௫. ராஜயக்ஷ்மாதிசிகித்ஸிதாத்யாயஃ

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஶ்வாஸஹித்மாசிகித்ஸிதாதநந்தரஂ ராஜயக்ஷ்மசிகித்ஸிதாரம்பஃ| யதஃ காஸஶ்வாஸக்ஷயாதீநந்யோந்யபேஷஜைருபாசரேதித்யுக்தம்| க்ஷயஶ்ச ராஜயக்ஷ்மா| தஸ்மாதேததாரப்யதே-

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-ஏவஂபூதஸ்ய ராஜயக்ஷ்மிண ஊர்த்வாதஃ ஶோதநஂ-வமநஂ விரேசநஂ ச குர்யாத், அஸ்நிக்தஸ்விந்நஸ்ய ஶோதநாநர்ஹத்வாத்| ஸ்நிக்தஸ்விந்நக்ரஹணஂ த்வதிஶயார்தம்| கிம்பூதஂ ஶோதநம் ? ஸஸ்நேஹஂ,-ஈஷத்ஸ்நிக்தம், ததா யந்ந கர்ஶநஂ-தேஹஸ்ய ந க்ஷபணம்| யக்ஷ்மண இதி "த்வந்த்வோபதாப" இத்யாதிநா இநிர்மித்வர்தாஂயஃ|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-அத ராஜயக்ஷ்மசிகித்ஸிதம்| தத்ர ஶோதநமாஹ-பலிநோ பஹுதோஷஸ்யேதி|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-பயஸா-க்ஷீரேண மதநபலாந்விதேந, ராஜயக்ஷ்மீ வமேத்| ஏவஂ தேந வமநஂ கார்யம்| மதுரேண வா மாஂஸரஸேந மதநபலயுக்தேந வமேத்| அதவா, யவாக்வா கதவத்யா ததா வமநத்ரவ்யேண-மதநபலாதிநா, ஸித்தயா வமேத்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-வமநமாஹ பயஸேதி| ரஸேந-மாஂஸரஸேந|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-த்ரிவதாதீநேகைகஶஃ ஶர்கராமதுஸர்பிர்யுதாந் விரேசநஂ தத்யாத்| அதவா பயஸா த்ரிவதாதீந் தத்யாத்| தர்பணேந வா ஸஹ த்ரிவதாதீந் விரேசநஂ தத்யாத்| ரஸைரிதி பஹுவசநநிர்தேஶாத் த்ராக்ஷாதீநாஂ பதக்ரஸைரிதி போத்யம்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-விரேசநமாஹ விரேசநமிதி| ஶர்கராதித்ரிபிர்யுக்தைஃ| த்ராக்ஷாதிசதுர்பிஃ பதக்| வங்கஸேநே (ராஜயக்ஷ்மாதிகாரே ஶ்லோ. ௩௦)-"பலிநோ பஹுதோஷஸ்ய பஞ்சகர்மாணி காரயேத்| யக்ஷ்மிணஃ க்ஷீணஶுக்ரஸ்ய தத்கதஂ ஸ்யாத்விஷோபமம்|| ஶுக்ராயத்தஂ பலஂ புஂஸாஂ மலாயத்தஂ ச ஜீவிதம்| அதோ விஶேஷாத்ஸஂரக்ஷேத்யக்ஷ்மிணோ மலரேதஸீ"|| இதி|-

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-ஶுத்தகோஷ்டஸ்ய ஸதோ யக்ஷ்மணோ பஂஹணஂ தீபநஂ ச விதிஂ ப்ரயுஞ்ஜீத| ததாऽந்நபாநாநி ஹத்யாநி-ஹதயப்ரியாணி ததா வாதக்நாநி லகூநி ச யுஞ்ஜீத| பாஹுல்யேநைததுக்தம்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-ஶுத்தஸ்ய கத்யமாஹஶுத்தகோஷ்டஸ்யேதி|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-ததா ஶால்யாதிகஂ வர்ஷோஷிதஂ யுஞ்ஜீத| ஆஜஂ க்ஷீரஂ கதஂ மாஂஸஂ ததா க்ரவ்யாந்மாஂஸஂ ச க்ஷயஜித்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-யக்ஷ்மக்நாந்நபாநமாஹஶாலிஷஷ்டிகேதி| ஸமா-ஸஂவத்ஸரஃ| க்ரவ்யாந்மாஂஸாஶிநாஂ மாஂஸம்|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-காகோலூகாதிகமேதந்மாஂஸஂ ஹிதம்| கிம்பூதம் ? சத்மநோபஸஂஹிதம்-காகாதயஸ்தித்திர்யாதிஶப்தேந தேயா இத்யர்தஃ| கிமித்யேவஂ க்ரியதே ? இத்யாஹ-யஸ்மாத்தத் ஜுகுப்ஸிதஂ ஜ்ஞாதஂ ஸத் சர்திஷே ஸம்பத்யதே, ந பலாய ந வௌஜஸே|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-காகாதிமாஂஸபக்ஷணோபாயமாஹகாகோலூகேதி|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-மகாத்யாஃ-மகவிஷ்கிரப்ரதுதா[தய]ஃ, பித்தகபயோர்ஹிதாஃ| வாதே [ப்ரஸஹாதயஃ-] ப்ரஸஹமஹாமகாபூசராதயோ, ஹிதாஃ| கிம்பூதாஃ ? வேஸவாரீகதாஃ-பிஷ்டாஃ, பத்யாஃ| ததா, ரஸாதயோ-மாஂஸரஸாதயஃ கல்பிதாஃ| ததா, ஸர்ஷபதைலேந பஷ்டாஃ, ஸர்பிஷா வா தேஶகாலாத்யபேக்ஷயா யதாயதஂ பஷ்டாஃ| ததா, ரஸிகாஃ-ப்ரஶஸ்தரஸவந்தஃ, ப்ரஶஂஸாயாஂ ஹ்யேஷ மத்வர்தீயஃ| மதவோ-ந தீக்ஷ்ணாஃ| ததா ஸ்நிக்தாஃ ஸைந்தவாதிபிஃ கதஸஂஸ்காரா ஹிதாஃ| தத்வத்-ததைவ, மூலகாதிகதா யூஷாஃ|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-மாஂஸபாகப்ரகாரமாஹ மகாத்யா இதி| மகாத்யாஶ்சத்வாரோ வர்காஃ| ப்ரஸஹாத்யாஶ்சத்வாரஃ| யதாயதஂ-பித்தே ஸர்பிஷா, கபவாதயோஃ ஸர்ஷபதைலேந| ரஸிகாஃ-ஸுரஸாஃ| படு-த்ரவ்யலக்ஷணம்| யூஷாநாஹ-ஹிதா இதி| தத்வத்-மாஂஸரஸவத்|-

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-பிப்பல்யாதிபிஃ ஸஂஸ்கதமாஜஂ மாஂஸரஸஂ கதாதிஸ்நேஹேந ஸ்நிக்தஂ பிபேத், இத்யத்ர மாஂஸாநாமவஶ்யஂ ஸ்நிக்தத்வேऽபி ஸ்நிக்தக்ரஹணமேஷாஂ கதாதிஸ்நேஹேந ஸ்நிக்தத்வஂ கார்யமிதி ப்ரதிபாதயதி| தேந ரஸேந பீதேந, ஷட் விகாராஃ பீநஸாதயஃ-"பீநஸஶ்வாஸகாஸாஂ ஸமூர்தஸ்வரருஜஃ" (ஹஂஇ.அ.௫/௧௩), ஶாம்யந்தி|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-ஆஜமாஂஸரஸமாஹ ஸபிப்பலீகமிதி| பீநஸாதயஃ-ஏகாதஶஸ்வாத்யாஃ ஷட்| அஸ்ய பாகவிதிஃ [ ஸித்தயோகே ராஜயக்ஷ்மாதிகாரே ஶ்லோ.௩]-"த்ரவ்யதோ த்விகுணஂ மாஂஸஂ ஸர்வதோऽஷ்டகுணஂ ஜலம்| பாதஸ்தஂ ஸஂஸ்கதஂ சாஜ்யே ஷடங்கோ யூஷ உச்யதே||" இதி| ஸங்க்ரஹே து (சி.அ. ௭)-"கோலதாடிமநிர்யாஸபிஷ்டயாऽஸ்திவிஹீநயா| த்ராக்ஷயா ஸ்வச்சதாந்யாம்லப்லுதாலோடிதகல்கயா|| கார்யஃ ஸௌவர்சலவ்யோஷபத்ரைலாதீப்யகாந்விதஃ| ஸமாக்ஷிகஃ ஸகர்பூரஃ ஸலவங்கஃ ஸகேஸரஃ| சந்த்ரகாந்தோ யதார்தாக்யஃ ஶோஷஹாऽக்நிருசிப்ரதஃ| ஶுக்தாம்ரதாத்ரீஸ்வரஸைர்த்ராக்ஷாயாஃ கல்கிதஂ பலம்|| குடஷட்பலஸஂயுக்தஂ யுக்தஂ ஶ்லக்ஷ்ணைஶ்ச கார்ஷிகைஃ| வக்ஷாம்லதாந்யத்ரவிடீராஜிகாதாடிமோஷணைஃ| பலேந நாகபுஷ்பஸ்ய கிஞ்சித்ஸௌவர்சலேந ச| ஸஸேவ்யபத்ரத்வக்தோயஃ ஸுரஸாரஸமூர்ச்சிதஃ|| பூரிபூஸ்தணகோ ராகஃ கல்ப்யோ ருச்யஃ ஸமாக்ஷிகஃ||" இதி| த்ரவிடீ-ஏலா| தோயஂ-வாலகம்| ஸுரஸாரஸஃ-துலஸீரஸஃ, தேந மூர்ச்சிதஃ-ஏகலோலீபாவ நீதஃ| பூரி-உத்பூதரஸகந்தி, பூஸ்தணஂ யத்ர ஸ ததா| ராகஃ-பாநகபேதஃ|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-அதிதராஂ ஜீர்ணஂ புராணஂ, ச மத்யஂ ஸ்ரோதோவிஶுத்திகரஂ பிபேத்| பித்தாதிஷு பித்தகபவாதேஷு, யதாயுக்த்யா மத்வாதீந் விஶேஷேண பிபேத்| அதவா, பஞ்சமூலேந-ஹ்ரஸ்வேந, ஸித்தஂ ஜலஂ பிபேத்| தாமலக்யா வா ஜலஂ பர்ணிநீபிஶ்சதஸபிர்வா ஜலஂ பக்வஂ பிபேத்| தாந்யநாகரகாப்யாஂ வா ஶதஂ பிபேத்| அஸ்ய ச-யக்ஷ்மிணஃ, அநுகூலோ யத்நவாந் பரிசாரகோऽந்நஂ ஶுசி தேந-பஞ்சமூலாதிஜலேந, கல்பயேத்| அநுகூலாதிக்ரஹணமத்ராதிஶயார்தம்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-மத்யமாஹ பிபேச்சேதி| ஸுதராஂ-அந்யேப்யோ த்ரவ்யேப்யஃ| மது-மார்த்வீகஂ,தத்பித்தே| அரிஷ்டஂ கபே| அச்சவாருணீ வாதே| பாநீயமாஹ-ஸித்தஂ வேதி| ஏதாநி சத்வாரி ஜலாந்யந்நபாகேऽபி யோஜ்யாநீத்யாஹ-கல்பயேச்சேதி| தேந-பஞ்சமூலாதிஜலாந்யதமேந| அநுகூலோ யத்நவாநிதி பாசகவிஶேஷணம்| ஶுசீதி பாக்யவிஶேஷணம்| யக்ஷ்மிணோऽந்நே தாத்பர்யார்தம்|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-தஶமூலக்வாதேந ததா பயஸாऽதவா மாஂஸரஸேந பலாகல்கேந ஸாதிதஂ கதஂ யோஜ்யம்| க்ரவ்யாந்மாஂஸரஸேந வா பலாகர்பஂ பக்வஂ கதஂ யோஜ்யம்| க்ஷீரேண வா தஶகுணேந பலாகர்பஂ ஸித்தஂ கதஂ ஸக்ஷௌத்ரஂ யோஜ்யம்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-அத கதாநி| தத்ர கதஸப்த[க]மாஹ-தஶமூலேநேதி| தஶமூலகர்பே த்வே| பலாகர்பமேகம்| தஶமூலஸ்ய க்வாதஶ்சேசத்வாரி| பலாகர்பாகர்பஹீநமேகமிதி ஸப்த(?)| ஸக்ஷௌத்ராணி பேயாநி|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-ஜீவந்த்யாதீந் கல்கீகத்ய கதஂ சதுர்குணே ஜலே பக்வஂ ரோகராஜஹரஂ பரம்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-கதாந்தரமாஹ ஜீவந்தீமிதி|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-கல்கீகத்ய பக்வமித்யநுவர்ததே| கர்ஜூராதிபிஃ கல்கீகத்ய கதஂ பக்வஂ பிப்பலீசூர்ணேந யுக்தஂ வைஸ்வர்யாதிஹரம்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-அந்யதாஹ கதமிதி| கர்ஜூராதிக்வாதேந பிப்பலீகல்கேந|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-தஶமூலக்வதிதாத் க்ஷீராத்யத்ஸர்பிருதியாத்-உத்கச்சேத், தத்-ப்ரத்யக்ரஂ, பிப்பலீக்ஷௌத்ராந்விதமதிஶயேந ஸ்வரபோதநஂ ஶிரஃபார்ஶ்வாஂஸஶூலக்நஂ காஸாதிஹரம்| அதவா, பஞ்சபிஃ பஞ்சமூலைஃ ஶதாத்க்ஷீராத் யதுத்பவேத்ததஂ தத்பூர்வகுணம்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-அந்யதாஹ தஶமூலஶதாதிதி| நவஂ-ப்ரத்யஹஂ கதம்|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-பஞ்சாநாஂ பஞ்சமூலாநாஂ ரஸே க்ஷீரசதுர்கணே பக்வமேதத்யக்ஷ்மணஃ ஸப்தகஂ பலஂ-பீநஸாதிகஂ, ஏதத்ததஂ ஜயேத்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-அந்யதாஹ பஞ்சாபிஃ பஞ்சமூலைர்வேதி| ரஸக்ஷீரயோஶ்சதுர்குணத்வஂ மிலிதயோஃ, பரிபாஷயா ப்ராப்தத்வாத்|-

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-பஞ்சகோலாதிநா ஷட்பலேந கல்கேந கதப்ரஸ்தஂ துல்யக்ஷீரஂ பசேத்| தத்ஸ்ரோதஸாஂ விஶோதநஂ ஸ்யாத்| அத்ர சாநுக்தமபி ஜலஂ ஸ்நேஹாச்சதுர்குணஂ த்ரிகுணஂ வா தேயஂ பூர்வோக்தந்யாயாத்| ததா குல்மாதீந் ஜயேத்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-ஷட்பலஂ கதமாஹ பஞ்சகோலேதி| ஷண்ணாஂ பலாநி கல்கீகதாநாம், பஶ்சாத்கல்கீகரணே கல்காதிக்யத்| த்ரவசாதுர்குண்யஂ ஜலேந புரணீயம், ஜலஂ விநா முக்தரஸத்வாபாவாத்|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-ராஸ்நாதிக்வாதே ஜீவந்தீபிப்பலீகல்கஂ க்ஷீரஸஹிதஂ பக்வஂ கதஂ ஶோஷஜித்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-அந்யதாஹ ராஸ்நாபலேதி|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-அஶ்வகந்தயா ஶதாத் க்ஷீராதுத்பூதஂ கதஂ ஶர்கராக்ஷீரயுதஂ பூர்வோக்தகுணம்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-அந்யதாஹ அஶ்வகந்தாஶதாதிதி| ஸிதயா கல்கேந பயஸா வைத்ரேண (த்ரவேண) ஸித்தம்|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-ஸாதாரணஸ்ய-பிலேஶயப்ரஸஹாநாஂ மாஂஸஸ்ய, துலாஂ-பலஶதஂ ஜலத்ரோணத்வயே பசேத்| தேநாஷ்டபாகஶேஷேண க்வாதேந ஜீவநீயைஃ பாலிகைஃ ஸர்பிஷஃ ப்ரஸ்தஂ பசேத்| மாஂஸஸர்பிஃஸஂஜ்ஞமேதத் கேவலஂ பீதஂ மாஂஸரஸேந வா யுக்தஂ பீதஂ வாதபித்தக்நஂ காஸாதிஜித்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-மாஂஸகதமாஹஸாதாரணாமிஷதுலாமிதி| ஸாதாரணஂ-ப்ரஸஹபிலேஶயாநாம்| பீதஂ ப்ராதஃ, ரஸே[ந]யுக்தஂ போஜநம்| ஸங்க்ரஹே (சி.அ. ௭)-"துராலபாஂ கோக்ஷுரகஂ சதஸ்ரஃ பர்ணிநீர்பலாம்| பாகாந் பலோந்மிதாந் கத்வா பலஂ பர்படகஸ்ய ச|| பசேத்தஶகுணே தோயே தஶபாகாவஶேஷிதே| பூதே தஸ்மிந் கதப்ரஸ்தஂ க்ஷீரஂ ச த்விகுணஂ பசேத்|| கர்பஂ தத்வா ஶடீகஷ்ணா பூநிம்போத்பலஸாரிவாஃ| த்ராயந்தீஂ பௌஷ்கரஂ மூலஂ ஸஹபத்ரபலாஂ பலம்|| குடஜஸ்ய ஜதேத்தத்தி ஶிரஃபார்ஶ்வாஂஸவேதநாம்| தஷ்ணாஂ சர்திமதீஸாரகாஸதாஹப்ரமஜ்வராந்|| உத்பலஸாரிவா-கஷ்ணஸாரிவா| யஷ்டீபலாகுடூச்யல்பபஞ்சமூலதுலாஂ பசேத்| ஶூர்பேऽபாமஷ்டபாகஸ்தே தத்ர பாத்ரஂ பசேத்கதாத்|| தாத்ரீவிதாரீக்ஷுரஸத்ரிபாத்ரே பயஸோऽர்மணே| ஸம்பிஷ்டைர்ஜீவநீயைஶ்ச பாராஶரமிதஂ கதம்|| ஸஸைந்யஂ ராஜயக்ஷ்மாணமுந்மூலயதி ஶீலிதம்| முர்வாஹரித்ராகதிரக்வாதஂ ஸர்பிஃ ஶகத்ரஸம்|| கோகஜாஜாவிஹயஜஂ பயஸ்துல்யாந் தஶ த்ரவாந்| ஸ்வாதுஸ்கந்தஂ த்ரிகடுகஂ கல்கிதஂ தேவதாரு ச|| பசேத்தச்ச்வாஸஶோஷக்நஂ தத்வத்வாஸாவரீகதம்| ஸபஞ்சபடு பஞ்சாஜஂ க்ஷயீ க்ஷீராநுபஃ பிபேத்|| த்விபஞ்சமூலவரணயவபில்வபுநர்நவாஃ| கரஞ்ஜபோடஸ்தவிரகுலத்தபதராக்நிகாஃ|| பல்லாதகஂ ச தத்க்வாதே ஷட்குணே ஸாதயேத்ததம்| கர்பஂ தத்வா ஸ்நுஹீக்ஷீரஂ ஶுகாக்யாசவ்யஸைந்தவம்|| ஹரீதகீஂ ச தச்சோஷஶோபமேதோதராபஹம்||" இதி| ததா (ஸங்க்ரஹே சி. அ. ௭)-"யவாக்வா வா பிபேந்மாத்ராஂ லிஹ்யாத்வா மதுநாऽந்விதாம்| ஸித்தாநாஂ ஸர்பிஷாமேஷாமத்யாதந்நேந வா ஸஹ||" இதி| ஸர்வேஷாஂ ஸர்பிஷாஂ ப்ரயோகாந்தரமேதத்| வங்கஸேநே து (ராஜ.ஶ்லோ. ௯௫)-"குடூசீஸாரிவாஹ்வஸ்வாபஞ்சமூலீபலாவஷம்| ஸமூலபத்ரஶாகஂ து பதக்தஶபலாஂஶிகம்|| ஜலத்ரோணே விபக்தவ்யஂ யாவத்பாதாவஶேஷிதம்| பிப்பலீ சந்தநஂ ரோத்ரஂ ஹீபேரோஶீரபர்படம்|| பாடாபூநிம்பயஷ்ட்யாஹ்வத்ராயந்தீநீலமுத்பலம்| முஸ்தகேந்த்ரயவாஃ ஶுண்டீ கடுகஂ ஸதுராலபம்|| த்வக்பத்ரஂ வஷமூலஂ ச கல்கைரர்தபலைர்பிஷக்| அஜாக்ஷீரேண தத்துல்யஂ கதப்ரஸ்தஂ விபாசயேத்|| ஹந்தி யக்ஷ்மாணமத்யுக்ரஂ ரக்தபித்தஂ த்ரிதோஷஜம்| ஶ்வாஸகாஸக்ஷதக்ஷீணதாஹஶோஷருஜாபஹம்|| வாஸாமதாரிஷ்டநிதிக்திகாநாஂ ரஸேऽஶ்வகந்தேபபலார்ஜுநாநாம்| ஸித்தஂ ஸபஞ்சோஷணபுஷ்கராணாஂ கல்கைர்கதஂ சாகபயஶ்ச ஶோஷே||" இதி| யோகரத்நே-"மதுகஸ்ய ஶதஂ தத்யாத் காஶ்மர்யாணாஂ ததாऽऽடகம்| பரூஷகாணாஂ த்ராக்ஷாயாஃ கர்ஜூரௌதநபாக்யயோஃ|| மதூகபுஷ்பஸ்ய ததா முஜாதகாடகம்(?)| த்வித்ரோணேऽபாஂ விபக்தவ்யஂ சதுர்பாகாவஶேஷிதம்|| தஸ்மிந்கஷாயே பூதே ச புநரக்நாவதிஶ்ரயேத்| ஆர்த்ராமலககாஶ்மர்யவிதாரீக்ஷுரஸாடகம்|| தைலாடகஂ து ஸஂயோஜ்ய பசேத்க்ஷீரே சதுர்குணே| தஸ்மிஂஸ்ததா பச்யமாநே கல்காஂஶ்சேமாந் ஸமாவபேத்|| பிப்பலீஂ ஶங்கபேரஂ ச கதலீஂ [ ச ஸ ] ஶர்கராம்| பலாவாலகதம்பஂ ச ஸூக்ஷ்மைலாஂ பத்மபீஜகம்|| ஶங்காடகஂ கஸேருஂ ச ஜீவநீயாநி யாநி ச| த்விபலீநஂ பதக்தத்வா விபசேந்மதுநாऽக்நிநா|| தத்ஸித்தஂ ஸ்ராவயித்வா து ஶீதஂ க்ஷௌத்ரேண ஸஂஸஜேத்| நஸ்யமப்யஞ்ஜநஂ பாநஂ ப்ரஶஸ்தஂ பஸ்திகர்மணி| வாதவ்யாதிஷு ஸர்வேஷு க்ஷதக்ஷீணே ஶிரோக்ரஹே| வாதஶ்சலே(?)ப்ரமேஹே ச குல்மே சார்ஶே பகந்தரே|| வாதபக்நாங்கஹீநாநாஂ காஸே ஶ்வாஸே ச ஹத்க்ரஹே| ஜ்வராதிஸாரேஷ்வருசௌ கர்ணநாதே ஸ்வரக்ஷயே|| ஸுகுமாரமிதஂ தைலஂ பாலவத்தஸுகாவஹம்| ஏதத்தி வஷ்யஂ பல்யஂ [ ச ] ரக்தமாஂஸவிவர்தநம்|| ஸ்வர்வர்ணகரஂ சைவ ஶோஷிணாமமதோபமம்| நிஃபாகஸ்வஸ்ய ஶைலஸ்ய(?)ஸம்யக்ஸித்தஸ்ய யோஜயேத்|| உதஸ்விதிவ தத்யர்தஂ ஸோऽபி கத்யகரோ பவேத்| ஏகாதஶ ச ஷட் சைவ ஶோஷிணாஂ ய உபத்ரவாஃ|| ஸுகுமாரஂ ப்ரஶமயேந்மேத்யோ(கோ)ऽக்நிரி(மி)வ வஷ்டிமாந்||" இதி| ஓதநபாக்யா-பலா|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-ஏலாதி ப்ரத்யேகமஷ்டபலப்ரமாணஂ ஷோடஶகுணே ஜலே ஷோடஶாஂ ஶஸ்திதஂ-ஷோடஶாஂஶாவஶேஷிதஂ யதாஸ்யாத்ததா, பசேத்| தேந-க்வாதேந, புநர்க்ருதப்ரஸ்தஂ பசேத்| ஸித்தே சாஸ்மிந் கதே துகாக்ஷீர்யாஃ பலாநி ஷட், ஸிதாயாஸ்த்ரிஂஶத்பலாநி, மாக்ஷிகஂ கதாத்த்விகுணஂ-ப்ரஸ்தௌ த்வாவித்யர்தஃ, த்ரிஜாதகாத் பலத்ரயஂ ததேதஸ்மிந் க்ஷிபேத்| கஜாஹதஂ ஸமீகரணாய தர்வ்யாऽऽலோடிதஂ, பூர்வாஹ்ணே லீடஂ பயோநுபாநஂ ரஸாயநமயந்த்ரணஂ மேத்யாதிகுணஂ ச ஸ்யாத்| ஆஶ்வேவ குல்மாதீந் ஹந்தி|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-அத ஸர்பிர்குடாஃ| தத்ரைலாதிஸர்பிர்குடமாஹ-ஏலாஜமோதேதி|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-யே ச க்ஷதே ஸர்பிர்குடா கதிதாஸ்தே ச க்ஷயேऽபி யோஜ்யாஃ|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-க்ஷதகாஸோக்தாந் ஸர்பிர்குடாநதிதிஶதி யே சேதி| வங்கஸேநே (ராஜ. ஶ்லோ. ௧௨௧)-"சாகமாஂஸதுலாஂ கஹ்ய ஸாதயேந்நல்வணேऽம்பஸி| பாதஶேஷேண தேநைவ ஸர்பிஃப்ரஸ்தஂ விபாசயேத்|| த்திர்வத்திஶ்ச மேதே த்வே ததாஷபஜீவிதே(வகே)| காகோலீக்ஷீரகாகோலீ கல்கைஃ பதக்பலோந்மிதைஃ|| ஸம்யக்ஸித்தே சாவதார்ய ஶீதே தஸ்மிந் ப்ரதாபயேத்| ஶர்கராயாஃ பலாந்யஷ்டௌ மதுநஃ குடவஂ க்ஷிபேத்|| பலஂ பலஂ லிஹேத்ப்ராதர்யக்ஷ்மாணஂ ஹந்தி துஸ்தரம்| க்ஷதக்ஷயஂ ச காஸஂ ச பார்ஶ்வஶூலமரோசகம்|| ஸ்வரக்ஷயமுரோரோகஂ ஶ்வாஸஂ ஹந்யாத்ஸுதுஸ்தரம்| பலமாஂஸகரஂ வஷ்யமக்நிஸந்தீபநஂ பரம்|| (ஶ்லோ. ௧௩௫)-வாஸகஸ்ய ரஸப்ரஸ்தஂ மாநிகா ஸிதஶர்கரா| பிப்பலீ த்விபலஂ தத்வதாஜ்யஂ மத்வக்நிநா பசேத்|| லேஹீபூதே ததஃ பஶ்சாச்சீதே க்ஷௌத்ரபலாஷ்டகம்| தத்வாऽவசாரயேத்வைத்யோ மாத்ரயா லேஹமுத்தமம்|| நிஹந்தி ராஜயக்ஷ்மாணஂ காஸஂ ஶ்வாஸஂ ச தாருணம்| பார்ஶ்வஶூலஂ ச ஹச்சூலஂ ரக்தபித்தஂ ஜ்வரஂ ததா|| த்வக்க்ஷீரீஸ்ராவிணீத்ராக்ஷாமூர்வர்ஷபகஜீவகைஃ| வீரத்விக்ஷீரகாகோலீபஹதீகபிகச்சுபிஃ|| கர்ஜூரவஷமேதாபிஃ க்ஷீரபிஷ்டைஃ பலோந்மிதைஃ| தாத்ரீவிதாரீக்ஷுரஸப்ரஸ்தைஃ ப்ரஸ்தஂ கதாத்பசேத்| ஶர்கரார்ததுலாஂ ஶீதே க்ஷௌத்ரார்தப்ரஸ்தமேவ ச|| தத்வா ஸர்பிர்குடாந் குர்யாத் காஸஹிக்காஜ்வராபஹாந்| யக்ஷ்மாணஂ தமகஂ ஶ்வாஸஂ ரக்தபித்தஂ ஹலீமகம்|| ஶுக்ரநித்ராக்ஷயஂ தஷ்ணாஂ ஹந்யுஃ கார்ஶ்யஂ ஸகாமலம்| ததைவ ச்யவநப்ராஶஃ பித்தோத்ரேகே ப்ரஶஸ்யதே||" இதி|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-த்வகேலாதயஃ க்ரமேண த்விகுணாஶ்சூர்ணிதா புக்தா மாக்ஷிகஸர்பிர்ப்யாஂ வாऽவலேஹிதாஃ ஸ்வர்யாஃ-ஸ்வராய ஹிதாஃ ஸ்யுஃ, காஸாதிக்நாஶ்ச|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-அத சூர்ணாதீநி| தச்ச(த்ர) த்வகாதிசூர்ணமாஹ த்வகேலேதி| க்ஷீரீ-துகாக்ஷீரீ| ஸங்க்ரஹே (சி.அ. ௭)- "கர்ஜூரபிப்பலீத்ராக்ஷாபத்யாஶங்கீதுராலபாஃ| த்ரிபலாபிப்பலீமுஸ்தஶங்காடீகுடஶர்கராஃ|| வீரா ஶடீ புஷ்கராக்யா ஸுரஸா ஶர்கரா குடஃ| நாகரஂ சித்ரகோ லாஜாஃ பிப்பல்யாமலகஂ குடஃ|| விடங்கஸாரஶ்சவிகா த்ர்யூஷணஂ ச விசூர்ணிதம்| அர்தஶ்லோகைஃ ஸ்மதா லேஹாஃ பஞ்சைதே க்ஷௌத்ரஸர்பிஷா|| ஸ்வர்யாஃ காஸக்ஷயஶ்வாஸபார்ஶ்வருக்கபநாஶநாஃ|| திலமாஷாஶ்வகந்தா வா மாக்ஷிகாஜதத்ருதாஃ| பூர்வோக்தேஷ்வேவ [ரோகேஷு வாதப்ராயேஷு ] பூஜிதாஃ||" இதி| வங்கஸேநே (ராஜ. ஶ்லோ. ௩௬)- "தாந்யாகபிப்பலீவிஶ்வதஶமூலீஜலஂ பிபேத்| பார்ஶ்வஶூலஜ்வரஶ்வாஸபீநஸாதிநிவத்தயே|| அஶ்வகந்தாமதாபீருதஶமூலீபலாவஷாஃ| புஷ்கராதிவிஷே க்நந்தி க்ஷயஂ க்ஷீரரஸாஶிநஃ|| கபிமாஂஸஂ ஸமாதாய ஶ்லக்ஷ்ணசூர்ணஂ து காரயேத்| தத்பிபேத் க்ஷீரஸஂயுக்தஂ க்ஷயரோகஹரஂ பரம்|| ஹரிணஃ சாகமாஂஸஂ து [ ஶ்லக்ஷ்ணசூர்ணீகதஂ ஶுபம்| அஜாக்ஷீரேண பாதவ்யஂ க்ஷயவ்யாதிவிநாஶநம்|| தஶமூலவசாராஸ்நா ]புஷ்கரஸுரதாருநாகரைஃ க்வதிதம்|| பேயஂ பார்ஶ்வஶிரோருக்காஸஶ்வாஸாதிஶாந்தயே ஸலிலம்| ககுபத்வங்நாகபலாவாநரிபீஜாநி சூர்ணிதஂ பயஸி| பக்வஂ மதுகதயுக்தஂ ஸஸிதஂ யக்ஷ்மாதிகாஸஹரம்|| த்விபஞ்சமூலமகதாதாந்யநாகரஜஂ ஜலம்| சாதுர்ஜாதகஸஂயுக்தஂ பிபேந்நித்யஂ க்ஷயாதுரஃ| காஸஜ்வராதிஶமநஂ பலபுஷ்டிவிவர்தநம்|| ஸமூலபுஷ்பத்வக்பல்லவாயா ரஸஃ ப்ரயோஜ்யோ மதயந்திகாயாஃ| மாஸோபயோகேந ஸமஸ்தலிங்கஂ யக்ஷ்மாணமுக்ரஂ ஜயதி ப்ரஸஹ்ய|| சாகஂ மாஂஸஂ பயஶ்சாகஂ சாகஂ ஸர்பிஃ ஸநாகரம்| சாகோபஸேவா ஶயநஂ சாகமத்யே து யக்ஷ்மநுத்|| கூஷ்மாண்டகபலோத்தேந ரஸேந பரிபேஷிதம்| லாக்ஷாகர்ஷத்வயஂ பீத்வா ஜயேதுக்ரஂ க்ஷயஂ நரஃ|| வ்யோஷஂ ஶதாவரீ த்ரீணி பலாநி த்வே பலே ததா| ஸர்வாமயஹரோ யோகஃ ஸோऽயஂ லோஹரஜோந்விதஃ|| ஏதத்வக்ஷஃக்ஷதஂ ஹந்தி கண்டஜாஂ விவிதாஂ ருஜம்| ராஜயக்ஷ்மாணமத்யுக்ரஂ ஸோருஸ்தம்பமதார்திதம்|| (ஶ்லோ. ௮௫)-ஶங்க்யர்ஜுநாஶ்வகந்தாநாகபலாபுஷ்கராபயாச்சிந்நருஹாஃ| தாலீஸாதிஸமேதா லேஹ்யா மதுஸர்பிஷா ச யக்ஷ்மஹராஃ||" இதி| யோகரத்நே-"கஷ்ணாத்ராக்ஷாஸிதாலேஹஃ க்ஷயஹா க்ஷௌத்ரதைலவாந்| மதுஸர்பிர்யுதோ வாऽஶ்வகந்தாகஷ்ணாஸிதோத்பவஃ|| ஶதாவரீ விதார்யஶ்வகந்தா பத்யா புநர்நவா| பலாத்ரயஂ [ஶ்வ]தஂஷ்ட்ராऽऽஜ்யமதுலேஹஃ க்ஷயாபஹஃ|| ஶிலாஜிதுமதுவ்யோஷதாப்யலோஹரஜாஂஸி யஃ| க்ஷீரபுக் லேடிதஸ்யாஶு க்ஷயஃ க்ஷயமவாப்நுயாத்|| மதுதாப்யவிடங்காஶ்மஜதுலோஹகதாபயாஃ| க்நந்தி யக்ஷ்மாணமத்யுக்ரஂ ஸேவ்யமாநா ஹிதாஶிநா|| ஶர்கராமதுஸஂயுக்தஂ நவநீதஂ லிஹந் க்ஷயீ| க்ஷீராஶீ லபதே புஷ்டிமதுல்யே வாऽऽஜ்யமாக்ஷிகே|| பாஹ்யாலகரஸோ(ஸாத்) ஸித்தஂ ஸர்பிஃ பீதஂ க்ஷயஂ ஹரேத்| கதமாக்ஷிகஸம்மிஶ்ரோ பாஹ்யாலகரஸோ யதா|| ஜாதஸாரஂ து கண்டீரஂ ஸபுஷ்பஂ பரிஶோஷயேத்| ஷடஂஶஶ்சேதிதஂ கத்வா தஸ்ய பஞ்சாடகஂ பசேத்|| த்ரீஂஶ்சைவ த்ரிபலாப்ரஸ்தாந் தஶமூலீதுலாஂ ததா| தத்யாத்குடஜவல்கஸ்ய பலாநாஂ பஞ்சவிஂஶதிம்|| பல்லாதகாநீட(ந்த்ர)யவா விடங்கஂ கநமேவ ச| அர்தப்ரஸ்த ஸமாந் பாகாநேகைகஸ்ய ஸமாபயேத்|| பாடா மதுரஸாஷட்க்ரந்தா சித்ரகஸ்ததா| ஏஷாஂ தஶபலாந் பாகாந் மத்வீகாயாஸ்ததாऽऽடகம்|| தோயத்ரோணேஷு தஶஸு பசேத்த்வித்ரோணஶேஷிதம்| தஸ்மிந்கஷாயே பூதே து த்வே குடஸ்ய துலே பசேத்|| யோகேந ஸாதிதஂ சைவ ஶுபே பாண்டே நிதாபயேத்| த்வௌ ப்ரஸ்தௌ பிப்பலீநாஂ து த்வௌ சாயோரஜஸஸ்ததா|| அர்தப்ரஸ்தோ விடங்காநாஂ குடவோ மரிசஸ்ய ச| ஏதாநி ஸூக்ஷ்மசூர்ணாநி ப்ரதீவாபார்தமாஹரேத்|| சூர்ணமிந்த்ரயவாநாஂ ச மதுநா ஸஹ யோஜயேத்| பாண்டப்ரலேபஃ கர்தவ்யஃ ஸமாஸிச்ய நிதாபயேத்|| ஏஷ மாஸஸ்திதோ லேஹ்யோ யதாவ்யாதிபலாபலம்| கண்டீராரிஷ்ட இத்யேஷ வ்யாஸதஃ பரிகீர்திதஃ|| ஏஷ ஶோஷாந் ப்ரமேஹாஂஶ்ச குல்மாஂஶ்ச ஜடராணி ச| க்ரிமிகோஷ்டாநி வர்த்மாநி ப்லீஹார்ஶாஂஸி பகந்தரம்|| ஶ்வயதுஂ பாண்டுரோகாஂஶ்ச க்ரஹணீதோஷமேவ ச| க்ரந்தீந் ஸகலகண்டாஂஶ்ச கண்டமாலாஂ ததைவ ச|| விஷமஜ்வரகாஸாஂஶ்ச வித்ரதிஂ வாதஶோணிதம்| அரிஷ்டஃ ஶமயத்யேஷ யுதி ஶக்ர இவாஸுரம்|| ஸமூலாஂ பிப்பலீஂ ஶங்கீஂ பஹதீமஶ்மபேதகம்| படோலஂ தேவகாஷ்டஂ ச ஶ்வதஂஷ்ட்ராமபயாஶதம்|| ஏகைகஂ ஷோடஶபலஂ கோலாநாமாடகஂ மிதம்| தந்தீசித்ரகமூலாநாஂ பஞ்சவிஂஶத்பலஂ பதக்|| சதுர்குணே ஜலத்ரோணே பசேதர்தாவஶேஷிதம்| ஶீதஂ ஸமாவபேத்பாண்டே ப்ரலிப்தே மதுஸர்பிஷா|| கண்டஸ்ய த்வே ஶதே ஶுத்தே தத்வல்லேஹஸ்ய சாவபேத்| பத்ரஂ கத்வா திலோத்ஸேதஂ ஸூக்ஷ்மசூர்ணீகதாநி ச|| ப்ரியங்குஂ பிப்பலீஂ ரோத்ரஂ மத்வீகாமேலவாலுகம்| க்ரமுகஂ ஶதபுஷ்பஂ ச நிம்பஂ தேஜோவதீமபி|| பாலிகஂ தேவதாருஂ ச கதிராச்ச சதுஷ்பலம்| க்ஷௌத்ரப்ரஸ்தத்வயஂ சாபி ஸமாஸிச்ய கடே ஶுபே|| ஸௌம்யே புஷ்யே ததா ஹஸ்தே ரோஹிண்யாமுத்தராஸு ச| தஶராத்ரஸ்திதோ பே(தே)யோऽரிஷ்ட ஆத்ரேயபூஜிதஃ|| அஶ்விப்யாஂ கதிதஂ பூர்வஂ ரஸாயநமிதஂ ஶுபம்| யதாக்நிபலமாத்ராஂ து பிபேதஸ்ய ஹிதாஶிநஃ|| தந்யஂ புஷ்டிகரஂ மேத்யஂ வலீபலிதநாஶநம்| க்ஷயகாஸஜ்வரப்லீஹகுஷ்டகுல்மாக்நிமார்தவே|| ஶ்வித்ரேऽஶ்மர்யாக்வ(ம)தோதர்தே வித்ரத்யாமத(ந்ந)வித்விஷு| கண்டரோகோதரததா(?)ரேதோதோஷே ச ஶஸ்யதே|| நாடீபீடகயோர்தோஷே பூதாபஸ்மாரஸங்கரே| ரஹஸ்யமேதத்வைத்யாநாமுபதிஷ்டஂ சிகித்ஸிதம்|| மத்யஂ க்ரவ்யாதமாஂஸஂ ச ஶோஷிணாமமதோபமம்|| பலத்ரிகக்வாதவிஶுத்தமாதௌ ஶுத்தஂ குடூச்யா தஶமூலஶுத்தம்| ஸ்திராதிகாகோலியுகாதிஸித்தஂ ஶிலாஜது ஸ்யாத்க்ஷயிஷு ப்ரஶஸ்தம்|| ஸ்திராதிஃ-விதார்யாதிஃ| காகோலீ யுகாதிஃ-பத்மகாதிஃ| ரஸோநயோகஂ விதிவத்க்ஷயார்தஃ க்ஷீரேண வா நாகபலாப்ரயோகம்| பவேத வா மாகதிகாவிதாநஂ ததைவ யோகஂ ஜதுநோऽஶ்மஜஸ்ய||" இதி|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-அஸ்ய-க்ஷயிணஃ, ஸ்வரஸாதே விஶேஷேண நஸ்யதூமாதி யோஜ்யம்|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-[தத்ர]-தேஷு ச ஸ்வரஸாதேஷு மத்யே, வாதஜே ஸ்வரஸாதே காஸமர்தாதிஸ்வரஸைஃ ஸாதிதமௌத்தரபக்திகஂ-பக்தாதூர்த்வஂ, கதஂ பிபேத்| மார்கவோ-பங்கராஜஃ| தச்ச ஸர்பிஃ காஸஜித் ஸ்வர்யஂ ச ஸ்யாத்| உத்தரபக்தாதிதி "மயூரவ்யஂஸகாதித்வாத்" ஸமாஸஃ, ததஶ்ச "அத்யாத்மாதித்வாத்" டஞ்| அதவா, ஆர்தகலேந-நீலபுஷ்பஸஹசரேண, ஸித்தஂ கதமேவஂ பிபேத்|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-அதவா பதர்யாஃ பத்ரகல்கஂ கதபஷ்டஂ ஸஸைந்தவஂ யோஜயேத்|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-அதவா தைலஂ மதுகாதிபிஃ பக்வஂ நஸ்தோऽவஸேசயேத்| கமிக்நஂ(நுத்)-விடங்கம்| பலஂ-மதநபலம்| ஹஂஸபாதீ-கீடமாரிகா| நஸ்த இதி "நஸ்நாஸிகாயா யத்தஸ்க்ஷுத்ரேஷு" இத்யநேந தஸி நஸாதேஶஃ|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-ததா குடௌதநஂ ஸர்பிஷா ஸஹ ஸுகோதகாநுபாநமஶ்நீயாத்| பாயஸஂ சைவஂ ஸஸர்பிஷ்கஂ ஸுகோதகாநுபாநமத்யாத்| ஸ்வேதஂ ச ஸ்நிக்தஂ யோஜயேத்|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-பித்தோத்பவே ஸர்பிஃ ஸமாக்ஷிகஂ க்ஷீரிவக்ஷாங்குராதிக்வாதகல்கஸித்தஂ ஶதஶீதக்ஷீராநுபஃ பிபேத்| மதுயஷ்டிகாந்விதஂ பாயஸஂ ஸஸர்பிஷ்கஂ புஞ்ஜீத|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-பலாதிபிஃ ஸித்தஂ ஸர்பிஃ ஸஸைந்தவஂ பரஂ ஸ்வர்யஂ ஸ்யாந்நஸ்யம்| விதாரிகந்தா-ஶாலிபர்ணீ|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-பித்தஜே ஸ்வரஸாதே ப்ரபௌண்டரீகாதிஸாதிதஂ க்ஷீரோத்பவஂ ஸர்பிஃ ஶ்ரேஷ்டஂ நஸ்யம்|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-மதுரகாணாஂ ச-மதுரரஸத்ரவ்யாணாஂ, சூர்ணஂ மதுகதாந்விதஂ லிஹ்யாத்|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-கபோத்பவே கடூநி-கடுகரஸாநி த்ரவ்யாணி, மூத்ரேண பிபேத்| ரூக்ஷபோஜநஶ்ச ஸ்யாத்| ததா, கடூபலாதிகஂ தைலமதுப்லுதஂ லிஹ்யாத்| வ்யோஷாதீநி வா ஏவஂ லிஹ்யாத்|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-யவைருபாதாநைர்யமகே-ஸ்நேஹத்வயே, கணாதாத்ரீகதாஂ-ஏதத்க்வாதே ஸித்தாஂ, யவாகூஂ பிபேத்| ததா, புக்த்வா பிப்பலீஂ ஶுண்டீஂ வாऽத்யாத்| அதவா, தீக்ஷ்ணஂ வமநஂ பஜேத்|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-யஸ்யோச்சைர்பாஷமாணஸ்ய ஸ்வரோऽபிஹதஃ ஸ மதுரைஃ-ஜீவநீயைஃ ஸஹ, ஶதாநி ஶர்கராமாக்ஷிகமிஶ்ராணி பயாஂஸி பிபேத்|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-அரோசகே விசித்ரஂ-நாநாவிதமந்நஂ, ஹிதஂ-பத்யம்| கிம்பூதம் ? ஹிதைஃ-பத்யைஃ, உபஹிதஂ-மிஶ்ரிதம்| ஏவமருச்யாக்யோ வ்யாதிவிஶேஷஃ ஸர்வவ்யாதிப்யோ கரீயாந்| யேநாபத்யமபி யதந்நஂ தஸ்மை ததபி தேயஂ ப்ராணஸந்தாரணார்தம், "அந்நமேவ ப்ராணிநாஂ ப்ராணாஃ" இத்யாஹுஃ| ஏவஂ ச ஸர்வவ்யாதிஷ்வருசிரேவ பூர்வஂ ஜேதவ்யா, ததோ ஜ்வராதய இத்யர்தாதுக்தஂ பவதி| பஹிர்மஜா-பஹிஃஶுத்திஃ ஸ்நாநாதிநா பஹிஃ பரிமார்ஜநம்| அந்தர்மஜா-அந்தஃஶுத்திஃ| ததா, சித்தநிர்வாணமருசௌ ஹிதஂ ஹ்ருத்யமௌஷதஂ ச| ததா, த்பௌ காலௌ-ஸாயஂப்ராதராக்யௌ, தந்ததாவநஂ பக்ஷயேத்| ததா, முகதாவநைஃ கஷாயைராஸ்யஂ க்ஷாலயேத்| ப்ராயோகிகஂ-ஸ்நைஹிகஂ, தூமஂ பிபேத்| ததா, தாலீஸசூர்ணவடகாஶ்ச| ததா, ஸகர்பூரஶர்கராஃ ஶஶாங்ககிரணாக்யா பக்ஷ்யாஃ பரஂ-அதிஶயேந, ருசிகராஃ|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-அதாரோசகசிகித்ஸிதம்| தத்ர ஸாமாந்யமாஹ-விசித்ரமந்நமிதி| அந்தர்மஜா-வமநாதி| நிர்வாணஂ-நிவத்திஃ| த்வௌ காலௌ-ப்ராதர்புக்த்வா ஸாயஂ ச| முகதாவநைஃ-திக்தகட்வம்லகதைஃ| ப்ராயோகிகஂ-ஶமநம்| தாலீஸசூர்ணஂ-தாலீஸபத்ரசூர்ணஃ, தஸ்ய வடகாஃ ஸிதோபலயா கார்யாஃ| தே ச கர்பூரேண ஸுரபீகதாஃ| ஶஶாங்ககிரணாஃ-கர்பூரநாலிகாஃ|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-வாதேநாருசௌ ஸத்யாஂ ஹரேண்வாதிப்யஶ்சூர்ணஂ ப்ரஸந்நயா பிபேத்| ஏலாபார்க்யாதியுக்தகதேந வா பேயம்| வசாஜலைர்வா வமேத்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-வாதஸ்யௌஷதமாஹ வாதாதிதி| வமநமாஹ-சர்தயேத்வேதி| வசாம்போபிஃ-வசாகல்கிதைருஷ்ணாம்புபிஃ|--

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-பித்தாதருசௌ குடவாரிணா வமேத்| ஶர்கராதிகஂ [வா] லிஹ்யாத்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-பித்தஜஸ்யௌஷதமாஹ பித்தாச்சேதி| குடவாரிபிரிதி மதநபலயுக்தைஶ்ச்சர்தயேத்| லேஹமாஹ-லிஹ்யாத்வேதி| லவணோத்தமஂ-ஸைந்தவம்|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-கபாதரோசகே நிம்பஜலைர்வமேத்| தீப்யககர்ணிகாரயோருதகஂ பாநஂ ஸமாக்ஷிகம்| அரிஷ்டாஶ்ச தீக்ஷ்ணாஃ ஸமார்த்வீகமாதவாஃ பாநம்| ஹரேண்வாதிசூர்ணஂ ச பூர்வோக்தஂ (ஶ்லோ.௫௦)உஷ்ணாம்புநா பிபேத்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-கபஜஸ்யௌஷதமாஹ கபாத்வமேதிதி| நிம்பஜலைரிதி மதநபலயுக்தைஃ| பாநமாஹ-தீப்யகாரக்வதோதகமிதி| மது-மாத்வீகம்| மாதவோ-மதுகதஂ மத்யம்| || சூர்ணமாஹ-பிபேச்சூர்ணமிதி| ஸங்க்ரஹே (சி.அ. ௭)-"த்ரிகடுத்ரிபலாராத்ரியவக்ஷாரஂ மதுப்லுதம்| ப்ராதராஹாரகாலே ச யுஞ்ஜீத முகதாவநம்|| ராத்ரிஃ-ஹரித்ரா| பிடஂ ஸௌவர்சலஂ குஷ்டமஜாஜீமரீசஂ ஸிதா| தாத்ர்யேலாபத்மகோஶீரபிப்பலீசந்தநோத்பலம்|| ரோத்ரஂ தேஜோவதீ பத்யா யவக்ஷாரஂ கடுத்ரயம்| ஆர்த்ராதாடிமநிர்யாஸஃ ஸாஜாஜீஸிதஶர்கரஃ|| ஸதைலமாக்ஷிகயுதாஶ்சத்வாரஃ கவலக்ரஹாஃ| சதுரோऽரோசகாந் ஹந்யுரேகதோஷஸமஸ்தஜாந்|| காரவ்யஜாஜீமரிசத்ராக்ஷாவக்ஷாம்லதாடிமம்| ஸௌவர்சலகுடக்ஷௌத்ரஂ ஸர்வாரோசகநாஶநம்||" இதி| வங்கஸேநே(?)-"ஜம்ப்வாம்ரபல்லவஂ ரோத்ரஂ த்ரிபலா சயசித்ரகௌ| படோலஂ நக்தமாலஶ்ச ஶிரீஷஂ கதிராஸநௌ|| தார்வீ ஹரித்ரா முஸ்தஂ ச தேஜோஹ்வா மதுகஂ பலா| ஏதாநி ஸமபாகாநி கஷாயமுபஸாதயேத்|| க்வலக்ரஹ இத்யேஷ கர்தவ்யோ மதுநா யுதஃ| ஸர்வேஷாஂ முகரோகாணாமருசீநாஂ ச நாஶநஃ|| ஷாடவஶ்ச கபித்தாநாஂ ஸவ்யோஷமதுஶர்கரஃ| அரோசகேஷு ஸர்வேஷு ப்ரஶஸ்தோ தாரிதோ முகே|| ஆரநாலஂ ச ஶுக்தஂ ச மார்த்வீகமதிராஸவாஃ| தந்தயோரந்தரே தார்யாஸ்ததைவ கவலக்ரஹாஃ|| த்வங்முஸ்தவேலாதாந்யாநி, முஸ்தமாமலகஂ த்வசா| த்வசோதார்யாயவாந்யஶ்ச, பிப்பலீ தேஜவத்யபி|| யவாநீ தித்திடீகஂ ச, பஞ்சைதே முகதாவநாஃ| ஶ்லோகபாதேஷு விஹிதா ரோசநா முகஶோதநாஃ|| காரஞ்ஜஂ தந்தகாஷ்டஂ ச விதேயமருசௌ ஸதா| (வங்கஸேநே அரோசகாதிகாரே ஶ்லோ. ௧௧)-"மரிசஂ மதுநா லேஹ்யஂ கபஜேऽரோசகே பஶம்|| அம்லீகாகுடதோயஂ ச த்வகேலாமரிசாந்விதம்| அபக்தச்சந்தரோகேஷு ஶஸ்தஂ கவலதாரணம்|| ஶங்கவேரரஸஂ சைவ மதுநா ஸஹ யோஜயேத்| அருசிஶ்வாஸகாஸக்நஂ ப்ரதிஶ்யாகபவாதநுத்|| போஜநாக்ரே ஸதா பத்யஂ ஜிஹ்வாகண்டவிஶோதநம்| அக்நிஸந்தீபநஂ ஹத்யஂ லவணார்த்ரகபக்ஷணம்|| காரவ்யஜாஜீபத்ரைலாவ்யோஷவக்ஷாம்லதாடிமம்| ஸக்ஷௌத்ரஶர்கரஂ ஹத்யஂ ருசிகத்வஹ்நிதீபநம்|| பிடசூர்ணமதூபேதோ ரஸோ தாடிமஸம்பவஃ| அஸாத்யாமபி ஸஂஹந்யாதருசிஂ வக்த்ரதாரிதஃ|| ஶிக்ரூபலாந்யஷ்டாதஶ தஶ மரிசஂ விஂ[ஶதிஶ்ச பிப்பல்யஃ| ஆர்த்ரகபலஂ குடபலஂ ப்ரஸ்தத்ரயமாரநாலஸ்ய|| பிடலவணஸஹிதமேதத் கஜாஹதஂ ஸுரபிகந்தாட்யம்| வ்யஞ்ஜநஸஹஸ்ரகாதி ஜ்ஞேயஂ கலஹஂஸகஂ நாம்நா||" இதி|]

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-ஏலாதிகஂ சூர்ணஂ க்ரமேண பாகவத்தஂ ஸமஶர்கரஂ ப்ரஸேகாதீந் ஹந்தி|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-[ ஸமஶர்கரசூர்ணமாஹ-] ஏலாத்வகிதி| கேசித்த்வங்நாகபுஷ்பயோர்மத்யே பத்ரகமதிகஂ படந்தி, கேசிந்நாகபுஷ்பமரீசயோர்மத்யே| பாடத்ரயமபி ப்ரமாணம்|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-யவாநீத்யாதி கோலாந்தாநி ப்ரத்யேகஂ கார்ஷிகாணி, ஶர்கராயாஃ பலாநி சத்வாரி, தாந்யகாதிகமர்தகார்ஷிகஂ, ஶதமேகஂ பிப்பலீநாஂ, த்வே ஶதே மரிசஸ்ய ச, சூர்ணமிதஂ பரஂ ருச்யஂ ததா ஹதயாய ஹிதஂ க்ராஹி, விபந்தாதீந் ஹந்தி|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-ஷாடவமாஹ யவாநீதி| ஔஷதஂ-ஶுண்டீ| கோலஂ-பதரம்| வராங்கஂ-த்வக்| ஶதஂ-மேயஸ்ய, ந மாநஸ்ய கர்ஷாதேஃ| "ஸங்க்யா பலாநாஂ ஶதஶோऽபலா ஸ்யாத்|" இதி வசநாத்|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-தாலீஸபத்ராதயோ யதோத்தரஂ-உத்தரோத்தரஂ, பாகவத்தாஃ கார்யாஃ| த்வக் ச ஏலா ச ஏதேऽர்தபாகப்ரமாணே| ஏதச்சூர்ணஂ பிப்பல்யஷ்டகுணஶர்கரஂ தீபநஂ காஸாதிஜிச்ச, பாண்ட்வாதிக்நஂ மூடவாதாநுலோமநஂ ச|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-தாலீஸாதிமாஹ தாலீஸபத்ரமிதி| ஶுபா-வஂஶரோசநா| அர்தபாகிகே-மிலிதே தாலீஸஸமே| யோகரத்நே-"தாலீஸோஷணநாகசவ்யலவணைஸ்துல்யாஂஶகைர்த்விஸ்ததஃ கஷ்ணா க்ரந்திகதித்திடீகஹுதபுக்த்வக்ஜீரகாக்யைர்யுதைஃ| விஶ்வைலாபதராம்லவேதஸகநைர்தாந்யாஜமோதாயுதைஸ்ர்யஂஶைர்தாடிமபாத ஏஷ விஹிதஃ ஶ்ரேஷ்டஃ ஸிதார்தாயுதஃ|| கண்டாஸ்யோதரஹத்விகாரஶமநஃ காயாக்நிஸந்தீபநோ குல்மாத்மாநவிஷூசிகாகுதருஜாஶ்வாஸக்ரிமிச்சர்திஹா| காஸாருச்யதிஸாரமூடமருதாஂ ஹத்ரோகிணாஂ கீர்திதஶ்சூர்ணோऽயஂ பிஷஜாமதீவ தயிதஃ க்யாதோ மஹாகாண்டவஃ|| லவங்ககங்கோலமுஶீரசந்தநஂ நதஂ ஸநீலோத்பலகஷ்ணஜீரகம்| ஏலா ஸகஷ்ணாऽகுருபங்ககேஸரஂ கணா ஸவிஶ்வா நலதஂ ஸஹாம்புநா|| கர்பூரஜாதீபலவஂஶலோசநஂ ஸிதாஷ்டபாகஂ ஸமஸூக்ஷ்மசூர்ணிதம்| ஸுரோசநஂ தர்பணமக்நிதீபநஂ பலப்ரதஂ வஷ்யதமஂ த்ரிதோஷநுத்|| உரோவிபந்தஂ தமகஂ கலக்ரஹஂ ஸகாஸஹித்மாருசியக்ஷ்மபீநஸம்| க்ரஹண்யதீஸாரமதாஸஜஃ க்ஷயஂ ப்ரமேஹகுல்மாஂஶ்ச நிஹந்தி ஸத்வரம்|| கர்பூரசோசகங்கோலஜாதீபலதலாஃ ஸமாஃ| லவங்கநாகமரிசகஷ்ணாஶுண்ட்யோ விவர்திதாஃ| சூர்ணஂ ஸிதாஸமஂ ஹத்யஂ ரோசநஂ க்ஷயகாஸஜித்| வைஸ்வர்யஶ்வாஸகுல்மார்ஶஶ்ர்ச்சார்திகண்டாமயாபஹம்|| ப்ரயுக்தஂ சாந்நபாநே வா பேஷஜத்வேஷிணாஂ ஹிதம்|" இதி| விவர்திதாஃ-க்ரமேண பாகோத்தராஃ|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-அர்காதிஜலே ராத்ரிஸ்திதைர்யவைஃ ஸக்தூந் கல்பிதாந் பக்ஷ்யாஂஶ்ச ப்ரஸேகே பக்ஷயேத்| பலவாந் கடுதிக்தகைர்வமேத்| ததா, ஶூல்யஂ ஜாங்கலஂ மாஂஸஂ பக்ஷயேத்| ஶுஷ்காஂஶ்ச பக்ஷ்யாந் போஜயேத்| போஜ்யவிஶேஷாந் லகுதராந் பக்ஷயேத்| சணகாதிரஸமநு-பஶ்சாத், பிபேத்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-அதோபத்ரவசிகித்ஸா| தத்ர ப்ரஸேகசிகித்ஸாமாஹ-அர்காமதாக்ஷாரஜல இதி| அர்ககுடூச்யோஃ க்ஷாரஸ்ய க்ஷாரவிதிநா கஹீதே ஜலே ராத்ரிமுஷிதைர்யவைஃ ஸக்தவோ பக்ஷ்யாஶ்ச கல்ப்யாஃ| யஸ்து ப்ரஸேகீ பலவாந் ஸ கடுதிக்தைர்வமேத்| சணகாதீநாஂ ரூக்ஷாணாஂ ரஸோ-யூஷஃ, அநுபாநே|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-வாயுஃ ஶ்லேஷ்மாணஂ க்ஷிபதி ஶ்லேஷ்மணோऽதிப்ரஸேகேந ஹேதுபூதேந தஂ கபப்ரஸேகஂ வித்வாந் ஸ்நிக்தோஷ்ணைரேவ நிர்ஜயேத்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-சிகித்ஸாந்தரமாஹ-ஶ்லேஷ்மண இதி| யஸ்மிந் கபஸ்யாதிப்ரஸேகேந க்ஷீணத்வே ஸதி குபிதோ வாயுஃ க்ஷீணமபி கபஂ பலாதஸ்யதி-ப்ரேரயதி, தஂ ஸ்நிக்தோஷ்ணேந சௌஷதேந நிர்ஜயேத்-ந ரூக்ஷஶீதேந| வித்வாந்-அவஸ்தோபசாரஜ்ஞோ வைத்யஃ|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-இமஂ-கபப்ரஸேகோக்தஂ, க்ரியாக்ரமஂ பீநஸே வமதௌ-சர்திஷி ச, ப்ரயோஜயேத்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-சர்திபீநஸயோஃ ப்ரஸேகசிகித்ஸாமாஹ-பீநஸேऽபீதி|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-விஶேஷேண பீநஸேऽப்யங்காந் ஸ்நேஹாந் ஸ்வேதாஂஶ்ச ஸ்நிக்தாந் ஶீலயேத்| கைஃ ? உத்காரிகாபிண்டைஃ| கேஷு ? ஶிரஃபார்ஶ்வகலாதிஷு| லவணாதீஂஶ்ச ரஸாந் ஸ்நேஹோபஸஂஹிதாந் ஶீலயேத்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-பீநஸே விஶேஷமாஹ-விஶேஷாதிதி| ஸ்நிக்தாந் ஸ்நிக்தத்ரவ்யகதாந்| உத்காரிகாஶ்ச பிண்டாஶ்சேதி த்வந்த்வஃ| பிண்டாஃ-பிண்டாகாரா பக்ஷ்யாஃ|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-ஶிரோஂஸபார்ஶ்வஶூலேஷு தோஷாநுஸாரேணோபக்ரமஃ கார்யஃ| தேஷ்வௌதகாநூபமாஂஸைஶ்ச்துஃஸ்நேஹயுதாஃ ஸுஸஂஸ்கதா உபநாஹா இஷ்டாஃ|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-ஶிரஃஶூலாதிசிகித்ஸாமாஹஶிரோஂஸபார்ஶ்வஶூலேஷ்விதி| வாதஜேஷு விஶேஷமாஹ-ஔதகாநூபபிஶிதைரிதி| ஸுஸஂஸ்கதாஃ-கடுபட்வம்லைஃ|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-தோஷஸஂஸர்கே ச-த்வந்த்வே, தகராதிபிஃ ப்ரலேப இஷ்யதே| ததைவ பலாதிபிஃ கதமதுகோத்பலயுதைஃ, [ததா] புநர்நவாதிபிஃ|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-ஸஂஸர்கஜேஷு விஶேஷமாஹ தோஷஸஂஸர்க இதி| த்ரிபிரர்தைஸ்த்ரயோ லேபாஃ| ஸங்க்ரஹே து த்வாவதிகௌ (சி. அ. ௭)-"பலங்கஷா தேவதாரு சந்தநஂ மதுகஂ கதம்| அபீருயஷ்டீமதுகஂ பயஸ்யா கட்தணஂ கதம்||" இதி|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-நஸ்யஂ ததா தூமபாநாநீஷ்யந்தே| ததா, ஔத்தரபக்திகாஶ்ச ஸ்நேஹாஃ| தைலாந்யப்யங்கயோகீநி-அப்யங்கயோகப்ரஶஸ்தாநி| ததா பஸ்திகர்ம-"ப்ராக்ஸ்நேஹஃ" (ஹ.ஸூ.அ.௧௯/௬௩) இத்யாதிகம், பரஂ-சேஷ்டம்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-நஸ்யாதீந்யாஹ நாவநமிதி| உத்தரபக்திகாஃ-போஜநோத்தரஂ ப்ரயுக்தாஃ| பரஂ-ஶ்ரேஷ்டம்|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-ஶங்காத்யைஃ-ஶங்கஜலௌகோலாபுபிஃ, யதாதோஷஂ-வாதபித்தகபதுஷ்டஂ, ரக்தமேஷாஂ-யக்ஷ்மிணாஂ, ஹரேத்| ப்ரலேபஃ பத்மகாதிபிஃ ஸக்ருதைஃ ஶ்ரேஷ்டஃ, தூர்வாதிபிர்வா கதாப்லுதைஃ| வடாதிநா-ந்யக்ரோதாதிநா, ஸித்தேந தைலேநாப்யங்கஃ ஶஸ்தஃ| ஶததௌதேந வா கதேந ததா க்ஷீரேண ஸேகஃ ஶஸ்தஃ| மதுயஷ்டிகாஜலேந வா|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-ரக்ததுஷ்டௌ விஶேஷமாஹஶங்காத்யைர்வேதி| "வாதாதிதாம வா ஶங்கஜலௌகோலாபுபிஃ க்ரமாத்|" (ஹ. ஸூ. அ. ௨௬|௫௫)இத்யுக்தத்வாத்| ஏஷாஂ-ஶிரோஂஸபார்ஶ்வஶூலிநாம்| கேஸரஂ-பத்மஸ்ய வடாதிஃ-ந்யக்ரோதாதிகணஃ|-

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-பாஹுல்யேநோபஹதாக்நித்வாத்காரணாத் பிச்சயா ஸஹாதிஸார்யதே யக்ஷ்மீ| தஸ்யாதிஸாரே க்ரஹண்யாஂ ச யதுக்தமௌஷதஂ தத்திதம்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-அதிஸாரசிகித்ஸாமாஹ ப்ராயேணேதி| ஸங்க்ரஹே து (சி. அ. ௭)-"ஸநாகராநிந்த்ரயவாந் பாயயேத்தண்டுலாம்புநா| ஜீர்ணேஷு தேஷு பேயாஂ ச சாங்கேரீதக்ரதாடிமைஃ|| பாடா பில்வயவாநீநாஂ சூர்ணஂ தக்ரேண வா பிபேத்| ஸுரயா வா ப்லுதாஂ பாதாஂ ஸநாகரதுராலபாம்|| ஜம்ப்வாம்ரபில்வமத்யஂ வா ஸகபித்தஂ ஸநாகரம்| பேயாமண்டேந யோகைஶ்ச பாடாத்யைஃ காரயேத்த்ரிபிஃ|| ஸஸூப்யதாந்யாந் ஸஸ்நேஹாந் ஸாம்லாந் ஸலவணாந் கலாந்| வேதஸார்ஜுநஜம்பூநாஂ மணாலீகஷ்ணகந்தயோஃ|| ஶ்ரீபர்ண்யா மாதுலுங்கஸ்ய தாதக்யா தாடிமஸ்ய ச| சாங்கேர்யா மதயந்த்யாஶ்ச யூதி காயாஶ்ச பல்லவைஃ|| காலவித்துக்திகாயாஶ்ச சுக்ரிகாயாஶ்ச யோஜயேத்| கலாந் ததிஸரோபேதாந் ஸஸர்பிஷ்காந் ஸதாடிமாந்|| ரோசநாந் தீபநாந் ஹத்யாநதீஸாரஹராந் பராந்|" இதி| பேயாயா மண்டேந பக்தஸ்ய[|ந்]தே ஜம்ப்வாதிசூர்ணஂ பிபேத்| மணாலீ-பத்மிநீ| கஷ்ணகந்தா-ஶிக்ருஃ| மதயந்த்யாஃ-மல்லிகாயாஃ| சுக்ரிகா-வி தா| ததா (ஸங்க்ரஹே சி. அ. ௭)-"ஜ்வராதிஷ்வபி குர்வீத விகாரேஷு யதாமயம்| பஹ்வாமயஸமூஹோ ஹி யக்ஷ்மாऽதஃ ஸோऽதிதுஃஸஹஃ||" இதி|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-ததா, ராஜயக்ஷ்மிணஃ ஶுஷ்யதஃ ஸதஃ புரீஷஂ யத்நேந ரக்ஷேத்| கிமித்யாஹ-யஸ்மாத்தஸ்ய-ஶோஷிணஃ, ஸர்வதாதுக்ஷயார்தஸ்ய ஸதோ விட்பலமேவ பலஂ-ந தாத்வாதிஜஂ பலம்|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-மாஂஸமேவ யுக்த்யா-தேஶகாலஸாத்ம்யாதிலக்ஷணயா, பக்ஷயதோ மார்த்வீகஂ ச பஶ்சாத் பிபதோ வேகமதாரயதோ யக்ஷ்மா அந்தரஂ-அவகாஶஂ, ந லபதே| ததா, ஸுராதீநநுபாநார்தஂ பிபேத்| மாஂஸாநி பக்ஷயேத்| தத்-ஸுராத்யநுபாநஂ மாஂஸபக்ஷணஂ ச, ஸ்ரோதோவிபந்தபோக்ஷார்தஂ பலாயௌஜஸஶ்ச புஷ்டயே|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-மாஂஸமத்யப்ரயோகமாஹ மாஂஸமேவேதி|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-ஸ்நேஹாதிகோஷ்டேஷு ஸ்வப்யக்தஂ ஸந்தமவகாஹயேத்-நிமக்நஂ ஸ்தாபயேத்| ததஃ கோஷ்டாதுத்தீர்ணஂ பூயஃ புநர்மிஶ்ரகைஃ ஸ்நேஹைஃ-குல்மோக்தைஃ (ஹ.சி.அ.௧௪/௮௯), அப்யக்தஂ ஸுகைஃ-ஸுகாவஹைர்ந துஷ்கரைஃ, கரைஃ ஸுகேந திஷ்டந்தஂ மத்கீயாத்| பரஂ-அதிஶயேந, ஸுகஂ யதா பவதி ததோத்வர்தயேத்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-அவகாஹாதீந்யாஹஸ்நேஹக்ஷீராம்புகோஷ்டேஷ்விதி| அவகாஹாப்யங்கமர்தநோத்வர்ததாநி க்ரமேண குர்யாத்| மிஶ்ரகோ-யமகாதிஃ|-

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-ஜீவந்த்யாதிகஂ கிண்வபர்யந்தஂ ஸர்வமேகத்ர சூர்ணயேத்| விகஸா-மஞ்ஜிஷ்டா| யவசூர்ணஂ ஸர்வேப்யஸ்த்ரிகுணஂ தத்நா யுக்தஂ ஸமாக்ஷிகமேததுத்வர்தநஂ கார்யஂ புஷ்ட்யாதிப்ரதம்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-உத்வர்தநயோகமாஹ ஜீவந்தீமிதி| ஶதவீர்யாஂ-ஶதாவரீம்| விகஸாஂ-மஞ்ஜிஷ்டாம்| தண்டுலாந்-ஶாலீநாம்| உத்ஸாதநஂ-உத்வர்தநம்|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-கௌரஸர்ஷபாணஂ கல்கேந ஸ்நாநீயைஃ-ஸ்நாநார்ஹைர்கந்தத்ரவ்யவிஶேஷைஃ, ஔஷதிபிஶ்ச-ஸஹதேவ்யாதிபிஃ, தௌ-ஹேமந்தாதிகே, ஸுகாவஹைஃ-உஷ்ணாதிபிஃ, தோயைர்ஜீவநீயத்ரவ்யஶதைஃ ஸ்நாயாத்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-ஸ்நாநமாஹ கௌரஸர்ஷபகல்கேநேதி| ஸ்நாநைஃ-க்ரஹஸ்நாநோக்தைஃ த்ரவ்யைர்மந்த்ரைஶ்சாஷௌதிபிஃ ஸஂஜ்ஞாபிஃ|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-ததா, கந்தைஃ-சந்தநகுங்குமாதிபிஃ, மால்யைஃ-குஸுமைஃ, ஆதிஶப்தேநாலங்காராதிக்ரஹணஂ, தைர்பூஷாமலக்ஷ்மீக்நீஂ ஸேவேத|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-அநுலேபநாதீந்யாஹ கந்தமால்யாதிகாமிதி|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-ததா, ஸுஹதாஂ-பந்தூநாஂ, தர்ஶநம்| கீதஸ்ய வாதித்ராணாஂ ததோத்ஸவஸ்ய-புத்ரஜந்மவிவாஹாதேஃ, ஸஂஶ்ரவணம்| ததா, பஸ்தயஃ க்ஷீரஸர்பீஷி-க்ஷீராணாஂ கதாநி, மத்யமாஂஸாநாஂ ஸுஶீலதா| ததா, தைவவ்யபாஶ்ரயஂ-பலிமங்கலஹோமப்ராயஶ்சித்தாதிகம்| ததா, அதவோக்தஂ-அதர்வவேதவிஹிதஂ யாகாதிகஂ ச, பூஜிதஂ-ப்ரஶஸ்தமேததத்ரேத்யர்தஃ| இதி ஶ்ரீமகாங்கதத்தபுத்ரஶ்ரீமதருணதத்தவிரசிதாயாமஷ்டாங்கஹதயடீகாயாஂ ஸர்வாங்கஸுந்தராக்யாயாஂ சதுர்தே சிகித்ஸிதஸ்தாநே ராஜயக்ஷ்மாதிசிகித்ஸிதஂ நாம பஞ்சமோऽத்யாயஃ ஸமாப்தஃ|| ௫||

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-ஸுஹத்தர்ஶநாதீந்யாஹ ஸுஹதாஂ தர்ஶநமிதி| ஸங்க்ரஹே (சி.அ. ௭) "இஷ்ட்யா யயா ச சந்த்ரஸ்ய ராஜயக்ஷ்மா புரா ஜிதஃ| புரோஹிதஃ ப்ரயுஞ்ஜீத வேதோக்தாஂ தாஂ ஜிதாத்மநஃ|| அஜா வா பர்யுபாஸீத ஷண்மாஸாநுடஜே வஸந்| தத்பயோமூத்ரவிட்வத்திபரிஷேகப்ரகர்ஷணஃ|| தாபிஃ பரிவதஃ ஸ்வப்யாத்தச்சாகத்ரேணுஸஂஸ்தரே| ஏதத்ரஸாயநஂ ஶ்ரேஷ்டஂ ரோகராஜஸ்ய நாஶநம்||" இதி| இதி ஹேமாத்ரிடீகாயாமாயுர்வேதரஸாயநே| ராஜயக்ஷ்மப்ரகரணஂ ஸாமஸ்த்யேந நிரூபிதம்|| ௫||