൪. ശ്വാസഹിധ്മാചികിത്സിതാധ്യായഃ

Devanagari IAST (Roman)Telugu Tamil Malayalam Kannada Gujarati Bengali Gurmukhi

Adhikarana അധ്യായോപക്രമഃ · Śloka

🔊 Audio coming soon

Hide commentary

സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)

കാസചികിത്സിതാദനന്തരം ശ്വാസഹിധ്മാചികിത്സിതം വ്യാഖ്യായതേ| സമ്ബന്ധോऽത്ര നിദാന ഏവോക്തഃ |

Adhikarana ശ്വാസഹിധ്മാചികിത്സിതാധ്യായഃ ശ്വാസചികിത്സിതം ഹിധ്മാസ്വപി കര്തവ്യമ് (൨-൧) · Śloka ൧

View original

🔊 Audio coming soon

Hide commentary

സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)

സ൦-യസ്മാത് ശ്വാസഹിധ്മാസ്തുല്യഹേത്വാദ്യാഃ| ആദിഗ്രഹണാത് പ്രാഗ്രൂപാദയോ ഗൃഹ്യന്തേ| നിദാനേ ഹ്യുക്തമ് (ഹൃംഇ.അ.൪/൧൮)-"ശ്വാസൈകഹേതുപ്രാഗ്രൂപസങ്ഖ്യാപ്രകൃതിസംശ്രയാഃ|" ഇതി| തതഃ-തസ്മാദ്ധേതോഃ, സാധനം- ചികിത്സിതം, ശ്വാസഹിധ്മയോസ്തുല്യമേവ വിഹിതമ്|

ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)

ആ൦ ര൦-അഥ ശ്വാസചികിത്സിതമ്| ശ്വാസചികിത്സിതം ഹിധ്മാസ്വപി കര്തവ്യമിത്യാഹ-ശ്വാസഹിധ്മാ ഇതി| ആദ്യശബ്ദാത് ദോഷദൂഷ്യസ്ഥാനാനി|

Adhikarana തത്ര പ്രഥമം സ്വേദഃ (൧-൨) · Śloka ൨

| തദാര്ഥം ച പൂര്വം സ്വേദൈരുപാചരേത്||൧|| സ്നിഗ്ധൈര്ലവണതൈലാക്തം| |൨|

View original

| तदार्थं च पूर्वं स्वेदैरुपाचरेत्||१|| स्निग्धैर्लवणतैलाक्तं| |२|

🔊 Audio coming soon

Hide commentary

സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)

സ൦-തദാര്തം-ശ്വാസഹിധ്മാതുരം, പൂര്വം-ഉപക്രമേഭ്യഃ സര്വേഭ്യോऽപി പ്രാക്, സ്വേദൈരുപാചരേത്| കിമ്ഭൂതൈഃ ? സ്നിഗ്ധൈഃ-ന രൂക്ഷൈഃ, വാതകോപഭയാത്| കിമ്ഭൂതമ് ? ലവണാന്വിതേന തൈലേനാഭ്യക്തമ്|

ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)

ആ൦ ര൦-തത്ര പ്രഥമം സ്വേദമാഹ തദാര്തം ചേതി| തദാര്തം ശ്വാസഹിധ്മാര്തമ്|

Adhikarana സ്വേദഫലമ് (൨-൩) · Śloka ൩

കിമേവം സതി സ്യാത് ? ഇത്യാഹ തൈഃ ഖേഷു ഗ്രഥിതഃ കഫഃ| സുലീനോऽപി വിലീനോऽസ്യ കോഷ്ഠം പ്രാപ്തഃ സുനിര്ഹരഃ||൨|| സ്രോതസാം സ്യാന്മൃദുത്വം ച മരുതശ്ചാനുലോമതാ| |൩|

View original

किमेवं सति स्यात् ? इत्याह तैः ख़ेषु ग्रथितः कफः| सुलीनोऽपि विलीनोऽस्य कोष्ठं प्राप्तः सुनिर्हरः||२|| स्रोतसां स्यान्मृदुत्वं च मरुतश्चानुलोमता| |३|

🔊 Audio coming soon

Hide commentary

സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)

സം-തൈഃ-സ്വേദൈഃ, ഖേഷു-സ്രോതഃസു, യോऽസ്യ-ശ്വാസഹിധ്മാവതോ, ഗ്രഥിതഃ-പിണ്ഡിതഃ, കഫഃ സുലീനോऽപി-അതിശയേന ശ്ലിഷ്ടോऽന്ത ര്ഭൂതഃ, അനയേതികര്തവ്യതയാ വിലീനോऽസ്യ കോഷ്ഠം പ്രാപ്തഃ സുനിര്ഹരഃ സ്യാത്-സുഖേന നിര്ഹര്തും ശക്യതേ| തഥാ, സ്രോതസാം-വായുസ്തബ്ധാനാം, മൃദുത്വം ച സ്യാത്| മരുതശ്ചാനുലോമതാ-സ്വമാര്ഗഗാമിത്വം സ്യാത്|

ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)

Adhikarana സ്വിന്നഭോജനമ് (൩-൫) · Śloka ൫

| സ്വിന്നം ച ഭോജയേദന്നം സ്നിഗ്ധമാനൂപജൈ രസൈഃ||൩|| ദധ്യുത്തരേണ വാ, ദദ്യാത്തതോऽസ്മൈ വമനം മൃദു| വിശേഷാത്കാസവമഥുഹൃദ്ഗ്രഹസ്വരസാദിനേ||൪|| പിപ്പലീസൈന്ധവക്ഷൌദ്രയുക്തം വാതാവിരോധി യത്| |൫|

View original

| स्विन्नं च भोजयेदन्नं स्निग्धमानूपजै रसैः||३|| दध्युत्तरेण वा, दद्यात्ततोऽस्मै वमनं मृदु| विशेषात्कासवमथुहृद्ग्रहस्वरसादिने||४|| पिप्पलीसैन्धवक्षौद्रयुक्तं वाताविरोधि यत्| |५|

🔊 Audio coming soon

Hide commentary

സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)

സ൦-സ്നിന്നം ച സന്തമാതുരം സ്നിഗ്ധം-ശാല്യാദികം ന രൂക്ഷം യവാദികമ്, ആനൂപജൈഃ-സൂകരാദിമാംസജൈ രസൈഃ സഹ, ഭോജയേത്| അഥവാ സ്വേദാദനന്തരമസ്മൈ-ശ്വാസഹിധ്മാവതേ, ദധ്യുത്തരേണ-ദധിസരേണ, വമനം മൃദു ദദ്യാത്| വിശേഷേണ കാസാദിമതേ വമനം ദദ്യാത്| തച്ച വമനം പിപ്പലീസൈന്ധവക്ഷൌദ്രയുക്തം വാതാവിരോധി-വാതം ന കരോതി, യത്തദ്ദദ്യാത്|

ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)

Adhikarana വമനഫലമ് (൫-൬) · Śloka ൬

| നിര്ഹൃതേ സുഖമാപ്ന്പോതി സ കഫേ ദുഷ്ടവിഗ്രഹേ||൫|| സ്രോതഃസു ച വിശുദ്ധേഷു ചരത്യവിഹതോऽനിലഃ| |൬|

View original

| निर्हृते सुख़माप्न्पोति स कफे दुष्टविग्रहे||५|| स्रोतःसु च विशुद्धेषु चरत्यविहतोऽनिलः| |६|

🔊 Audio coming soon

Hide commentary

സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)

സ൦-നിര്ഹൃതേ കഫേऽസൌ (സഃ)-ശ്വാസഹിധ്മാവാന്, സുഖമശ്രുതേ, രുങ്ക്ഷിവൃത്തേഃ| കിമ്ഭൂതേ കഫേ ? ദുഷ്ടോ വിഗ്രഹഃ-ശരീരം, യേന തസ്മിന്| തഥാ, സ്രോതഃസു വിശുദ്ധേഷു-ഉപലേപാദിരഹിതേഷു, വായുരവിഹതോ-ന കേനചിദ്രുദ്ധഗതിഃ, സ്രോതഃസു ചരതി|

ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)

ആ൦ ര-വമനഫലമാഹ നിര്ഹൃത ഇതി| ദുഷ്ടോ വിഗ്രഹഃ-ശരീരം, യേന|

Adhikarana വിരേചനമ് (൬-൭) · Śloka ൭

| ധ്മാനോദാവര്തതമകേ മാതുലുങ്ഗാമ്ലവേതസൈഃ||൬|| ഹിങ്ഗുപീലുബിഡൈര്യുക്തമന്നം സ്യാദനുലോമനമ്| സസൈന്ധവം ഫാലാമ്ലം വാ കോഷ്ണം ദദ്യാദ്വിരേചനമ്||൭||

View original

| ध्मानोदावर्ततमके मातुलुङ्गाम्लवेतसैः||६|| हिङ्गुपीलुबिडैर्युक्तमन्नं स्यादनुलोमनम्| ससैन्धवं फालाम्लं वा कोष्णं दद्याद्विरेचनम्||७||

🔊 Audio coming soon

Hide commentary

സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)

സ൦-ധ്മാനം-ആനാഹഃ| ഉദാവര്തഃ-ശകൃദാദീനാമപ്രവൃത്തിഃ| തമകഃ-ശ്വാസവിശേഷഃ| ധ്മാനം ചോദാവര്തശ്ച തമകശ്ച ധ്മാനോദാവര്തതമകമ്, തസ്മിന്-പ്രകൃതത്വാത് തഥാവിധേ ഹിധ്മാശ്വാസവതി| മാതുലുങ്ഗാദ്യൈസ്തഥാ ഹിങ്ഗുപീലുബിഡൈര്യുക്തമന്നമനുലോമകാരി സ്യാത്| അഥവാ, അസ്യാമവസ്ഥായാം സൈന്ധവേന സഹ ഫലാമ്ലം ഫലേന-വാതാനുലോമനേന ബീജപൂരാദിനാ, അമ്ലം-അമ്ലീകൃതം, തഥാ കോഷ്ണം-ഈഷദുഷ്ണം, വിരേചനം ദദ്യാത്|

ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)

ആ൦ ര൦-വിരേചനമാഹ ധ്മാനോദാവര്തതമക ഇതി| ധ്മാനം-ആധ്മാനമ്| തമകഃ-തമഃപ്രവേശനമ്| ധ്മാനാദിയുക്തേ ശ്വാസേ വിരേചനമ്| തച്ച മാതുലുങ്ഗാദ്യുക്തമന്നാന്തേന| യോ ന വിരിച്യതേ തസ്മൈ വിരേചനം-ത്രിവൃന്മൂലാദി| ഫലൈഃ-മാതുലുങ്ഗാദിഭിരമ്ലം, സസൈന്ധവം ച| യോഗരത്നേ-"ഹിംഗ്വമ്ലവേതസവ്യോഷസൌവര്ചലഫലത്രികമ്| തുല്യം ത്രിവൃദ്ദ്വിഗുണിതം തൈഃ സര്വൈഃ ശര്കരാ സമാ|| സ്രംസനം ശ്വാസഹിക്കാഘ്നം പിബേത്തദ്ഭക്ഷയേദഥ|" ഇതി|

Adhikarana ശോധനേ യുക്തിഃ (൮-൯) · Śloka ൯

സ്രോതഃശുദ്ധ്യര്ഥം കിമേവം ക്രിയതേ ? ഇത്യാഹ ഏതേ ഹി കഫസംരുദ്ധഗതിപ്രാണപ്രകോപജാഃ| തസ്മാത്തന്മാര്ഗശുദ്ധ്യര്ഥമൂര്ധ്വാധഃ ശോധനം ഹിതമ്||൮|| ഉദീര്യതേ ഭൃശതരം മാര്ഗരോധാദ്വഹജ്ജലമ്| യഥാ തഥാऽനിലസ്തസ്യ മാര്ഗമസ്മാദ്വിശോധയേത്||൯||

View original

स्रोतःशुद्ध्यर्थं किमेवं क्रियते ? इत्याह एते हि कफसंरुद्धगतिप्राणप्रकोपजाः| तस्मात्तन्मार्गशुद्ध्यर्थमूर्ध्वाधः शोधनं हितम्||८|| उदीर्यते भृशतरं मार्गरोधाद्वहज्जलम्| यथा तथाऽनिलस्तस्य मार्गमस्माद्विशोधयेत्||९||

🔊 Audio coming soon

Hide commentary

സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)

സ൦-യസ്മാദേതേ-ഹിധ്മാശ്വാസാഃ| കഫേന സംരുദ്ധാ ഗതിര്യസ്യ സ ഏവമ്, കഫസംരുദ്ധഗതിശ്വാസൌ പ്രാണാശ്ച, തസ്യ പ്രകോപഃ, തതോ ജാതാഃ| യത ഏവം തസ്മാദ്ധേതോസ്തന്മാര്ഗശുദ്ധ്യര്ഥം-തസ്യ പ്രാണസ്യ വായോര്മാര്ഗവിശുദ്ധിനിമിത്തം, ഊര്ധ്വമധശ്ച ശോധനം ഹിതമ്| ഏതച്ച ദൃഷ്ടാന്തദ്വാരേണ സ്പഷ്ടയതി-ഉദീര്യത ഇത്യാദി| യഥാ മാര്ഗസ്യ രോധാജ്ജലം വഹത് ഭൃശതരം-സുതരാം, ഉദീര്യതേ-വൃദ്ധിം യാതി| തഥാऽനിലഃ സ്വഭാവതോ വഹന് മാര്ഗരോധാത്-മാര്ഗസ്യാവരണാത്, ഭൃശതരമുദീര്യതേ| തസ്യ-വായോഃ, മാര്ഗമസ്മാത്-യഥോക്താത്കാരണാത്, വിശോധയേത്|

ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)

ആ൦ ര൦- ശോധനേ യുക്തിമാഹ ഏതേ ഹീതി| ഏതേ-ശ്വാസാഃ| ഉദീര്യതേ-ഉന്മാര്ഗതാം യാതി| വങ്ഗസേനേ തു (ശ്വാസാധികാരേ ശ്ലോ. ൩൦)-"സ്നേഹബസ്തിം വിനാ കേചിദൂര്ധ്വം ചാധശ്ച ശോധനമ്| മൃദു പ്രാണവതാം ശ്രേഷ്ഠം ശ്വാസിനാമാദിശന്തി ഹി||" ഇതി| പ്രാണോ-ബലമ്|

Adhikarana ശോധനേനാശാന്തൌ ധൂമഃ കര്തവ്യഃ (൧൦) · Śloka ൧൦

അശാന്തൌ കൃതസംശുദ്ധേര്ധൂമൈര്ലീനം മലം ഹരേത്| |൧൦|

View original

अशान्तौ कृतसंशुद्धेर्धूमैर्लीनं मलं हरेत्| |१०|

🔊 Audio coming soon

Hide commentary

സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)

സ൦-പൂര്വസ്യാം ക്രിയായാം കൃതായാമപ്യശമേ സതി, കൃതസംശുദ്ധേഃ-ശ്വാസഹിധ്മാര്തസ്യ, ലീനം-സൂക്ഷ്മസ്രോതഃശ്ലിഷ്ടം, മലം-കഫാഖ്യം, ധൂമൈഃ-വക്ഷ്യമാണൈഃ, ഹരേത്|

ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)

ആ൦ ര൦-ശോധനേനാശാന്തൌ ധൂമഃ കര്തവ്യ ഇത്യാഹഅശാന്താവിതി|

Adhikarana ധൂമപ്രയോഗാഃ (൧൦-൧൪) · Śloka ൧൪

| ഹരിദ്രാപത്രമേരണ്ഡമൂലം ലാക്ഷാം മനഃശിലാമ്||൧൦|| സദേവദാര്വലം മാംസീം പിഷ്ട്വാ വര്തിം പ്രകല്പയേത്| താം ഘൃതാക്താം പിബേദ്ധൂമം യവാന് വാ ഘൃതസംയുതാന്||൧൧|| മധൂച്ഛിഷ്ടം സര്ജരസം ഘൃതം വാ ഗുരു വാऽഗുരു| ചന്ദനം വാ തഥാ ശൃങ്ഗം വാലാന്വാ സ്നാവ വാ ഗവാമ്||൧൨|| ഋക്ഷഗോധകുരങ്ഗൈണചര്മശൃങ്ഗഖുരാണി വാ| ഗുഗ്ഗുലും വാ മനോഹ്വാം വാ ശാലിനിര്യാസമേവ വാ||൧൩|| ശല്ലകീം ഗുഗ്ഗുലും ലോഹം പദ്മകം വാ ഘൃതാപ്ലുതമ്| |൧൪|

View original

| हरिद्रापत्रमेरण्डमूलं लाक्षां मनःशिलाम्||१०|| सदेवदार्वलं मांसीं पिष्ट्वा वर्तिं प्रकल्पयेत्| तां घृताक्तां पिबेद्धूमं यवान् वा घृतसंयुतान्||११|| मधूच्छिष्टं सर्जरसं घृतं वा गुरु वाऽगुरु| चन्दनं वा तथा शृङ्गं वालान्वा स्नाव वा गवाम्||१२|| ऋक्षगोधकुरङ्गैणचर्मशृङ्गखुराणि वा| गुग्गुलुं वा मनोह्वां वा शालिनिर्यासमेव वा||१३|| शल्लकीं गुग्गुलुं लोहं पद्मकं वा घृताप्लुतम्| |१४|

🔊 Audio coming soon

Hide commentary

സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)

സ൦-ഹരിദ്രാദീനി പിഷ്ട്വാ ജലേന വര്തിം പ്രകല്പയേത്| താം-വര്തി, ഘൃതാക്താം കൃത്വാ ധൂമം പിബേത്, സാമര്ഥ്യാദഗ്നിപ്ലുഷ്ടാമ്| അഥവാ യവാന് ഘൃതാക്താന് ധൂമം പിബേത്| മധൂച്ഛിഷ്ടം-സിക്ഥകം, സര്ജരസം ഘൃതം വാ ഏകീകൃത്യ ധൂമം പിബേത്| അഥവാ, ഗുരു-ശ്രേഷ്ഠം, അഗുരു കൃഷ്ണാഗരു, ധൂമം പിബേത്| അഥവാ, ചന്ദനമ് [ ധൂമം പിബേത് ]| അഥവാ, ഗവാം ശൃങ്ഗം ധൂമം പിബേത്| അഥവാ, ഗവാം വാലാന്-ഗലകമ്ബലജാനി രോമണി, ധൂമം പിബേത്| സ്നാവ വാ-സ്നായു വാ ഗവാമേവ, ധൂമം പിബേത്| രൂക്ഷാദീനാം ചര്മാദീനി വാ ധൂമം പിബേത്| ഖുരശബ്ദസ്യാര്ധര്ചാദിത്വാന്നപുംസകത്വമ്| ഗുഗ്ഗുലും വാ, അഥവാ മനഃ ശിലാം ശാലനിര്യാസം വാ ധൂമം പിബേത്| ശല്ലക്യാദി ഘൃതാപ്ലുതം വാ|

ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)

ആ൦ ര൦-ധൂമാനാഹ ഹരിദ്രാപത്രമിതി| [ അത്ര ]...ദശ ധൂമാഃ| തത്രാദ്യഃ സപ്തഭിഃ, തൃതീയപഞ്ചമൌ ദ്വാഭ്യാമ്, നവമസ്ത്രിഭിഃ, ശേഷാ ഏകേന (?), സര്വേ സഘൃതാഃ|

Adhikarana സ്വേദപ്രയോഗാഃ (൧൪-൧൬) · Śloka ൧൬

| അവശ്യം സ്വേദനീയാനാമസ്വേദ്യാനാമപി ക്ഷണമ്||൧൪|| സ്വേദയേത്സസിതാക്ഷീരസുഖോഷ്ണസ്നേഹസേചനൈഃ| ഉത്കാരികോപനാഹൈശ്ച സ്വേദാധ്യായോക്തഭേഷജൈഃ||൧൫|| ഉരഃ കണ്ഠം ച മൃദുഭിഃ| |൧൬|

View original

| अवश्यं स्वेदनीयानामस्वेद्यानामपि क्षणम्||१४|| स्वेदयेत्ससिताक्षीरसुख़ोष्णस्नेहसेचनैः| उत्कारिकोपनाहैश्च स्वेदाध्यायोक्तभेषजैः||१५|| उरः कण्ठं च मृदुभिः| |१६|

🔊 Audio coming soon

Hide commentary

സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)

സ൦-അവശ്യം സ്വേദനീയാനാം തഥാऽസ്വേദാര്ഹാണാമപി ക്ഷണമുരഃ കണ്ഠം ച മൃദുഭിഃ സ്വേദൈഃ സ്വേദയേത്| കൈഃ ? സശര്കരാക്ഷീരൈഃ സുഖോഷ്ണൈഃ സ്നേഹസേചനൈഃ| തഥാ, സ്വേദാധ്യായേ യാന്യുക്താനി ദ്രവ്യാണി തത്കൃതൈരുത്കാരികോപനാഹൈശ്ച സ്വേദയേത്|

ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)

Adhikarana സാമേ ആമവിധിഃ (൧൬) · Śloka ൧൬

സാമേ ത്വാമവിധിം ചരേത്| |൧൬|

View original

सामे त्वामविधिं चरेत्| |१६|

🔊 Audio coming soon

Hide commentary

സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)

സ൦-സാമേ ച ശ്വാസഹിധ്മാവത്യാമവിധിം-ലങ്ഘനപാചനാദികം, ചരേത് നിരാമീകരണായ|

ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)

ആ൦ ര൦-...സാമേ ത്വാമവിധിം ചരേദിതി| ആമവിധിം-ലങ്ഘനപാചനാദികമ്|

Adhikarana ശ്ലേഷ്മൌഷധാതിയോദ്ദതവാതസ്യൌഷധമ് (൧൬-൧൭) · Śloka ൧൭

| അതിയോഗോദ്ധതം വാതം ദൃഷ്ട്വാ പവനനാശനൈഃ||൧൬|| സ്നിഗ്ധൈ രസാദ്യൈര്നാത്യുഷ്ണൈരഭ്യങ്ഗൈശ്ച ശമം നയേത്| |൧൭|

View original

| अतियोगोद्धतं वातं दृष्ट्वा पवननाशनैः||१६|| स्निग्धै रसाद्यैर्नात्युष्णैरभ्यङ्गैश्च शमं नयेत्| |१७|

🔊 Audio coming soon

Hide commentary

സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)

സ൦-അതിയോഗാദ്വമനവിരേചനയോര്നരാണാമുദ്ധതം വാതം ദൃഷ്ട്വാ പവനനാശനൈഃ സ്നിഗ്ധൈ രസാദ്യൈഃ-മാംസരസഘൃതക്ഷീരാദിഭിരാഹാരൈഃ, തഥാ കിഞ്ചിദുഷ്ണൈരഭ്യങ്ഗൈശ്ച ശമം നയേത്|

ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)

ആ൦ര൦-ശ്ലേഷ്മൌഷധാതിയോഗോദ്ധതവാതസ്യൌഷധമാഹഅഹിയോഗോദ്ധതമിതി| രസാദ്യൈഃകാഞ്ചലികൈഃ|

Adhikarana ശോധനാനര്ഹാണാം ശമനമ് ക്ഷയാദ്യുത്പന്നസ്യൌഷധമ് (൧൭-൧൮) · Śloka ൧൮

| അനുത്ക്ലിഷ്ടകഫാസ്വിന്നദുര്ബലാനാം ഹി ശോധനാത്||൧൭|| വായുര്ലബ്ധാസ്പദോ മര്മ സംശോഷ്യാശു ഹരേദസൂന്| കഷായലേഹസ്നേഹാദ്യൈസ്തേഷാം സംശമയേദതഃ||൧൮||

View original

| अनुत्क्लिष्टकफास्विन्नदुर्बलानां हि शोधनात्||१७|| वायुर्लब्धास्पदो मर्म संशोष्याशु हरेदसून्| कषायलेहस्नेहाद्यैस्तेषां संशमयेदतः||१८||

🔊 Audio coming soon

Hide commentary

സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)

സ൦-അനുത്ക്ലിഷ്ടകഫാനാമസ്വിന്നാനാം ദുര്ബലാനാം ച ശോധനാദ്ധേതോഃ പവനോ ലബ്ധാസ്പദഃ സന് അന്യസ്ഥാനാശ്രയവശാദാസാദിത സാമര്ഥ്യോऽത ഏവാമന്ദഃ ശോഷണസ്വഭാവത്വാദ് മര്മ-ഹൃദയാഖ്യം, സംശോഷ്യ ശീഘ്രമസൂന് ഹരേത്| തസ്മാദേവംവിധാന് ഹിധ്മാശ്വാസവതോ ന ശോധയേത്| അതോऽന്യഥാഭൂതാംശ്ച ശോധയേദിത്യര്ഥാദുക്തം ഭവതി| തഥാ ച തേഷാം സംശോധനാദാരോഗ്യം സമ്പദ്യതേ| അനുത്ക്ലിഷ്ടകഫാദീനാം ശോധനായോഗ്യാനാം തര്ഹി കിം കാര്യമ് ? ഇത്യാഹ-കഷായേത്യാദി| യതോ യസ്മാത്തേ സംശോധനായോഗ്യാസ്തസ്മാത്തേഷാം കഷായാദിഭിഃ സംശമയേത്, ശ്വാസഹിധ്മാ ഇതി ശേഷഃ|

ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)

Adhikarana ക്ഷയാദ്യുത്പന്നസ്യൌഷധമ് (൧൯) · Śloka ൧൯

ക്ഷീണക്ഷതാതിസാരാസൃക്പിത്തദാഹാനുബന്ധജാന്| മധുരസ്നിഗ്ധശീതാദ്യൈര്ഹിധ്മാശ്വാസാനുപാചരേത്||൧൯||

View original

क्षीणक्षतातिसारासृक्पित्तदाहानुबन्धजान्| मधुरस्निग्धशीताद्यैर्हिध्माश्वासानुपाचरेत्||१९||

🔊 Audio coming soon

Hide commentary

സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)

സ൦-ക്ഷീണക്ഷതാതിസാരാസൃക്പിത്തദാഹാനുബന്ധജാന് ഹിധ്മാശ്വാസാന് മധുരാദിഭിരുപക്രമേത്|

ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)

ആ൦ ര൦-ക്ഷയാദ്യുത്പന്നസ്യ ശ്വാസസ്യൌഷധമാഹ-ക്ഷീണക്ഷതേതി| ക്ഷീണാദീനാമനുബന്ധോ-ദീര്ഘകാലത്വമ്, തസ്മാജ്ജാതാന്|

Adhikarana അന്നപാനാനി തത്ര രസാഃ (൨൦) · Śloka ൨൦

കുലത്ഥദശമൂലാനാം ക്വാഥേ സ്യുര്ജാങഗലാ രസാഃ| യൂഷാശ്ച|൨൦|

View original

कुलत्थदशमूलानां क्वाथे स्युर्जाङगला रसाः| यूषाश्च|२०|

🔊 Audio coming soon

Hide commentary

സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)

സ൦-കുലത്ഥദശമൂലാനാം ക്വാഥേ ജാങ്ഗലരസാ യൂഷാശ്ച സ്യുഃ|

ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)

ആ൦ ര൦-അഥാന്നപാനാനി| തത്ര രസാനാഹകുലത്ഥദശമൂലാനാമിതി|

Adhikarana യൂഷാഃ യൂഷാന്തരമ് യൂഷാന്തരമ് (൨൦-൨൨) · Śloka ൨൨

| ശിഗ്രുവാര്താകകാസഘ്നവൃഷമൂലകൈഃ||൨൦|| പല്ലവൈര്നിമ്ബകുലകബൃഹതീമാതുലുങ്ഗജൈഃ| വ്യാഘ്രീദുരാലഭാശൃങ്ഗീബില്വമധ്യത്രികണ്ടകൈഃ||൨൧|| സാമൃതാഗ്നികുലത്ഥൈശ്ച യൂഷഃ സ്യാത്ക്വഥിതൈര്ജലേ| തദ്വദ്രാസ്നാബൃഹത്യാദിബലാമുദ്ഗൈഃ സചിത്രകൈഃ||൨൨||

View original

| शिग्रुवार्ताककासघ्नवृषमूलकैः||२०|| पल्लवैर्निम्बकुलकबृहतीमातुलुङ्गजैः| व्याघ्रीदुरालभाशृङ्गीबिल्वमध्यत्रिकण्टकैः||२१|| सामृताग्निकुलत्थैश्च यूषः स्यात्क्वथितैर्जले| तद्वद्रास्नाबृहत्यादिबलामुद्गैः सचित्रकैः||२२||

🔊 Audio coming soon

Hide commentary

സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)

സ൦-ശിഗ്ര്വാദിഭിശ്ച ജലേ ക്വഥിതൈര്യൂഷഃ സ്യാത്| തഥൈവ രാസ്നാദിഭിര്യൂഷഃ സ്യാത്|

ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)

ആ൦ ര൦-യൂഷാനാഹ യൂഷാശ്ചേതി| ചകാരാത്പൂര്വസ്മിന് ക്വാഥേ സിദ്ധാഃ| ശിഗ്വ്രാദീനാം മുദ്ഗാദിഭിഃ സഹ പ്രക്ഷേപഃ| തത്ര നിമ്ബാദീനാം പല്ലവാഃ, ഇതരേഷാം യഥാസ്വം പ്രസിദ്ദോऽവയവഃ| യൂഷാന്തരമാഹ-വ്യാഘ്രീദുരാലഭേതി| വ്യാഘ്ര്യാദിക്വഥിതൈര്ജലൈര്മുദ്ഗാദീനാം യൂഷഃ| യൂഷാന്തരമാഹ-[ തദ്വദിതി| സങ്ഗ്രഹേ തു (ചി. അ. ൬)- "ശിരീഷകുന്ദകദലീകുസുമം പിപ്പലീയുതമ്| തണ്ഡുലാമ്ബുപ്ലുതം ഹിധ്മാശ്വാസകാസഹരം പരമ്|| ആരനാലേന പിഷ്ട്വാ വാ മാതുലുങ്ഗരസാന്വിതാന്| ഹിങ്ഗുസൌവര്ചലകണാകോലമുദ്ഗാന് ജലേന വാ|| ക്ഷാരം വാ ത്രിഫലാപാഠാബൃഹതീഫലമൂലജമ്| മുക്താപ്രവാലവൈദൂര്യശങ്ഖസൌഗന്ധികാഞ്ജനമ്|| മസാരഗല്ലസ്ഫടികകാചൈലാലവണദ്വയമ്| അപാമാര്ഗഫലം താമ്രമയോ രൂപ്യം ശണാത് ഫലമ്|| ജ്യോതീരസേന തല്ലിഹ്യാദയോ വൈകം മധുദ്രവമ്| ലിഹ്യാദ്വാ പിപ്പലീദ്രാക്ഷാ പഥ്യാശൃങ്ഗീദുരാലഭാഃ|| ഘൃതമാക്ഷികതൈലൈര്വാ ത്ര്യൂഷണം ക്ഷാരസംയുതമ്| പിപ്പലീക്ഷൌദ്രയുക്തൌ വാ രസൌ ധാത്രീകപിത്ഥയോഃ|| സിതോപലാ ത്വാമലകീ ദ്രാക്ഷാ ഗോശ്വശകൃദ്രസഃ| ജീവന്തീ ചോരകഃ ശൃങ്ഗീ പൌഷ്കരം സുരസഃ ശഠീ|| പിപ്പലീത്വഗ്ബിഡക്ഷാരശുണ്ഠീഹിങ്ഗ്വമ്ലവേതസമ്| ഏലാതാമലകീഭാര്ങ്ഗീവൃക്ഷാമ്ലം ചേതി ചുര്ണിതമ്|| രസേന മാതുലുങ്ഗസ്യ മദ്യേന ഹവിഷാऽഥവാ| ലീഢം പ്രയുക്തമന്നേ വാ കേവലം ചോപയോജിതമ്||] ഹിധ്മാശ്വാസവിബന്ധാര്ശഃകാസഹൃത്പാര്ശ്വശൂലജിത്|" ഇതി| വങ്ഗസേനേ (ശ്വാസാ. ശ്ലോ. ൭൫)- "ശതം സങ്ഗൃഹ്യ ഭാര്ഗ്യാസ്തു ദശമൂല്യാസ്തഥാ പരമ്| ശതം ഹരീതകീനാം ച പചേത്തോയേ ചതുര്ഗുണേ|| പാദാവശേഷേ തസ്മിംസ്തു രസേ വസ്ത്രപരിസ്രുതേ| ആലോഡ്യ തത്ര ച തുലാം ഗുഡസ്യ ത്വഭയാശ്ച താഃ|| പുനഃ പചേത്തു മൃദ്വഗൌ യാവല്ലേഹത്വമാഗതഃ| ശീതേ ച മധുനശ്ചാത്ര ഷട്പലാനി പ്രദാപയേത്| ത്രികടു ത്രിസുഗന്ധം ച പലികാനി പൃഥക് പൃഥക്| കര്ഷദ്വയം യവക്ഷരം സഞ്ചൂര്ണ്യ പ്രക്ഷിപേത്തതഃ|| ഭക്ഷയേദഭയാമേകാം ലേഹസ്യാര്ധപലം ലിഹേത്| ശ്വാസം സുദാരുണം ഹന്തി കാസം പഞ്ചവിധം തഥാ|| സ്വരവര്ണപ്രദോ ഹ്യേഷ ജഠരാഗ്നേശ്ച ദീപനഃ|| കുലത്ഥം ദശമൂലം ച തഥൈവ ദ്വിജയഷ്സ്ടികമ്| ശതം ശതം ച സങ്ഗൃഹ്യ ജലദ്രോണേ വിപാചയേത്|| പാദാവശേഷേ തസ്മിംസ്തു ഗുഡസ്യാര്ധതുലാം ക്ഷിപേത്| ശീതീഭൂതേ ച പക്വേ ച മധുനോऽഷ്ടൌ പലാനി തു|| ഷട്പലാനി തുഗാക്ഷീര്യാഃ പിപ്പല്യാശ്ച പലദ്വയമ്| ത്രിസുഗന്ധി സുഗന്ധീ ച ഖാദേദഗ്നിബലം പ്രതി|| ശ്വാസം കാസം ജ്വരം ഹിക്കാം നാശയേത്തമകം തഥാ||" ഇതി| ജലദ്രോണേऽത്ര പ്രതിശതം, തേന ദ്രോണദ്വയേ ക്വാഥഃ|

Adhikarana പേയാദ്വയമ് (൨൩) · Śloka ൨൩

പേയാ ച ചിത്രകാജാജീശൃങ്ഗീസൌവര്ചലൈഃ കൃതാ| ദശമൂലേന വാ കാസശ്വാസഹിധ്മാരുജാപഹാ||൨൩||

View original

पेया च चित्रकाजाजीशृङ्गीसौवर्चलैः कृता| दशमूलेन वा कासश्वासहिध्मारुजापहा||२३||

🔊 Audio coming soon

Hide commentary

സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)

സ൦-പേയാ ച ചിത്രകാദിഭിഃ കൃതാऽഥവാ ദശമൂലേന കൃതാ, സാ ച കാസദിഹരാ|

Adhikarana കഷായഃ പേയാ ച (൨൪-൨൫) · Śloka ൨൫

ദശമൂലശഠീരാസ്നാഭാര്ഗീബില്വര്ദ്ധിപൌഷ്കരൈഃ| കുലീരശൃങ്ഗീചപലാതാമലക്യമൃതൌഷധൈഃ||൨൪|| പിബേത്കഷായം ജീര്ണേऽസ്മിന് പേയാം തൈരേവ സാധിതാമ്| |൨൫|

View original

दशमूलशठीरास्नाभार्गीबिल्वर्द्धिपौष्करैः| कुलीरशृङ्गीचपलातामलक्यमृतौषधैः||२४|| पिबेत्कषायं जीर्णेऽस्मिन् पेयां तैरेव साधिताम्| |२५|

🔊 Audio coming soon

Hide commentary

സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)

സ൦-ദശമൂലാദിഭിഃ കഷായം പിബേത്| അസ്മിന്കഷായേ പരിണതേ തൈരേവ-ദശമൂലാദിഭിഃ, സാധിതാം പേയാം ഹിധ്മാശ്വാസീ പിബേത്|

Adhikarana അന്നം ശാല്യാദി (൨൫-൨൬) · Śloka ൨൬

| ശാലിഷഷ്ടികഗോധൂമയവമുദ്ഗകുലത്ഥഭുക്||൨൫|| കാസഹൃദ്ഗ്രഹപാര്ശ്വാര്തിഹിധ്മാശ്വാസപ്രശാന്തയേ| |൨൬|

View original

| शालिषष्टिकगोधूमयवमुद्गकुलत्थभुक्||२५|| कासहृद्ग्रहपार्श्वार्तिहिध्माश्वासप्रशान्तये| |२६|

🔊 Audio coming soon

Hide commentary

സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)

സ൦-തഥാ ശാല്യാദിഭുക് സ്യാത്, കാസാദിശാന്ത്യര്ഥമ്|

Adhikarana യവസക്തവഃ (൨൬-൨൭) · Śloka ൨൭

| സക്തൂന് വാऽര്കാങ്കുരക്ഷീരഭാവിതാനാം സമാക്ഷികാന്||൨൬|| യവാനാം ദശമൂലാദിനിഷ്ക്വാഥലുലിതാന് പിബേത്| |൨൭|

View original

| सक्तून् वाऽर्काङ्कुरक्षीरभावितानां समाक्षिकान्||२६|| यवानां दशमूलादिनिष्क्वाथलुलितान् पिबेत्| |२७|

🔊 Audio coming soon

Hide commentary

സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)

സ൦-അഥവാऽര്കാങ്കുരക്ഷീരഭവിതാനാം യവാനാം സമ്ബന്ധിനഃ സക്തൂന് സമാക്ഷികാന് ദശമൂലശഠീത്യാദിനിര്യൂഹാന്വിതാന് പിബേത്|

Adhikarana അന്നേ ക്ഷാരാദിയോജനമ് (൨൭-൨൮) · Śloka ൨൮

| അന്നേ ച യോജയേത് ക്ഷാരഹിങ്ഗ്വാജ്യബിഡദാഡിമാന്||൨൭|| സപൌഷ്കരശഠീവ്യോഷമാതുലുങ്ഗാമ്ലവേതസാന്| |൨൮|

View original

| अन्ने च योजयेत् क्षारहिङ्ग्वाज्यबिडदाडिमान्||२७|| सपौष्करशठीव्योषमातुलुङ्गाम्लवेतसान्| |२८|

🔊 Audio coming soon

Hide commentary

സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)

സ൦-അന്നേ-ആഹാരേ ച, ക്ഷാരാദീന് യോജയേത്|

Adhikarana തൃഷിതസ്യ ദശമൂലക്കാഥാദിപാനമ്,തൃഷിതസ്യ വാരൂണീമണ്ഡപാനമ് (൨൮-൨൯) · Śloka ൨൯

| ദശമൂലസ്യ വാ ക്വാഥമഥവാ ദേവദാരുണഃ||൨൮|| പിബേദ്വാ വാരുണീമണ്ഡം ഹിധ്മാശ്വാസീ പിപാസിതഃ| |൨൯|

View original

| दशमूलस्य वा क्वाथमथवा देवदारुणः||२८|| पिबेद्वा वारुणीमण्डं हिध्माश्वासी पिपासितः| |२९|

🔊 Audio coming soon

Hide commentary

സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)

സ൦-ഹിധ്മാശ്വാസവാന് പിപാസിതോ ദശമൂലസ്യ ക്വാഥം ദേവദാരുണോ വാ, അഥവാ വാരുണീമണ്ഡം പിബേത്|

Adhikarana തൃഷിതസ്യ തക്രവിശേഷപാനമ് (൨൯-൩൦) · Śloka ൩൦

| പിപ്പലീപിപ്പലീമൂലപഥ്യാജന്തുഘ്നചിത്രകൈഃ||൨൯|| കല്കിതൈര്ലേപിതേ രൂഢേ നിഃക്ഷിപേദ്ധൃതഭാജനേ| തക്രം മാസസ്ഥിതം തദ്ധി ദീപനം ശ്വാസകാസജിത്||൩൦||

View original

| पिप्पलीपिप्पलीमूलपथ्याजन्तुघ्नचित्रकैः||२९|| कल्कितैर्लेपिते रूढे निःक्षिपेद्धृतभाजने| तक्रं मासस्थितं तद्धि दीपनं श्वासकासजित्||३०||

🔊 Audio coming soon

Hide commentary

സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)

സ൦-പിപ്പല്യാദിഭിഃ കല്കിതൈര്ലേപിതേ ഘൃതഭാജനേ രൂഢേ-ശുഷ്കേ, തക്രം നിഃക്ഷിപേത്| തച്ച തക്രം മാസസ്ഥിതം ദീപനം ശ്വാസകാസജിത്|

Adhikarana തൃഷിതസ്യ സുരാമണ്ഡപാനമ്തൃഷിതസ്യ ഭാര്ഗീശുണ്ഠ്ചമ്ബു പാനമ് തൃഷിതസ്യ ബാഷ്പികാക്കാഥപാനമ് (൩൧-൩൨) · Śloka ൩൨

പാഠാം മധുരസാം ദാരു സരലം ച നിശി സ്ഥിതമ്| സുരാമണ്ഡേऽല്പലവണം പിബേത്പ്രസൃതസമ്മിതമ്||൩൧|| ഭാര്ഗീശുണ്ഠ്യോ സുഖാമ്ഭോഭിഃ ക്ഷാരം വാ മരിചാന്വിതമ് സ്വക്വാഥപിഷ്ടാം ലുലിതാം ബാഷ്പികാം പായയേത വാ||൩൨||

View original

पाठां मधुरसां दारु सरलं च निशि स्थितम्| सुरामण्डेऽल्पलवणं पिबेत्प्रसृतसम्मितम्||३१|| भार्गीशुण्ठ्यो सुख़ाम्भोभिः क्षारं वा मरिचान्वितम् स्वक्वाथपिष्टां लुलितां बाष्पिकां पाययेत वा||३२||

🔊 Audio coming soon

Hide commentary

സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)

സ൦-പാഠാദികം സുരാമണ്ഡേ നിശി സ്ഥിതം കിഞ്ചില്ലവണം പ്രസൃതസമ്മിതം-പലദ്വയമാത്രം, പിബേത്| അഥവാ, ഭാര്ഗീശുണ്ഠ്യാവുഷ്ണാമ്ബുനാ പിബേത്| യവക്ഷാരം മരിചയുക്തം വാ| ബാഷ്പികാം-ഹിങ്ഗുപത്രികാം, ഹിങ്ഗു പത്രിക്വാഥേന പിഷ്ടാം തേനൈവാലോഡിതാം വാ പായയേത്|

Adhikarana പിത്തകഫാനുരോഗേ ഹിധ്മാശ്വാസേ സപ്തപര്ണാദിസ്വരസൌ പിത്താനുദേ ഉത്കാരികാ വാതപിത്താനുഗേ ക്ഷീരമ് വാതാപിത്താനുഗേ ക്ഷീരാന്തരമ് (൩൩-൩൬) · Śloka ൩൬

സ്വരസഃ സപ്തപര്ണസ്യ പുഷ്പാണാം വാ ശിശീഷതഃ| ഹിധ്മാശ്വാസേ മധുകണായുക്തഃ പിത്തകഫാനുഗേ||൩൩|| ഉത്കാരികാ തുഗാകൃഷ്ണാമധൂലീഘൃതനാഗരൈഃ| പിത്താനുബന്ധേ യോക്തവ്യാ, പവനേ ത്വനുബന്ധിനി||൩൪|| ശ്വാവിച്ഛശാമിഷകണാഘൃതശല്യകശോണീതൈഃ| സുവര്ചലാരസവ്യോഷസര്പിര്ഭിഃ സഹിതം പയഃ||൩൫|| അനു ശാല്യോദനം പേയം വാതപിത്താനുബന്ധിനി| ചതുര്ഗുണാമ്ബുസിദ്ധം വാ ഛാഗം സഗുഡനാഗരമ്||൩൬||

View original

स्वरसः सप्तपर्णस्य पुष्पाणां वा शिशीषतः| हिध्माश्वासे मधुकणायुक्तः पित्तकफानुगे||३३|| उत्कारिका तुगाकृष्णामधूलीघृतनागरैः| पित्तानुबन्धे योक्तव्या, पवने त्वनुबन्धिनि||३४|| श्वाविच्छशामिषकणाघृतशल्यकशोणीतैः| सुवर्चलारसव्योषसर्पिर्भिः सहितं पयः||३५|| अनु शाल्योदनं पेयं वातपित्तानुबन्धिनि| चतुर्गुणाम्बुसिद्धं वा छागं सगुडनागरम्||३६||

🔊 Audio coming soon

Hide commentary

സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)

സ൦-സപ്തപര്ണസ്യ-അയുഗ്മച്ഛദസ്യ സ്വരസഃ, ശിരീഷാത് പുഷ്പാണാം വാ സ്വരസഃ, ഏതൌ മധുകണായുതൌ പിത്തകഫാനുഗേ ഹിധ്മാശ്വാസേ സതി പായയേത്| പിത്താനുബന്ധിനി ഹിധ്മാശ്വാസേ തുഗാദിഭിരുത്കാരികാ യോജ്യാ| മധൂലീ-ജലജാ മധുയഷ്ടീ, ഗോധൂമവിശേഷോ വാ| പവനേ പുനരനുബന്ധിനി ശ്വാവിദാദിഭിരുത്കാരികാ നിഷ്പാദിതാ യോജ്യാ| ഹിധ്മാശ്വാസേ വാതപിത്താനുബന്ധിനി സതി സുവര്ചലാരസാദിഭിഃ സിദ്ധം പയോऽനു ശാല്യോദനം ഭുക്ത്വാ പശ്ചാത് ക്ഷീരം പേയമ്, ഗവ്യം ഛാഗം വാ ദേശസാത്മ്യാദിവശാത്| അഥവാ ചതുര്ഗുണാമ്ബുസിദ്ധം വാ പയശ്ഛാഗം സഗുഡനാഗരം പിബേത്|

Adhikarana പിപ്പലീമൂലാദിലേഹഃ (൩൭) · Śloka ൩൭

പിപ്പലീമൂലമധുകഗുഡഗോശ്വശകൃദ്രസാന്| ഹിധ്മാഭിഷ്യന്ദകാസഘ്നാന് ലിഹ്യാന്മധുഘൃതാന്വിതാന്||൩൭||

View original

पिप्पलीमूलमधुकगुडगोश्वशकृद्रसान्| हिध्माभिष्यन्दकासघ्नान् लिह्यान्मधुघृतान्वितान्||३७||

🔊 Audio coming soon

Hide commentary

സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)

സ൦-പിപ്പലീമൂലാദീന് മധുഘൃതാന്വിതാന് സമ്മിശ്ര്യ ഹിധ്മാഭിഷ്യന്ദകാസഘ്നാന് ലിഹ്യാത്|

Adhikarana കഫോല്ബണേ ഗോഗജാദിശകൃദ്രസലേഹാഃ കഫോല്ബണേ ചതുഷ്പാച്ചര്മാദിമഷീലേഹഃ കഫോല്ബണേ അശ്വഗന്ധാമഷീലേഹഃ കഫോല്ബണേ ശഠ്ചാദിലേഹഃ കഫോല്ബണേ പൌഷ്കരപിപ്പലീലേഹഃ കഫോല്ബണേ ഗൈരികാദിലേഹഃ കഫോല്ബണേ കപിത്ഥസ്വരസലേഹഃ കഫോല്ബണേ ധാത്ര്യാദിലേഹഃ കഫോല്ബണേ പഥ്യാദിലേഹഃ കഫോല്ബണേ കോലാദിലേഹഃ കഫോല്ബണേ ഗുഡാദിലേഹഃ കഫോല്ബണേ ഉക്തലേഹ ഔഷധചൂര്ണാനാം രസാദിഭിഃ പാനമ് (൩൮-൪൩) · Śloka ൪൩

ഗോഗജാശ്വവരാഹോഷ്ട്രഖരമേഷാജവിഡ്രസമ്| സമധ്വേകൈകശോ ലിഹ്യാദ്ബഹുശ്ലേഷ്മാऽഥവാ പിബേത്||൩൮|| ചതുഷ്പാച്ചര്മരോമാസ്ഥിഖുരശൃങ്ഗോദ്ഭവാം മഷീമ്| തഥൈവ വാജിഗന്ധായാ ലിഹ്യാച്ഛ്വാസീ കഫോല്ബണഃ||൩൯|| ശഠീപൌഷ്കരധാത്രീര്വാ പൌഷ്കരം വാ കണാന്വിതമ്| ഗൈരികാഞ്ജനകൃഷ്ണാ വാ സ്വരസം വാ കപിത്ഥജമ്||൪൦|| രസേന വാ കപിത്ഥസ്യ ധാത്രീസൈന്ധവപിപ്പലീഃ| ഘൃതക്ഷൌദ്രേണ വാ പഥ്യാവിഡങ്ഗോഷണപിപ്പലീഃ||൪൧|| കോലലാജാമലദ്രാക്ഷാപിപ്പലീനാഗരാണി വാ| ഗുഡതൈലനിശാദ്രാക്ഷാകണാരാസ്നോഷണാനി വാ||൪൨|| പിബേദ്രസാമ്ബുമദ്യാമ്ലൈര്ലേഹൌഷധരജാംസി വാ| |൪൩|

View original

गोगजाश्ववराहोष्ट्रखरमेषाजविड्रसम्| समध्वेकैकशो लिह्याद्बहुश्लेष्माऽथवा पिबेत्||३८|| चतुष्पाच्चर्मरोमास्थिखुरशृङ्गोद्भवां मषीम्| तथैव वाजिगन्धाया लिह्याच्छ्वासी कफोल्बणः||३९|| शठीपौष्करधात्रीर्वा पौष्करं वा कणान्वितम्| गैरिकाञ्जनकृष्णा वा स्वरसं वा कपित्थजम्||४०|| रसेन वा कपित्थस्य धात्रीसैन्धवपिप्पलीः| घृतक्षौद्रेण वा पथ्याविडङ्गोषणपिप्पलीः||४१|| कोललाजामलद्राक्षापिप्पलीनागराणि वा| गुडतैलनिशाद्राक्षाकणारास्नोषणानि वा||४२|| पिबेद्रसाम्बुमद्याम्लैर्लेहौषधरजांसि वा| |४३|

🔊 Audio coming soon

Hide commentary

സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)

സ൦-ഗോഗജാദീനാം ശകൃദ്രസം ബഹുകഫഃ സമാക്ഷികമേകൈകശോ ലിഹ്യാത്, അഥവാ പിബേത്| അഥവാ, ചതുഷ്പദാം ചര്മാദിജാം മഷീം പിബേത്| ശ്വാസീ കഫാധികോऽശ്വഗന്ധായാശ്ച മഷീം തദ്വത്-മധുനാ, ലിഹ്യാത്| ശഠീപൌഷ്കരാദിണ് വാ മധുനാ ലിഹ്യാത്| പൌഷ്കരം സകണം വാ ലിഹ്യാത്| ഗൈരികാദീന് വാ ലിഹ്യാത്, കപിത്ഥജം സ്വരസം വാ| കപിത്ഥസ്വരസേന ധാത്ര്യാദീന് ലിഹ്യാത്| പഥ്യാവിഡങ്ഗാദീന് ഘൃതക്ഷൌദ്രേണ വാ ലിഹ്യാത്| കോലാദീന് വാ പൂര്വവല്ലിഹ്യാത്, ഗുഡാദീന് വാ| അഥവാ, ലേഹസ്യ-അഗസ്ത്യാദേഃ, ഔഷധാനാം ചൂര്ണാനി മാംസരസാദിഭിഃ പിബേത്|

Adhikarana ജീവന്ത്യാദികം ദ്വിഗുണശര്കരം ചൂര്ണമ് (൪൩-൪൫) · Śloka ൪൫

| ജീവന്തീമുസ്തസുരസത്വഗേലാദ്വയപൌഷ്കരമ്||൪൩|| ചണ്ഡാതാമലകീലോഹഭാര്ഗീനാഗരവാലകമ്| കര്കടാഖ്യാശഠീകൃഷ്ണാനാഗകേസരചോരകമ്||൪൪|| ഉപയുക്തം യഥാകാമം ചൂര്ണം ദ്വിഗുണശര്കരമ്| പാര്ശ്വരുഗ്ജ്വരകാസഘ്നം ഹിധ്മാശ്വാസഹരം പരമ്||൪൫||

View original

| जीवन्तीमुस्तसुरसत्वगेलाद्वयपौष्करम्||४३|| चण्डातामलकीलोहभार्गीनागरवालकम्| कर्कटाख़्याशठीकृष्णानागकेसरचोरकम्||४४|| उपयुक्तं यथाकामं चूर्णं द्विगुणशर्करम्| पार्श्वरुग्ज्वरकासघ्नं हिध्माश्वासहरं परम्||४५||

🔊 Audio coming soon

Hide commentary

സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)

സ൦-ജീവന്ത്യാദികം ചൂര്ണം ഭുക്തം പാര്ശ്വരുഗാദിഘ്നം സുഷ്ഠു ഹിധ്മാദിഹരമ്| ലോഹം-അഗുരു|

Adhikarana ശഠ്യാദികം അഷ്ടഗുണശര്കരം ചൂറ്നമ് (൪൬) · Śloka ൪൬

ശഠീതാമലകീഭാര്ങ്ഗീചണ്ഡാവാലകപൌഷ്കരമ്| ശര്കരാഷ്ടഗുണം ചൂര്ണം ഹിധ്മാശ്വാസഹരം പരമ്||൪൬||

View original

शठीतामलकीभार्ङ्गीचण्डावालकपौष्करम्| शर्कराष्टगुणं चूर्णं हिध्माश्वासहरं परम्||४६||

🔊 Audio coming soon

Hide commentary

സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)

സ൦-ശഠ്യാദികം ചൂര്ണം പൂര്വഗുണമ്|

Adhikarana നസ്യാനി ഗുഡനാഗരനസ്യമ് (൪൭) · Śloka ൪൭

തുല്യം ഗുഡം നാഗരം ച ഭക്ഷ്യേന്നാവയേത വാ| |൪൭|

View original

तुल्यं गुडं नागरं च भक्ष्येन्नावयेत वा| |४७|

🔊 Audio coming soon

Hide commentary

സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)

സ൦-തുല്യാം സഗുഡശുണ്ഠീം ച ഭക്ഷയേത് നസ്യം വാ ദദ്യാത്|

ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)

ആ൦ ര൦-അഥ നസ്യാനി| തത്ര ഗുഡനാഗരനസ്യമാഹ-തുല്യം ഗുഡമിതി| നാവയേത്-നാസായാം നിഷേചയേത്| ഭക്ഷണമപി ശ്വാസഘ്നമ്|

Adhikarana ലശുനമൂലാദിനസ്യചതുഷ്കമ് മക്ഷികാവിഷ്ഠാദിനസ്യത്രയമ് സ്തന്യസിദ്ദം ഘൃതമ് ക്ഷീരമ് വിരേചനൌഷധസിദ്ദം ഘൃതമ് (൪൭-൫൦) · Śloka ൫൦

| ലശുനസ്യ പലാണ്ഡോര്വാ മൂലം ഗൃഞ്ജനകസ്യ വാ||൪൭|| ചന്ദനാദ്വാ രസം ദദ്യാന്നാരീക്ഷീരേണ നാവനമ്| സ്തന്യേന മക്ഷികാവിഷ്ഠാമലക്തകരസേന വാ||൪൮|| സസൈന്ധവം ഘൃതാച്ഛം വാ, സിദ്ധം സ്തന്യേന വാ ഘൃതമ്| കല്കിതൈര്മധുരദ്രവ്യൈസ്തത്പിബേന്നാവയേത വാ||൪൯|| സകൃദുഷ്ണം സകൃച്ഛീതം വ്യത്യാസാത് സസിതാമധു| തദ്വത്പയസ്തഥാ സിദ്ധമധോഭാഗൌഷധൈര്ഘൃതമ്||൫൦||

View original

| लशुनस्य पलाण्डोर्वा मूलं गृञ्जनकस्य वा||४७|| चन्दनाद्वा रसं दद्यान्नारीक्षीरेण नावनम्| स्तन्येन मक्षिकाविष्ठामलक्तकरसेन वा||४८|| ससैन्धवं घृताच्छं वा, सिद्धं स्तन्येन वा घृतम्| कल्कितैर्मधुरद्रव्यैस्तत्पिबेन्नावयेत वा||४९|| सकृदुष्णं सकृच्छीतं व्यत्यासात् ससितामधु| तद्वत्पयस्तथा सिद्धमधोभागौषधैर्घृतम्||५०||

🔊 Audio coming soon

Hide commentary

സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)

സ൦-ലശുനാദീനാം മൂലം പിഷ്ട്വാ നാരീക്ഷീരേണ പൃഥക് പൃഥക് നാവനം ച സ്യാത് ഹിധ്മാശ്വാസാര്തായ| ചന്ദനാദ്വാ രസം നാരീക്ഷീരേണ സഹ നസ്യം ദദ്യാത്| മക്ഷികാവിഷ്ഠാം സ്തന്യേന സഹ നസ്യം ദദ്യാത്, അലക്തകരസേന വാ|

ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)

Adhikarana കണാദിഘൃതമ് ജീവനീയഘൃതമ് (൫൧-൫൨) · Śloka ൫൨

കണാസൌവര്ചലക്ഷാരവയസ്ഥാഹിങ്ഗുചോരകൈഃ| സകായസ്ഥൈര്ഘൃതം മസ്തുദശമൂലരസേ പചേത്||൫൧|| തത്പിബേജ്ജീവനീയൈര്വാ ലിഹ്യാത്സമധു സാധിതമ്| |൫൨|

View original

कणासौवर्चलक्षारवयस्थाहिङ्गुचोरकैः| सकायस्थैर्घृतं मस्तुदशमूलरसे पचेत्||५१|| तत्पिबेज्जीवनीयैर्वा लिह्यात्समधु साधितम्| |५२|

🔊 Audio coming soon

Hide commentary

സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)

സ൦-കണാദിഭിഃ കല്കൈര്മസ്തുദശമൂലരസേ സ്നേഹപാനവിധ്യുക്തപരിഭാഷാമാശ്രിത്യ ഘൃതം പക്ത്വാ ഹിധ്മാശ്വാസാര്തഃ പിബേത്| ജീവനീയൈര്വാ ദ്രവ്യൈഃ കല്കൈര്ഘൃതം പക്ത്വാ സമാക്ഷികം ലിഹ്യാത്-ന പിബേത്| വിഷയഭേദാദേവം കാര്യമ്| അഥവാ, വസ്തുസ്വഭാവാദേകസ്മിന്നപി വിഷയേ കണാദിഭിഃ പക്വം ഘൃതം പീതം ഹിധ്മാശ്വാസാര്താനാമാരോഗ്യായ, ജീവനീയൈഃ പുനഃ കല്കൈഃ പക്വം ഘൃതം ലീഢം തേഷാമാരോഗ്യായേതി|

ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)

Adhikarana തേജോവത്യാദിഘൃതമ് (൫൨-൫൫) · Śloka ൫൫

| തേജോവത്യഭയാ കുഷ്ഠം പിപ്പലീ കടുരോഹിണീ||൫൨|| ഭൂതീകം പൌഷ്കരം മൂലം പലാശശ്ചിത്രകഃ ശഠീ| പടുദ്വയം താമലകീ ജീവന്തീ ബില്വപേശികാ||൫൩|| വചാ പത്രം ച താലീസം കര്ഷാംശൈസ്തൈര്വിപാചയേത്| ഹിങ്ഗുപാദൈര്ഘൃതപ്രസ്ഥം പീതമാശു നിഹന്തി തത്||൫൪|| ശാഖാനിലാര്ശോഗ്രഹണീഹിധ്മാഹൃത്പാര്ശ്വവേദനാഃ| |൫൫|

View original

| तेजोवत्यभया कुष्ठं पिप्पली कटुरोहिणी||५२|| भूतीकं पौष्करं मूलं पलाशश्चित्रकः शठी| पटुद्वयं तामलकी जीवन्ती बिल्वपेशिका||५३|| वचा पत्रं च तालीसं कर्षांशैस्तैर्विपाचयेत्| हिङ्गुपादैर्घृतप्रस्थं पीतमाशु निहन्ति तत्||५४|| शाखानिलार्शोग्रहणीहिध्माहृत्पार्श्ववेदनाः| |५५|

🔊 Audio coming soon

Hide commentary

സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)

സ൦-തേജോവത്യാദിഭിഃ കല്കൈഃ കര്ഷാംശൈര്ഹിങ്ഗുപാദൈര്ഹിങ്ഗുനഃ പാദഃ-ചതുര്ഥാംശോ, യേഷാം തൈരേവംവിധൈര്ഘൃതം പചേത്| തത്പീതം ദുഷ്ടകഫാവൃതസ്രോതസാം പ്രമാഥിതയാ തേഷാം വിവൃതത്വമുത്പാദയന് ശാഖാനിലാദീന് ഹന്തി|

ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)

ആ൦ ര൦-ഘൃതാന്തരമാഹ തേജോവത്യഭയേതി| ഭൂതീകം-കത്തൃണമ്| പാദഃ-കര്ഷചതുര്ഥാംശഃ| സങ്ഗ്രഹേ തു (ചി.അ. ൬)- "സിദ്ധം വാ പുരമഞ്ജിഷ്ഠാലാക്ഷാസര്ജരസൈഃ പിബേത്| സപദ്മകമനോഹ്വാലൈര്ഘൃതപ്രസ്ഥം പിചൂന്മിതൈഃ|| വത്സകാദിപ്രതീവാപം സിദ്ധം വാ പ്രഥമേ ഗണേ| സപഞ്ചലവണം സര്പിഃ ശ്വാസകാസാവപോഹതി|| പ്രഥമേ-വിദാര്യാദൌ| ഹിംസ്രാവിഡങ്ഗപൂതീകത്രികടുത്രിഫലാഗ്നികൈഃ| കോലമാത്രൈര്ഘൃതപ്രസ്ഥം പാചയേത്സലിലാഢകേ|| ക്ഷീരപ്രസ്ഥദ്വയോപേതം തത്കാസശ്വാസപീനസാന്| അര്ശാംസ്യരോചകം ഗുല്മം ക്ഷയം ഹിധ്മാം ച നാശയേത്||" ഇതി| കോലം-കര്ഷഃ|

Adhikarana അര്ധാംശക്ഷാരഘൃതമ് അര്ധാംശലവണഘൃതമ് ധാന്വന്തരാദിഘൃതചതുഷ്കസ്യാതിദേശഃ (൫൫-൫൬) · Śloka ൫൬

| അര്ധാംശേന പിബേത്സര്പിഃ ക്ഷാരേണ പടുനാऽഥവാ||൫൫|| ധാന്വന്തരം വൃഷഘൃതം ദാധികം ഹപുഷാദി വാ| |൫൬|

View original

| अर्धांशेन पिबेत्सर्पिः क्षारेण पटुनाऽथवा||५५|| धान्वन्तरं वृषघृतं दाधिकं हपुषादि वा| |५६|

🔊 Audio coming soon

Hide commentary

സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)

സ൦-ധാന്വന്തരാദിഘൃതസ്യാര്ധാംശേന ക്ഷാരേണ, അഥവാ പടുനാ-ലവണേന ചാര്ധാംശേന, സര്പിഃ പിബേത്| ധാന്വന്തരം-പ്രമേഹോക്തമ് (ഹൃ. ചി. അ. ൧൨/൧൯)| വൃഷഘൃതം-രക്തപിത്തോക്തമ് (ഹൃ. ചി. അ. ൨/൪൦)| ദാധികം-ഗുല്മോക്തമ് (ഹൃ. ചി. അ. ൧൪/൧൩)| ഹപുഷാദികം-ഉദരോക്തമ് (ഹൃ. ചി. അ. ൧൫/൨൨)|

ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)

ആ൦ ര൦-ഘൃതന്തരമാഹ അര്ധാംശേനേതി| സര്പിഃ-പുരാണമ്, ഉക്തം ഹി സങ്ഗ്രഹേ (ചി. അ. ൬)-"സൈന്ധവാര്ധാംശസംയുക്തം പുരാണം പ്രായയേദ്ധൃതമ്||" ഇതി| ഘൃതചതുഷ്കമതിദിശതി-ധാന്വന്തരമിതി| [ ധാന്വന്തരാദീനി-] പ്രമേഹരക്തപിത്തഗുലമ്ജഠരോക്താനി| വങ്ഗസേനേ (ശ്വാസാശ്ലോ. ൫൯)- "സൌവര്ചലയവക്ഷാരകടുകാവ്യോഷചിത്രകൈഃ| ഘൃതം വചാവിഡങ്ഗൈശ്ച സാധിതം ശ്വാസശാന്തയേ|| കുലത്ഥരസസംയുക്തം പഞ്ചകോലശൃതം ഘൃതമ്| ദീപനം ശ്വാസകാസഘ്നം കഫവ്യാധിഹരം പരമ്|| തിക്താസൌവര്ചലക്ഷാരപഥ്യാത്രികടുഹിങ്ഗുഭിഃ| സമാലൂരൈര്ഘൃതം സിദ്ധം സക്ഷീരം ശ്വാസകാസനുത്| ഗുല്മാനാഹം(ഹൌ) ച ശമയേത്പ്രവൃദ്ധാന് ഗുദജാനപി|| സുവഹാകാലികാ ഭാര്ഗീ ശുഗാഖ്യാ നിചുലം ഫലമ്| കാകാദനീ ശൃങ്ഗബേരം വര്ഷാഭൂര്ബൃഹതീദ്വയമ്|| കോലമാത്രൈര്ഘൃതപ്രസ്ഥം പചേദേതൈര്ജലാഢകേ| കദുഷ്ണം പീതമേതദ്വിശ്വാസാമയവിനാശനമ്|| തൈലം ദശഗുണേ സിദ്ധം ഭൃങ്ഗരാജരസേ ശുഭേ| പീയമാനം യഥാന്യായം കാസശ്വാസൌ വ്യപോഹതി||" ഇതി|

Adhikarana ചിത്തക്ഷോഭണമൌഷധമ് (൫൬-൫൭) · Śloka ൫൭

| ശീതാമ്ബുസേകഃ സഹസാ ത്രാസവിക്ഷേപഭീശുചഃ||൫൬|| ഹര്ഷേര്ഷ്യോച്ഛ്വാസരോധാശ്ച ഹിതം കീടൈശ്ച ദംശനമ്| |൫൭|

View original

| शीताम्बुसेकः सहसा त्रासविक्षेपभीशुचः||५६|| हर्षेर्ष्योच्छ्वासरोधाश्च हितं कीटैश्च दंशनम्| |५७|

🔊 Audio coming soon

Hide commentary

സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)

സ൦-സഹസാ-ഝടിത്യേവാജ്ഞാതസങ്കേതസ്യൈവ, ഹിധ്മാശ്വാസാര്തസ്യ ശീതാമ്ബുനാ സേകോ ഹിതഃ| ത്രാസഃ-ചിത്തസ്യോദ്വേഗകൃത്കര്മ, വിക്ഷേപഃ-അവധൂനനമ്, ഭീഃ-ഭയമ്, ശുക്-ശോകശ്ചേതസഃ സന്താപഃ, ത്രാസാദയശ്ചതസ്രസ്താമസഗുണോദ്ഭവാഃ, ഈര്ഷ്യാ-അസൂയാ പരഗുണാസഹിഷ്ണുതാ, ഇയം രജോഗുണോദയാ, തഥാ ഉച്ഛ്വാസസ്യ രോധഃ, ഏതേ ച സര്വേ ഹിധ്മാശ്വാസാര്തായ ഹിതാഃ| തഥാ, കീടൈഃ-പിപീലികാദിഭിഃ, തസ്മിന് ദംശനം ഹിതമ്, വാതവേഗവിഘാതായ|

ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)

ആ൦ ര൦-ചിത്തക്ഷോഭണമൌഷധമാഹശീതാമ്ബുസേക ഇതി| വിക്ഷേപേണ വൈയഗ്ര്യമ്|-

Adhikarana അനുക്തസംഗ്രാഹാര്ഥം സാമാന്യ ചികിത്സാ (൫൭-൫൯) · Śloka ൫൯

ഏവം ഹിധ്മാശ്വാസാനാം വിശേഷേണ ചികിത്സാമുക്ത്വാ സാമാന്യേനാഹ യത്കിഞ്ചിത്കഫവാതഘ്നമുഷ്ണം വാതാനുലോമനമ്||൫൭|| തത്സേവ്യം പ്രായശോ യച്ച സുതരാം മാരുതാപഹമ്| |൫൯|

View original

एवं हिध्माश्वासानां विशेषेण चिकित्सामुक्त्वा सामान्येनाह यत्किञ्चित्कफवातघ्नमुष्णं वातानुलोमनम्||५७|| तत्सेव्यं प्रायशो यच्च सुतरां मारुतापहम्| |५९|

🔊 Audio coming soon

Hide commentary

സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)

സ൦-യത്കിഞ്ചിത്-ആഹാരവിഹാരൌഷധാദികം, കഫവാതൌ-പൃഥക് സഹിതൌ വാ, നിഹന്തി തത്കഫവാതഘ്നമ്| തഥാ, ഉഷ്ണം-ന-ശീതമ്| കഫവാതഘ്നം ഹി പ്രായേണോഷ്ണമേവ ഭവതി| ഉഷ്ണമിതി യദിഹ കൃതം തദതിശയേനോഷ്ണം ന ത്വീഷദുഷ്ണമിതി പ്രതിപാദനാര്ഥമ്| തഥാ, വാതാനുലോമനം കഫവാതഘ്നത്വേനൈവ വാതാനുലോമനകാരിത്വേ ലബ്ധേ പ്രാധാന്യേന വാതപ്രതിപക്ഷേണ സ്നിഗ്ധേന യദ്യുക്തം തദ്ധിധ്മാശ്വാസാര്തൈഃ കഫവാതഘ്നമധികോഷ്ണം സേവ്യമിതി പ്രതിപാദനായേതി| അത ഏവാഹ-പ്രായശ ഇത്യാദി| പ്രായശോ-ബാഹുല്യേന, യത് സുതരാം മാരുതശമനം തത് ഹിധ്മാശ്വാസാര്തൈഃ സേവ്യമ്|

ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)

ആ൦ ര൦-അനുക്തസങ്ഗ്രഹാര്ഥമാഹ യത്കിഞ്ചിദിതി| യന്മാരുതാപഹം തത്സുതരാം സേവ്യമ്, കഫകൃന്ന ചേതി| ഉക്തം ഹി സങ്ഗ്രഹേ (ചി. അ. ൬)-"വാതകൃദ്വാ കഫഹരം കഫകൃദ്വാऽനിലാപഹമ്| കാര്യം നൈകാന്തികം താഭ്യാം പ്രായഃ ശ്രേയോऽനിലാപഹമ്||" ഇതി|

Adhikarana ശമനബൃംഹണൈശ്ചോപചാരഃ (൫൮-൫൯) · Śloka ൫൯

കിമിത്യേവം ക്രിയതേ ? ഇത്യാഹ- | സര്വേഷാം ബൃംഹണേ ഹ്യല്പഃ ശക്യശ്ച പ്രായശോ ഭവേത്||൫൮|| നാത്യര്ഥം ശമനേऽപായോ ഭൃശോऽശക്യശ്ച കര്ഷണേ| ശമനൈര്ബൃംഹണൈശ്ചാതോ ഭൂയിഷ്ഠം താനുപാചരേത്||൫൯||

View original

किमित्येवं क्रियते ? इत्याह- | सर्वेषां बृंहणे ह्यल्पः शक्यश्च प्रायशो भवेत्||५८|| नात्यर्थं शमनेऽपायो भृशोऽशक्यश्च कर्षणे| शमनैर्बृंहणैश्चातो भूयिष्ठं तानुपाचरेत्||५९||

🔊 Audio coming soon

Hide commentary

സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)

സ൦-സര്വേഷാം-ഹിധ്മാശ്വാസാര്താനാം, ഹി-യസ്മാത്, ബൃംഹണേ വിധീയമാനേ കദാചിദ്ദൈവവശാത് യോऽപായോ-രോഗാധിക്യമന്യരോഗപ്രാദുര്ഭാവോ വാ, ഭവേത് സ പ്രായശോऽല്പസ്തഥാ ശക്യഃ-സാധയിതും സുഖസാധ്യഃ| തഥാ, തേഷാം, ശമനേ ഭേഷജാദൌ ക്രിയമാണേऽപായോ യദി ദൈവാത്സ്യാത് സ നാത്യര്ഥം-നാതിശയേന| കിം തര്ഹി ? മധ്യമയാ വൃത്ത്യാ| ഹിധ്മാശ്വാസശാന്ത്യര്ഥം കര്ഷണേ ഭേഷജാദൌ ക്രിയമാണേ യോऽപായോ ജായതേ സ ഭൃശോ-ദുഃസഹഃ, അത ഏവാശക്യഃ-സാധയിതും ന ശക്യതേ| യത ഏവം കര്ഷണേ ഭൃശോऽശക്യശ്ചാപയോ ഭവതി| അതഃ-അസ്മാത്കാരണാത്, താന്-ഹിധ്മാശ്വാസാന്, ഭൂയിഷ്ഠം-ബാഹുല്യേന, ശമനൈര്ഭേഷജൈസ്തഥാ ബൃംഹണൈരുപാചരേത്|

ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)

Adhikarana കാസാദീനാമന്യോന്യഭേഷജമ് (൪) · Śloka ൪

അധുനാ കാസാദീനാം പഞ്ചാനാമപ്യേഷാം സാമാന്യേന ചികിത്സിതം വക്തുമാഹ കാസശ്വാസക്ഷയച്ഛര്ദിഹിധ്മാശ്ചാന്യോന്യഭേഷജൈഃ| ൫൯ ൧/൨| ഇതി ശ്രീവൈദ്യപതിസിംഹഗുപ്തസൂനുശ്രീമദ്വാഗ്ഭടവിരചിതായാമഷ്ടാങ്ഗഹൃദയസംഹിതായാം ചതുര്ഥേ ചികിത്സിതസ്ഥാനേ ശ്വാസഹിധ്മാചികിത്സിതം നാമ ചതുര്ഥോऽധ്യായഃ||൪||

View original

अधुना कासादीनां पञ्चानामप्येषां सामान्येन चिकित्सितं वक्तुमाह कासश्वासक्षयच्छर्दिहिध्माश्चान्योन्यभेषजैः| ५९ १/२| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां चतुर्थे चिकित्सितस्थाने श्वासहिध्माचिकित्सितं नाम चतुर्थोऽध्यायः||४||

🔊 Audio coming soon

Hide commentary

സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)

സ൦-കാസോക്തൈര്ഭേഷജൈഃ ശ്വാസാദീനുപാചരേത്| ശ്വാസാദ്യുക്തൈഃ കാസാനുപാചരേത്| ഏവം പരസ്പരം സര്വൈര്യഥോക്തൈര്ഭേഷജൈഃ സര്വാനേതാനുപാചരേദിതി| ഇതി ശ്രീമൃഗാങ്കദത്തപുത്രശ്രീമദരുണദത്തവിരചിതായാമഷ്ടാങ്ഗഹൃദയ- ടീകായാം സര്വാങ്ഗസുന്ദരാഖ്യായാം ചതുര്ഥേ ചികിത്സിതസ്ഥാനേ ശ്വാസഹിധ്മാചികിത്സിതം നാമ ചതുര്ഥോऽധ്യായഃ സമാപ്തഃ||൪||

ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)

ആ൦ ര൦-കാസാദിഭേഷജമന്യോന്യമതിദിശതികാസശ്വാസേതി| ഉപാചരേദിത്യനുവര്ത്യമ്| [ വങ്ഗസേനേ തു- (ഹിക്കാധികാരേ ശ്ലോ. ൧൮)-"പ്രാണാവരോധതര്ജനവിസ്മാപനഭയഭാഷകൈശ്ചഘോരൈഃ| കഥാപ്രയോഗൈഃ ശമയേദ്ധിക്കാം ഘോരാം മനോഘാതൈഃ|| ഹിക്കാര്തസ്യ പയശ്ച്ഛാഗം ഹിതം നാഗരസാധിതമ്| രസം പിബേത്ഫലിന്യാ ]ശ്ച ലാജസക്തൂന് സസൈന്ധവാന്|| പ്രവാലശങ്ഖത്രിഫലാചൂര്ണം മധുഘൃതാപ്ലുതമ്| പിപ്പലീ ഗൈരികം ചേതി ലേഹോ ഹിക്കാനിവാരണഃ|| കോലമജ്ജാऽഞ്ജനം ലാജാ തിക്താ കാഞ്ചനഗൈരികമ്| കൃഷ്ണാ ധാത്രീ സിതാ ശുണ്ഠീ കാസീസം ദധിനാമ ച|| പാടല്യാഃ സഫലം പുഷ്പം കൃഷ്ണാ ഖര്ജൂരമുസ്തകമ്| ഷഡേതേ പാദികാ ലേഹാ ഹിക്കാഘ്നാ മധുസംയുതാഃ|| നിര്ധൂമാങ്ഗാരനിക്ഷിപ്തശ്ലക്ഷ്ണമാഷരജോഭവഃ| ഹിക്കാഃ പഞ്ച നിഹന്ത്യാശു ധൂമഃ പീതോ ന സംശയഃ||" ഇതി| ഇതി ഹേമാദ്രിടീകായാമായുര്വേദരസായനേ| ശ്വാസഹിക്കാപ്രകരണം സാമസ്ത്യേന നിരൂപിതമ്|| ൪||

← 3. kāsacikitsitādhyāyaḥ 5. rājayakṣmādicikitsitādhyāyaḥ →