਵਾਤੇ ਸਰ੍ਵਕੁਸ੍ਠੇਸੁ ਸ੍ਥਾਨਾਵਤੇ ਕਫਾਪਿਤ੍ਤਾਵਿਰੂਦ੍ਧਂ ਵਾਤਾਧਿਕੇਨੁਲੋਮਨਂ ਸ੍ਤ੍ਰੋਤਃ ਸ਼ੁਦ੍ਧਿਕਰਂ ਬਸ੍ਤਿਵਿਰੇਚਨਂ ਰਸਾਯਨਾਨਿ ਸ਼ਿਲਾਜਤੁ ਇਤ੍ਯਾਦਿ (੬੨-੬੬) · Śloka ੬੬
| ਕਫਪਿਤ੍ਤਾਵਿਰੁਦ੍ਧਂ ਯਦ੍ਯਸ਼੍ਚ ਵਾਤਾਨੁਲੋਮਨਮ੍||੬੨|| ਸਰ੍ਵਸ੍ਥਾਨਾਵਤੇਪ੍ਯਾਸ਼ੁ ਤਤ੍ਕਾਰ੍ਯਂ ਮਾਤਰਿਸ਼੍ਵਨਿ| ਅਨਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿ ਚ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਸ੍ਰੋਤਸਾਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਿਕਾਰਣਮ੍||੬੩|| ਯਾਪਨਾ ਬਸ੍ਤਯਃ ਪ੍ਰਾਯੋ ਮਧੁਰਾਃ ਸਾਨੁਵਾਸਨਾਃ| ਪ੍ਰਸਮੀਕ੍ਸ੍ਯ ਬਲਾਧਿਕ੍ਯਂ ਮਦੁ ਕਾਰ੍ਯਂ ਵਿਰੇਚਨਮ੍||੬੪|| ਰਸਾਯਨਾਨਾਂ ਸਰ੍ਵੇਸਾਮੁਪਯੋਗਃ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਤੇ| ਸ਼ਿਲਾਹ੍ਵਸ੍ਯ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਪਯਸਾ ਸ਼ੁਦ੍ਧਗੁਗ੍ਗੁਲੋਃ||੬੫|| ਲੇਹੋ ਵਾ ਭਾਰ੍ਗਵਸ੍ਤਦ੍ਵਦੇਕਾਦਸ਼ਸਿਤਾਸ਼ਿਤਃ| |੬੬|
| कफपित्ताविरुद्धं यद्यश्च वातानुलोमनम्||६२|| सर्वस्थानावृतेऽप्याशु तत्कार्यं मातरिश्वनि| अनभिष्यन्दि च स्निग्धं स्रोतसां शुद्धिकारणम्||६३|| यापना बस्तयः प्रायो मधुराः सानुवासनाः| प्रसमीक्ष्य बलाधिक्यं मृदु कार्यं विरेचनम्||६४|| रसायनानां सर्वेषामुपयोगः प्रशस्यते| शिलाह्वस्य विशेषेण पयसा शुद्धगुग्गुलोः||६५|| लेहो वा भार्गवस्तद्वदेकादशसिताशितः| |६६|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਸਰ੍ਵਸ੍ਥਾਨਾਵਤੇ ਮਾਤਰਿਸ਼੍ਵਨਿ-ਵਾਯੌ, ਆਸ਼ੁ-ਸ਼ੀਘ੍ਰਮੇਵ, ਯਦੌਸਧਂ ਕਫਪਿਤ੍ਤਯੋਰਵਿਰੁਦ੍ਧਂ ਵਾਤਸ੍ਯ ਚਾਨੁਲੋਮਨਂ ਤਤ੍ਕਾਰ੍ਯਮ੍|ਸ੦-ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਸਰ੍ਵਧਾਤ੍ਵਾਵਤੇ ਮਾਤਰਿਸ਼੍ਵਨਿ ਯਦਨਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਸ੍ਰੋਤਸਾਂ ਯਚ੍ਛੁਦ੍ਧਿਕਰਂ ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਮਨ੍ਨਪਾਨੌਸਧਂ ਯੋਜ੍ਯਮ੍| ਯਾਪਨਸਂਜ੍ਞਾ ਬਸ੍ਤਯੋ ਬਾਹੁਲ੍ਯੇਨ ਮਧੁਰਾਃ ਸਾਨੁਵਾਸਨਾਃ-ਸ੍ਨੇਹਬਸ੍ਤਯਸ਼੍ਚ, ਹਿਤਾਃ| ਬਲਸ੍ਯਾਧਿਕ੍ਯਂ ਪ੍ਰਸਮੀਕ੍ਸ੍ਯ-ਬੁਦ੍ਧ੍ਵਾ, ਮਦੁ ਵਿਰੇਚਨਂ ਹਿਤਮ੍| ਸਰ੍ਵੇਸਾਂ ਰਸਾਯਨਪ੍ਰਯੋਗਾਣਾਮੁਪਯੋਗਃ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਤੇ| ਤਥਾ ਸ਼ੁਦ੍ਧਸ੍ਯ ਗੁਗ੍ਗੁਲੋਃ ਪ੍ਰਯੋਗਃ, ਭਾਰ੍ਗਵੋ ਲੇਹੋ-ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਰਸਾਯਨੋਕ੍ਤਸ਼੍ਚ੍ਯਵਨਪ੍ਰਾਸ਼ੋ ਵਾ, ਤਦ੍ਵਦੇਕਾਦਸ਼ਸਿਤਾਸ਼ਿਤੋ-ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਰਸਾਯਨੋਕ੍ਤਃ (?), ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਤੇ|
Adhikarana ਵਾਤਰਕ੍ਤੇ ਅਪਾਨੇ ਆਵਤੇ ਦੀਪਨਾਦਿ (੬੬-੬੭) · Śloka ੬੭
| ਅਪਾਨੇ ਤ੍ਵਾਵਤੇ ਸਰ੍ਵਂ ਦੀਪਨਂ ਗ੍ਰਾਹਿ ਭੇਸਜਮ੍||੬੬|| ਵਾਤਾਨੁਲੋਮਨਂ ਕਾਰ੍ਯਂ ਮੂਤ੍ਰਾਸ਼ਯਵਿਸ਼ੋਧਨਮ੍| |੬੭|
| अपाने त्वावृते सर्वं दीपनं ग्राहि भेषजम्||६६|| वातानुलोमनं कार्यं मूत्राशयविशोधनम्| |६७|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਅਪਾਨੇ ਵਾਯੌ ਯੇਨਕੇਨਚਿਦਾਵਤੇ ਸਰ੍ਵਂ ਭੇਸਜਂ ਦੀਪਨਂ-ਅਗ੍ਨੇਃ, ਗ੍ਰਾਹਿ-ਸਙ੍ਗ੍ਰਹਣਂ, ਵਾਤਸ੍ਯਾਨੁਲੋਮਨਂ ਮੂਤ੍ਰਾਸ਼ਯਸ੍ਯ-ਬਸ੍ਤੇਃ, ਵਿਸ਼ੋਧਨਂ ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਕਾਰ੍ਯਮ੍|
Adhikarana ਵਾਤਰਕ੍ਤੇ ਪ੍ਰਾਣਾਦਾਵਾਵਤ੍ਤੇ ਸਰ੍ਵਕੁਸ੍ਠੇਸੁ ਂ ਵਿਚਾਰ੍ਯ (੬੭-੬੮) · Śloka ੬੮
| ਇਤਿ ਸਙ੍ਕ੍ਸੇਪਤਃ ਪ੍ਰਓਕ੍ਤਮਾਵਤਾਨਾਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮ੍||੬੭|| ਪ੍ਰਾਣਾਦੀਨਾਂ ਭਿਸਕ੍ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਵਿਤਰ੍ਕ੍ਯ ਸ੍ਵਯਮੇਵ ਤਤ੍| |੬੮|
| इति सङ्क्षेपतः प्रओक्तमावृतानां चिकित्सितम्||६७|| प्राणादीनां भिषक्कुर्याद्वितर्क्य स्वयमेव तत्| |६८|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਇਤਿ-ਅਨਨ੍ਤਰੋਕ੍ਤੇਨ ਪ੍ਰਕਾਰੇਣ, ਆਵਤਾਨਾਂ ਸਙ੍ਕ੍ਸੇਪਤਸ਼੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ-ਔਸਧਂ, ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਮ੍| ਯਤ੍ ਪ੍ਰਾਣਾਦੀਨਾਂ ਪਞ੍ਚਾਨਾਮਾਵਤਾਨਾਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਤਤ੍-ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਂ, ਭਿਸਕ੍ ਸ੍ਵਯਮੇਵ ਵਿਤਰ੍ਕ੍ਯ-ਵਿਚਾਰ੍ਯ, ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍|
Adhikarana ਵਾਤਰਕ੍ਤੇ ਉਦਾਨੇ ਆਵਤੇ ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਯੋਜਯੇਤ੍ਵਾਤਰਕ੍ਤੇ ਅਪਾਨੇ ਆਵਤੇ ਅਨੁਲੋਮਨਮ੍ ਵਾਤਰਕ੍ਤੇ ਸਮਾਨੇ ਅਵਤੇ ਸ਼ਮਨਮ੍ ਵਾਤਰਕ੍ਤੇ ਵ੍ਯਾਨੇ ਆਵਤੇ ਰਿਧਾਯੋਜਯੇਤ੍ ਵਾਤਰਕ੍ਤੇ ਪ੍ਰਾਣਵਾਯੋਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਭੋ ਰਕ੍ਸਣੀਯਤ੍ਵਮ੍ ਵਾਤਰਕ੍ਤੇ ਏਵਮਾਵਤਵਾਤਾਧਿਕੇਨਾਂ ਸ੍ਵਸ੍ਥਾਨਨਯਨਮ (੬੮-੭੦) · Śloka ੭੦
| ਉਦਾਨਂ ਯੋਜਯੇਦੂਰ੍ਧ੍ਵਮਪਾਨਂ ਚਾਨੁਲੋਮਯੇਤ੍||੬੮|| ਸਮਾਨਂ ਸ਼ਮਯੇਦ੍ਵਿਦ੍ਵਾਂਸ੍ਤ੍ਰਿਧਾ ਵ੍ਯਾਨਂ ਤੁ ਯੋਜਯੇਤ੍| ਪ੍ਰਾਣੋ ਰਕ੍ਸ੍ਯਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਭ੍ਯੋਪਿ ਤਤ੍ਸ੍ਥਿਤੌ ਦੇਹਸਂਸ੍ਥਿਤਿਃ||੬੯|| ਸ੍ਵਂ ਸ੍ਵਂ ਸ੍ਥਾਨਂ ਨਯੇਦੇਵਂ ਵਤਾਨ੍ ਵਾਤਾਨ੍ ਵਿਮਾਰ੍ਗਗਾਨ੍| |੭੦|
| उदानं योजयेदूर्ध्वमपानं चानुलोमयेत्||६८|| समानं शमयेद्विद्वांस्त्रिधा व्यानं तु योजयेत्| प्राणो रक्ष्यश्चतुर्भ्योऽपि तत्स्थितौ देहसंस्थितिः||६९|| स्वं स्वं स्थानं नयेदेवं वृतान् वातान् विमार्गगान्| |७०|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਉਦਾਨਾਖ੍ਯਂ ਵਾਯੁਮੂਰ੍ਧ੍ਵਮੇਵ ਯੋਜਯੇਤ੍-ਯਤੋਸੌ ਸਦੈਵੋਰ੍ਧ੍ਵਗਾਮੀ, ਤਥਾ ਪ੍ਰਯਤੇਤ ਯਥੋਰ੍ਧ੍ਵਗਾਮੀ ਭਵਤਿ| ਅਪਾਨਾਖ੍ਯਂ ਚਾਨਿਲਮਨੁਲੋਮਯੇਤ੍-ਅਧੋਗਤਿਰ੍ਹ੍ਯਯਂ ਸਦੈਵ ਸਮੀਰਣਸ੍ਤਸ੍ਮਾਦਧੋਗਮਨਂ ਯਥਾਸ੍ਯ ਸਮ੍ਪਦ੍ਯੇਤ ਤਥਾ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਕਾਰ੍ਯਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸਮਾਨਾਖ੍ਯਂ ਵਾਯੁਂ ਵਿਦ੍ਵਾਨ੍ ਵੈਦ੍ਯੋ ਵਾਤਘ੍ਨੈਰੌਸਧੈਃ ਸ਼ਮਯੇਤ੍| ਅਯਮਭਿਪ੍ਰਾਯੋ ਗ੍ਰਨ੍ਥਕਤਃ-ਕਿਲ ਨਾਸ੍ਯੋਰ੍ਧ੍ਵਗਾਮਿਤਾ ਨੈਵਾਧੋਗਾਮਿਤਾ ਯਥਾ ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਤੇ ਤਥਾ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਹਿਤਮ੍, ਕਿਂ ਤਰ੍ਹਿ ਸ੍ਵਸ੍ਥਾਨਪ੍ਰਤਿਪਤ੍ਤਿਰੇਵੇਤ੍ਯੇਵਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾ ਕਾਰ੍ਯੇਤਿ| ਵ੍ਯਾਨਾਖ੍ਯਂ ਤੁ ਵਾਯੁਂ ਤ੍ਰਿਧਾ ਯੋਜਯੇਤ੍-ਊਰ੍ਧ੍ਵਾਧੋਮਧ੍ਯਗਮਨਂ ਯਥਾਸ੍ਯ ਸ਼ਰੀਰੇ ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਤੇ ਤਥਾ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾ ਕਾਰ੍ਯੇਤਿ| ਤਥਾ, ਪ੍ਰਾਣੋ ਵਾਯੁਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਭ੍ਯੋਪਿ-ਉਦਾਨਾਪਾਨਸਮਾਨਵ੍ਯਾਨੇਭ੍ਯੋਪਿ, ਸਰ੍ਵਪ੍ਰਯਤ੍ਨੇਨ ਰਕ੍ਸ੍ਯਃ-ਯ੍ਥੋਦਾਨਾਦਿਭਿਰ੍ਨਾਸ੍ਯ ਬਾਧਾ ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਤੇ ਤਥਾ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾ ਕਾਰ੍ਯੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਯਤਸ੍ਤਸ੍ਯ-ਪ੍ਰਾਣਸ੍ਯ, ਸ੍ਥਿਤੌ ਸਤ੍ਯਾਂ ਦੇਹਸ੍ਯ-ਸ਼ਰੀਰਸ੍ਯ, ਸਂਸ੍ਥਿਤਿਃ-ਜੀਵਨਂ ਭਵਤਿ, ਪ੍ਰਾਣਂ ਵਿਨਾ ਨ ਜੀਵਤੀਤ੍ਯਥਃ| ਏਵਂ-ਅਨੇਨ ਪ੍ਰਕਾਰੇਣ, ਵਾਤਾਨ੍ ਵਿਮਾਰ੍ਗਗਾਨਾਵਤਾਨ੍ ਸ੍ਵਂ ਸ੍ਵਂ ਸ੍ਥਾਨਂ ਨਯੇਤ੍|
Adhikarana ਵਾਤਰਕ੍ਤੇ ਸਰ੍ਵਾਵਰੇਣੇ ਪਿਤ੍ਤਰਕ੍ਤਵਰ੍ਜਿਤੇ ਲਸ਼ੁਨਰਸਾਯਨਮ੍ (੭੦-੭੧) · Śloka ੭੧
| ਸਰ੍ਵਂ ਚਾਵਰਣਂ ਪਿਤ੍ਤਰਕ੍ਤਸਂਸਰ੍ਗਵਰ੍ਜਿਤਮ੍||੭੦|| ਰਸਾਯਨਵਿਧਾਨੇਨ ਲਸ਼ੁਨੋ ਹਨ੍ਤਿ ਸ਼ੀਲਿਤਃ| |੭੧|
| सर्वं चावरणं पित्तरक्तसंसर्गवर्जितम्||७०|| रसायनविधानेन लशुनो हन्ति शीलितः| |७१|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਸਰ੍ਵਮੇਵਾਵਰਣਂ ਵਾਤਾਨਾਂ ਪਿਤ੍ਤਰਕ੍ਤਸਂਸਰ੍ਗਵਰ੍ਜਿਤਂ ਰਸਾਯਨਵਿਧਿਨਾ ਸ਼ੀਲਿਤੋ ਲਸ਼ੁਨੋ ਹਨ੍ਤਿ| ਏਤੇਨ ਪਿਤ੍ਤਰਕ੍ਤਸਂਸਸ੍ਟਮਾਵਰਣਂ ਵਰ੍ਜਯਿਤ੍ਵਾ ਸਰ੍ਵਾਵਰਣਾਨ੍ਯਨ੍ਯਾਨਿ ਲਸ਼ੁਨਃ ਕੇਵਲ ਏਵ ਨਿਹਨ੍ਤਿ|
Adhikarana ਵਾਤਰਕ੍ਤੇ ਪਿਤ੍ਤਾਵਤੇ ਪਿਤ੍ਤਹਰਾਦੇ (੭੧) · Śloka ੭੧
| ਪਿਤ੍ਤਾਵਤੇ ਪਿਤ੍ਤਹਰਂ ਮਰੁਤਸ਼੍ਚਾਨੁਲੋਮਨਮ੍||੭੧||
| पित्तावृते पित्तहरं मरुतश्चानुलोमनम्||७१||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਪਿਤ੍ਤਾਵਤ ਉਦਾਨਾਦੌ ਪਿਤ੍ਤਹਰਂ ਪਵਨਸ੍ਯ ਚਾਨੁਲੋਮਨਂ ਹਿਤਮ੍|
Adhikarana ਵਾਤਰਕ੍ਤੇ ਰਕ੍ਤਾਵਤੇ ਤਦ੍ਵਤ੍ ਖੁਡੋਕ੍ਤਂ ਚ (੭੨) · Śloka ੭੨
ਰਕ੍ਤਾਵਤੇਪਿ ਤਦ੍ਵਚ੍ਚ ਖ਼ੁਡੋਕ੍ਤਂ ਯਚ੍ਚ ਭੇਸਜਮ੍| ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਾਨਿਲਹਰਂ ਵਿਵਿਧਂ ਚ ਰਸਾਯਨਮ੍||੭੨||
रक्तावृतेऽपि तद्वच्च ख़ुडोक्तं यच्च भेषजम्| रक्तपित्तानिलहरं विविधं च रसायनम्||७२||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਰਕ੍ਤਾਵਤੇ ਤਦ੍ਵਤ੍-ਪਿਤ੍ਤਹਰਂ ਤਥੈਵ ਮਾਰੁਤਾਨੁਲੋਮਨਂ, ਹਿਤਮ੍| ਯਚ੍ਚ ਖ਼ੁਡੋਕ੍ਤਂ-ਵਾਤਸ਼ੋਣਿਤੋਕ੍ਤਂ, ਭੇਸਜਂ ਤਥਾ ਪਿਤ੍ਤਰਕ੍ਤਾਨਿਲਹਰਂ ਚ ਹਿਤਮ੍, ਵਿਵਿਧਂ ਰਸਾਯਨਂ ਚ| ਵਿਵਿਧਂ-ਨਾਨਾਪ੍ਰਕਾਰਂ, ਸਰ੍ਵਦੋਸਦੂਸ੍ਯਾਦਿਕਂ ਚਾਲੋਕ੍ਯ ਯਥਾਯੋਗਂ ਵਿਧੇਯਮ੍|
Adhikarana ਏਵਮ੍ ਚ੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਸ੍ਥਾਨਂ ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਫਲਭੂਤਮ੍ (੭੩) · Śloka ੭੩
ਯਥਾਨਿਦਾਨਂ ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਮਿਤਿ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮ੍| ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਫਲਂ ਸ੍ਥਾਨਮੇਤਤ੍ਸਦ੍ਯੋਰ੍ਤਿਨਾਸ਼ਨਾਤ੍||੭੩||
यथानिदानं निर्दिष्टमिति सम्यक् चिकित्सितम्| आयुर्वेदफलं स्थानमेतत्सद्योऽर्तिनाशनात्||७३||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਇਤਿ-ਅਨੇਨ ਪ੍ਰਕਾਰੇਣ, ਯਥਾਨਿਦਾਨਂ-ਨਿਦਾਨਾਨਤਿਕ੍ਰਮੇਣ, ਯਥੋਦ੍ਦੇਸ਼ਸ੍ਤਥਾ ਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ਃ| ਅਨਯਾ ਰੀਤ੍ਯਾ ਸਰ੍ਵਮੇਵ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਮ੍| ਏਤਚ੍ਚਾਯੁਰ੍ਵੇਦਫਲਭੂਤਂ ਸ੍ਥਾਨਮ੍, ਏਤਦੁਪਦੇਸ਼ੇਨ ਸਦ੍ਯੋਰ੍ਤਿਨਾਸ਼ਨਾਦ੍ਧੇਤੋਃ|
Adhikarana ਔਸਧਸ੍ਯ ਪਰ੍ਯਾਯਾਃ ਇਤਿ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਸ੍ਥਾਨਮ੍ (੨੨) · Śloka ੨੨
ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਹਿਤਂ ਪਥ੍ਯਂ ਪ੍ਰਾਯਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤਂ ਭਿਸਗ੍ਜਿਤਮ੍| ਭੇਸਜਂ ਸ਼ਮਨਂ ਸ਼ਸ੍ਤਂ ਪਰ੍ਯਾਯੈਃ ਸ੍ਮਤਮੌਸਧਮ੍||੭੪|| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਵੈਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਗੁਪ੍ਤਸੂਨੁਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਗ੍ਭਟਵਿਰਚਿਤਾਯਾਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਹਦਯਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਚਤੁਰ੍ਥੇ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਸ੍ਥਾਨੇ ਵਾਤਸ਼ੋਣਿਤਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਨਾਮ ਦ੍ਵਾਵਿਂਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ||੨੨||
चिकित्सितं हितं पथ्यं प्रायश्चित्तं भिषग्जितम्| भेषजं शमनं शस्तं पर्यायैः स्मृतमौषधम्||७४|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां चतुर्थे चिकित्सितस्थाने वातशोणितचिकित्सितं नाम द्वाविंशोऽध्यायः||२२||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਾਦਯ ਔਸਧਸ੍ਯ ਪਰ੍ਯਾਯਾਃ ਸ੍ਮਤਾ ਇਤਿ| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਗਾਙ੍ਕਦਤ੍ਤਪੁਤ੍ਰਸ਼੍ਰੀਮਦਰੁਣਦਤ੍ਤਵਿਰਚਿਤਾਯਾਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਹਦਯਟੀਕਾਯਾਂ ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰਾਖ਼੍ਯਾਯਾਂ ਚਤੁਰ੍ਥੇ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਸ੍ਥਾਨੇ ਵਾਤਸ਼ੋਣਿਤਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਨਾਮ ਦ੍ਵਾਵਿਂਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ ਸਮਾਪ੍ਤਃ|| ੨੨||