೪. ಶ್ವಾಸಹಿಧ್ಮಾಚಿಕಿತ್ಸಿತಾಧ್ಯಾಯಃ

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಕಾಸಚಿಕಿತ್ಸಿತಾದನನ್ತರಂ ಶ್ವಾಸಹಿಧ್ಮಾಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಯತೇ| ಸಮ್ಬನ್ಧೋಽತ್ರ ನಿದಾನ ಏವೋಕ್ತಃ |

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಯಸ್ಮಾತ್ ಶ್ವಾಸಹಿಧ್ಮಾಸ್ತುಲ್ಯಹೇತ್ವಾದ್ಯಾಃ| ಆದಿಗ್ರಹಣಾತ್ ಪ್ರಾಗ್ರೂಪಾದಯೋ ಗೃಹ್ಯನ್ತೇ| ನಿದಾನೇ ಹ್ಯುಕ್ತಮ್ (ಹೃಂಇ.ಅ.೪/೧೮)-"ಶ್ವಾಸೈಕಹೇತುಪ್ರಾಗ್ರೂಪಸಙ್ಖ್ಯಾಪ್ರಕೃತಿಸಂಶ್ರಯಾಃ|" ಇತಿ| ತತಃ-ತಸ್ಮಾದ್ಧೇತೋಃ, ಸಾಧನಂ- ಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ, ಶ್ವಾಸಹಿಧ್ಮಯೋಸ್ತುಲ್ಯಮೇವ ವಿಹಿತಮ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಅಥ ಶ್ವಾಸಚಿಕಿತ್ಸಿತಮ್| ಶ್ವಾಸಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ಹಿಧ್ಮಾಸ್ವಪಿ ಕರ್ತವ್ಯಮಿತ್ಯಾಹ-ಶ್ವಾಸಹಿಧ್ಮಾ ಇತಿ| ಆದ್ಯಶಬ್ದಾತ್ ದೋಷದೂಷ್ಯಸ್ಥಾನಾನಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ತದಾರ್ತಂ-ಶ್ವಾಸಹಿಧ್ಮಾತುರಂ, ಪೂರ್ವಂ-ಉಪಕ್ರಮೇಭ್ಯಃ ಸರ್ವೇಭ್ಯೋಽಪಿ ಪ್ರಾಕ್, ಸ್ವೇದೈರುಪಾಚರೇತ್| ಕಿಮ್ಭೂತೈಃ ? ಸ್ನಿಗ್ಧೈಃ-ನ ರೂಕ್ಷೈಃ, ವಾತಕೋಪಭಯಾತ್| ಕಿಮ್ಭೂತಮ್ ? ಲವಣಾನ್ವಿತೇನ ತೈಲೇನಾಭ್ಯಕ್ತಮ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ತತ್ರ ಪ್ರಥಮಂ ಸ್ವೇದಮಾಹ ತದಾರ್ತಂ ಚೇತಿ| ತದಾರ್ತಂ ಶ್ವಾಸಹಿಧ್ಮಾರ್ತಮ್|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸಂ-ತೈಃ-ಸ್ವೇದೈಃ, ಖೇಷು-ಸ್ರೋತಃಸು, ಯೋಽಸ್ಯ-ಶ್ವಾಸಹಿಧ್ಮಾವತೋ, ಗ್ರಥಿತಃ-ಪಿಣ್ಡಿತಃ, ಕಫಃ ಸುಲೀನೋಽಪಿ-ಅತಿಶಯೇನ ಶ್ಲಿಷ್ಟೋಽನ್ತ ರ್ಭೂತಃ, ಅನಯೇತಿಕರ್ತವ್ಯತಯಾ ವಿಲೀನೋಽಸ್ಯ ಕೋಷ್ಠಂ ಪ್ರಾಪ್ತಃ ಸುನಿರ್ಹರಃ ಸ್ಯಾತ್-ಸುಖೇನ ನಿರ್ಹರ್ತುಂ ಶಕ್ಯತೇ| ತಥಾ, ಸ್ರೋತಸಾಂ-ವಾಯುಸ್ತಬ್ಧಾನಾಂ, ಮೃದುತ್ವಂ ಚ ಸ್ಯಾತ್| ಮರುತಶ್ಚಾನುಲೋಮತಾ-ಸ್ವಮಾರ್ಗಗಾಮಿತ್ವಂ ಸ್ಯಾತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಸ್ವೇದಫಲಮಾಹ ತೈಃ ಖೇಷ್ವಿತಿ| ಖೇಷು-ಸ್ರೋತಃಸು| ಗ್ರಥಿತೋ-ಘನೀಭೂತಃ| ಸುಲೀನಃ-ಸ್ರೋತೋಭಿರೇಕತಾಂ ಗತಃ| ಏವಂವಿಧೋಽಪಿ ಕಫಃ ಸ್ವೈದೈರ್ವಿಲೀನತಾಂ-ದ್ರವತಾಂ ನೀತಃ, ಕೋಷ್ಠಂ ಪ್ರಾಪ್ತಃ ಸುಖಂ ಶೋಧ್ಯೋ ಭವತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಸ್ನಿನ್ನಂ ಚ ಸನ್ತಮಾತುರಂ ಸ್ನಿಗ್ಧಂ-ಶಾಲ್ಯಾದಿಕಂ ನ ರೂಕ್ಷಂ ಯವಾದಿಕಮ್, ಆನೂಪಜೈಃ-ಸೂಕರಾದಿಮಾಂಸಜೈ ರಸೈಃ ಸಹ, ಭೋಜಯೇತ್| ಅಥವಾ ಸ್ವೇದಾದನನ್ತರಮಸ್ಮೈ-ಶ್ವಾಸಹಿಧ್ಮಾವತೇ, ದಧ್ಯುತ್ತರೇಣ-ದಧಿಸರೇಣ, ವಮನಂ ಮೃದು ದದ್ಯಾತ್| ವಿಶೇಷೇಣ ಕಾಸಾದಿಮತೇ ವಮನಂ ದದ್ಯಾತ್| ತಚ್ಚ ವಮನಂ ಪಿಪ್ಪಲೀಸೈನ್ಧವಕ್ಷೌದ್ರಯುಕ್ತಂ ವಾತಾವಿರೋಧಿ-ವಾತಂ ನ ಕರೋತಿ, ಯತ್ತದ್ದದ್ಯಾತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಸ್ವಿನ್ನಭೋಜನಮಾಹ ಸ್ವಿನ್ನಂ ಚೇತಿ| ಸ್ನಿಗ್ಧಂ-ಸ್ನಿಗ್ಧೈಃ ಶಾಲ್ಯದಿಭಿಃ ಕೃತಮ್| ದಧ್ಯುತ್ತರೇಣ-ದಧಿಸರೇಣ| ವಮನಮಾಹ-ದದ್ಯಾದಿತಿ| ಅಸ್ಮೈ-ಶ್ವಾಸಿನೇ| ಕಾಸಾದ್ಯುಪದ್ರವಯುಕ್ತಾಯ ತು ವಿಶೇಷಾತ್-ಅತಿಶಯೇನ,ವಮನಂ ದದ್ಯಾತ್| ಪಿಪ್ಪಲ್ಯಾದಿಭಿಸ್ತ್ರಿಭಿರ್ಯುಕ್ತ ಮದನಫಲಾದಿವಚ್ಚ| ವಾತಾವಿರೋಧಿ-ವಮನಕಲ್ಪೋಕ್ತಮ್|-

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ನಿರ್ಹೃತೇ ಕಫೇಽಸೌ (ಸಃ)-ಶ್ವಾಸಹಿಧ್ಮಾವಾನ್, ಸುಖಮಶ್ರುತೇ, ರುಙ್ಕ್ಷಿವೃತ್ತೇಃ| ಕಿಮ್ಭೂತೇ ಕಫೇ ? ದುಷ್ಟೋ ವಿಗ್ರಹಃ-ಶರೀರಂ, ಯೇನ ತಸ್ಮಿನ್| ತಥಾ, ಸ್ರೋತಃಸು ವಿಶುದ್ಧೇಷು-ಉಪಲೇಪಾದಿರಹಿತೇಷು, ವಾಯುರವಿಹತೋ-ನ ಕೇನಚಿದ್ರುದ್ಧಗತಿಃ, ಸ್ರೋತಃಸು ಚರತಿ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ-ವಮನಫಲಮಾಹ ನಿರ್ಹೃತ ಇತಿ| ದುಷ್ಟೋ ವಿಗ್ರಹಃ-ಶರೀರಂ, ಯೇನ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಧ್ಮಾನಂ-ಆನಾಹಃ| ಉದಾವರ್ತಃ-ಶಕೃದಾದೀನಾಮಪ್ರವೃತ್ತಿಃ| ತಮಕಃ-ಶ್ವಾಸವಿಶೇಷಃ| ಧ್ಮಾನಂ ಚೋದಾವರ್ತಶ್ಚ ತಮಕಶ್ಚ ಧ್ಮಾನೋದಾವರ್ತತಮಕಮ್, ತಸ್ಮಿನ್-ಪ್ರಕೃತತ್ವಾತ್ ತಥಾವಿಧೇ ಹಿಧ್ಮಾಶ್ವಾಸವತಿ| ಮಾತುಲುಙ್ಗಾದ್ಯೈಸ್ತಥಾ ಹಿಙ್ಗುಪೀಲುಬಿಡೈರ್ಯುಕ್ತಮನ್ನಮನುಲೋಮಕಾರಿ ಸ್ಯಾತ್| ಅಥವಾ, ಅಸ್ಯಾಮವಸ್ಥಾಯಾಂ ಸೈನ್ಧವೇನ ಸಹ ಫಲಾಮ್ಲಂ ಫಲೇನ-ವಾತಾನುಲೋಮನೇನ ಬೀಜಪೂರಾದಿನಾ, ಅಮ್ಲಂ-ಅಮ್ಲೀಕೃತಂ, ತಥಾ ಕೋಷ್ಣಂ-ಈಷದುಷ್ಣಂ, ವಿರೇಚನಂ ದದ್ಯಾತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ವಿರೇಚನಮಾಹ ಧ್ಮಾನೋದಾವರ್ತತಮಕ ಇತಿ| ಧ್ಮಾನಂ-ಆಧ್ಮಾನಮ್| ತಮಕಃ-ತಮಃಪ್ರವೇಶನಮ್| ಧ್ಮಾನಾದಿಯುಕ್ತೇ ಶ್ವಾಸೇ ವಿರೇಚನಮ್| ತಚ್ಚ ಮಾತುಲುಙ್ಗಾದ್ಯುಕ್ತಮನ್ನಾನ್ತೇನ| ಯೋ ನ ವಿರಿಚ್ಯತೇ ತಸ್ಮೈ ವಿರೇಚನಂ-ತ್ರಿವೃನ್ಮೂಲಾದಿ| ಫಲೈಃ-ಮಾತುಲುಙ್ಗಾದಿಭಿರಮ್ಲಂ, ಸಸೈನ್ಧವಂ ಚ| ಯೋಗರತ್ನೇ-"ಹಿಂಗ್ವಮ್ಲವೇತಸವ್ಯೋಷಸೌವರ್ಚಲಫಲತ್ರಿಕಮ್| ತುಲ್ಯಂ ತ್ರಿವೃದ್ದ್ವಿಗುಣಿತಂ ತೈಃ ಸರ್ವೈಃ ಶರ್ಕರಾ ಸಮಾ|| ಸ್ರಂಸನಂ ಶ್ವಾಸಹಿಕ್ಕಾಘ್ನಂ ಪಿಬೇತ್ತದ್ಭಕ್ಷಯೇದಥ|" ಇತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಯಸ್ಮಾದೇತೇ-ಹಿಧ್ಮಾಶ್ವಾಸಾಃ| ಕಫೇನ ಸಂರುದ್ಧಾ ಗತಿರ್ಯಸ್ಯ ಸ ಏವಮ್, ಕಫಸಂರುದ್ಧಗತಿಶ್ವಾಸೌ ಪ್ರಾಣಾಶ್ಚ, ತಸ್ಯ ಪ್ರಕೋಪಃ, ತತೋ ಜಾತಾಃ| ಯತ ಏವಂ ತಸ್ಮಾದ್ಧೇತೋಸ್ತನ್ಮಾರ್ಗಶುದ್ಧ್ಯರ್ಥಂ-ತಸ್ಯ ಪ್ರಾಣಸ್ಯ ವಾಯೋರ್ಮಾರ್ಗವಿಶುದ್ಧಿನಿಮಿತ್ತಂ, ಊರ್ಧ್ವಮಧಶ್ಚ ಶೋಧನಂ ಹಿತಮ್| ಏತಚ್ಚ ದೃಷ್ಟಾನ್ತದ್ವಾರೇಣ ಸ್ಪಷ್ಟಯತಿ-ಉದೀರ್ಯತ ಇತ್ಯಾದಿ| ಯಥಾ ಮಾರ್ಗಸ್ಯ ರೋಧಾಜ್ಜಲಂ ವಹತ್ ಭೃಶತರಂ-ಸುತರಾಂ, ಉದೀರ್ಯತೇ-ವೃದ್ಧಿಂ ಯಾತಿ| ತಥಾಽನಿಲಃ ಸ್ವಭಾವತೋ ವಹನ್ ಮಾರ್ಗರೋಧಾತ್-ಮಾರ್ಗಸ್ಯಾವರಣಾತ್, ಭೃಶತರಮುದೀರ್ಯತೇ| ತಸ್ಯ-ವಾಯೋಃ, ಮಾರ್ಗಮಸ್ಮಾತ್-ಯಥೋಕ್ತಾತ್ಕಾರಣಾತ್, ವಿಶೋಧಯೇತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦- ಶೋಧನೇ ಯುಕ್ತಿಮಾಹ ಏತೇ ಹೀತಿ| ಏತೇ-ಶ್ವಾಸಾಃ| ಉದೀರ್ಯತೇ-ಉನ್ಮಾರ್ಗತಾಂ ಯಾತಿ| ವಙ್ಗಸೇನೇ ತು (ಶ್ವಾಸಾಧಿಕಾರೇ ಶ್ಲೋ. ೩೦)-"ಸ್ನೇಹಬಸ್ತಿಂ ವಿನಾ ಕೇಚಿದೂರ್ಧ್ವಂ ಚಾಧಶ್ಚ ಶೋಧನಮ್| ಮೃದು ಪ್ರಾಣವತಾಂ ಶ್ರೇಷ್ಠಂ ಶ್ವಾಸಿನಾಮಾದಿಶನ್ತಿ ಹಿ||" ಇತಿ| ಪ್ರಾಣೋ-ಬಲಮ್|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಪೂರ್ವಸ್ಯಾಂ ಕ್ರಿಯಾಯಾಂ ಕೃತಾಯಾಮಪ್ಯಶಮೇ ಸತಿ, ಕೃತಸಂಶುದ್ಧೇಃ-ಶ್ವಾಸಹಿಧ್ಮಾರ್ತಸ್ಯ, ಲೀನಂ-ಸೂಕ್ಷ್ಮಸ್ರೋತಃಶ್ಲಿಷ್ಟಂ, ಮಲಂ-ಕಫಾಖ್ಯಂ, ಧೂಮೈಃ-ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣೈಃ, ಹರೇತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಶೋಧನೇನಾಶಾನ್ತೌ ಧೂಮಃ ಕರ್ತವ್ಯ ಇತ್ಯಾಹಅಶಾನ್ತಾವಿತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಹರಿದ್ರಾದೀನಿ ಪಿಷ್ಟ್ವಾ ಜಲೇನ ವರ್ತಿಂ ಪ್ರಕಲ್ಪಯೇತ್| ತಾಂ-ವರ್ತಿ, ಘೃತಾಕ್ತಾಂ ಕೃತ್ವಾ ಧೂಮಂ ಪಿಬೇತ್, ಸಾಮರ್ಥ್ಯಾದಗ್ನಿಪ್ಲುಷ್ಟಾಮ್| ಅಥವಾ ಯವಾನ್ ಘೃತಾಕ್ತಾನ್ ಧೂಮಂ ಪಿಬೇತ್| ಮಧೂಚ್ಛಿಷ್ಟಂ-ಸಿಕ್ಥಕಂ, ಸರ್ಜರಸಂ ಘೃತಂ ವಾ ಏಕೀಕೃತ್ಯ ಧೂಮಂ ಪಿಬೇತ್| ಅಥವಾ, ಗುರು-ಶ್ರೇಷ್ಠಂ, ಅಗುರು ಕೃಷ್ಣಾಗರು, ಧೂಮಂ ಪಿಬೇತ್| ಅಥವಾ, ಚನ್ದನಮ್ [ ಧೂಮಂ ಪಿಬೇತ್ ]| ಅಥವಾ, ಗವಾಂ ಶೃಙ್ಗಂ ಧೂಮಂ ಪಿಬೇತ್| ಅಥವಾ, ಗವಾಂ ವಾಲಾನ್-ಗಲಕಮ್ಬಲಜಾನಿ ರೋಮಣಿ, ಧೂಮಂ ಪಿಬೇತ್| ಸ್ನಾವ ವಾ-ಸ್ನಾಯು ವಾ ಗವಾಮೇವ, ಧೂಮಂ ಪಿಬೇತ್| ರೂಕ್ಷಾದೀನಾಂ ಚರ್ಮಾದೀನಿ ವಾ ಧೂಮಂ ಪಿಬೇತ್| ಖುರಶಬ್ದಸ್ಯಾರ್ಧರ್ಚಾದಿತ್ವಾನ್ನಪುಂಸಕತ್ವಮ್| ಗುಗ್ಗುಲುಂ ವಾ, ಅಥವಾ ಮನಃ ಶಿಲಾಂ ಶಾಲನಿರ್ಯಾಸಂ ವಾ ಧೂಮಂ ಪಿಬೇತ್| ಶಲ್ಲಕ್ಯಾದಿ ಘೃತಾಪ್ಲುತಂ ವಾ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಧೂಮಾನಾಹ ಹರಿದ್ರಾಪತ್ರಮಿತಿ| [ ಅತ್ರ ]...ದಶ ಧೂಮಾಃ| ತತ್ರಾದ್ಯಃ ಸಪ್ತಭಿಃ, ತೃತೀಯಪಞ್ಚಮೌ ದ್ವಾಭ್ಯಾಮ್, ನವಮಸ್ತ್ರಿಭಿಃ, ಶೇಷಾ ಏಕೇನ (?), ಸರ್ವೇ ಸಘೃತಾಃ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಅವಶ್ಯಂ ಸ್ವೇದನೀಯಾನಾಂ ತಥಾಽಸ್ವೇದಾರ್ಹಾಣಾಮಪಿ ಕ್ಷಣಮುರಃ ಕಣ್ಠಂ ಚ ಮೃದುಭಿಃ ಸ್ವೇದೈಃ ಸ್ವೇದಯೇತ್| ಕೈಃ ? ಸಶರ್ಕರಾಕ್ಷೀರೈಃ ಸುಖೋಷ್ಣೈಃ ಸ್ನೇಹಸೇಚನೈಃ| ತಥಾ, ಸ್ವೇದಾಧ್ಯಾಯೇ ಯಾನ್ಯುಕ್ತಾನಿ ದ್ರವ್ಯಾಣಿ ತತ್ಕೃತೈರುತ್ಕಾರಿಕೋಪನಾಹೈಶ್ಚ ಸ್ವೇದಯೇತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-[ಸ್ವೇದಮಾಹ]- ಅವಶ್ಯಮಿತಿ| ಸ್ವೇದ್ಯಾನಾಂ ಶ್ವಾಸಿನಾಮುರಃ ಕಣ್ಠಂ ಚಾವಶ್ಯಂ-ನಿರ್ಭಯಂ, ಸ್ವೇದಯೇತ್| ಅಸ್ವೇದ್ಯಾನಾಂ ಚ ಸಭಯಮ್, ಯದ್ಯಪಿ ನ ಸಹತೇ ತಥಾಽಪಿ ಕ್ಷಣಮೇಕಂ ಸ್ವೇದಯೇತ್| ಸ್ನೇಹಂ ಸಸಿತಾಕ್ಷೀರಸುಖೋಷ್ಣೈಃ ಕುರ್ಯಾತ್| ತೇನ ಸಿಞ್ಚೇತ್|-

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಸಾಮೇ ಚ ಶ್ವಾಸಹಿಧ್ಮಾವತ್ಯಾಮವಿಧಿಂ-ಲಙ್ಘನಪಾಚನಾದಿಕಂ, ಚರೇತ್ ನಿರಾಮೀಕರಣಾಯ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-...ಸಾಮೇ ತ್ವಾಮವಿಧಿಂ ಚರೇದಿತಿ| ಆಮವಿಧಿಂ-ಲಙ್ಘನಪಾಚನಾದಿಕಮ್|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಅತಿಯೋಗಾದ್ವಮನವಿರೇಚನಯೋರ್ನರಾಣಾಮುದ್ಧತಂ ವಾತಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಪವನನಾಶನೈಃ ಸ್ನಿಗ್ಧೈ ರಸಾದ್ಯೈಃ-ಮಾಂಸರಸಘೃತಕ್ಷೀರಾದಿಭಿರಾಹಾರೈಃ, ತಥಾ ಕಿಞ್ಚಿದುಷ್ಣೈರಭ್ಯಙ್ಗೈಶ್ಚ ಶಮಂ ನಯೇತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ರ೦-ಶ್ಲೇಷ್ಮೌಷಧಾತಿಯೋಗೋದ್ಧತವಾತಸ್ಯೌಷಧಮಾಹಅಹಿಯೋಗೋದ್ಧತಮಿತಿ| ರಸಾದ್ಯೈಃಕಾಞ್ಚಲಿಕೈಃ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಅನುತ್ಕ್ಲಿಷ್ಟಕಫಾನಾಮಸ್ವಿನ್ನಾನಾಂ ದುರ್ಬಲಾನಾಂ ಚ ಶೋಧನಾದ್ಧೇತೋಃ ಪವನೋ ಲಬ್ಧಾಸ್ಪದಃ ಸನ್ ಅನ್ಯಸ್ಥಾನಾಶ್ರಯವಶಾದಾಸಾದಿತ ಸಾಮರ್ಥ್ಯೋಽತ ಏವಾಮನ್ದಃ ಶೋಷಣಸ್ವಭಾವತ್ವಾದ್ ಮರ್ಮ-ಹೃದಯಾಖ್ಯಂ, ಸಂಶೋಷ್ಯ ಶೀಘ್ರಮಸೂನ್ ಹರೇತ್| ತಸ್ಮಾದೇವಂವಿಧಾನ್ ಹಿಧ್ಮಾಶ್ವಾಸವತೋ ನ ಶೋಧಯೇತ್| ಅತೋಽನ್ಯಥಾಭೂತಾಂಶ್ಚ ಶೋಧಯೇದಿತ್ಯರ್ಥಾದುಕ್ತಂ ಭವತಿ| ತಥಾ ಚ ತೇಷಾಂ ಸಂಶೋಧನಾದಾರೋಗ್ಯಂ ಸಮ್ಪದ್ಯತೇ| ಅನುತ್ಕ್ಲಿಷ್ಟಕಫಾದೀನಾಂ ಶೋಧನಾಯೋಗ್ಯಾನಾಂ ತರ್ಹಿ ಕಿಂ ಕಾರ್ಯಮ್ ? ಇತ್ಯಾಹ-ಕಷಾಯೇತ್ಯಾದಿ| ಯತೋ ಯಸ್ಮಾತ್ತೇ ಸಂಶೋಧನಾಯೋಗ್ಯಾಸ್ತಸ್ಮಾತ್ತೇಷಾಂ ಕಷಾಯಾದಿಭಿಃ ಸಂಶಮಯೇತ್, ಶ್ವಾಸಹಿಧ್ಮಾ ಇತಿ ಶೇಷಃ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಶೋಧನಮಹಾನರ್ಹಾಣಾಂ(?)ಶಮನಮಾಹಅನುತ್ಕ್ಲಿಷ್ಟೇತಿ| ತ್ವಾತ್| ಆಸ್ಪದಂ-ಕಾರಣಮ್| ಮರ್ಮ-ಹೃದಯಮ್| ತೇಷಾಂ-ಅಶೋಧ್ಯಾನಾಂ, ಶ್ವಾಸಮ್|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಕ್ಷೀಣಕ್ಷತಾತಿಸಾರಾಸೃಕ್ಪಿತ್ತದಾಹಾನುಬನ್ಧಜಾನ್ ಹಿಧ್ಮಾಶ್ವಾಸಾನ್ ಮಧುರಾದಿಭಿರುಪಕ್ರಮೇತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಕ್ಷಯಾದ್ಯುತ್ಪನ್ನಸ್ಯ ಶ್ವಾಸಸ್ಯೌಷಧಮಾಹ-ಕ್ಷೀಣಕ್ಷತೇತಿ| ಕ್ಷೀಣಾದೀನಾಮನುಬನ್ಧೋ-ದೀರ್ಘಕಾಲತ್ವಮ್, ತಸ್ಮಾಜ್ಜಾತಾನ್|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಕುಲತ್ಥದಶಮೂಲಾನಾಂ ಕ್ವಾಥೇ ಜಾಙ್ಗಲರಸಾ ಯೂಷಾಶ್ಚ ಸ್ಯುಃ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಅಥಾನ್ನಪಾನಾನಿ| ತತ್ರ ರಸಾನಾಹಕುಲತ್ಥದಶಮೂಲಾನಾಮಿತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಶಿಗ್ರ್ವಾದಿಭಿಶ್ಚ ಜಲೇ ಕ್ವಥಿತೈರ್ಯೂಷಃ ಸ್ಯಾತ್| ತಥೈವ ರಾಸ್ನಾದಿಭಿರ್ಯೂಷಃ ಸ್ಯಾತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಯೂಷಾನಾಹ ಯೂಷಾಶ್ಚೇತಿ| ಚಕಾರಾತ್ಪೂರ್ವಸ್ಮಿನ್ ಕ್ವಾಥೇ ಸಿದ್ಧಾಃ| ಶಿಗ್ವ್ರಾದೀನಾಂ ಮುದ್ಗಾದಿಭಿಃ ಸಹ ಪ್ರಕ್ಷೇಪಃ| ತತ್ರ ನಿಮ್ಬಾದೀನಾಂ ಪಲ್ಲವಾಃ, ಇತರೇಷಾಂ ಯಥಾಸ್ವಂ ಪ್ರಸಿದ್ದೋಽವಯವಃ| ಯೂಷಾನ್ತರಮಾಹ-ವ್ಯಾಘ್ರೀದುರಾಲಭೇತಿ| ವ್ಯಾಘ್ರ್ಯಾದಿಕ್ವಥಿತೈರ್ಜಲೈರ್ಮುದ್ಗಾದೀನಾಂ ಯೂಷಃ| ಯೂಷಾನ್ತರಮಾಹ-[ ತದ್ವದಿತಿ| ಸಙ್ಗ್ರಹೇ ತು (ಚಿ. ಅ. ೬)- "ಶಿರೀಷಕುನ್ದಕದಲೀಕುಸುಮಂ ಪಿಪ್ಪಲೀಯುತಮ್| ತಣ್ಡುಲಾಮ್ಬುಪ್ಲುತಂ ಹಿಧ್ಮಾಶ್ವಾಸಕಾಸಹರಂ ಪರಮ್|| ಆರನಾಲೇನ ಪಿಷ್ಟ್ವಾ ವಾ ಮಾತುಲುಙ್ಗರಸಾನ್ವಿತಾನ್| ಹಿಙ್ಗುಸೌವರ್ಚಲಕಣಾಕೋಲಮುದ್ಗಾನ್ ಜಲೇನ ವಾ|| ಕ್ಷಾರಂ ವಾ ತ್ರಿಫಲಾಪಾಠಾಬೃಹತೀಫಲಮೂಲಜಮ್| ಮುಕ್ತಾಪ್ರವಾಲವೈದೂರ್ಯಶಙ್ಖಸೌಗನ್ಧಿಕಾಞ್ಜನಮ್|| ಮಸಾರಗಲ್ಲಸ್ಫಟಿಕಕಾಚೈಲಾಲವಣದ್ವಯಮ್| ಅಪಾಮಾರ್ಗಫಲಂ ತಾಮ್ರಮಯೋ ರೂಪ್ಯಂ ಶಣಾತ್ ಫಲಮ್|| ಜ್ಯೋತೀರಸೇನ ತಲ್ಲಿಹ್ಯಾದಯೋ ವೈಕಂ ಮಧುದ್ರವಮ್| ಲಿಹ್ಯಾದ್ವಾ ಪಿಪ್ಪಲೀದ್ರಾಕ್ಷಾ ಪಥ್ಯಾಶೃಙ್ಗೀದುರಾಲಭಾಃ|| ಘೃತಮಾಕ್ಷಿಕತೈಲೈರ್ವಾ ತ್ರ್ಯೂಷಣಂ ಕ್ಷಾರಸಂಯುತಮ್| ಪಿಪ್ಪಲೀಕ್ಷೌದ್ರಯುಕ್ತೌ ವಾ ರಸೌ ಧಾತ್ರೀಕಪಿತ್ಥಯೋಃ|| ಸಿತೋಪಲಾ ತ್ವಾಮಲಕೀ ದ್ರಾಕ್ಷಾ ಗೋಶ್ವಶಕೃದ್ರಸಃ| ಜೀವನ್ತೀ ಚೋರಕಃ ಶೃಙ್ಗೀ ಪೌಷ್ಕರಂ ಸುರಸಃ ಶಠೀ|| ಪಿಪ್ಪಲೀತ್ವಗ್ಬಿಡಕ್ಷಾರಶುಣ್ಠೀಹಿಙ್ಗ್ವಮ್ಲವೇತಸಮ್| ಏಲಾತಾಮಲಕೀಭಾರ್ಙ್ಗೀವೃಕ್ಷಾಮ್ಲಂ ಚೇತಿ ಚುರ್ಣಿತಮ್|| ರಸೇನ ಮಾತುಲುಙ್ಗಸ್ಯ ಮದ್ಯೇನ ಹವಿಷಾಽಥವಾ| ಲೀಢಂ ಪ್ರಯುಕ್ತಮನ್ನೇ ವಾ ಕೇವಲಂ ಚೋಪಯೋಜಿತಮ್||] ಹಿಧ್ಮಾಶ್ವಾಸವಿಬನ್ಧಾರ್ಶಃಕಾಸಹೃತ್ಪಾರ್ಶ್ವಶೂಲಜಿತ್|" ಇತಿ| ವಙ್ಗಸೇನೇ (ಶ್ವಾಸಾ. ಶ್ಲೋ. ೭೫)- "ಶತಂ ಸಙ್ಗೃಹ್ಯ ಭಾರ್ಗ್ಯಾಸ್ತು ದಶಮೂಲ್ಯಾಸ್ತಥಾ ಪರಮ್| ಶತಂ ಹರೀತಕೀನಾಂ ಚ ಪಚೇತ್ತೋಯೇ ಚತುರ್ಗುಣೇ|| ಪಾದಾವಶೇಷೇ ತಸ್ಮಿಂಸ್ತು ರಸೇ ವಸ್ತ್ರಪರಿಸ್ರುತೇ| ಆಲೋಡ್ಯ ತತ್ರ ಚ ತುಲಾಂ ಗುಡಸ್ಯ ತ್ವಭಯಾಶ್ಚ ತಾಃ|| ಪುನಃ ಪಚೇತ್ತು ಮೃದ್ವಗೌ ಯಾವಲ್ಲೇಹತ್ವಮಾಗತಃ| ಶೀತೇ ಚ ಮಧುನಶ್ಚಾತ್ರ ಷಟ್ಪಲಾನಿ ಪ್ರದಾಪಯೇತ್| ತ್ರಿಕಟು ತ್ರಿಸುಗನ್ಧಂ ಚ ಪಲಿಕಾನಿ ಪೃಥಕ್ ಪೃಥಕ್| ಕರ್ಷದ್ವಯಂ ಯವಕ್ಷರಂ ಸಞ್ಚೂರ್ಣ್ಯ ಪ್ರಕ್ಷಿಪೇತ್ತತಃ|| ಭಕ್ಷಯೇದಭಯಾಮೇಕಾಂ ಲೇಹಸ್ಯಾರ್ಧಪಲಂ ಲಿಹೇತ್| ಶ್ವಾಸಂ ಸುದಾರುಣಂ ಹನ್ತಿ ಕಾಸಂ ಪಞ್ಚವಿಧಂ ತಥಾ|| ಸ್ವರವರ್ಣಪ್ರದೋ ಹ್ಯೇಷ ಜಠರಾಗ್ನೇಶ್ಚ ದೀಪನಃ|| ಕುಲತ್ಥಂ ದಶಮೂಲಂ ಚ ತಥೈವ ದ್ವಿಜಯಷ್ಸ್ಟಿಕಮ್| ಶತಂ ಶತಂ ಚ ಸಙ್ಗೃಹ್ಯ ಜಲದ್ರೋಣೇ ವಿಪಾಚಯೇತ್|| ಪಾದಾವಶೇಷೇ ತಸ್ಮಿಂಸ್ತು ಗುಡಸ್ಯಾರ್ಧತುಲಾಂ ಕ್ಷಿಪೇತ್| ಶೀತೀಭೂತೇ ಚ ಪಕ್ವೇ ಚ ಮಧುನೋಽಷ್ಟೌ ಪಲಾನಿ ತು|| ಷಟ್ಪಲಾನಿ ತುಗಾಕ್ಷೀರ್ಯಾಃ ಪಿಪ್ಪಲ್ಯಾಶ್ಚ ಪಲದ್ವಯಮ್| ತ್ರಿಸುಗನ್ಧಿ ಸುಗನ್ಧೀ ಚ ಖಾದೇದಗ್ನಿಬಲಂ ಪ್ರತಿ|| ಶ್ವಾಸಂ ಕಾಸಂ ಜ್ವರಂ ಹಿಕ್ಕಾಂ ನಾಶಯೇತ್ತಮಕಂ ತಥಾ||" ಇತಿ| ಜಲದ್ರೋಣೇಽತ್ರ ಪ್ರತಿಶತಂ, ತೇನ ದ್ರೋಣದ್ವಯೇ ಕ್ವಾಥಃ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಪೇಯಾ ಚ ಚಿತ್ರಕಾದಿಭಿಃ ಕೃತಾಽಥವಾ ದಶಮೂಲೇನ ಕೃತಾ, ಸಾ ಚ ಕಾಸದಿಹರಾ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ದಶಮೂಲಾದಿಭಿಃ ಕಷಾಯಂ ಪಿಬೇತ್| ಅಸ್ಮಿನ್ಕಷಾಯೇ ಪರಿಣತೇ ತೈರೇವ-ದಶಮೂಲಾದಿಭಿಃ, ಸಾಧಿತಾಂ ಪೇಯಾಂ ಹಿಧ್ಮಾಶ್ವಾಸೀ ಪಿಬೇತ್|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ತಥಾ ಶಾಲ್ಯಾದಿಭುಕ್ ಸ್ಯಾತ್, ಕಾಸಾದಿಶಾನ್ತ್ಯರ್ಥಮ್|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಅಥವಾಽರ್ಕಾಙ್ಕುರಕ್ಷೀರಭವಿತಾನಾಂ ಯವಾನಾಂ ಸಮ್ಬನ್ಧಿನಃ ಸಕ್ತೂನ್ ಸಮಾಕ್ಷಿಕಾನ್ ದಶಮೂಲಶಠೀತ್ಯಾದಿನಿರ್ಯೂಹಾನ್ವಿತಾನ್ ಪಿಬೇತ್|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಅನ್ನೇ-ಆಹಾರೇ ಚ, ಕ್ಷಾರಾದೀನ್ ಯೋಜಯೇತ್|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಹಿಧ್ಮಾಶ್ವಾಸವಾನ್ ಪಿಪಾಸಿತೋ ದಶಮೂಲಸ್ಯ ಕ್ವಾಥಂ ದೇವದಾರುಣೋ ವಾ, ಅಥವಾ ವಾರುಣೀಮಣ್ಡಂ ಪಿಬೇತ್|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಪಿಪ್ಪಲ್ಯಾದಿಭಿಃ ಕಲ್ಕಿತೈರ್ಲೇಪಿತೇ ಘೃತಭಾಜನೇ ರೂಢೇ-ಶುಷ್ಕೇ, ತಕ್ರಂ ನಿಃಕ್ಷಿಪೇತ್| ತಚ್ಚ ತಕ್ರಂ ಮಾಸಸ್ಥಿತಂ ದೀಪನಂ ಶ್ವಾಸಕಾಸಜಿತ್|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಪಾಠಾದಿಕಂ ಸುರಾಮಣ್ಡೇ ನಿಶಿ ಸ್ಥಿತಂ ಕಿಞ್ಚಿಲ್ಲವಣಂ ಪ್ರಸೃತಸಮ್ಮಿತಂ-ಪಲದ್ವಯಮಾತ್ರಂ, ಪಿಬೇತ್| ಅಥವಾ, ಭಾರ್ಗೀಶುಣ್ಠ್ಯಾವುಷ್ಣಾಮ್ಬುನಾ ಪಿಬೇತ್| ಯವಕ್ಷಾರಂ ಮರಿಚಯುಕ್ತಂ ವಾ| ಬಾಷ್ಪಿಕಾಂ-ಹಿಙ್ಗುಪತ್ರಿಕಾಂ, ಹಿಙ್ಗು ಪತ್ರಿಕ್ವಾಥೇನ ಪಿಷ್ಟಾಂ ತೇನೈವಾಲೋಡಿತಾಂ ವಾ ಪಾಯಯೇತ್|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಸಪ್ತಪರ್ಣಸ್ಯ-ಅಯುಗ್ಮಚ್ಛದಸ್ಯ ಸ್ವರಸಃ, ಶಿರೀಷಾತ್ ಪುಷ್ಪಾಣಾಂ ವಾ ಸ್ವರಸಃ, ಏತೌ ಮಧುಕಣಾಯುತೌ ಪಿತ್ತಕಫಾನುಗೇ ಹಿಧ್ಮಾಶ್ವಾಸೇ ಸತಿ ಪಾಯಯೇತ್| ಪಿತ್ತಾನುಬನ್ಧಿನಿ ಹಿಧ್ಮಾಶ್ವಾಸೇ ತುಗಾದಿಭಿರುತ್ಕಾರಿಕಾ ಯೋಜ್ಯಾ| ಮಧೂಲೀ-ಜಲಜಾ ಮಧುಯಷ್ಟೀ, ಗೋಧೂಮವಿಶೇಷೋ ವಾ| ಪವನೇ ಪುನರನುಬನ್ಧಿನಿ ಶ್ವಾವಿದಾದಿಭಿರುತ್ಕಾರಿಕಾ ನಿಷ್ಪಾದಿತಾ ಯೋಜ್ಯಾ| ಹಿಧ್ಮಾಶ್ವಾಸೇ ವಾತಪಿತ್ತಾನುಬನ್ಧಿನಿ ಸತಿ ಸುವರ್ಚಲಾರಸಾದಿಭಿಃ ಸಿದ್ಧಂ ಪಯೋಽನು ಶಾಲ್ಯೋದನಂ ಭುಕ್ತ್ವಾ ಪಶ್ಚಾತ್ ಕ್ಷೀರಂ ಪೇಯಮ್, ಗವ್ಯಂ ಛಾಗಂ ವಾ ದೇಶಸಾತ್ಮ್ಯಾದಿವಶಾತ್| ಅಥವಾ ಚತುರ್ಗುಣಾಮ್ಬುಸಿದ್ಧಂ ವಾ ಪಯಶ್ಛಾಗಂ ಸಗುಡನಾಗರಂ ಪಿಬೇತ್|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಪಿಪ್ಪಲೀಮೂಲಾದೀನ್ ಮಧುಘೃತಾನ್ವಿತಾನ್ ಸಮ್ಮಿಶ್ರ್ಯ ಹಿಧ್ಮಾಭಿಷ್ಯನ್ದಕಾಸಘ್ನಾನ್ ಲಿಹ್ಯಾತ್|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಗೋಗಜಾದೀನಾಂ ಶಕೃದ್ರಸಂ ಬಹುಕಫಃ ಸಮಾಕ್ಷಿಕಮೇಕೈಕಶೋ ಲಿಹ್ಯಾತ್, ಅಥವಾ ಪಿಬೇತ್| ಅಥವಾ, ಚತುಷ್ಪದಾಂ ಚರ್ಮಾದಿಜಾಂ ಮಷೀಂ ಪಿಬೇತ್| ಶ್ವಾಸೀ ಕಫಾಧಿಕೋಽಶ್ವಗನ್ಧಾಯಾಶ್ಚ ಮಷೀಂ ತದ್ವತ್-ಮಧುನಾ, ಲಿಹ್ಯಾತ್| ಶಠೀಪೌಷ್ಕರಾದಿಣ್ ವಾ ಮಧುನಾ ಲಿಹ್ಯಾತ್| ಪೌಷ್ಕರಂ ಸಕಣಂ ವಾ ಲಿಹ್ಯಾತ್| ಗೈರಿಕಾದೀನ್ ವಾ ಲಿಹ್ಯಾತ್, ಕಪಿತ್ಥಜಂ ಸ್ವರಸಂ ವಾ| ಕಪಿತ್ಥಸ್ವರಸೇನ ಧಾತ್ರ್ಯಾದೀನ್ ಲಿಹ್ಯಾತ್| ಪಥ್ಯಾವಿಡಙ್ಗಾದೀನ್ ಘೃತಕ್ಷೌದ್ರೇಣ ವಾ ಲಿಹ್ಯಾತ್| ಕೋಲಾದೀನ್ ವಾ ಪೂರ್ವವಲ್ಲಿಹ್ಯಾತ್, ಗುಡಾದೀನ್ ವಾ| ಅಥವಾ, ಲೇಹಸ್ಯ-ಅಗಸ್ತ್ಯಾದೇಃ, ಔಷಧಾನಾಂ ಚೂರ್ಣಾನಿ ಮಾಂಸರಸಾದಿಭಿಃ ಪಿಬೇತ್|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಜೀವನ್ತ್ಯಾದಿಕಂ ಚೂರ್ಣಂ ಭುಕ್ತಂ ಪಾರ್ಶ್ವರುಗಾದಿಘ್ನಂ ಸುಷ್ಠು ಹಿಧ್ಮಾದಿಹರಮ್| ಲೋಹಂ-ಅಗುರು|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಶಠ್ಯಾದಿಕಂ ಚೂರ್ಣಂ ಪೂರ್ವಗುಣಮ್|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ತುಲ್ಯಾಂ ಸಗುಡಶುಣ್ಠೀಂ ಚ ಭಕ್ಷಯೇತ್ ನಸ್ಯಂ ವಾ ದದ್ಯಾತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಅಥ ನಸ್ಯಾನಿ| ತತ್ರ ಗುಡನಾಗರನಸ್ಯಮಾಹ-ತುಲ್ಯಂ ಗುಡಮಿತಿ| ನಾವಯೇತ್-ನಾಸಾಯಾಂ ನಿಷೇಚಯೇತ್| ಭಕ್ಷಣಮಪಿ ಶ್ವಾಸಘ್ನಮ್|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಲಶುನಾದೀನಾಂ ಮೂಲಂ ಪಿಷ್ಟ್ವಾ ನಾರೀಕ್ಷೀರೇಣ ಪೃಥಕ್ ಪೃಥಕ್ ನಾವನಂ ಚ ಸ್ಯಾತ್ ಹಿಧ್ಮಾಶ್ವಾಸಾರ್ತಾಯ| ಚನ್ದನಾದ್ವಾ ರಸಂ ನಾರೀಕ್ಷೀರೇಣ ಸಹ ನಸ್ಯಂ ದದ್ಯಾತ್| ಮಕ್ಷಿಕಾವಿಷ್ಠಾಂ ಸ್ತನ್ಯೇನ ಸಹ ನಸ್ಯಂ ದದ್ಯಾತ್, ಅಲಕ್ತಕರಸೇನ ವಾ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ನಸ್ಯಚತುಷ್ಕಮಾಹ ಲಶುನಸ್ಯೇತಿ| ನಾರೀಕ್ಷೀರಂ ಚತುರ್ಷ್ವಪಿ| ನಸ್ಯತ್ರಯಮಾಹ-ಸ್ತನ್ಯೇನೇತಿ| ಮಾಕ್ಷಿಕಾವಿಷ್ಠಾಂ-ಮಧು| ಘೃತಾಚ್ಛಂ-ಘೃತಮಣ್ಡಮ್| ನಸ್ಯಾನ್ತರಮಾಹ-ಸಿದ್ಧಂ ಸ್ತನ್ಯೇನೇತಿ| ಮಧುರೈಃ-ಜೀವನ್ತ್ಯಾದಿಭಿಃ| ತದ್ಧೃತಂ ಪಾನೇ ನಸ್ಯೇ ಚ ಯೋಜ್ಯಮ್| ತಚ್ಚ ವ್ಯತ್ಯಾಸಾತ್-ಪ್ರಥಮಮುಷ್ಣಂ ತತಃ ಶೀತಂ ತತಃ ಪುನರುಷ್ಣಂ ತತಃ ಪುನಃ ಶೀತಮಿತ್ಯಾದಿ| ಯದೋಷ್ಣಂ ತದಾ ಸಸಿತಮ್| ಯದಾ ಶೀತಂ ಸಮಧು| ಕ್ಷೀರಮಾಹ-ತದ್ವತ್ಪಯ ಇತಿ| ತದ್ವತ್-ಕಲ್ಕಿತೈರ್ಮಧುರೈಃ ಸಿದ್ಧಂ ವ್ಯತ್ಯಾಸಾತ್ಪ್ರಯೋಜ್ಯಮ್| ಘೃತಮಾಹ-ತಥಾ ಸಿದ್ಧಮಿತಿ| ಅಧೋಭಾಗೌಷಧಾನಿ-ಶ್ಯಾಮಾದಿವೇರೇಚನಾನಿ| ತಥಾ-ಪೂರ್ವವತ್ಪ್ರಯೋಜ್ಯಮ್|-

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಕಣಾದಿಭಿಃ ಕಲ್ಕೈರ್ಮಸ್ತುದಶಮೂಲರಸೇ ಸ್ನೇಹಪಾನವಿಧ್ಯುಕ್ತಪರಿಭಾಷಾಮಾಶ್ರಿತ್ಯ ಘೃತಂ ಪಕ್ತ್ವಾ ಹಿಧ್ಮಾಶ್ವಾಸಾರ್ತಃ ಪಿಬೇತ್| ಜೀವನೀಯೈರ್ವಾ ದ್ರವ್ಯೈಃ ಕಲ್ಕೈರ್ಘೃತಂ ಪಕ್ತ್ವಾ ಸಮಾಕ್ಷಿಕಂ ಲಿಹ್ಯಾತ್-ನ ಪಿಬೇತ್| ವಿಷಯಭೇದಾದೇವಂ ಕಾರ್ಯಮ್| ಅಥವಾ, ವಸ್ತುಸ್ವಭಾವಾದೇಕಸ್ಮಿನ್ನಪಿ ವಿಷಯೇ ಕಣಾದಿಭಿಃ ಪಕ್ವಂ ಘೃತಂ ಪೀತಂ ಹಿಧ್ಮಾಶ್ವಾಸಾರ್ತಾನಾಮಾರೋಗ್ಯಾಯ, ಜೀವನೀಯೈಃ ಪುನಃ ಕಲ್ಕೈಃ ಪಕ್ವಂ ಘೃತಂ ಲೀಢಂ ತೇಷಾಮಾರೋಗ್ಯಾಯೇತಿ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಘೃತಾನ್ತರಮಾಹ ಕಣಾಸೌರ್ವರ್ಚಲೇತಿ| ವಯಸ್ಥಾ-ಆಮಲಕೀ| ಕಾಯಸ್ಥಾ-ಹರೀತಕೀ| ಘೃತಾನ್ತರಮಾಹ| ಜೀವನೀಯೈರ್ವೇತಿ| ಜೀವನೀಯೈಃ ಸಾಧಿತಂ ಘೃತಂ ಮಧುನಾ ಸಹ ಲಿಹ್ಯಾತ್|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ತೇಜೋವತ್ಯಾದಿಭಿಃ ಕಲ್ಕೈಃ ಕರ್ಷಾಂಶೈರ್ಹಿಙ್ಗುಪಾದೈರ್ಹಿಙ್ಗುನಃ ಪಾದಃ-ಚತುರ್ಥಾಂಶೋ, ಯೇಷಾಂ ತೈರೇವಂವಿಧೈರ್ಘೃತಂ ಪಚೇತ್| ತತ್ಪೀತಂ ದುಷ್ಟಕಫಾವೃತಸ್ರೋತಸಾಂ ಪ್ರಮಾಥಿತಯಾ ತೇಷಾಂ ವಿವೃತತ್ವಮುತ್ಪಾದಯನ್ ಶಾಖಾನಿಲಾದೀನ್ ಹನ್ತಿ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಘೃತಾನ್ತರಮಾಹ ತೇಜೋವತ್ಯಭಯೇತಿ| ಭೂತೀಕಂ-ಕತ್ತೃಣಮ್| ಪಾದಃ-ಕರ್ಷಚತುರ್ಥಾಂಶಃ| ಸಙ್ಗ್ರಹೇ ತು (ಚಿ.ಅ. ೬)- "ಸಿದ್ಧಂ ವಾ ಪುರಮಞ್ಜಿಷ್ಠಾಲಾಕ್ಷಾಸರ್ಜರಸೈಃ ಪಿಬೇತ್| ಸಪದ್ಮಕಮನೋಹ್ವಾಲೈರ್ಘೃತಪ್ರಸ್ಥಂ ಪಿಚೂನ್ಮಿತೈಃ|| ವತ್ಸಕಾದಿಪ್ರತೀವಾಪಂ ಸಿದ್ಧಂ ವಾ ಪ್ರಥಮೇ ಗಣೇ| ಸಪಞ್ಚಲವಣಂ ಸರ್ಪಿಃ ಶ್ವಾಸಕಾಸಾವಪೋಹತಿ|| ಪ್ರಥಮೇ-ವಿದಾರ್ಯಾದೌ| ಹಿಂಸ್ರಾವಿಡಙ್ಗಪೂತೀಕತ್ರಿಕಟುತ್ರಿಫಲಾಗ್ನಿಕೈಃ| ಕೋಲಮಾತ್ರೈರ್ಘೃತಪ್ರಸ್ಥಂ ಪಾಚಯೇತ್ಸಲಿಲಾಢಕೇ|| ಕ್ಷೀರಪ್ರಸ್ಥದ್ವಯೋಪೇತಂ ತತ್ಕಾಸಶ್ವಾಸಪೀನಸಾನ್| ಅರ್ಶಾಂಸ್ಯರೋಚಕಂ ಗುಲ್ಮಂ ಕ್ಷಯಂ ಹಿಧ್ಮಾಂ ಚ ನಾಶಯೇತ್||" ಇತಿ| ಕೋಲಂ-ಕರ್ಷಃ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಧಾನ್ವನ್ತರಾದಿಘೃತಸ್ಯಾರ್ಧಾಂಶೇನ ಕ್ಷಾರೇಣ, ಅಥವಾ ಪಟುನಾ-ಲವಣೇನ ಚಾರ್ಧಾಂಶೇನ, ಸರ್ಪಿಃ ಪಿಬೇತ್| ಧಾನ್ವನ್ತರಂ-ಪ್ರಮೇಹೋಕ್ತಮ್ (ಹೃ. ಚಿ. ಅ. ೧೨/೧೯)| ವೃಷಘೃತಂ-ರಕ್ತಪಿತ್ತೋಕ್ತಮ್ (ಹೃ. ಚಿ. ಅ. ೨/೪೦)| ದಾಧಿಕಂ-ಗುಲ್ಮೋಕ್ತಮ್ (ಹೃ. ಚಿ. ಅ. ೧೪/೧೩)| ಹಪುಷಾದಿಕಂ-ಉದರೋಕ್ತಮ್ (ಹೃ. ಚಿ. ಅ. ೧೫/೨೨)|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಘೃತನ್ತರಮಾಹ ಅರ್ಧಾಂಶೇನೇತಿ| ಸರ್ಪಿಃ-ಪುರಾಣಮ್, ಉಕ್ತಂ ಹಿ ಸಙ್ಗ್ರಹೇ (ಚಿ. ಅ. ೬)-"ಸೈನ್ಧವಾರ್ಧಾಂಶಸಂಯುಕ್ತಂ ಪುರಾಣಂ ಪ್ರಾಯಯೇದ್ಧೃತಮ್||" ಇತಿ| ಘೃತಚತುಷ್ಕಮತಿದಿಶತಿ-ಧಾನ್ವನ್ತರಮಿತಿ| [ ಧಾನ್ವನ್ತರಾದೀನಿ-] ಪ್ರಮೇಹರಕ್ತಪಿತ್ತಗುಲಮ್ಜಠರೋಕ್ತಾನಿ| ವಙ್ಗಸೇನೇ (ಶ್ವಾಸಾಶ್ಲೋ. ೫೯)- "ಸೌವರ್ಚಲಯವಕ್ಷಾರಕಟುಕಾವ್ಯೋಷಚಿತ್ರಕೈಃ| ಘೃತಂ ವಚಾವಿಡಙ್ಗೈಶ್ಚ ಸಾಧಿತಂ ಶ್ವಾಸಶಾನ್ತಯೇ|| ಕುಲತ್ಥರಸಸಂಯುಕ್ತಂ ಪಞ್ಚಕೋಲಶೃತಂ ಘೃತಮ್| ದೀಪನಂ ಶ್ವಾಸಕಾಸಘ್ನಂ ಕಫವ್ಯಾಧಿಹರಂ ಪರಮ್|| ತಿಕ್ತಾಸೌವರ್ಚಲಕ್ಷಾರಪಥ್ಯಾತ್ರಿಕಟುಹಿಙ್ಗುಭಿಃ| ಸಮಾಲೂರೈರ್ಘೃತಂ ಸಿದ್ಧಂ ಸಕ್ಷೀರಂ ಶ್ವಾಸಕಾಸನುತ್| ಗುಲ್ಮಾನಾಹಂ(ಹೌ) ಚ ಶಮಯೇತ್ಪ್ರವೃದ್ಧಾನ್ ಗುದಜಾನಪಿ|| ಸುವಹಾಕಾಲಿಕಾ ಭಾರ್ಗೀ ಶುಗಾಖ್ಯಾ ನಿಚುಲಂ ಫಲಮ್| ಕಾಕಾದನೀ ಶೃಙ್ಗಬೇರಂ ವರ್ಷಾಭೂರ್ಬೃಹತೀದ್ವಯಮ್|| ಕೋಲಮಾತ್ರೈರ್ಘೃತಪ್ರಸ್ಥಂ ಪಚೇದೇತೈರ್ಜಲಾಢಕೇ| ಕದುಷ್ಣಂ ಪೀತಮೇತದ್ವಿಶ್ವಾಸಾಮಯವಿನಾಶನಮ್|| ತೈಲಂ ದಶಗುಣೇ ಸಿದ್ಧಂ ಭೃಙ್ಗರಾಜರಸೇ ಶುಭೇ| ಪೀಯಮಾನಂ ಯಥಾನ್ಯಾಯಂ ಕಾಸಶ್ವಾಸೌ ವ್ಯಪೋಹತಿ||" ಇತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಸಹಸಾ-ಝಟಿತ್ಯೇವಾಜ್ಞಾತಸಙ್ಕೇತಸ್ಯೈವ, ಹಿಧ್ಮಾಶ್ವಾಸಾರ್ತಸ್ಯ ಶೀತಾಮ್ಬುನಾ ಸೇಕೋ ಹಿತಃ| ತ್ರಾಸಃ-ಚಿತ್ತಸ್ಯೋದ್ವೇಗಕೃತ್ಕರ್ಮ, ವಿಕ್ಷೇಪಃ-ಅವಧೂನನಮ್, ಭೀಃ-ಭಯಮ್, ಶುಕ್-ಶೋಕಶ್ಚೇತಸಃ ಸನ್ತಾಪಃ, ತ್ರಾಸಾದಯಶ್ಚತಸ್ರಸ್ತಾಮಸಗುಣೋದ್ಭವಾಃ, ಈರ್ಷ್ಯಾ-ಅಸೂಯಾ ಪರಗುಣಾಸಹಿಷ್ಣುತಾ, ಇಯಂ ರಜೋಗುಣೋದಯಾ, ತಥಾ ಉಚ್ಛ್ವಾಸಸ್ಯ ರೋಧಃ, ಏತೇ ಚ ಸರ್ವೇ ಹಿಧ್ಮಾಶ್ವಾಸಾರ್ತಾಯ ಹಿತಾಃ| ತಥಾ, ಕೀಟೈಃ-ಪಿಪೀಲಿಕಾದಿಭಿಃ, ತಸ್ಮಿನ್ ದಂಶನಂ ಹಿತಮ್, ವಾತವೇಗವಿಘಾತಾಯ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಚಿತ್ತಕ್ಷೋಭಣಮೌಷಧಮಾಹಶೀತಾಮ್ಬುಸೇಕ ಇತಿ| ವಿಕ್ಷೇಪೇಣ ವೈಯಗ್ರ್ಯಮ್|-

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಯತ್ಕಿಞ್ಚಿತ್-ಆಹಾರವಿಹಾರೌಷಧಾದಿಕಂ, ಕಫವಾತೌ-ಪೃಥಕ್ ಸಹಿತೌ ವಾ, ನಿಹನ್ತಿ ತತ್ಕಫವಾತಘ್ನಮ್| ತಥಾ, ಉಷ್ಣಂ-ನ-ಶೀತಮ್| ಕಫವಾತಘ್ನಂ ಹಿ ಪ್ರಾಯೇಣೋಷ್ಣಮೇವ ಭವತಿ| ಉಷ್ಣಮಿತಿ ಯದಿಹ ಕೃತಂ ತದತಿಶಯೇನೋಷ್ಣಂ ನ ತ್ವೀಷದುಷ್ಣಮಿತಿ ಪ್ರತಿಪಾದನಾರ್ಥಮ್| ತಥಾ, ವಾತಾನುಲೋಮನಂ ಕಫವಾತಘ್ನತ್ವೇನೈವ ವಾತಾನುಲೋಮನಕಾರಿತ್ವೇ ಲಬ್ಧೇ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯೇನ ವಾತಪ್ರತಿಪಕ್ಷೇಣ ಸ್ನಿಗ್ಧೇನ ಯದ್ಯುಕ್ತಂ ತದ್ಧಿಧ್ಮಾಶ್ವಾಸಾರ್ತೈಃ ಕಫವಾತಘ್ನಮಧಿಕೋಷ್ಣಂ ಸೇವ್ಯಮಿತಿ ಪ್ರತಿಪಾದನಾಯೇತಿ| ಅತ ಏವಾಹ-ಪ್ರಾಯಶ ಇತ್ಯಾದಿ| ಪ್ರಾಯಶೋ-ಬಾಹುಲ್ಯೇನ, ಯತ್ ಸುತರಾಂ ಮಾರುತಶಮನಂ ತತ್ ಹಿಧ್ಮಾಶ್ವಾಸಾರ್ತೈಃ ಸೇವ್ಯಮ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಅನುಕ್ತಸಙ್ಗ್ರಹಾರ್ಥಮಾಹ ಯತ್ಕಿಞ್ಚಿದಿತಿ| ಯನ್ಮಾರುತಾಪಹಂ ತತ್ಸುತರಾಂ ಸೇವ್ಯಮ್, ಕಫಕೃನ್ನ ಚೇತಿ| ಉಕ್ತಂ ಹಿ ಸಙ್ಗ್ರಹೇ (ಚಿ. ಅ. ೬)-"ವಾತಕೃದ್ವಾ ಕಫಹರಂ ಕಫಕೃದ್ವಾಽನಿಲಾಪಹಮ್| ಕಾರ್ಯಂ ನೈಕಾನ್ತಿಕಂ ತಾಭ್ಯಾಂ ಪ್ರಾಯಃ ಶ್ರೇಯೋಽನಿಲಾಪಹಮ್||" ಇತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಸರ್ವೇಷಾಂ-ಹಿಧ್ಮಾಶ್ವಾಸಾರ್ತಾನಾಂ, ಹಿ-ಯಸ್ಮಾತ್, ಬೃಂಹಣೇ ವಿಧೀಯಮಾನೇ ಕದಾಚಿದ್ದೈವವಶಾತ್ ಯೋಽಪಾಯೋ-ರೋಗಾಧಿಕ್ಯಮನ್ಯರೋಗಪ್ರಾದುರ್ಭಾವೋ ವಾ, ಭವೇತ್ ಸ ಪ್ರಾಯಶೋಽಲ್ಪಸ್ತಥಾ ಶಕ್ಯಃ-ಸಾಧಯಿತುಂ ಸುಖಸಾಧ್ಯಃ| ತಥಾ, ತೇಷಾಂ, ಶಮನೇ ಭೇಷಜಾದೌ ಕ್ರಿಯಮಾಣೇಽಪಾಯೋ ಯದಿ ದೈವಾತ್ಸ್ಯಾತ್ ಸ ನಾತ್ಯರ್ಥಂ-ನಾತಿಶಯೇನ| ಕಿಂ ತರ್ಹಿ ? ಮಧ್ಯಮಯಾ ವೃತ್ತ್ಯಾ| ಹಿಧ್ಮಾಶ್ವಾಸಶಾನ್ತ್ಯರ್ಥಂ ಕರ್ಷಣೇ ಭೇಷಜಾದೌ ಕ್ರಿಯಮಾಣೇ ಯೋಽಪಾಯೋ ಜಾಯತೇ ಸ ಭೃಶೋ-ದುಃಸಹಃ, ಅತ ಏವಾಶಕ್ಯಃ-ಸಾಧಯಿತುಂ ನ ಶಕ್ಯತೇ| ಯತ ಏವಂ ಕರ್ಷಣೇ ಭೃಶೋಽಶಕ್ಯಶ್ಚಾಪಯೋ ಭವತಿ| ಅತಃ-ಅಸ್ಮಾತ್ಕಾರಣಾತ್, ತಾನ್-ಹಿಧ್ಮಾಶ್ವಾಸಾನ್, ಭೂಯಿಷ್ಠಂ-ಬಾಹುಲ್ಯೇನ, ಶಮನೈರ್ಭೇಷಜೈಸ್ತಥಾ ಬೃಂಹಣೈರುಪಾಚರೇತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಶಮನಬೃಂಹಣಕರ್ಶನಾನಾಂ ಕ್ರಮದ್ಧೀನತ್ವಮಾಹ ಸರ್ವೇಷಾಮಿತಿ| ಯನ್ನ ಬೃಂಹಣಂ ನ ಚ ಕರ್ಶನಂ ತಚ್ಛಮನಮ್| ತತ್ರ ನಾತ್ಯರ್ಥಮಪಾಯಃ-ಅಪಾಯಸ್ಯಾತ್ಯನ್ತಾಭಾವಃ| ಅಪಾಯೋ ಬೃಂಹಣೇ ತು ಕದಾಚಿದ್ಭವೇತ್, ಸ ಚಾಲ್ಪಃ, ಸ ಚ ಶಕ್ಯಃ| ಕರ್ಶನೇ ತು ಸದಾ, ಸ ಚಾನಲ್ಪಃ ಸ ಚಾಶಕ್ಯಃ| ಅತಃ ಕರ್ಶನಂ ನ ಕಾರ್ಯಮಿತ್ಯಾಹ-ಶಮನೈರ್ಬೃಂಹಣೈರಿತಿ| ಪ್ರಥಮಂ ಶಮನೈಸ್ತೈರನುಪಶಮೇ ಬೃಂಹಣೈಃ| ಭೂಯಿಷ್ಠಗ್ರಹಣಾತ್ಕಸ್ಯಾಞ್ಚಿದವಸ್ಥಾಯಾಂ ಕರ್ಶನೈರಪಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಕಾಸೋಕ್ತೈರ್ಭೇಷಜೈಃ ಶ್ವಾಸಾದೀನುಪಾಚರೇತ್| ಶ್ವಾಸಾದ್ಯುಕ್ತೈಃ ಕಾಸಾನುಪಾಚರೇತ್| ಏವಂ ಪರಸ್ಪರಂ ಸರ್ವೈರ್ಯಥೋಕ್ತೈರ್ಭೇಷಜೈಃ ಸರ್ವಾನೇತಾನುಪಾಚರೇದಿತಿ| ಇತಿ ಶ್ರೀಮೃಗಾಙ್ಕದತ್ತಪುತ್ರಶ್ರೀಮದರುಣದತ್ತವಿರಚಿತಾಯಾಮಷ್ಟಾಙ್ಗಹೃದಯ- ಟೀಕಾಯಾಂ ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಚತುರ್ಥೇ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಸ್ಥಾನೇ ಶ್ವಾಸಹಿಧ್ಮಾಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ನಾಮ ಚತುರ್ಥೋಽಧ್ಯಾಯಃ ಸಮಾಪ್ತಃ||೪||

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಕಾಸಾದಿಭೇಷಜಮನ್ಯೋನ್ಯಮತಿದಿಶತಿಕಾಸಶ್ವಾಸೇತಿ| ಉಪಾಚರೇದಿತ್ಯನುವರ್ತ್ಯಮ್| [ ವಙ್ಗಸೇನೇ ತು- (ಹಿಕ್ಕಾಧಿಕಾರೇ ಶ್ಲೋ. ೧೮)-"ಪ್ರಾಣಾವರೋಧತರ್ಜನವಿಸ್ಮಾಪನಭಯಭಾಷಕೈಶ್ಚಘೋರೈಃ| ಕಥಾಪ್ರಯೋಗೈಃ ಶಮಯೇದ್ಧಿಕ್ಕಾಂ ಘೋರಾಂ ಮನೋಘಾತೈಃ|| ಹಿಕ್ಕಾರ್ತಸ್ಯ ಪಯಶ್ಚ್ಛಾಗಂ ಹಿತಂ ನಾಗರಸಾಧಿತಮ್| ರಸಂ ಪಿಬೇತ್ಫಲಿನ್ಯಾ ]ಶ್ಚ ಲಾಜಸಕ್ತೂನ್ ಸಸೈನ್ಧವಾನ್|| ಪ್ರವಾಲಶಙ್ಖತ್ರಿಫಲಾಚೂರ್ಣಂ ಮಧುಘೃತಾಪ್ಲುತಮ್| ಪಿಪ್ಪಲೀ ಗೈರಿಕಂ ಚೇತಿ ಲೇಹೋ ಹಿಕ್ಕಾನಿವಾರಣಃ|| ಕೋಲಮಜ್ಜಾಽಞ್ಜನಂ ಲಾಜಾ ತಿಕ್ತಾ ಕಾಞ್ಚನಗೈರಿಕಮ್| ಕೃಷ್ಣಾ ಧಾತ್ರೀ ಸಿತಾ ಶುಣ್ಠೀ ಕಾಸೀಸಂ ದಧಿನಾಮ ಚ|| ಪಾಟಲ್ಯಾಃ ಸಫಲಂ ಪುಷ್ಪಂ ಕೃಷ್ಣಾ ಖರ್ಜೂರಮುಸ್ತಕಮ್| ಷಡೇತೇ ಪಾದಿಕಾ ಲೇಹಾ ಹಿಕ್ಕಾಘ್ನಾ ಮಧುಸಂಯುತಾಃ|| ನಿರ್ಧೂಮಾಙ್ಗಾರನಿಕ್ಷಿಪ್ತಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಮಾಷರಜೋಭವಃ| ಹಿಕ್ಕಾಃ ಪಞ್ಚ ನಿಹನ್ತ್ಯಾಶು ಧೂಮಃ ಪೀತೋ ನ ಸಂಶಯಃ||" ಇತಿ| ಇತಿ ಹೇಮಾದ್ರಿಟೀಕಾಯಾಮಾಯುರ್ವೇದರಸಾಯನೇ| ಶ್ವಾಸಹಿಕ್ಕಾಪ್ರಕರಣಂ ಸಾಮಸ್ತ್ಯೇನ ನಿರೂಪಿತಮ್|| ೪||