੫. ਰਾਜਯਕ੍ਸ੍ਮਾਦਿਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਾਧ੍ਯਾਯਃ

ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)

ਸ਼੍ਵਾਸਹਿਧ੍ਮਾਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਾਦਨਨ੍ਤਰਂ ਰਾਜਯਕ੍ਸ੍ਮਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਾਰਮ੍ਭਃ| ਯਤਃ ਕਾਸਸ਼੍ਵਾਸਕ੍ਸਯਾਦੀਨਨ੍ਯੋਨ੍ਯਭੇਸਜੈਰੁਪਾਚਰੇਦਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਕ੍ਸਯਸ਼੍ਚ ਰਾਜਯਕ੍ਸ੍ਮਾ| ਤਸ੍ਮਾਦੇਤਦਾਰਭ੍ਯਤੇ-

ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)

ਸ੦-ਏਵਂਭੂਤਸ੍ਯ ਰਾਜਯਕ੍ਸ੍ਮਿਣ ਊਰ੍ਧ੍ਵਾਧਃ ਸ਼ੋਧਨਂ-ਵਮਨਂ ਵਿਰੇਚਨਂ ਚ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍, ਅਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ੍ਵਿਨ੍ਨਸ੍ਯ ਸ਼ੋਧਨਾਨਰ੍ਹਤ੍ਵਾਤ੍| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ੍ਵਿਨ੍ਨਗ੍ਰਹਣਂ ਤ੍ਵਤਿਸ਼ਯਾਰ੍ਥਮ੍| ਕਿਮ੍ਭੂਤਂ ਸ਼ੋਧਨਮ੍ ? ਸਸ੍ਨੇਹਂ,-ਈਸਤ੍ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਮ੍, ਤਥਾ ਯਨ੍ਨ ਕਰ੍ਸ਼ਨਂ-ਦੇਹਸ੍ਯ ਨ ਕ੍ਸਪਣਮ੍| ਯਕ੍ਸ੍ਮਣ ਇਤਿ "ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵੋਪਤਾਪ" ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਇਨਿਰ੍ਮਿਤ੍ਵਰ੍ਥਾਂਯਃ|

ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)

ਆ੦ ਰ੦-ਅਥ ਰਾਜਯਕ੍ਸ੍ਮਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮ੍| ਤਤ੍ਰ ਸ਼ੋਧਨਮਾਹ-ਬਲਿਨੋ ਬਹੁਦੋਸਸ੍ਯੇਤਿ|

ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)

ਸ੦-ਪਯਸਾ-ਕ੍ਸੀਰੇਣ ਮਦਨਫਲਾਨ੍ਵਿਤੇਨ, ਰਾਜਯਕ੍ਸ੍ਮੀ ਵਮੇਤ੍| ਏਵਂ ਤੇਨ ਵਮਨਂ ਕਾਰ੍ਯਮ੍| ਮਧੁਰੇਣ ਵਾ ਮਾਂਸਰਸੇਨ ਮਦਨਫਲਯੁਕ੍ਤੇਨ ਵਮੇਤ੍| ਅਥਵਾ, ਯਵਾਗ੍ਵਾ ਗ਼ਤਵਤ੍ਯਾ ਤਥਾ ਵਮਨਦ੍ਰਵ੍ਯੇਣ-ਮਦਨਫਲਾਦਿਨਾ, ਸਿਦ੍ਧਯਾ ਵਮੇਤ੍|

ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)

ਆ੦ ਰ੦-ਵਮਨਮਾਹ ਪਯਸੇਤਿ| ਰਸੇਨ-ਮਾਂਸਰਸੇਨ|

ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)

ਸ੦-ਤ੍ਰਿਵਦਾਦੀਨੇਕੈਕਸ਼ਃ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਮਧੁਸਰ੍ਪਿਰ੍ਯੁਤਾਨ੍ ਵਿਰੇਚਨਂ ਦਦ੍ਯਾਤ੍| ਅਥਵਾ ਪਯਸਾ ਤ੍ਰਿਵਦਾਦੀਨ੍ ਦਦ੍ਯਾਤ੍| ਤਰ੍ਪਣੇਨ ਵਾ ਸਹ ਤ੍ਰਿਵਦਾਦੀਨ੍ ਵਿਰੇਚਨਂ ਦਦ੍ਯਾਤ੍| ਰਸੈਰਿਤਿ ਬਹੁਵਚਨਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ਾਦ੍ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਦੀਨਾਂ ਪਥਗ੍ਰਸੈਰਿਤਿ ਬੋਧ੍ਯਮ੍|

ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)

ਆ੦ ਰ੦-ਵਿਰੇਚਨਮਾਹ ਵਿਰੇਚਨਮਿਤਿ| ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਦਿਤ੍ਰਿਭਿਰ੍ਯੁਕ੍ਤੈਃ| ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਦਿਚਤੁਰ੍ਭਿਃ ਪਥਕ੍| ਵਙ੍ਗਸੇਨੇ (ਰਾਜਯਕ੍ਸ੍ਮਾਧਿਕਾਰੇ ਸ਼੍ਲੋ. ੩੦)-"ਬਲਿਨੋ ਬਹੁਦੋਸਸ੍ਯ ਪਞ੍ਚਕਰ੍ਮਾਣਿ ਕਾਰਯੇਤ੍| ਯਕ੍ਸ੍ਮਿਣਃ ਕ੍ਸੀਣਸ਼ੁਕ੍ਰਸ੍ਯ ਤਤ੍ਕਤਂ ਸ੍ਯਾਦ੍ਵਿਸੋਪਮਮ੍|| ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਯਤ੍ਤਂ ਬਲਂ ਪੁਂਸਾਂ ਮਲਾਯਤ੍ਤਂ ਚ ਜੀਵਿਤਮ੍| ਅਤੋ ਵਿਸ਼ੇਸਾਤ੍ਸਂਰਕ੍ਸੇਦ੍ਯਕ੍ਸ੍ਮਿਣੋ ਮਲਰੇਤਸੀ"|| ਇਤਿ|-

ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)

ਸ੦-ਸ਼ੁਦ੍ਧਕੋਸ੍ਠਸ੍ਯ ਸਤੋ ਯਕ੍ਸ੍ਮਣੋ ਬਂਹਣਂ ਦੀਪਨਂ ਚ ਵਿਧਿਂ ਪ੍ਰਯੁਞ੍ਜੀਤ| ਤਥਾਨ੍ਨਪਾਨਾਨਿ ਹਦ੍ਯਾਨਿ-ਹਦਯਪ੍ਰਿਯਾਣਿ ਤਥਾ ਵਾਤਘ੍ਨਾਨਿ ਲਘੂਨਿ ਚ ਯੁਞ੍ਜੀਤ| ਬਾਹੁਲ੍ਯੇਨੈਤਦੁਕ੍ਤਮ੍|

ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)

ਆ੦ ਰ੦-ਸ਼ੁਦ੍ਧਸ੍ਯ ਕਤ੍ਯਮਾਹਸ਼ੁਦ੍ਧਕੋਸ੍ਠਸ੍ਯੇਤਿ|

ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)

ਸ੦-ਤਥਾ ਸ਼ਾਲ੍ਯਾਦਿਕਂ ਵਰ੍ਸੋਸਿਤਂ ਯੁਞ੍ਜੀਤ| ਆਜਂ ਕ੍ਸੀਰਂ ਘਤਂ ਮਾਂਸਂ ਤਥਾ ਕ੍ਰਵ੍ਯਾਨ੍ਮਾਂਸਂ ਚ ਕ੍ਸਯਜਿਤ੍|

ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)

ਆ੦ ਰ੦-ਯਕ੍ਸ੍ਮਘ੍ਨਾਨ੍ਨਪਾਨਮਾਹਸ਼ਾਲਿਸਸ੍ਟਿਕੇਤਿ| ਸਮਾ-ਸਂਵਤ੍ਸਰਃ| ਕ੍ਰਵ੍ਯਾਨ੍ਮਾਂਸਾਸ਼ਿਨਾਂ ਮਾਂਸਮ੍|

ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)

ਸ੦-ਕਾਕੋਲੂਕਾਦਿਕਮੇਤਨ੍ਮਾਂਸਂ ਹਿਤਮ੍| ਕਿਮ੍ਭੂਤਮ੍ ? ਛਦ੍ਮਨੋਪਸਂਹਿਤਮ੍-ਕਾਕਾਦਯਸ੍ਤਿਤ੍ਤਿਰ੍ਯਾਦਿਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਦੇਯਾ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਕਿਮਿਤ੍ਯੇਵਂ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ? ਇਤ੍ਯਾਹ-ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਤਤ੍ ਜੁਗੁਪ੍ਸਿਤਂ ਜ੍ਞਾਤਂ ਸਤ੍ ਛਰ੍ਦਿਸੇ ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਤੇ, ਨ ਬਲਾਯ ਨ ਵੌਜਸੇ|

ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)

ਆ੦ ਰ੦-ਕਾਕਾਦਿਮਾਂਸਭਕ੍ਸਣੋਪਾਯਮਾਹਕਾਕੋਲੂਕੇਤਿ|

ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)

ਸ੦-ਮਗਾਦ੍ਯਾਃ-ਮਗਵਿਸ੍ਕਿਰਪ੍ਰਤੁਦਾ[ਦਯ]ਃ, ਪਿਤ੍ਤਕਫਯੋਰ੍ਹਿਤਾਃ| ਵਾਤੇ [ਪ੍ਰਸਹਾਦਯਃ-] ਪ੍ਰਸਹਮਹਾਮਗਾਪੂਚਰਾਦਯੋ, ਹਿਤਾਃ| ਕਿਮ੍ਭੂਤਾਃ ? ਵੇਸਵਾਰੀਕਤਾਃ-ਪਿਸ੍ਟਾਃ, ਪਥ੍ਯਾਃ| ਤਥਾ, ਰਸਾਦਯੋ-ਮਾਂਸਰਸਾਦਯਃ ਕਲ੍ਪਿਤਾਃ| ਤਥਾ, ਸਰ੍ਸਪਤੈਲੇਨ ਭਸ੍ਟਾਃ, ਸਰ੍ਪਿਸਾ ਵਾ ਦੇਸ਼ਕਾਲਾਦ੍ਯਪੇਕ੍ਸਯਾ ਯਥਾਯਥਂ ਭਸ੍ਟਾਃ| ਤਥਾ, ਰਸਿਕਾਃ-ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਰਸਵਨ੍ਤਃ, ਪ੍ਰਸ਼ਂਸਾਯਾਂ ਹ੍ਯੇਸ ਮਤ੍ਵਰ੍ਥੀਯਃ| ਮਦਵੋ-ਨ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਃ| ਤਥਾ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਃ ਸੈਨ੍ਧਵਾਦਿਭਿਃ ਕਤਸਂਸ੍ਕਾਰਾ ਹਿਤਾਃ| ਤਦ੍ਵਤ੍-ਤਥੈਵ, ਮੂਲਕਾਦਿਕਤਾ ਯੂਸਾਃ|

ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)

ਆ੦ ਰ੦-ਮਾਂਸਪਾਕਪ੍ਰਕਾਰਮਾਹ ਮਗਾਦ੍ਯਾ ਇਤਿ| ਮਗਾਦ੍ਯਾਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰੋ ਵਰ੍ਗਾਃ| ਪ੍ਰਸਹਾਦ੍ਯਾਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰਃ| ਯਥਾਯਥਂ-ਪਿਤ੍ਤੇ ਸਰ੍ਪਿਸਾ, ਕਫਵਾਤਯੋਃ ਸਰ੍ਸਪਤੈਲੇਨ| ਰਸਿਕਾਃ-ਸੁਰਸਾਃ| ਪਟੁ-ਦ੍ਰਵ੍ਯਲਕ੍ਸਣਮ੍| ਯੂਸਾਨਾਹ-ਹਿਤਾ ਇਤਿ| ਤਦ੍ਵਤ੍-ਮਾਂਸਰਸਵਤ੍|-

ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)

ਸ੦-ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਾਦਿਭਿਃ ਸਂਸ੍ਕਤਮਾਜਂ ਮਾਂਸਰਸਂ ਘਤਾਦਿਸ੍ਨੇਹੇਨ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਪਿਬੇਤ੍, ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ਮਾਂਸਾਨਾਮਵਸ਼੍ਯਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਤ੍ਵੇਪਿ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਗ੍ਰਹਣਮੇਸਾਂ ਘਤਾਦਿਸ੍ਨੇਹੇਨ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਤ੍ਵਂ ਕਾਰ੍ਯਮਿਤਿ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਯਤਿ| ਤੇਨ ਰਸੇਨ ਪੀਤੇਨ, ਸਟ੍ ਵਿਕਾਰਾਃ ਪੀਨਸਾਦਯਃ-"ਪੀਨਸਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਾਂ ਸਮੂਰ੍ਧਸ੍ਵਰਰੁਜਃ" (ਹਂਇ.ਅ.੫/੧੩), ਸ਼ਾਮ੍ਯਨ੍ਤਿ|

ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)

ਆ੦ ਰ੦-ਆਜਮਾਂਸਰਸਮਾਹ ਸਪਿਪ੍ਪਲੀਕਮਿਤਿ| ਪੀਨਸਾਦਯਃ-ਏਕਾਦਸ਼ਸ੍ਵਾਦ੍ਯਾਃ ਸਟ੍| ਅਸ੍ਯ ਪਾਕਵਿਧਿਃ [ ਸਿਦ੍ਧਯੋਗੇ ਰਾਜਯਕ੍ਸ੍ਮਾਧਿਕਾਰੇ ਸ਼੍ਲੋ.੩]-"ਦ੍ਰਵ੍ਯਤੋ ਦ੍ਵਿਗੁਣਂ ਮਾਂਸਂ ਸਰ੍ਵਤੋਸ੍ਟਗੁਣਂ ਜਲਮ੍| ਪਾਦਸ੍ਥਂ ਸਂਸ੍ਕਤਂ ਚਾਜ੍ਯੇ ਸਡਙ੍ਗੋ ਯੂਸ ਉਚ੍ਯਤੇ||" ਇਤਿ| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਤੁ (ਚਿ.ਅ. ੭)-"ਕੋਲਦਾਡਿਮਨਿਰ੍ਯਾਸਪਿਸ੍ਟਯਾਸ੍ਥਿਵਿਹੀਨਯਾ| ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਯਾ ਸ੍ਵਚ੍ਛਧਾਨ੍ਯਾਮ੍ਲਪ੍ਲੁਤਾਲੋਡਿਤਕਲ੍ਕਯਾ|| ਕਾਰ੍ਯਃ ਸੌਵਰ੍ਚਲਵ੍ਯੋਸਪਤ੍ਰੈਲਾਦੀਪ੍ਯਕਾਨ੍ਵਿਤਃ| ਸਮਾਕ੍ਸਿਕਃ ਸਕਰ੍ਪੂਰਃ ਸਲਵਙ੍ਗਃ ਸਕੇਸਰਃ| ਚਨ੍ਦ੍ਰਕਾਨ੍ਤੋ ਯਥਾਰ੍ਥਾਖ੍ਯਃ ਸ਼ੋਸਹਾਗ੍ਨਿਰੁਚਿਪ੍ਰਦਃ| ਸ਼ੁਕ੍ਤਾਮ੍ਰਧਾਤ੍ਰੀਸ੍ਵਰਸੈਰ੍ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਯਾਃ ਕਲ੍ਕਿਤਂ ਪਲਮ੍|| ਗੁਡਸਟ੍ਪਲਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਯੁਕ੍ਤਂ ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣੈਸ਼੍ਚ ਕਾਰ੍ਸਿਕੈਃ| ਵਕ੍ਸਾਮ੍ਲਧਾਨ੍ਯਦ੍ਰਵਿਡੀਰਾਜਿਕਾਦਾਡਿਮੋਸਣੈਃ| ਪਲੇਨ ਨਾਗਪੁਸ੍ਪਸ੍ਯ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਸੌਵਰ੍ਚਲੇਨ ਚ| ਸਸੇਵ੍ਯਪਤ੍ਰਤ੍ਵਕ੍ਤੋਯਃ ਸੁਰਸਾਰਸਮੂਰ੍ਚ੍ਛਿਤਃ|| ਭੂਰਿਭੂਸ੍ਤਣਕੋ ਰਾਗਃ ਕਲ੍ਪ੍ਯੋ ਰੁਚ੍ਯਃ ਸਮਾਕ੍ਸਿਕਃ||" ਇਤਿ| ਦ੍ਰਵਿਡੀ-ਏਲਾ| ਤੋਯਂ-ਵਾਲਕਮ੍| ਸੁਰਸਾਰਸਃ-ਤੁਲਸੀਰਸਃ, ਤੇਨ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਿਤਃ-ਏਕਲੋਲੀਭਾਵ ਨੀਤਃ| ਭੂਰਿ-ਉਦ੍ਭੂਤਰਸਗਨ੍ਧਿ, ਭੂਸ੍ਤਣਂ ਯਤ੍ਰ ਸ ਤਥਾ| ਰਾਗਃ-ਪਾਨਕਭੇਦਃ|

ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)

ਸ੦-ਅਤਿਤਰਾਂ ਜੀਰ੍ਣਂ ਪੁਰਾਣਂ, ਚ ਮਦ੍ਯਂ ਸ੍ਰੋਤੋਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਿਕਰਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਪਿਤ੍ਤਾਦਿਸੁ ਪਿਤ੍ਤਕਫਵਾਤੇਸੁ, ਯਥਾਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਮਧ੍ਵਾਦੀਨ੍ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਪਿਬੇਤ੍| ਅਥਵਾ, ਪਞ੍ਚਮੂਲੇਨ-ਹ੍ਰਸ੍ਵੇਨ, ਸਿਦ੍ਧਂ ਜਲਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਤਾਮਲਕ੍ਯਾ ਵਾ ਜਲਂ ਪਰ੍ਣਿਨੀਭਿਸ਼੍ਚਤਸਭਿਰ੍ਵਾ ਜਲਂ ਪਕ੍ਵਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਧਾਨ੍ਯਨਾਗਰਕਾਭ੍ਯਾਂ ਵਾ ਸ਼ਤਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਅਸ੍ਯ ਚ-ਯਕ੍ਸ੍ਮਿਣਃ, ਅਨੁਕੂਲੋ ਯਤ੍ਨਵਾਨ੍ ਪਰਿਚਾਰਕੋਨ੍ਨਂ ਸ਼ੁਚਿ ਤੇਨ-ਪਞ੍ਚਮੂਲਾਦਿਜਲੇਨ, ਕਲ੍ਪਯੇਤ੍| ਅਨੁਕੂਲਾਦਿਗ੍ਰਹਣਮਤ੍ਰਾਤਿਸ਼ਯਾਰ੍ਥਮ੍|

ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)

ਆ੦ ਰ੦-ਮਦ੍ਯਮਾਹ ਪਿਬੇਚ੍ਚੇਤਿ| ਸੁਤਰਾਂ-ਅਨ੍ਯੇਭ੍ਯੋ ਦ੍ਰਵ੍ਯੇਭ੍ਯਃ| ਮਧੁ-ਮਾਰ੍ਦ੍ਵੀਕਂ,ਤਤ੍ਪਿਤ੍ਤੇ| ਅਰਿਸ੍ਟਂ ਕਫੇ| ਅਚ੍ਛਵਾਰੁਣੀ ਵਾਤੇ| ਪਾਨੀਯਮਾਹ-ਸਿਦ੍ਧਂ ਵੇਤਿ| ਏਤਾਨਿ ਚਤ੍ਵਾਰਿ ਜਲਾਨ੍ਯਨ੍ਨਪਾਕੇਪਿ ਯੋਜ੍ਯਾਨੀਤ੍ਯਾਹ-ਕਲ੍ਪਯੇਚ੍ਚੇਤਿ| ਤੇਨ-ਪਞ੍ਚਮੂਲਾਦਿਜਲਾਨ੍ਯਤਮੇਨ| ਅਨੁਕੂਲੋ ਯਤ੍ਨਵਾਨਿਤਿ ਪਾਚਕਵਿਸ਼ੇਸਣਮ੍| ਸ਼ੁਚੀਤਿ ਪਾਕ੍ਯਵਿਸ਼ੇਸਣਮ੍| ਯਕ੍ਸ੍ਮਿਣੋਨ੍ਨੇ ਤਾਤ੍ਪਰ੍ਯਾਰ੍ਥਮ੍|

ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)

ਸ੦-ਦਸ਼ਮੂਲਕ੍ਵਾਥੇਨ ਤਥਾ ਪਯਸਾਥਵਾ ਮਾਂਸਰਸੇਨ ਬਲਾਕਲ੍ਕੇਨ ਸਾਧਿਤਂ ਘਤਂ ਯੋਜ੍ਯਮ੍| ਕ੍ਰਵ੍ਯਾਨ੍ਮਾਂਸਰਸੇਨ ਵਾ ਬਲਾਗਰ੍ਭਂ ਪਕ੍ਵਂ ਘਤਂ ਯੋਜ੍ਯਮ੍| ਕ੍ਸੀਰੇਣ ਵਾ ਦਸ਼ਗੁਣੇਨ ਬਲਾਗਰ੍ਭਂ ਸਿਦ੍ਧਂ ਘਤਂ ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰਂ ਯੋਜ੍ਯਮ੍|

ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)

ਆ੦ ਰ੦-ਅਥ ਘਤਾਨਿ| ਤਤ੍ਰ ਘਤਸਪ੍ਤ[ਕ]ਮਾਹ-ਦਸ਼ਮੂਲੇਨੇਤਿ| ਦਸ਼ਮੂਲਗਰ੍ਭੇ ਦ੍ਵੇ| ਬਲਾਗਰ੍ਭਮੇਕਮ੍| ਦਸ਼ਮੂਲਸ੍ਯ ਕ੍ਵਾਥਸ਼੍ਚੇਚਤ੍ਵਾਰਿ| ਬਲਾਗਰ੍ਭਾਗਰ੍ਭਹੀਨਮੇਕਮਿਤਿ ਸਪ੍ਤ(?)| ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰਾਣਿ ਪੇਯਾਨਿ|

ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)

ਸ੦-ਜੀਵਨ੍ਤ੍ਯਾਦੀਨ੍ ਕਲ੍ਕੀਕਤ੍ਯ ਘਤਂ ਚਤੁਰ੍ਗੁਣੇ ਜਲੇ ਪਕ੍ਵਂ ਰੋਗਰਾਜਹਰਂ ਪਰਮ੍|

ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)

ਆ੦ ਰ੦-ਘਤਾਨ੍ਤਰਮਾਹ ਜੀਵਨ੍ਤੀਮਿਤਿ|

ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)

ਸ੦-ਕਲ੍ਕੀਕਤ੍ਯ ਪਕ੍ਵਮਿਤ੍ਯਨੁਵਰ੍ਤਤੇ| ਖਰ੍ਜੂਰਾਦਿਭਿਃ ਕਲ੍ਕੀਕਤ੍ਯ ਘਤਂ ਪਕ੍ਵਂ ਪਿਪ੍ਪਲੀਚੂਰ੍ਣੇਨ ਯੁਕ੍ਤਂ ਵੈਸ੍ਵਰ੍ਯਾਦਿਹਰਮ੍|

ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)

ਆ੦ ਰ੦-ਅਨ੍ਯਦਾਹ ਘਤਮਿਤਿ| ਖਰ੍ਜੂਰਾਦਿਕ੍ਵਾਥੇਨ ਪਿਪ੍ਪਲੀਕਲ੍ਕੇਨ|

ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)

ਸ੦-ਦਸ਼ਮੂਲਕ੍ਵਥਿਤਾਤ੍ ਕ੍ਸੀਰਾਦ੍ਯਤ੍ਸਰ੍ਪਿਰੁਦਿਯਾਤ੍-ਉਦ੍ਗਚ੍ਛੇਤ੍, ਤਤ੍-ਪ੍ਰਤ੍ਯਗ੍ਰਂ, ਪਿਪ੍ਪਲੀਕ੍ਸੌਦ੍ਰਾਨ੍ਵਿਤਮਤਿਸ਼ਯੇਨ ਸ੍ਵਰਬੋਧਨਂ ਸ਼ਿਰਃਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਾਂਸਸ਼ੂਲਘ੍ਨਂ ਕਾਸਾਦਿਹਰਮ੍| ਅਥਵਾ, ਪਞ੍ਚਭਿਃ ਪਞ੍ਚਮੂਲੈਃ ਸ਼ਤਾਤ੍ਕ੍ਸੀਰਾਤ੍ ਯਦੁਦ੍ਭਵੇਦ੍ਧਤਂ ਤਤ੍ਪੂਰ੍ਵਗੁਣਮ੍|

ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)

ਆ੦ ਰ੦-ਅਨ੍ਯਦਾਹ ਦਸ਼ਮੂਲਸ਼ਤਾਦਿਤਿ| ਨਵਂ-ਪ੍ਰਤ੍ਯਹਂ ਕਤਮ੍|

ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)

ਸ੦-ਪਞ੍ਚਾਨਾਂ ਪਞ੍ਚਮੂਲਾਨਾਂ ਰਸੇ ਕ੍ਸੀਰਚਤੁਰ੍ਗਣੇ ਪਕ੍ਵਮੇਤਦ੍ਯਕ੍ਸ੍ਮਣਃ ਸਪ੍ਤਕਂ ਬਲਂ-ਪੀਨਸਾਦਿਕਂ, ਏਤਦ੍ਧਤਂ ਜਯੇਤ੍|

ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)

ਆ੦ ਰ੦-ਅਨ੍ਯਦਾਹ ਪਞ੍ਚਾਭਿਃ ਪਞ੍ਚਮੂਲੈਰ੍ਵੇਤਿ| ਰਸਕ੍ਸੀਰਯੋਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਗੁਣਤ੍ਵਂ ਮਿਲਿਤਯੋਃ, ਪਰਿਭਾਸਯਾ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਤ੍ਵਾਤ੍|-

ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)

ਸ੦-ਪਞ੍ਚਕੋਲਾਦਿਨਾ ਸਟ੍ਪਲੇਨ ਕਲ੍ਕੇਨ ਘਤਪ੍ਰਸ੍ਥਂ ਤੁਲ੍ਯਕ੍ਸੀਰਂ ਪਚੇਤ੍| ਤਤ੍ਸ੍ਰੋਤਸਾਂ ਵਿਸ਼ੋਧਨਂ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਅਤ੍ਰ ਚਾਨੁਕ੍ਤਮਪਿ ਜਲਂ ਸ੍ਨੇਹਾਚ੍ਚਤੁਰ੍ਗੁਣਂ ਤ੍ਰਿਗੁਣਂ ਵਾ ਦੇਯਂ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਨ੍ਯਾਯਾਤ੍| ਤਥਾ ਗੁਲ੍ਮਾਦੀਨ੍ ਜਯੇਤ੍|

ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)

ਆ੦ ਰ੦-ਸਟ੍ਫਲਂ ਘਤਮਾਹ ਪਞ੍ਚਕੋਲੇਤਿ| ਸਣ੍ਣਾਂ ਪਲਾਨਿ ਕਲ੍ਕੀਕਤਾਨਾਮ੍, ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ਕਲ੍ਕੀਕਰਣੇ ਕਲ੍ਕਾਧਿਕ੍ਯਤ੍| ਦ੍ਰਵਚਾਤੁਰ੍ਗੁਣ੍ਯਂ ਜਲੇਨ ਪੁਰਣੀਯਮ੍, ਜਲਂ ਵਿਨਾ ਮੁਕ੍ਤਰਸਤ੍ਵਾਭਾਵਾਤ੍|

ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)

ਸ੦-ਰਾਸ੍ਨਾਦਿਕ੍ਵਾਥੇ ਜੀਵਨ੍ਤੀਪਿਪ੍ਪਲੀਕਲ੍ਕਂ ਕ੍ਸੀਰਸਹਿਤਂ ਪਕ੍ਵਂ ਘਤਂ ਸ਼ੋਸਜਿਤ੍|

ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)

ਆ੦ ਰ੦-ਅਨ੍ਯਦਾਹ ਰਾਸ੍ਨਾਬਲੇਤਿ|

ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)

ਸ੦-ਅਸ਼੍ਵਗਨ੍ਧਯਾ ਸ਼ਤਾਤ੍ ਕ੍ਸੀਰਾਦੁਦ੍ਭੂਤਂ ਘਤਂ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਕ੍ਸੀਰਯੁਤਂ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਗੁਣਮ੍|

ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)

ਆ੦ ਰ੦-ਅਨ੍ਯਦਾਹ ਅਸ਼੍ਵਗਨ੍ਧਾਸ਼ਤਾਦਿਤਿ| ਸਿਤਯਾ ਕਲ੍ਕੇਨ ਪਯਸਾ ਵੈਦ੍ਰੇਣ (ਦ੍ਰਵੇਣ) ਸਿਦ੍ਧਮ੍|

ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)

ਸ੦-ਸਾਧਾਰਣਸ੍ਯ-ਬਿਲੇਸ਼ਯਪ੍ਰਸਹਾਨਾਂ ਮਾਂਸਸ੍ਯ, ਤੁਲਾਂ-ਪਲਸ਼ਤਂ ਜਲਦ੍ਰੋਣਦ੍ਵਯੇ ਪਚੇਤ੍| ਤੇਨਾਸ੍ਟਭਾਗਸ਼ੇਸੇਣ ਕ੍ਵਾਥੇਨ ਜੀਵਨੀਯੈਃ ਪਾਲਿਕੈਃ ਸਰ੍ਪਿਸਃ ਪ੍ਰਸ੍ਥਂ ਪਚੇਤ੍| ਮਾਂਸਸਰ੍ਪਿਃਸਂਜ੍ਞਮੇਤਤ੍ ਕੇਵਲਂ ਪੀਤਂ ਮਾਂਸਰਸੇਨ ਵਾ ਯੁਕ੍ਤਂ ਪੀਤਂ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨਂ ਕਾਸਾਦਿਜਿਤ੍|

ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)

ਆ੦ ਰ੦-ਮਾਂਸਘਤਮਾਹਸਾਧਾਰਣਾਮਿਸਤੁਲਾਮਿਤਿ| ਸਾਧਾਰਣਂ-ਪ੍ਰਸਹਬਿਲੇਸ਼ਯਾਨਾਮ੍| ਪੀਤਂ ਪ੍ਰਾਤਃ, ਰਸੇ[ਨ]ਯੁਕ੍ਤਂ ਭੋਜਨਮ੍| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ (ਚਿ.ਅ. ੭)-"ਦੁਰਾਲਭਾਂ ਗੋਕ੍ਸੁਰਕਂ ਚਤਸ੍ਰਃ ਪਰ੍ਣਿਨੀਰ੍ਬਲਾਮ੍| ਭਾਗਾਨ੍ ਪਲੋਨ੍ਮਿਤਾਨ੍ ਕਤ੍ਵਾ ਪਲਂ ਪਰ੍ਪਟਕਸ੍ਯ ਚ|| ਪਚੇਦ੍ਦਸ਼ਗੁਣੇ ਤੋਯੇ ਦਸ਼ਭਾਗਾਵਸ਼ੇਸਿਤੇ| ਪੂਤੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਘਤਪ੍ਰਸ੍ਥਂ ਕ੍ਸੀਰਂ ਚ ਦ੍ਵਿਗੁਣਂ ਪਚੇਤ੍|| ਗਰ੍ਭਂ ਦਤ੍ਵਾ ਸ਼ਠੀਕਸ੍ਣਾ ਭੂਨਿਮ੍ਬੋਤ੍ਪਲਸਾਰਿਵਾਃ| ਤ੍ਰਾਯਨ੍ਤੀਂ ਪੌਸ੍ਕਰਂ ਮੂਲਂ ਸਹਪਤ੍ਰਫਲਾਂ ਫਲਮ੍|| ਕੁਟਜਸ੍ਯ ਜਤੇਤ੍ਤਦ੍ਧਿ ਸ਼ਿਰਃਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਾਂਸਵੇਦਨਾਮ੍| ਤਸ੍ਣਾਂ ਛਰ੍ਦਿਮਤੀਸਾਰਕਾਸਦਾਹਭ੍ਰਮਜ੍ਵਰਾਨ੍|| ਉਤ੍ਪਲਸਾਰਿਵਾ-ਕਸ੍ਣਸਾਰਿਵਾ| ਯਸ੍ਟੀਬਲਾਗੁਡੂਚ੍ਯਲ੍ਪਪਞ੍ਚਮੂਲਤੁਲਾਂ ਪਚੇਤ੍| ਸ਼ੂਰ੍ਪੇਪਾਮਸ੍ਟਭਾਗਸ੍ਥੇ ਤਤ੍ਰ ਪਾਤ੍ਰਂ ਪਚੇਦ੍ਘਤਾਤ੍|| ਧਾਤ੍ਰੀਵਿਦਾਰੀਕ੍ਸੁਰਸਤ੍ਰਿਪਾਤ੍ਰੇ ਪਯਸੋਰ੍ਮਣੇ| ਸਮ੍ਪਿਸ੍ਟੈਰ੍ਜੀਵਨੀਯੈਸ਼੍ਚ ਪਾਰਾਸ਼ਰਮਿਦਂ ਘਤਮ੍|| ਸਸੈਨ੍ਯਂ ਰਾਜਯਕ੍ਸ੍ਮਾਣਮੁਨ੍ਮੂਲਯਤਿ ਸ਼ੀਲਿਤਮ੍| ਮੁਰ੍ਵਾਹਰਿਦ੍ਰਾਖਦਿਰਕ੍ਵਾਥਂ ਸਰ੍ਪਿਃ ਸ਼ਕਦ੍ਰਸਮ੍|| ਗੋਗਜਾਜਾਵਿਹਯਜਂ ਪਯਸ੍ਤੁਲ੍ਯਾਨ੍ ਦਸ਼ ਦ੍ਰਵਾਨ੍| ਸ੍ਵਾਦੁਸ੍ਕਨ੍ਧਂ ਤ੍ਰਿਕਟੁਕਂ ਕਲ੍ਕਿਤਂ ਦੇਵਦਾਰੁ ਚ|| ਪਚੇਤ੍ਤਚ੍ਛ੍ਵਾਸਸ਼ੋਸਘ੍ਨਂ ਤਦ੍ਵਦ੍ਵਾਸਾਵਰੀਘਤਮ੍| ਸਪਞ੍ਚਪਟੁ ਪਞ੍ਚਾਜਂ ਕ੍ਸਯੀ ਕ੍ਸੀਰਾਨੁਪਃ ਪਿਬੇਤ੍|| ਦ੍ਵਿਪਞ੍ਚਮੂਲਵਰਣਯਵਬਿਲ੍ਵਪੁਨਰ੍ਨਵਾਃ| ਕਰਞ੍ਜਬੋਟਸ੍ਥਵਿਰਕੁਲਤ੍ਥਬਦਰਾਗ੍ਨਿਕਾਃ|| ਭਲ੍ਲਾਤਕਂ ਚ ਤਤ੍ਕ੍ਵਾਥੇ ਸਡ੍ਗੁਣੇ ਸਾਧਯੇਦ੍ਧਤਮ੍| ਗਰ੍ਭਂ ਦਤ੍ਵਾ ਸ੍ਨੁਹੀਕ੍ਸੀਰਂ ਸ਼ੁਕਾਖ੍ਯਾਚਵ੍ਯਸੈਨ੍ਧਵਮ੍|| ਹਰੀਤਕੀਂ ਚ ਤਚ੍ਛੋਸਸ਼ੋਫਮੇਦੋਦਰਾਪਹਮ੍||" ਇਤਿ| ਤਥਾ (ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਚਿ. ਅ. ੭)-"ਯਵਾਗ੍ਵਾ ਵਾ ਪਿਬੇਨ੍ਮਾਤ੍ਰਾਂ ਲਿਹ੍ਯਾਦ੍ਵਾ ਮਧੁਨਾਨ੍ਵਿਤਾਮ੍| ਸਿਦ੍ਧਾਨਾਂ ਸਰ੍ਪਿਸਾਮੇਸਾਮਦ੍ਯਾਦਨ੍ਨੇਨ ਵਾ ਸਹ||" ਇਤਿ| ਸਰ੍ਵੇਸਾਂ ਸਰ੍ਪਿਸਾਂ ਪ੍ਰਯੋਗਾਨ੍ਤਰਮੇਤਤ੍| ਵਙ੍ਗਸੇਨੇ ਤੁ (ਰਾਜ.ਸ਼੍ਲੋ. ੯੫)-"ਗੁਡੂਚੀਸਾਰਿਵਾਹ੍ਵਸ੍ਵਾਪਞ੍ਚਮੂਲੀਬਲਾਵਸਮ੍| ਸਮੂਲਪਤ੍ਰਸ਼ਾਖਂ ਤੁ ਪਥਗ੍ਦਸ਼ਪਲਾਂਸ਼ਿਕਮ੍|| ਜਲਦ੍ਰੋਣੇ ਵਿਪਕ੍ਤਵ੍ਯਂ ਯਾਵਤ੍ਪਾਦਾਵਸ਼ੇਸਿਤਮ੍| ਪਿਪ੍ਪਲੀ ਚਨ੍ਦਨਂ ਰੋਧ੍ਰਂ ਹੀਬੇਰੋਸ਼ੀਰਪਰ੍ਪਟਮ੍|| ਪਾਠਾਭੂਨਿਮ੍ਬਯਸ੍ਟ੍ਯਾਹ੍ਵਤ੍ਰਾਯਨ੍ਤੀਨੀਲਮੁਤ੍ਪਲਮ੍| ਮੁਸ੍ਤਕੇਨ੍ਦ੍ਰਯਵਾਃ ਸ਼ੁਣ੍ਠੀ ਕਟੁਕਂ ਸਦੁਰਾਲਭਮ੍|| ਤ੍ਵਕ੍ਪਤ੍ਰਂ ਵਸਮੂਲਂ ਚ ਕਲ੍ਕੈਰਰ੍ਧਪਲੈਰ੍ਭਿਸਕ੍| ਅਜਾਕ੍ਸੀਰੇਣ ਤਤ੍ਤੁਲ੍ਯਂ ਘਤਪ੍ਰਸ੍ਥਂ ਵਿਪਾਚਯੇਤ੍|| ਹਨ੍ਤਿ ਯਕ੍ਸ੍ਮਾਣਮਤ੍ਯੁਗ੍ਰਂ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਂ ਤ੍ਰਿਦੋਸਜਮ੍| ਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਕ੍ਸਤਕ੍ਸੀਣਦਾਹਸ਼ੋਸਰੁਜਾਪਹਮ੍|| ਵਾਸਾਮਤਾਰਿਸ੍ਟਨਿਦਿਗ੍ਧਿਕਾਨਾਂ ਰਸੇਸ਼੍ਵਗਨ੍ਧੇਭਬਲਾਰ੍ਜੁਨਾਨਾਮ੍| ਸਿਦ੍ਧਂ ਸਪਞ੍ਚੋਸਣਪੁਸ੍ਕਰਾਣਾਂ ਕਲ੍ਕੈਰ੍ਘਤਂ ਛਾਗਪਯਸ਼੍ਚ ਸ਼ੋਸੇ||" ਇਤਿ| ਯੋਗਰਤ੍ਨੇ-"ਮਧੁਕਸ੍ਯ ਸ਼ਤਂ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ ਕਾਸ਼੍ਮਰ੍ਯਾਣਾਂ ਤਥਾਢਕਮ੍| ਪਰੂਸਕਾਣਾਂ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਯਾਃ ਖਰ੍ਜੂਰੌਦਨਪਾਕ੍ਯਯੋਃ|| ਮਧੂਕਪੁਸ੍ਪਸ੍ਯ ਤਥਾ ਮੁਜਾਤਕਾਢਕਮ੍(?)| ਦ੍ਵਿਦ੍ਰੋਣੇਪਾਂ ਵਿਪਕ੍ਤਵ੍ਯਂ ਚਤੁਰ੍ਭਾਗਾਵਸ਼ੇਸਿਤਮ੍|| ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਕਸਾਯੇ ਪੂਤੇ ਚ ਪੁਨਰਗ੍ਨਾਵਧਿਸ਼੍ਰਯੇਤ੍| ਆਰ੍ਦ੍ਰਾਮਲਕਕਾਸ਼੍ਮਰ੍ਯਵਿਦਾਰੀਕ੍ਸੁਰਸਾਢਕਮ੍|| ਤੈਲਾਢਕਂ ਤੁ ਸਂਯੋਜ੍ਯ ਪਚੇਤ੍ਕ੍ਸੀਰੇ ਚਤੁਰ੍ਗੁਣੇ| ਤਸ੍ਮਿਂਸ੍ਤਥਾ ਪਚ੍ਯਮਾਨੇ ਕਲ੍ਕਾਂਸ਼੍ਚੇਮਾਨ੍ ਸਮਾਵਪੇਤ੍|| ਪਿਪ੍ਪਲੀਂ ਸ਼ਙ੍ਗਬੇਰਂ ਚ ਕਦਲੀਂ [ ਚ ਸ ] ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਮ੍| ਬਲਾਵਾਲਕਦਮ੍ਬਂ ਚ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮੈਲਾਂ ਪਦ੍ਮਬੀਜਕਮ੍|| ਸ਼ਙ੍ਗਾਟਕਂ ਕਸੇਰੁਂ ਚ ਜੀਵਨੀਯਾਨਿ ਯਾਨਿ ਚ| ਦ੍ਵਿਪਲੀਨਂ ਪਥਗ੍ਦਤ੍ਵਾ ਵਿਪਚੇਨ੍ਮਦੁਨਾਗ੍ਨਿਨਾ|| ਤਤ੍ਸਿਦ੍ਧਂ ਸ੍ਰਾਵਯਿਤ੍ਵਾ ਤੁ ਸ਼ੀਤਂ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰੇਣ ਸਂਸਜੇਤ੍| ਨਸ੍ਯਮਭ੍ਯਞ੍ਜਨਂ ਪਾਨਂ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਂ ਬਸ੍ਤਿਕਰ੍ਮਣਿ| ਵਾਤਵ੍ਯਾਧਿਸੁ ਸਰ੍ਵੇਸੁ ਕ੍ਸਤਕ੍ਸੀਣੇ ਸ਼ਿਰੋਗ੍ਰਹੇ| ਵਾਤਸ਼੍ਚਲੇ(?)ਪ੍ਰਮੇਹੇ ਚ ਗੁਲ੍ਮੇ ਚਾਰ੍ਸ਼ੇ ਭਗਨ੍ਦਰੇ|| ਵਾਤਭਗ੍ਨਾਙ੍ਗਹੀਨਾਨਾਂ ਕਾਸੇ ਸ਼੍ਵਾਸੇ ਚ ਹਦ੍ਗ੍ਰਹੇ| ਜ੍ਵਰਾਤਿਸਾਰੇਸ੍ਵਰੁਚੌ ਕਰ੍ਣਨਾਦੇ ਸ੍ਵਰਕ੍ਸਯੇ|| ਸੁਕੁਮਾਰਮਿਦਂ ਤੈਲਂ ਬਾਲਵਦ੍ਧਸੁਖਾਵਹਮ੍| ਏਤਦ੍ਧਿ ਵਸ੍ਯਂ ਬਲ੍ਯਂ [ ਚ ] ਰਕ੍ਤਮਾਂਸਵਿਵਰ੍ਧਨਮ੍|| ਸ੍ਵਰ੍ਵਰ੍ਣਕਰਂ ਚੈਵ ਸ਼ੋਸਿਣਾਮਮਤੋਪਮਮ੍| ਨਿਃਪਾਕਸ੍ਵਸ੍ਯ ਸ਼ੈਲਸ੍ਯ(?)ਸਮ੍ਯਕ੍ਸਿਦ੍ਧਸ੍ਯ ਯੋਜਯੇਤ੍|| ਉਦਸ੍ਵਿਦਿਵ ਦਧ੍ਯਰ੍ਥਂ ਸੋਪਿ ਕਤ੍ਯਕਰੋ ਭਵੇਤ੍| ਏਕਾਦਸ਼ ਚ ਸਟ੍ ਚੈਵ ਸ਼ੋਸਿਣਾਂ ਯ ਉਪਦ੍ਰਵਾਃ|| ਸੁਕੁਮਾਰਂ ਪ੍ਰਸ਼ਮਯੇਨ੍ਮੇਧ੍ਯੋ(ਘੋ)ਗ੍ਨਿਰਿ(ਮਿ)ਵ ਵਸ੍ਟਿਮਾਨ੍||" ਇਤਿ| ਓਦਨਪਾਕ੍ਯਾ-ਬਲਾ|

ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)

ਸ੦-ਏਲਾਦਿ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਮਸ੍ਟਪਲਪ੍ਰਮਾਣਂ ਸੋਡਸ਼ਗੁਣੇ ਜਲੇ ਸੋਡਸ਼ਾਂ ਸ਼ਸ੍ਥਿਤਂ-ਸੋਡਸ਼ਾਂਸ਼ਾਵਸ਼ੇਸਿਤਂ ਯਥਾਸ੍ਯਾਤ੍ਤਥਾ, ਪਚੇਤ੍| ਤੇਨ-ਕ੍ਵਾਥੇਨ, ਪੁਨਰ੍ਘ੍ਰੁਤਪ੍ਰਸ੍ਥਂ ਪਚੇਤ੍| ਸਿਦ੍ਧੇ ਚਾਸ੍ਮਿਨ੍ ਘਤੇ ਤੁਗਾਕ੍ਸੀਰ੍ਯਾਃ ਪਲਾਨਿ ਸਟ੍, ਸਿਤਾਯਾਸ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍ਪਲਾਨਿ, ਮਾਕ੍ਸਿਕਂ ਘਤਾਦ੍ਦ੍ਵਿਗੁਣਂ-ਪ੍ਰਸ੍ਥੌ ਦ੍ਵਾਵਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ, ਤ੍ਰਿਜਾਤਕਾਤ੍ ਪਲਤ੍ਰਯਂ ਤਦੇਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਕ੍ਸਿਪੇਤ੍| ਖਜਾਹਤਂ ਸਮੀਕਰਣਾਯ ਦਰ੍ਵ੍ਯਾਲੋਡਿਤਂ, ਪੂਰ੍ਵਾਹ੍ਣੇ ਲੀਢਂ ਪਯੋਨੁਪਾਨਂ ਰਸਾਯਨਮਯਨ੍ਤ੍ਰਣਂ ਮੇਧ੍ਯਾਦਿਗੁਣਂ ਚ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਆਸ਼੍ਵੇਵ ਗੁਲ੍ਮਾਦੀਨ੍ ਹਨ੍ਤਿ|

ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)

ਆ੦ ਰ੦-ਅਥ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਗੁਡਾਃ| ਤਤ੍ਰੈਲਾਦਿਸਰ੍ਪਿਰ੍ਗੁਡਮਾਹ-ਏਲਾਜਮੋਦੇਤਿ|

ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)

ਸ੦-ਯੇ ਚ ਕ੍ਸਤੇ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਗੁਡਾ ਗਦਿਤਾਸ੍ਤੇ ਚ ਕ੍ਸਯੇਪਿ ਯੋਜ੍ਯਾਃ|

ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)

ਆ੦ ਰ੦-ਕ੍ਸਤਕਾਸੋਕ੍ਤਾਨ੍ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਗੁਡਾਨਤਿਦਿਸ਼ਤਿ ਯੇ ਚੇਤਿ| ਵਙ੍ਗਸੇਨੇ (ਰਾਜ. ਸ਼੍ਲੋ. ੧੨੧)-"ਛਾਗਮਾਂਸਤੁਲਾਂ ਗਹ੍ਯ ਸਾਧਯੇਨ੍ਨਲ੍ਵਣੇਮ੍ਭਸਿ| ਪਾਦਸ਼ੇਸੇਣ ਤੇਨੈਵ ਸਰ੍ਪਿਃਪ੍ਰਸ੍ਥਂ ਵਿਪਾਚਯੇਤ੍|| ਦ੍ਧਿਰ੍ਵਦ੍ਧਿਸ਼੍ਚ ਮੇਦੇ ਦ੍ਵੇ ਤਥਾਸਭਜੀਵਿਤੇ(ਵਕੇ)| ਕਾਕੋਲੀਕ੍ਸੀਰਕਾਕੋਲੀ ਕਲ੍ਕੈਃ ਪਥਕ੍ਪਲੋਨ੍ਮਿਤੈਃ|| ਸਮ੍ਯਕ੍ਸਿਦ੍ਧੇ ਚਾਵਤਾਰ੍ਯ ਸ਼ੀਤੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਪ੍ਰਦਾਪਯੇਤ੍| ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਯਾਃ ਪਲਾਨ੍ਯਸ੍ਟੌ ਮਧੁਨਃ ਕੁਡਵਂ ਕ੍ਸਿਪੇਤ੍|| ਪਲਂ ਪਲਂ ਲਿਹੇਤ੍ਪ੍ਰਾਤਰ੍ਯਕ੍ਸ੍ਮਾਣਂ ਹਨ੍ਤਿ ਦੁਸ੍ਤਰਮ੍| ਕ੍ਸਤਕ੍ਸਯਂ ਚ ਕਾਸਂ ਚ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸ਼ੂਲਮਰੋਚਕਮ੍|| ਸ੍ਵਰਕ੍ਸਯਮੁਰੋਰੋਗਂ ਸ਼੍ਵਾਸਂ ਹਨ੍ਯਾਤ੍ਸੁਦੁਸ੍ਤਰਮ੍| ਬਲਮਾਂਸਕਰਂ ਵਸ੍ਯਮਗ੍ਨਿਸਨ੍ਦੀਪਨਂ ਪਰਮ੍|| (ਸ਼੍ਲੋ. ੧੩੫)-ਵਾਸਕਸ੍ਯ ਰਸਪ੍ਰਸ੍ਥਂ ਮਾਨਿਕਾ ਸਿਤਸ਼ਰ੍ਕਰਾ| ਪਿਪ੍ਪਲੀ ਦ੍ਵਿਪਲਂ ਤਦ੍ਵਦਾਜ੍ਯਂ ਮਦ੍ਵਗ੍ਨਿਨਾ ਪਚੇਤ੍|| ਲੇਹੀਭੂਤੇ ਤਤਃ ਪਸ਼੍ਚਾਚ੍ਛੀਤੇ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਪਲਾਸ੍ਟਕਮ੍| ਦਤ੍ਵਾਵਚਾਰਯੇਦ੍ਵੈਦ੍ਯੋ ਮਾਤ੍ਰਯਾ ਲੇਹਮੁਤ੍ਤਮਮ੍|| ਨਿਹਨ੍ਤਿ ਰਾਜਯਕ੍ਸ੍ਮਾਣਂ ਕਾਸਂ ਸ਼੍ਵਾਸਂ ਚ ਦਾਰੁਣਮ੍| ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸ਼ੂਲਂ ਚ ਹਚ੍ਛੂਲਂ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਂ ਜ੍ਵਰਂ ਤਥਾ|| ਤ੍ਵਕ੍ਕ੍ਸੀਰੀਸ੍ਰਾਵਿਣੀਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਮੂਰ੍ਵਰ੍ਸਭਕਜੀਵਕੈਃ| ਵੀਰਦ੍ਵਿਕ੍ਸੀਰਕਾਕੋਲੀਬਹਤੀਕਪਿਕਚ੍ਛੁਭਿਃ|| ਖਰ੍ਜੂਰਵਸਮੇਦਾਭਿਃ ਕ੍ਸੀਰਪਿਸ੍ਟੈਃ ਪਲੋਨ੍ਮਿਤੈਃ| ਧਾਤ੍ਰੀਵਿਦਾਰੀਕ੍ਸੁਰਸਪ੍ਰਸ੍ਥੈਃ ਪ੍ਰਸ੍ਥਂ ਘਤਾਤ੍ਪਚੇਤ੍| ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਰ੍ਧਤੁਲਾਂ ਸ਼ੀਤੇ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਾਰ੍ਧਪ੍ਰਸ੍ਥਮੇਵ ਚ|| ਦਤ੍ਵਾ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਗੁਡਾਨ੍ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ ਕਾਸਹਿਕ੍ਕਾਜ੍ਵਰਾਪਹਾਨ੍| ਯਕ੍ਸ੍ਮਾਣਂ ਤਮਕਂ ਸ਼੍ਵਾਸਂ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਂ ਹਲੀਮਕਮ੍|| ਸ਼ੁਕ੍ਰਨਿਦ੍ਰਾਕ੍ਸਯਂ ਤਸ੍ਣਾਂ ਹਨ੍ਯੁਃ ਕਾਰ੍ਸ਼੍ਯਂ ਸਕਾਮਲਮ੍| ਤਥੈਵ ਚ੍ਯਵਨਪ੍ਰਾਸ਼ਃ ਪਿਤ੍ਤੋਦ੍ਰੇਕੇ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਤੇ||" ਇਤਿ|

ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)

ਸ੦-ਤ੍ਵਗੇਲਾਦਯਃ ਕ੍ਰਮੇਣ ਦ੍ਵਿਗੁਣਾਸ਼੍ਚੂਰ੍ਣਿਤਾ ਭੁਕ੍ਤਾ ਮਾਕ੍ਸਿਕਸਰ੍ਪਿਰ੍ਭ੍ਯਾਂ ਵਾਵਲੇਹਿਤਾਃ ਸ੍ਵਰ੍ਯਾਃ-ਸ੍ਵਰਾਯ ਹਿਤਾਃ ਸ੍ਯੁਃ, ਕਾਸਾਦਿਘ੍ਨਾਸ਼੍ਚ|

ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)

ਆ੦ ਰ੦-ਅਥ ਚੂਰ੍ਣਾਦੀਨਿ| ਤਚ੍ਚ(ਤ੍ਰ) ਤ੍ਵਗਾਦਿਚੂਰ੍ਣਮਾਹ ਤ੍ਵਗੇਲੇਤਿ| ਕ੍ਸੀਰੀ-ਤੁਗਾਕ੍ਸੀਰੀ| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ (ਚਿ.ਅ. ੭)- "ਖਰ੍ਜੂਰਪਿਪ੍ਪਲੀਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਪਥ੍ਯਾਸ਼ਙ੍ਗੀਦੁਰਾਲਭਾਃ| ਤ੍ਰਿਫਲਾਪਿਪ੍ਪਲੀਮੁਸ੍ਤਸ਼ਙ੍ਗਾਟੀਗੁਡਸ਼ਰ੍ਕਰਾਃ|| ਵੀਰਾ ਸ਼ਠੀ ਪੁਸ੍ਕਰਾਖ੍ਯਾ ਸੁਰਸਾ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾ ਗੁਡਃ| ਨਾਗਰਂ ਚਿਤ੍ਰਕੋ ਲਾਜਾਃ ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਾਮਲਕਂ ਗੁਡਃ|| ਵਿਡਙ੍ਗਸਾਰਸ਼੍ਚਵਿਕਾ ਤ੍ਰ੍ਯੂਸਣਂ ਚ ਵਿਚੂਰ੍ਣਿਤਮ੍| ਅਰ੍ਧਸ਼੍ਲੋਕੈਃ ਸ੍ਮਤਾ ਲੇਹਾਃ ਪਞ੍ਚੈਤੇ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਸਰ੍ਪਿਸਾ|| ਸ੍ਵਰ੍ਯਾਃ ਕਾਸਕ੍ਸਯਸ਼੍ਵਾਸਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਰੁਕ੍ਕਫਨਾਸ਼ਨਾਃ|| ਤਿਲਮਾਸਾਸ਼੍ਵਗਨ੍ਧਾ ਵਾ ਮਾਕ੍ਸਿਕਾਜਤਦ੍ਰੁਤਾਃ| ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤੇਸ੍ਵੇਵ [ਰੋਗੇਸੁ ਵਾਤਪ੍ਰਾਯੇਸੁ ] ਪੂਜਿਤਾਃ||" ਇਤਿ| ਵਙ੍ਗਸੇਨੇ (ਰਾਜ. ਸ਼੍ਲੋ. ੩੬)- "ਧਾਨ੍ਯਾਕਪਿਪ੍ਪਲੀਵਿਸ਼੍ਵਦਸ਼ਮੂਲੀਜਲਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸ਼ੂਲਜ੍ਵਰਸ਼੍ਵਾਸਪੀਨਸਾਦਿਨਿਵਤ੍ਤਯੇ|| ਅਸ਼੍ਵਗਨ੍ਧਾਮਤਾਭੀਰੁਦਸ਼ਮੂਲੀਬਲਾਵਸਾਃ| ਪੁਸ੍ਕਰਾਤਿਵਿਸੇ ਘ੍ਨਨ੍ਤਿ ਕ੍ਸਯਂ ਕ੍ਸੀਰਰਸਾਸ਼ਿਨਃ|| ਕਪਿਮਾਂਸਂ ਸਮਾਦਾਯ ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਚੂਰ੍ਣਂ ਤੁ ਕਾਰਯੇਤ੍| ਤਤ੍ਪਿਬੇਤ੍ ਕ੍ਸੀਰਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਕ੍ਸਯਰੋਗਹਰਂ ਪਰਮ੍|| ਹਰਿਣਃ ਛਾਗਮਾਂਸਂ ਤੁ [ ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਚੂਰ੍ਣੀਕਤਂ ਸ਼ੁਭਮ੍| ਅਜਾਕ੍ਸੀਰੇਣ ਪਾਤਵ੍ਯਂ ਕ੍ਸਯਵ੍ਯਾਧਿਵਿਨਾਸ਼ਨਮ੍|| ਦਸ਼ਮੂਲਵਚਾਰਾਸ੍ਨਾ ]ਪੁਸ੍ਕਰਸੁਰਦਾਰੁਨਾਗਰੈਃ ਕ੍ਵਥਿਤਮ੍|| ਪੇਯਂ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸ਼ਿਰੋਰੁਕ੍ਕਾਸਸ਼੍ਵਾਸਾਦਿਸ਼ਾਨ੍ਤਯੇ ਸਲਿਲਮ੍| ਕਕੁਭਤ੍ਵਙ੍ਨਾਗਬਲਾਵਾਨਰਿਬੀਜਾਨਿ ਚੂਰ੍ਣਿਤਂ ਪਯਸਿ| ਪਕ੍ਵਂ ਮਧੁਘਤਯੁਕ੍ਤਂ ਸਸਿਤਂ ਯਕ੍ਸ੍ਮਾਦਿਕਾਸਹਰਮ੍|| ਦ੍ਵਿਪਞ੍ਚਮੂਲਮਗਧਾਧਾਨ੍ਯਨਾਗਰਜਂ ਜਲਮ੍| ਚਾਤੁਰ੍ਜਾਤਕਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਪਿਬੇਨ੍ਨਿਤ੍ਯਂ ਕ੍ਸਯਾਤੁਰਃ| ਕਾਸਜ੍ਵਰਾਦਿਸ਼ਮਨਂ ਬਲਪੁਸ੍ਟਿਵਿਵਰ੍ਧਨਮ੍|| ਸਮੂਲਪੁਸ੍ਪਤ੍ਵਕ੍ਪਲ੍ਲਵਾਯਾ ਰਸਃ ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯੋ ਮਦਯਨ੍ਤਿਕਾਯਾਃ| ਮਾਸੋਪਯੋਗੇਨ ਸਮਸ੍ਤਲਿਙ੍ਗਂ ਯਕ੍ਸ੍ਮਾਣਮੁਗ੍ਰਂ ਜਯਤਿ ਪ੍ਰਸਹ੍ਯ|| ਛਾਗਂ ਮਾਂਸਂ ਪਯਸ਼੍ਛਾਗਂ ਛਾਗਂ ਸਰ੍ਪਿਃ ਸਨਾਗਰਮ੍| ਛਾਗੋਪਸੇਵਾ ਸ਼ਯਨਂ ਛਾਗਮਧ੍ਯੇ ਤੁ ਯਕ੍ਸ੍ਮਨੁਤ੍|| ਕੂਸ੍ਮਾਣ੍ਡਕਫਲੋਤ੍ਥੇਨ ਰਸੇਨ ਪਰਿਪੇਸਿਤਮ੍| ਲਾਕ੍ਸਾਕਰ੍ਸਦ੍ਵਯਂ ਪੀਤ੍ਵਾ ਜਯੇਦੁਗ੍ਰਂ ਕ੍ਸਯਂ ਨਰਃ|| ਵ੍ਯੋਸਂ ਸ਼ਤਾਵਰੀ ਤ੍ਰੀਣਿ ਫਲਾਨਿ ਦ੍ਵੇ ਬਲੇ ਤਥਾ| ਸਰ੍ਵਾਮਯਹਰੋ ਯੋਗਃ ਸੋਯਂ ਲੋਹਰਜੋਨ੍ਵਿਤਃ|| ਏਤਦ੍ਵਕ੍ਸਃਕ੍ਸਤਂ ਹਨ੍ਤਿ ਕਣ੍ਠਜਾਂ ਵਿਵਿਧਾਂ ਰੁਜਮ੍| ਰਾਜਯਕ੍ਸ੍ਮਾਣਮਤ੍ਯੁਗ੍ਰਂ ਸੋਰੁਸ੍ਤਮ੍ਭਮਥਾਰ੍ਦਿਤਮ੍|| (ਸ਼੍ਲੋ. ੮੫)-ਸ਼ਙ੍ਗ੍ਯਰ੍ਜੁਨਾਸ਼੍ਵਗਨ੍ਧਾਨਾਗਬਲਾਪੁਸ੍ਕਰਾਭਯਾਚ੍ਛਿਨ੍ਨਰੁਹਾਃ| ਤਾਲੀਸਾਦਿਸਮੇਤਾ ਲੇਹ੍ਯਾ ਮਧੁਸਰ੍ਪਿਸਾ ਚ ਯਕ੍ਸ੍ਮਹਰਾਃ||" ਇਤਿ| ਯੋਗਰਤ੍ਨੇ-"ਕਸ੍ਣਾਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਸਿਤਾਲੇਹਃ ਕ੍ਸਯਹਾ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਤੈਲਵਾਨ੍| ਮਧੁਸਰ੍ਪਿਰ੍ਯੁਤੋ ਵਾਸ਼੍ਵਗਨ੍ਧਾਕਸ੍ਣਾਸਿਤੋਦ੍ਭਵਃ|| ਸ਼ਤਾਵਰੀ ਵਿਦਾਰ੍ਯਸ਼੍ਵਗਨ੍ਧਾ ਪਥ੍ਯਾ ਪੁਨਰ੍ਨਵਾ| ਬਲਾਤ੍ਰਯਂ [ਸ਼੍ਵ]ਦਂਸ੍ਟ੍ਰਾਜ੍ਯਮਧੁਲੇਹਃ ਕ੍ਸਯਾਪਹਃ|| ਸ਼ਿਲਾਜਿਤੁਮਧੁਵ੍ਯੋਸਤਾਪ੍ਯਲੋਹਰਜਾਂਸਿ ਯਃ| ਕ੍ਸੀਰਭੁਕ੍ ਲੇਢਿਤਸ੍ਯਾਸ਼ੁ ਕ੍ਸਯਃ ਕ੍ਸਯਮਵਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍|| ਮਧੁਤਾਪ੍ਯਵਿਡਙ੍ਗਾਸ਼੍ਮਜਤੁਲੋਹਘਤਾਭਯਾਃ| ਘ੍ਨਨ੍ਤਿ ਯਕ੍ਸ੍ਮਾਣਮਤ੍ਯੁਗ੍ਰਂ ਸੇਵ੍ਯਮਾਨਾ ਹਿਤਾਸ਼ਿਨਾ|| ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਮਧੁਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਨਵਨੀਤਂ ਲਿਹਨ੍ ਕ੍ਸਯੀ| ਕ੍ਸੀਰਾਸ਼ੀ ਲਭਤੇ ਪੁਸ੍ਟਿਮਤੁਲ੍ਯੇ ਵਾਜ੍ਯਮਾਕ੍ਸਿਕੇ|| ਬਾਹ੍ਯਾਲਕਰਸੋ(ਸਾਤ੍) ਸਿਦ੍ਧਂ ਸਰ੍ਪਿਃ ਪੀਤਂ ਕ੍ਸਯਂ ਹਰੇਤ੍| ਘਤਮਾਕ੍ਸਿਕਸਮ੍ਮਿਸ਼੍ਰੋ ਬਾਹ੍ਯਾਲਕਰਸੋ ਯਥਾ|| ਜਾਤਸਾਰਂ ਤੁ ਗਣ੍ਡੀਰਂ ਸਪੁਸ੍ਪਂ ਪਰਿਸ਼ੋਸਯੇਤ੍| ਸਡਂਸ਼ਸ਼੍ਛੇਦਿਤਂ ਕਤ੍ਵਾ ਤਸ੍ਯ ਪਞ੍ਚਾਢਕਂ ਪਚੇਤ੍|| ਤ੍ਰੀਂਸ਼੍ਚੈਵ ਤ੍ਰਿਫਲਾਪ੍ਰਸ੍ਥਾਨ੍ ਦਸ਼ਮੂਲੀਤੁਲਾਂ ਤਥਾ| ਦਦ੍ਯਾਤ੍ਕੁਟਜਵਲ੍ਕਸ੍ਯ ਪਲਾਨਾਂ ਪਞ੍ਚਵਿਂਸ਼ਤਿਮ੍|| ਭਲ੍ਲਾਤਕਾਨੀਡ(ਨ੍ਦ੍ਰ)ਯਵਾ ਵਿਡਙ੍ਗਂ ਘਨਮੇਵ ਚ| ਅਰ੍ਧਪ੍ਰਸ੍ਥ ਸਮਾਨ੍ ਭਾਗਾਨੇਕੈਕਸ੍ਯ ਸਮਾਪਯੇਤ੍|| ਪਾਠਾ ਮਧੁਰਸਾਸਡ੍ਗ੍ਰਨ੍ਥਾ ਚਿਤ੍ਰਕਸ੍ਤਥਾ| ਏਸਾਂ ਦਸ਼ਪਲਾਨ੍ ਭਾਗਾਨ੍ ਮਦ੍ਵੀਕਾਯਾਸ੍ਤਥਾਢਕਮ੍|| ਤੋਯਦ੍ਰੋਣੇਸੁ ਦਸ਼ਸੁ ਪਚੇਦ੍ਦ੍ਵਿਦ੍ਰੋਣਸ਼ੇਸਿਤਮ੍| ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਕਸਾਯੇ ਪੂਤੇ ਤੁ ਦ੍ਵੇ ਗੁਡਸ੍ਯ ਤੁਲੇ ਪਚੇਤ੍|| ਯੋਗੇਨ ਸਾਧਿਤਂ ਚੈਵ ਸ਼ੁਭੇ ਭਾਣ੍ਡੇ ਨਿਧਾਪਯੇਤ੍| ਦ੍ਵੌ ਪ੍ਰਸ੍ਥੌ ਪਿਪ੍ਪਲੀਨਾਂ ਤੁ ਦ੍ਵੌ ਚਾਯੋਰਜਸਸ੍ਤਥਾ|| ਅਰ੍ਧਪ੍ਰਸ੍ਥੋ ਵਿਡਙ੍ਗਾਨਾਂ ਕੁਡਵੋ ਮਰਿਚਸ੍ਯ ਚ| ਏਤਾਨਿ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਚੂਰ੍ਣਾਨਿ ਪ੍ਰਤੀਵਾਪਾਰ੍ਥਮਾਹਰੇਤ੍|| ਚੂਰ੍ਣਮਿਨ੍ਦ੍ਰਯਵਾਨਾਂ ਚ ਮਧੁਨਾ ਸਹ ਯੋਜਯੇਤ੍| ਭਾਣ੍ਡਪ੍ਰਲੇਪਃ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਃ ਸਮਾਸਿਚ੍ਯ ਨਿਧਾਪਯੇਤ੍|| ਏਸ ਮਾਸਸ੍ਥਿਤੋ ਲੇਹ੍ਯੋ ਯਥਾਵ੍ਯਾਧਿਬਲਾਬਲਮ੍| ਗਣ੍ਡੀਰਾਰਿਸ੍ਟ ਇਤ੍ਯੇਸ ਵ੍ਯਾਸਤਃ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਃ|| ਏਸ ਸ਼ੋਸਾਨ੍ ਪ੍ਰਮੇਹਾਂਸ਼੍ਚ ਗੁਲ੍ਮਾਂਸ਼੍ਚ ਜਠਰਾਣਿ ਚ| ਕ੍ਰਿਮਿਕੋਸ੍ਠਾਨਿ ਵਰ੍ਧ੍ਮਾਨਿ ਪ੍ਲੀਹਾਰ੍ਸ਼ਾਂਸਿ ਭਗਨ੍ਦਰਮ੍|| ਸ਼੍ਵਯਥੁਂ ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਾਂਸ਼੍ਚ ਗ੍ਰਹਣੀਦੋਸਮੇਵ ਚ| ਗ੍ਰਨ੍ਥੀਨ੍ ਸਗਲਗਣ੍ਡਾਂਸ਼੍ਚ ਗਣ੍ਡਮਾਲਾਂ ਤਥੈਵ ਚ|| ਵਿਸਮਜ੍ਵਰਕਾਸਾਂਸ਼੍ਚ ਵਿਦ੍ਰਧਿਂ ਵਾਤਸ਼ੋਣਿਤਮ੍| ਅਰਿਸ੍ਟਃ ਸ਼ਮਯਤ੍ਯੇਸ ਯੁਧਿ ਸ਼ਕ੍ਰ ਇਵਾਸੁਰਮ੍|| ਸਮੂਲਾਂ ਪਿਪ੍ਪਲੀਂ ਸ਼ਙ੍ਗੀਂ ਬਹਤੀਮਸ਼੍ਮਭੇਦਕਮ੍| ਪਟੋਲਂ ਦੇਵਕਾਸ੍ਠਂ ਚ ਸ਼੍ਵਦਂਸ੍ਟ੍ਰਾਮਭਯਾਸ਼ਤਮ੍|| ਏਕੈਕਂ ਸੋਡਸ਼ਪਲਂ ਕੋਲਾਨਾਮਾਢਕਂ ਮਿਤਮ੍| ਦਨ੍ਤੀਚਿਤ੍ਰਕਮੂਲਾਨਾਂ ਪਞ੍ਚਵਿਂਸ਼ਤ੍ਪਲਂ ਪਥਕ੍|| ਚਤੁਰ੍ਗੁਣੇ ਜਲਦ੍ਰੋਣੇ ਪਚੇਦਰ੍ਧਾਵਸ਼ੇਸਿਤਮ੍| ਸ਼ੀਤਂ ਸਮਾਵਪੇਦ੍ਭਾਣ੍ਡੇ ਪ੍ਰਲਿਪ੍ਤੇ ਮਧੁਸਰ੍ਪਿਸਾ|| ਖਣ੍ਡਸ੍ਯ ਦ੍ਵੇ ਸ਼ਤੇ ਸ਼ੁਦ੍ਧੇ ਤਦ੍ਵਲ੍ਲੇਹਸ੍ਯ ਚਾਵਪੇਤ੍| ਪਤ੍ਰਂ ਕਤ੍ਵਾ ਤਿਲੋਤ੍ਸੇਧਂ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਚੂਰ੍ਣੀਕਤਾਨਿ ਚ|| ਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗੁਂ ਪਿਪ੍ਪਲੀਂ ਰੋਧ੍ਰਂ ਮਦ੍ਵੀਕਾਮੇਲਵਾਲੁਕਮ੍| ਕ੍ਰਮੁਕਂ ਸ਼ਤਪੁਸ੍ਪਂ ਚ ਨਿਮ੍ਬਂ ਤੇਜੋਵਤੀਮਪਿ|| ਪਾਲਿਕਂ ਦੇਵਦਾਰੁਂ ਚ ਖਦਿਰਾਚ੍ਚ ਚਤੁਸ੍ਪਲਮ੍| ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਪ੍ਰਸ੍ਥਦ੍ਵਯਂ ਚਾਪਿ ਸਮਾਸਿਚ੍ਯ ਘਟੇ ਸ਼ੁਭੇ|| ਸੌਮ੍ਯੇ ਪੁਸ੍ਯੇ ਤਥਾ ਹਸ੍ਤੇ ਰੋਹਿਣ੍ਯਾਮੁਤ੍ਤਰਾਸੁ ਚ| ਦਸ਼ਰਾਤ੍ਰਸ੍ਥਿਤੋ ਪੇ(ਦੇ)ਯੋਰਿਸ੍ਟ ਆਤ੍ਰੇਯਪੂਜਿਤਃ|| ਅਸ਼੍ਵਿਭ੍ਯਾਂ ਕਥਿਤਂ ਪੂਰ੍ਵਂ ਰਸਾਯਨਮਿਦਂ ਸ਼ੁਭਮ੍| ਯਥਾਗ੍ਨਿਬਲਮਾਤ੍ਰਾਂ ਤੁ ਪਿਬੇਦਸ੍ਯ ਹਿਤਾਸ਼ਿਨਃ|| ਧਨ੍ਯਂ ਪੁਸ੍ਟਿਕਰਂ ਮੇਧ੍ਯਂ ਵਲੀਪਲਿਤਨਾਸ਼ਨਮ੍| ਕ੍ਸਯਕਾਸਜ੍ਵਰਪ੍ਲੀਹਕੁਸ੍ਠਗੁਲ੍ਮਾਗ੍ਨਿਮਾਰ੍ਦਵੇ|| ਸ਼੍ਵਿਤ੍ਰੇਸ਼੍ਮਰ੍ਯਾਕ੍ਵ(ਮ)ਥੋਦਰ੍ਦੇ ਵਿਦ੍ਰਧ੍ਯਾਮਥ(ਨ੍ਨ)ਵਿਦ੍ਵਿਸੁ| ਗਣ੍ਡਰੋਗੋਦਰਤਥਾ(?)ਰੇਤੋਦੋਸੇ ਚ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ|| ਨਾਡੀਪੀਡਕਯੋਰ੍ਦੋਸੇ ਭੂਤਾਪਸ੍ਮਾਰਸਙ੍ਕਰੇ| ਰਹਸ੍ਯਮੇਤਦ੍ਵੈਦ੍ਯਾਨਾਮੁਪਦਿਸ੍ਟਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮ੍|| ਮਦ੍ਯਂ ਕ੍ਰਵ੍ਯਾਦਮਾਂਸਂ ਚ ਸ਼ੋਸਿਣਾਮਮਤੋਪਮਮ੍|| ਫਲਤ੍ਰਿਕਕ੍ਵਾਥਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਮਾਦੌ ਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਗੁਡੂਚ੍ਯਾ ਦਸ਼ਮੂਲਸ਼ੁਦ੍ਧਮ੍| ਸ੍ਥਿਰਾਦਿਕਾਕੋਲਿਯੁਗਾਦਿਸਿਦ੍ਧਂ ਸ਼ਿਲਾਜਤੁ ਸ੍ਯਾਤ੍ਕ੍ਸਯਿਸੁ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਮ੍|| ਸ੍ਥਿਰਾਦਿਃ-ਵਿਦਾਰ੍ਯਾਦਿਃ| ਕਾਕੋਲੀ ਯੁਗਾਦਿਃ-ਪਦ੍ਮਕਾਦਿਃ| ਰਸੋਨਯੋਗਂ ਵਿਧਿਵਤ੍ਕ੍ਸਯਾਰ੍ਤਃ ਕ੍ਸੀਰੇਣ ਵਾ ਨਾਗਬਲਾਪ੍ਰਯੋਗਮ੍| ਭਵੇਤ ਵਾ ਮਾਗਧਿਕਾਵਿਧਾਨਂ ਤਥੈਵ ਯੋਗਂ ਜਤੁਨੋਸ਼੍ਮਜਸ੍ਯ||" ਇਤਿ|

ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)

ਸ੦-ਅਸ੍ਯ-ਕ੍ਸਯਿਣਃ, ਸ੍ਵਰਸਾਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਨਸ੍ਯਧੂਮਾਦਿ ਯੋਜ੍ਯਮ੍|

ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)

ਸ੦-[ਤਤ੍ਰ]-ਤੇਸੁ ਚ ਸ੍ਵਰਸਾਦੇਸੁ ਮਧ੍ਯੇ, ਵਾਤਜੇ ਸ੍ਵਰਸਾਦੇ ਕਾਸਮਰ੍ਦਾਦਿਸ੍ਵਰਸੈਃ ਸਾਧਿਤਮੌਤ੍ਤਰਭਕ੍ਤਿਕਂ-ਭਕ੍ਤਾਦੂਰ੍ਧ੍ਵਂ, ਘਤਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਮਾਰ੍ਕਵੋ-ਭਙ੍ਗਰਾਜਃ| ਤਚ੍ਚ ਸਰ੍ਪਿਃ ਕਾਸਜਿਤ੍ ਸ੍ਵਰ੍ਯਂ ਚ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਉਤ੍ਤਰਭਕ੍ਤਾਦਿਤਿ "ਮਯੂਰਵ੍ਯਂਸਕਾਦਿਤ੍ਵਾਤ੍" ਸਮਾਸਃ, ਤਤਸ਼੍ਚ "ਅਧ੍ਯਾਤ੍ਮਾਦਿਤ੍ਵਾਤ੍" ਠਞ੍| ਅਥਵਾ, ਆਰ੍ਤਗਲੇਨ-ਨੀਲਪੁਸ੍ਪਸਹਚਰੇਣ, ਸਿਦ੍ਧਂ ਘਤਮੇਵਂ ਪਿਬੇਤ੍|

ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)

ਸ੦-ਅਥਵਾ ਬਦਰ੍ਯਾਃ ਪਤ੍ਰਕਲ੍ਕਂ ਘਤਭਸ੍ਟਂ ਸਸੈਨ੍ਧਵਂ ਯੋਜਯੇਤ੍|

ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)

ਸ੦-ਅਥਵਾ ਤੈਲਂ ਮਧੁਕਾਦਿਭਿਃ ਪਕ੍ਵਂ ਨਸ੍ਤੋਵਸੇਚਯੇਤ੍| ਕਮਿਘ੍ਨਂ(ਨੁਤ੍)-ਵਿਡਙ੍ਗਮ੍| ਫਲਂ-ਮਦਨਫਲਮ੍| ਹਂਸਪਾਦੀ-ਕੀਟਮਾਰਿਕਾ| ਨਸ੍ਤ ਇਤਿ "ਨਸ੍ਨਾਸਿਕਾਯਾ ਯਤ੍ਤਸ੍ਕ੍ਸੁਦ੍ਰੇਸੁ" ਇਤ੍ਯਨੇਨ ਤਸਿ ਨਸਾਦੇਸ਼ਃ|

ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)

ਸ੦-ਤਥਾ ਗੁਡੌਦਨਂ ਸਰ੍ਪਿਸਾ ਸਹ ਸੁਖ਼ੋਦਕਾਨੁਪਾਨਮਸ਼੍ਨੀਯਾਤ੍| ਪਾਯਸਂ ਚੈਵਂ ਸਸਰ੍ਪਿਸ੍ਕਂ ਸੁਖ਼ੋਦਕਾਨੁਪਾਨਮਦ੍ਯਾਤ੍| ਸ੍ਵੇਦਂ ਚ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਯੋਜਯੇਤ੍|

ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)

ਸ੦-ਪਿਤ੍ਤੋਦ੍ਭਵੇ ਸਰ੍ਪਿਃ ਸਮਾਕ੍ਸਿਕਂ ਕ੍ਸੀਰਿਵਕ੍ਸਾਙ੍ਕੁਰਾਦਿਕ੍ਵਾਥਕਲ੍ਕਸਿਦ੍ਧਂ ਸ਼ਤਸ਼ੀਤਕ੍ਸੀਰਾਨੁਪਃ ਪਿਬੇਤ੍| ਮਧੁਯਸ੍ਟਿਕਾਨ੍ਵਿਤਂ ਪਾਯਸਂ ਸਸਰ੍ਪਿਸ੍ਕਂ ਭੁਞ੍ਜੀਤ|

ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)

ਸ੦-ਬਲਾਦਿਭਿਃ ਸਿਦ੍ਧਂ ਸਰ੍ਪਿਃ ਸਸੈਨ੍ਧਵਂ ਪਰਂ ਸ੍ਵਰ੍ਯਂ ਸ੍ਯਾਨ੍ਨਸ੍ਯਮ੍| ਵਿਦਾਰਿਗਨ੍ਧਾ-ਸ਼ਾਲਿਪਰ੍ਣੀ|

ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)

ਸ੦-ਪਿਤ੍ਤਜੇ ਸ੍ਵਰਸਾਦੇ ਪ੍ਰਪੌਣ੍ਡਰੀਕਾਦਿਸਾਧਿਤਂ ਕ੍ਸੀਰੋਦ੍ਭਵਂ ਸਰ੍ਪਿਃ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਂ ਨਸ੍ਯਮ੍|

ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)

ਸ੦-ਮਧੁਰਕਾਣਾਂ ਚ-ਮਧੁਰਰਸਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਾਂ, ਚੂਰ੍ਣਂ ਮਧੁਘਤਾਨ੍ਵਿਤਂ ਲਿਹ੍ਯਾਤ੍|

ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)

ਸ੦-ਕਫੋਦ੍ਭਵੇ ਕਟੂਨਿ-ਕਟੁਕਰਸਾਨਿ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਿ, ਮੂਤ੍ਰੇਣ ਪਿਬੇਤ੍| ਰੂਕ੍ਸਭੋਜਨਸ਼੍ਚ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਤਥਾ, ਕਟੂਫਲਾਦਿਕਂ ਤੈਲਮਧੁਪ੍ਲੁਤਂ ਲਿਹ੍ਯਾਤ੍| ਵ੍ਯੋਸਾਦੀਨਿ ਵਾ ਏਵਂ ਲਿਹ੍ਯਾਤ੍|

ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)

ਸ੦-ਯਵੈਰੁਪਾਦਾਨੈਰ੍ਯਮਕੇ-ਸ੍ਨੇਹਦ੍ਵਯੇ, ਕਣਾਧਾਤ੍ਰੀਕਤਾਂ-ਏਤਤ੍ਕ੍ਵਾਥੇ ਸਿਦ੍ਧਾਂ, ਯਵਾਗੂਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਤਥਾ, ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਪਿਪ੍ਪਲੀਂ ਸ਼ੁਣ੍ਠੀਂ ਵਾਦ੍ਯਾਤ੍| ਅਥਵਾ, ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਵਮਨਂ ਭਜੇਤ੍|

ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)

ਸ੦-ਯਸ੍ਯੋਚ੍ਚੈਰ੍ਭਾਸਮਾਣਸ੍ਯ ਸ੍ਵਰੋਭਿਹਤਃ ਸ ਮਧੁਰੈਃ-ਜੀਵਨੀਯੈਃ ਸਹ, ਸ਼ਤਾਨਿ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਮਾਕ੍ਸਿਕਮਿਸ਼੍ਰਾਣਿ ਪਯਾਂਸਿ ਪਿਬੇਤ੍|

ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)

ਸ੦-ਅਰੋਚਕੇ ਵਿਚਿਤ੍ਰਂ-ਨਾਨਾਵਿਧਮਨ੍ਨਂ, ਹਿਤਂ-ਪਥ੍ਯਮ੍| ਕਿਮ੍ਭੂਤਮ੍ ? ਹਿਤੈਃ-ਪਥ੍ਯੈਃ, ਉਪਹਿਤਂ-ਮਿਸ਼੍ਰਿਤਮ੍| ਏਵਮਰੁਚ੍ਯਾਖ਼੍ਯੋ ਵ੍ਯਾਧਿਵਿਸ਼ੇਸਃ ਸਰ੍ਵਵ੍ਯਾਧਿਭ੍ਯੋ ਗਰੀਯਾਨ੍| ਯੇਨਾਪਥ੍ਯਮਪਿ ਯਦਨ੍ਨਂ ਤਸ੍ਮੈ ਤਦਪਿ ਦੇਯਂ ਪ੍ਰਾਣਸਨ੍ਧਾਰਣਾਰ੍ਥਮ੍, "ਅਨ੍ਨਮੇਵ ਪ੍ਰਾਣਿਨਾਂ ਪ੍ਰਾਣਾਃ" ਇਤ੍ਯਾਹੁਃ| ਏਵਂ ਚ ਸਰ੍ਵਵ੍ਯਾਧਿਸ੍ਵਰੁਚਿਰੇਵ ਪੂਰ੍ਵਂ ਜੇਤਵ੍ਯਾ, ਤਤੋ ਜ੍ਵਰਾਦਯ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਾਦੁਕ੍ਤਂ ਭਵਤਿ| ਬਹਿਰ੍ਮਜਾ-ਬਹਿਃਸ਼ੁਦ੍ਧਿਃ ਸ੍ਨਾਨਾਦਿਨਾ ਬਹਿਃ ਪਰਿਮਾਰ੍ਜਨਮ੍| ਅਨ੍ਤਰ੍ਮਜਾ-ਅਨ੍ਤਃਸ਼ੁਦ੍ਧਿਃ| ਤਥਾ, ਚਿਤ੍ਤਨਿਰ੍ਵਾਣਮਰੁਚੌ ਹਿਤਂ ਹ੍ਰੁਦ੍ਯਮੌਸਧਂ ਚ| ਤਥਾ, ਦ੍ਬੌ ਕਾਲੌ-ਸਾਯਂਪ੍ਰਾਤਰਾਖ਼੍ਯੌ, ਦਨ੍ਤਧਾਵਨਂ ਭਕ੍ਸਯੇਤ੍| ਤਥਾ, ਮੁਖ਼ਧਾਵਨੈਃ ਕਸਾਯੈਰਾਸ੍ਯਂ ਕ੍ਸਾਲਯੇਤ੍| ਪ੍ਰਾਯੋਗਿਕਂ-ਸ੍ਨੈਹਿਕਂ, ਧੂਮਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਤਥਾ, ਤਾਲੀਸਚੂਰ੍ਣਵਟਕਾਸ਼੍ਚ| ਤਥਾ, ਸਕਰ੍ਪੂਰਸ਼ਰ੍ਕਰਾਃ ਸ਼ਸ਼ਾਙ੍ਕਕਿਰਣਾਖ਼੍ਯਾ ਭਕ੍ਸ੍ਯਾਃ ਪਰਂ-ਅਤਿਸ਼ਯੇਨ, ਰੁਚਿਕਰਾਃ|

ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)

ਆ੦ ਰ੦-ਅਥਾਰੋਚਕਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮ੍| ਤਤ੍ਰ ਸਾਮਾਨ੍ਯਮਾਹ-ਵਿਚਿਤ੍ਰਮਨ੍ਨਮਿਤਿ| ਅਨ੍ਤਰ੍ਮਜਾ-ਵਮਨਾਦਿ| ਨਿਰ੍ਵਾਣਂ-ਨਿਵਤ੍ਤਿਃ| ਦ੍ਵੌ ਕਾਲੌ-ਪ੍ਰਾਤਰ੍ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸਾਯਂ ਚ| ਮੁਖਧਾਵਨੈਃ-ਤਿਕ੍ਤਕਟ੍ਵਮ੍ਲਕਤੈਃ| ਪ੍ਰਾਯੋਗਿਕਂ-ਸ਼ਮਨਮ੍| ਤਾਲੀਸਚੂਰ੍ਣਂ-ਤਾਲੀਸਪਤ੍ਰਚੂਰ੍ਣਃ, ਤਸ੍ਯ ਵਟਕਾਃ ਸਿਤੋਪਲਯਾ ਕਾਰ੍ਯਾਃ| ਤੇ ਚ ਕਰ੍ਪੂਰੇਣ ਸੁਰਭੀਕਤਾਃ| ਸ਼ਸ਼ਾਙ੍ਕਕਿਰਣਾਃ-ਕਰ੍ਪੂਰਨਾਲਿਕਾਃ|

ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)

ਸ੦-ਵਾਤੇਨਾਰੁਚੌ ਸਤ੍ਯਾਂ ਹਰੇਣ੍ਵਾਦਿਭ੍ਯਸ਼੍ਚੂਰ੍ਣਂ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਯਾ ਪਿਬੇਤ੍| ਏਲਾਭਾਰ੍ਗ੍ਯਾਦਿਯੁਕ੍ਤਘਤੇਨ ਵਾ ਪੇਯਮ੍| ਵਚਾਜਲੈਰ੍ਵਾ ਵਮੇਤ੍|

ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)

ਆ੦ ਰ੦-ਵਾਤਸ੍ਯੌਸਧਮਾਹ ਵਾਤਾਦਿਤਿ| ਵਮਨਮਾਹ-ਛਰ੍ਦਯੇਦ੍ਵੇਤਿ| ਵਚਾਮ੍ਭੋਭਿਃ-ਵਚਾਕਲ੍ਕਿਤੈਰੁਸ੍ਣਾਮ੍ਬੁਭਿਃ|--

ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)

ਸ੦-ਪਿਤ੍ਤਾਦਰੁਚੌ ਗੁਡਵਾਰਿਣਾ ਵਮੇਤ੍| ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਦਿਕਂ [ਵਾ] ਲਿਹ੍ਯਾਤ੍|

ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)

ਆ੦ ਰ੦-ਪਿਤ੍ਤਜਸ੍ਯੌਸਧਮਾਹ ਪਿਤ੍ਤਾਚ੍ਚੇਤਿ| ਗੁਡਵਾਰਿਭਿਰਿਤਿ ਮਦਨਫਲਯੁਕ੍ਤੈਸ਼੍ਚ੍ਛਰ੍ਦਯੇਤ੍| ਲੇਹਮਾਹ-ਲਿਹ੍ਯਾਦ੍ਵੇਤਿ| ਲਵਣੋਤ੍ਤਮਂ-ਸੈਨ੍ਧਵਮ੍|

ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)

ਸ੦-ਕਫਾਦਰੋਚਕੇ ਨਿਮ੍ਬਜਲੈਰ੍ਵਮੇਤ੍| ਦੀਪ੍ਯਕਕਰ੍ਣਿਕਾਰਯੋਰੁਦਕਂ ਪਾਨਂ ਸਮਾਕ੍ਸਿਕਮ੍| ਅਰਿਸ੍ਟਾਸ਼੍ਚ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਃ ਸਮਾਰ੍ਦ੍ਵੀਕਮਾਧਵਾਃ ਪਾਨਮ੍| ਹਰੇਣ੍ਵਾਦਿਚੂਰ੍ਣਂ ਚ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਂ (ਸ਼੍ਲੋ.੫੦)ਉਸ੍ਣਾਮ੍ਬੁਨਾ ਪਿਬੇਤ੍|

ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)

ਆ੦ ਰ੦-ਕਫਜਸ੍ਯੌਸਧਮਾਹ ਕਫਾਦ੍ਵਮੇਦਿਤਿ| ਨਿਮ੍ਬਜਲੈਰਿਤਿ ਮਦਨਫਲਯੁਕ੍ਤੈਃ| ਪਾਨਮਾਹ-ਦੀਪ੍ਯਕਾਰਗ੍ਵਧੋਦਕਮਿਤਿ| ਮਧੁ-ਮਾਧ੍ਵੀਕਮ੍| ਮਾਧਵੋ-ਮਧੁਕਤਂ ਮਦ੍ਯਮ੍| || ਚੂਰ੍ਣਮਾਹ-ਪਿਬੇਚ੍ਚੂਰ੍ਣਮਿਤਿ| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ (ਚਿ.ਅ. ੭)-"ਤ੍ਰਿਕਟੁਤ੍ਰਿਫਲਾਰਾਤ੍ਰਿਯਵਕ੍ਸਾਰਂ ਮਧੁਪ੍ਲੁਤਮ੍| ਪ੍ਰਾਤਰਾਹਾਰਕਾਲੇ ਚ ਯੁਞ੍ਜੀਤ ਮੁਖਧਾਵਨਮ੍|| ਰਾਤ੍ਰਿਃ-ਹਰਿਦ੍ਰਾ| ਬਿਡਂ ਸੌਵਰ੍ਚਲਂ ਕੁਸ੍ਠਮਜਾਜੀਮਰੀਚਂ ਸਿਤਾ| ਧਾਤ੍ਰ੍ਯੇਲਾਪਦ੍ਮਕੋਸ਼ੀਰਪਿਪ੍ਪਲੀਚਨ੍ਦਨੋਤ੍ਪਲਮ੍|| ਰੋਧ੍ਰਂ ਤੇਜੋਵਤੀ ਪਥ੍ਯਾ ਯਵਕ੍ਸਾਰਂ ਕਟੁਤ੍ਰਯਮ੍| ਆਰ੍ਦ੍ਰਾਦਾਡਿਮਨਿਰ੍ਯਾਸਃ ਸਾਜਾਜੀਸਿਤਸ਼ਰ੍ਕਰਃ|| ਸਤੈਲਮਾਕ੍ਸਿਕਯੁਤਾਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰਃ ਕਵਲਗ੍ਰਹਾਃ| ਚਤੁਰੋਰੋਚਕਾਨ੍ ਹਨ੍ਯੁਰੇਕਦੋਸਸਮਸ੍ਤਜਾਨ੍|| ਕਾਰਵ੍ਯਜਾਜੀਮਰਿਚਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਵਕ੍ਸਾਮ੍ਲਦਾਡਿਮਮ੍| ਸੌਵਰ੍ਚਲਗੁਡਕ੍ਸੌਦ੍ਰਂ ਸਰ੍ਵਾਰੋਚਕਨਾਸ਼ਨਮ੍||" ਇਤਿ| ਵਙ੍ਗਸੇਨੇ(?)-"ਜਮ੍ਬ੍ਵਾਮ੍ਰਪਲ੍ਲਵਂ ਰੋਧ੍ਰਂ ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਚਯਚਿਤ੍ਰਕੌ| ਪਟੋਲਂ ਨਕ੍ਤਮਾਲਸ਼੍ਚ ਸ਼ਿਰੀਸਂ ਖਦਿਰਾਸਨੌ|| ਦਾਰ੍ਵੀ ਹਰਿਦ੍ਰਾ ਮੁਸ੍ਤਂ ਚ ਤੇਜੋਹ੍ਵਾ ਮਧੁਕਂ ਬਲਾ| ਏਤਾਨਿ ਸਮਭਾਗਾਨਿ ਕਸਾਯਮੁਪਸਾਧਯੇਤ੍|| ਕ੍ਵਲਗ੍ਰਹ ਇਤ੍ਯੇਸ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯੋ ਮਧੁਨਾ ਯੁਤਃ| ਸਰ੍ਵੇਸਾਂ ਮੁਖਰੋਗਾਣਾਮਰੁਚੀਨਾਂ ਚ ਨਾਸ਼ਨਃ|| ਸਾਡਵਸ਼੍ਚ ਕਪਿਤ੍ਥਾਨਾਂ ਸਵ੍ਯੋਸਮਧੁਸ਼ਰ੍ਕਰਃ| ਅਰੋਚਕੇਸੁ ਸਰ੍ਵੇਸੁ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤੋ ਧਾਰਿਤੋ ਮੁਖੇ|| ਆਰਨਾਲਂ ਚ ਸ਼ੁਕ੍ਤਂ ਚ ਮਾਰ੍ਦ੍ਵੀਕਮਦਿਰਾਸਵਾਃ| ਦਨ੍ਤਯੋਰਨ੍ਤਰੇ ਧਾਰ੍ਯਾਸ੍ਤਥੈਵ ਕਵਲਗ੍ਰਹਾਃ|| ਤ੍ਵਙ੍ਮੁਸ੍ਤਵੇਲਾਧਾਨ੍ਯਾਨਿ, ਮੁਸ੍ਤਮਾਮਲਕਂ ਤ੍ਵਚਾ| ਤ੍ਵਚੋਦਾਰ੍ਯਾਯਵਾਨ੍ਯਸ਼੍ਚ, ਪਿਪ੍ਪਲੀ ਤੇਜਵਤ੍ਯਪਿ|| ਯਵਾਨੀ ਤਿਤ੍ਤਿਡੀਕਂ ਚ, ਪਞ੍ਚੈਤੇ ਮੁਖਧਾਵਨਾਃ| ਸ਼੍ਲੋਕਪਾਦੇਸੁ ਵਿਹਿਤਾ ਰੋਚਨਾ ਮੁਖਸ਼ੋਧਨਾਃ|| ਕਾਰਞ੍ਜਂ ਦਨ੍ਤਕਾਸ੍ਠਂ ਚ ਵਿਧੇਯਮਰੁਚੌ ਸਦਾ| (ਵਙ੍ਗਸੇਨੇ ਅਰੋਚਕਾਧਿਕਾਰੇ ਸ਼੍ਲੋ. ੧੧)-"ਮਰਿਚਂ ਮਧੁਨਾ ਲੇਹ੍ਯਂ ਕਫਜੇਰੋਚਕੇ ਭਸ਼ਮ੍|| ਅਮ੍ਲੀਕਾਗੁਡਤੋਯਂ ਚ ਤ੍ਵਗੇਲਾਮਰਿਚਾਨ੍ਵਿਤਮ੍| ਅਭਕ੍ਤਚ੍ਛਨ੍ਦਰੋਗੇਸੁ ਸ਼ਸ੍ਤਂ ਕਵਲਧਾਰਣਮ੍|| ਸ਼ਙ੍ਗਵੇਰਰਸਂ ਚੈਵ ਮਧੁਨਾ ਸਹ ਯੋਜਯੇਤ੍| ਅਰੁਚਿਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਘ੍ਨਂ ਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਯਾਕਫਵਾਤਨੁਤ੍|| ਭੋਜਨਾਗ੍ਰੇ ਸਦਾ ਪਥ੍ਯਂ ਜਿਹ੍ਵਾਕਣ੍ਠਵਿਸ਼ੋਧਨਮ੍| ਅਗ੍ਨਿਸਨ੍ਦੀਪਨਂ ਹਦ੍ਯਂ ਲਵਣਾਰ੍ਦ੍ਰਕਭਕ੍ਸਣਮ੍|| ਕਾਰਵ੍ਯਜਾਜੀਪਤ੍ਰੈਲਾਵ੍ਯੋਸਵਕ੍ਸਾਮ੍ਲਦਾਡਿਮਮ੍| ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰਸ਼ਰ੍ਕਰਂ ਹਦ੍ਯਂ ਰੁਚਿਕਦ੍ਵਹ੍ਨਿਦੀਪਨਮ੍|| ਬਿਡਚੂਰ੍ਣਮਧੂਪੇਤੋ ਰਸੋ ਦਾਡਿਮਸਮ੍ਭਵਃ| ਅਸਾਧ੍ਯਾਮਪਿ ਸਂਹਨ੍ਯਾਦਰੁਚਿਂ ਵਕ੍ਤ੍ਰਧਾਰਿਤਃ|| ਸ਼ਿਗ੍ਰੂਫਲਾਨ੍ਯਸ੍ਟਾਦਸ਼ ਦਸ਼ ਮਰਿਚਂ ਵਿਂ[ਸ਼ਤਿਸ਼੍ਚ ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਃ| ਆਰ੍ਦ੍ਰਕਪਲਂ ਗੁਡਪਲਂ ਪ੍ਰਸ੍ਥਤ੍ਰਯਮਾਰਨਾਲਸ੍ਯ|| ਬਿਡਲਵਣਸਹਿਤਮੇਤਤ੍ ਖਜਾਹਤਂ ਸੁਰਭਿਗਨ੍ਧਾਢ੍ਯਮ੍| ਵ੍ਯਞ੍ਜਨਸਹਸ੍ਰਘਾਤਿ ਜ੍ਞੇਯਂ ਕਲਹਂਸਕਂ ਨਾਮ੍ਨਾ||" ਇਤਿ|]

ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)

ਸ੦-ਏਲਾਦਿਕਂ ਚੂਰ੍ਣਂ ਕ੍ਰਮੇਣ ਭਾਗਵਦ੍ਧਂ ਸਮਸ਼ਰ੍ਕਰਂ ਪ੍ਰਸੇਕਾਦੀਨ੍ ਹਨ੍ਤਿ|

ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)

ਆ੦ ਰ੦-[ ਸਮਸ਼ਰ੍ਕਰਚੂਰ੍ਣਮਾਹ-] ਏਲਾਤ੍ਵਗਿਤਿ| ਕੇਚਿਤ੍ਤ੍ਵਙ੍ਨਾਗਪੁਸ੍ਪਯੋਰ੍ਮਧ੍ਯੇ ਪਤ੍ਰਕਮਧਿਕਂ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਕੇਚਿਨ੍ਨਾਗਪੁਸ੍ਪਮਰੀਚਯੋਰ੍ਮਧ੍ਯੇ| ਪਾਠਤ੍ਰਯਮਪਿ ਪ੍ਰਮਾਣਮ੍|

ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)

ਸ੦-ਯਵਾਨੀਤ੍ਯਾਦਿ ਕੋਲਾਨ੍ਤਾਨਿ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਕਾਰ੍ਸਿਕਾਣਿ, ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਯਾਃ ਪਲਾਨਿ ਚਤ੍ਵਾਰਿ, ਧਾਨ੍ਯਕਾਦਿਕਮਰ੍ਧਕਾਰ੍ਸਿਕਂ, ਸ਼ਤਮੇਕਂ ਪਿਪ੍ਪਲੀਨਾਂ, ਦ੍ਵੇ ਸ਼ਤੇ ਮਰਿਚਸ੍ਯ ਚ, ਚੂਰ੍ਣਮਿਦਂ ਪਰਂ ਰੁਚ੍ਯਂ ਤਥਾ ਹਦਯਾਯ ਹਿਤਂ ਗ੍ਰਾਹਿ, ਵਿਬਨ੍ਧਾਦੀਨ੍ ਹਨ੍ਤਿ|

ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)

ਆ੦ ਰ੦-ਸਾਡਵਮਾਹ ਯਵਾਨੀਤਿ| ਔਸਧਂ-ਸ਼ੁਣ੍ਠੀ| ਕੋਲਂ-ਬਦਰਮ੍| ਵਰਾਙ੍ਗਂ-ਤ੍ਵਕ੍| ਸ਼ਤਂ-ਮੇਯਸ੍ਯ, ਨ ਮਾਨਸ੍ਯ ਕਰ੍ਸਾਦੇਃ| "ਸਙ੍ਖ੍ਯਾ ਫਲਾਨਾਂ ਸ਼ਤਸ਼ੋਪਲਾ ਸ੍ਯਾਤ੍|" ਇਤਿ ਵਚਨਾਤ੍|

ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)

ਸ੦-ਤਾਲੀਸਪਤ੍ਰਾਦਯੋ ਯਥੋਤ੍ਤਰਂ-ਉਤ੍ਤਰੋਤ੍ਤਰਂ, ਭਾਗਵਦ੍ਧਾਃ ਕਾਰ੍ਯਾਃ| ਤ੍ਵਕ੍ ਚ ਏਲਾ ਚ ਏਤੇਰ੍ਧਭਾਗਪ੍ਰਮਾਣੇ| ਏਤਚ੍ਚੂਰ੍ਣਂ ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਸ੍ਟਗੁਣਸ਼ਰ੍ਕਰਂ ਦੀਪਨਂ ਕਾਸਾਦਿਜਿਚ੍ਚ, ਪਾਣ੍ਡ੍ਵਾਦਿਘ੍ਨਂ ਮੂਢਵਾਤਾਨੁਲੋਮਨਂ ਚ|

ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)

ਆ੦ ਰ੦-ਤਾਲੀਸਾਦਿਮਾਹ ਤਾਲੀਸਪਤ੍ਰਮਿਤਿ| ਸ਼ੁਭਾ-ਵਂਸ਼ਰੋਚਨਾ| ਅਰ੍ਧਭਾਗਿਕੇ-ਮਿਲਿਤੇ ਤਾਲੀਸਸਮੇ| ਯੋਗਰਤ੍ਨੇ-"ਤਾਲੀਸੋਸਣਨਾਗਚਵ੍ਯਲਵਣੈਸ੍ਤੁਲ੍ਯਾਂਸ਼ਕੈਰ੍ਦ੍ਵਿਸ੍ਤਤਃ ਕਸ੍ਣਾ ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਕਤਿਤ੍ਤਿਡੀਕਹੁਤਭੁਕ੍ਤ੍ਵਗ੍ਜੀਰਕਾਖ੍ਯੈਰ੍ਯੁਤੈਃ| ਵਿਸ਼੍ਵੈਲਾਬਦਰਾਮ੍ਲਵੇਤਸਘਨੈਰ੍ਧਾਨ੍ਯਾਜਮੋਦਾਯੁਤੈਸ੍ਰ੍ਯਂਸ਼ੈਰ੍ਦਾਡਿਮਪਾਦ ਏਸ ਵਿਹਿਤਃ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਃ ਸਿਤਾਰ੍ਧਾਯੁਤਃ|| ਕਣ੍ਠਾਸ੍ਯੋਦਰਹਦ੍ਵਿਕਾਰਸ਼ਮਨਃ ਕਾਯਾਗ੍ਨਿਸਨ੍ਦੀਪਨੋ ਗੁਲ੍ਮਾਧ੍ਮਾਨਵਿਸੂਚਿਕਾਗੁਦਰੁਜਾਸ਼੍ਵਾਸਕ੍ਰਿਮਿਚ੍ਛਰ੍ਦਿਹਾ| ਕਾਸਾਰੁਚ੍ਯਤਿਸਾਰਮੂਢਮਰੁਤਾਂ ਹਦ੍ਰੋਗਿਣਾਂ ਕੀਰ੍ਤਿਤਸ਼੍ਚੂਰ੍ਣੋਯਂ ਭਿਸਜਾਮਤੀਵ ਦਯਿਤਃ ਖ੍ਯਾਤੋ ਮਹਾਖਾਣ੍ਡਵਃ|| ਲਵਙ੍ਗਕਙ੍ਕੋਲਮੁਸ਼ੀਰਚਨ੍ਦਨਂ ਨਤਂ ਸਨੀਲੋਤ੍ਪਲਕਸ੍ਣਜੀਰਕਮ੍| ਏਲਾ ਸਕਸ੍ਣਾਗੁਰੁਭਙ੍ਗਕੇਸਰਂ ਕਣਾ ਸਵਿਸ਼੍ਵਾ ਨਲਦਂ ਸਹਾਮ੍ਬੁਨਾ|| ਕਰ੍ਪੂਰਜਾਤੀਫਲਵਂਸ਼ਲੋਚਨਂ ਸਿਤਾਸ੍ਟਭਾਗਂ ਸਮਸੂਕ੍ਸ੍ਮਚੂਰ੍ਣਿਤਮ੍| ਸੁਰੋਚਨਂ ਤਰ੍ਪਣਮਗ੍ਨਿਦੀਪਨਂ ਬਲਪ੍ਰਦਂ ਵਸ੍ਯਤਮਂ ਤ੍ਰਿਦੋਸਨੁਤ੍|| ਉਰੋਵਿਬਨ੍ਧਂ ਤਮਕਂ ਗਲਗ੍ਰਹਂ ਸਕਾਸਹਿਧ੍ਮਾਰੁਚਿਯਕ੍ਸ੍ਮਪੀਨਸਮ੍| ਗ੍ਰਹਣ੍ਯਤੀਸਾਰਮਥਾਸਜਃ ਕ੍ਸਯਂ ਪ੍ਰਮੇਹਗੁਲ੍ਮਾਂਸ਼੍ਚ ਨਿਹਨ੍ਤਿ ਸਤ੍ਵਰਮ੍|| ਕਰ੍ਪੂਰਚੋਚਕਙ੍ਕੋਲਜਾਤੀਫਲਦਲਾਃ ਸਮਾਃ| ਲਵਙ੍ਗਨਾਗਮਰਿਚਕਸ੍ਣਾਸ਼ੁਣ੍ਠ੍ਯੋ ਵਿਵਰ੍ਧਿਤਾਃ| ਚੂਰ੍ਣਂ ਸਿਤਾਸਮਂ ਹਦ੍ਯਂ ਰੋਚਨਂ ਕ੍ਸਯਕਾਸਜਿਤ੍| ਵੈਸ੍ਵਰ੍ਯਸ਼੍ਵਾਸਗੁਲ੍ਮਾਰ੍ਸ਼ਸ਼੍ਰ੍ਚ੍ਛਾਰ੍ਦਿਕਣ੍ਠਾਮਯਾਪਹਮ੍|| ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਂ ਚਾਨ੍ਨਪਾਨੇ ਵਾ ਭੇਸਜਦ੍ਵੇਸਿਣਾਂ ਹਿਤਮ੍|" ਇਤਿ| ਵਿਵਰ੍ਧਿਤਾਃ-ਕ੍ਰਮੇਣ ਭਾਗੋਤ੍ਤਰਾਃ|

ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)

ਸ੦-ਅਰ੍ਕਾਦਿਜਲੇ ਰਾਤ੍ਰਿਸ੍ਥਿਤੈਰ੍ਯਵੈਃ ਸਕ੍ਤੂਨ੍ ਕਲ੍ਪਿਤਾਨ੍ ਭਕ੍ਸ੍ਯਾਂਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਸੇਕੇ ਭਕ੍ਸਯੇਤ੍| ਬਲਵਾਨ੍ ਕਟੁਤਿਕ੍ਤਕੈਰ੍ਵਮੇਤ੍| ਤਥਾ, ਸ਼ੂਲ੍ਯਂ ਜਾਙ੍ਗਲਂ ਮਾਂਸਂ ਭਕ੍ਸਯੇਤ੍| ਸ਼ੁਸ੍ਕਾਂਸ਼੍ਚ ਭਕ੍ਸ੍ਯਾਨ੍ ਭੋਜਯੇਤ੍| ਭੋਜ੍ਯਵਿਸ਼ੇਸਾਨ੍ ਲਘੁਤਰਾਨ੍ ਭਕ੍ਸਯੇਤ੍| ਚਣਕਾਦਿਰਸਮਨੁ-ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍, ਪਿਬੇਤ੍|

ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)

ਆ੦ ਰ੦-ਅਥੋਪਦ੍ਰਵਚਿਕਿਤ੍ਸਾ| ਤਤ੍ਰ ਪ੍ਰਸੇਕਚਿਕਿਤ੍ਸਾਮਾਹ-ਅਰ੍ਕਾਮਤਾਕ੍ਸਾਰਜਲ ਇਤਿ| ਅਰ੍ਕਗੁਡੂਚ੍ਯੋਃ ਕ੍ਸਾਰਸ੍ਯ ਕ੍ਸਾਰਵਿਧਿਨਾ ਗਹੀਤੇ ਜਲੇ ਰਾਤ੍ਰਿਮੁਸਿਤੈਰ੍ਯਵੈਃ ਸਕ੍ਤਵੋ ਭਕ੍ਸ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਕਲ੍ਪ੍ਯਾਃ| ਯਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰਸੇਕੀ ਬਲਵਾਨ੍ ਸ ਕਟੁਤਿਕ੍ਤੈਰ੍ਵਮੇਤ੍| ਚਣਕਾਦੀਨਾਂ ਰੂਕ੍ਸਾਣਾਂ ਰਸੋ-ਯੂਸਃ, ਅਨੁਪਾਨੇ|

ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)

ਸ੦-ਵਾਯੁਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਣਂ ਕ੍ਸਿਪਤਿ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣੋਤਿਪ੍ਰਸੇਕੇਨ ਹੇਤੁਭੂਤੇਨ ਤਂ ਕਫਪ੍ਰਸੇਕਂ ਵਿਦ੍ਵਾਨ੍ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋਸ੍ਣੈਰੇਵ ਨਿਰ੍ਜਯੇਤ੍|

ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)

ਆ੦ ਰ੦-ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਨ੍ਤਰਮਾਹ-ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣ ਇਤਿ| ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਕਫਸ੍ਯਾਤਿਪ੍ਰਸੇਕੇਨ ਕ੍ਸੀਣਤ੍ਵੇ ਸਤਿ ਕੁਪਿਤੋ ਵਾਯੁਃ ਕ੍ਸੀਣਮਪਿ ਕਫਂ ਬਲਾਦਸ੍ਯਤਿ-ਪ੍ਰੇਰਯਤਿ, ਤਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋਸ੍ਣੇਨ ਚੌਸਧੇਨ ਨਿਰ੍ਜਯੇਤ੍-ਨ ਰੂਕ੍ਸਸ਼ੀਤੇਨ| ਵਿਦ੍ਵਾਨ੍-ਅਵਸ੍ਥੋਪਚਾਰਜ੍ਞੋ ਵੈਦ੍ਯਃ|

ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)

ਸ੦-ਇਮਂ-ਕਫਪ੍ਰਸੇਕੋਕ੍ਤਂ, ਕ੍ਰਿਯਾਕ੍ਰਮਂ ਪੀਨਸੇ ਵਮਥੌ-ਛਰ੍ਦਿਸਿ ਚ, ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍|

ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)

ਆ੦ ਰ੦-ਛਰ੍ਦਿਪੀਨਸਯੋਃ ਪ੍ਰਸੇਕਚਿਕਿਤ੍ਸਾਮਾਹ-ਪੀਨਸੇਪੀਤਿ|

ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)

ਸ੦-ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਪੀਨਸੇਭ੍ਯਙ੍ਗਾਨ੍ ਸ੍ਨੇਹਾਨ੍ ਸ੍ਵੇਦਾਂਸ਼੍ਚ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਨ੍ ਸ਼ੀਲਯੇਤ੍| ਕੈਃ ? ਉਤ੍ਕਾਰਿਕਾਪਿਣ੍ਡੈਃ| ਕੇਸੁ ? ਸ਼ਿਰਃਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਗਲਾਦਿਸੁ| ਲਵਣਾਦੀਂਸ਼੍ਚ ਰਸਾਨ੍ ਸ੍ਨੇਹੋਪਸਂਹਿਤਾਨ੍ ਸ਼ੀਲਯੇਤ੍|

ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)

ਆ੦ ਰ੦-ਪੀਨਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸਮਾਹ-ਵਿਸ਼ੇਸਾਦਿਤਿ| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਨ੍ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਦ੍ਰਵ੍ਯਕਤਾਨ੍| ਉਤ੍ਕਾਰਿਕਾਸ਼੍ਚ ਪਿਣ੍ਡਾਸ਼੍ਚੇਤਿ ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਃ| ਪਿਣ੍ਡਾਃ-ਪਿਣ੍ਡਾਕਾਰਾ ਭਕ੍ਸ੍ਯਾਃ|

ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)

ਸ੦-ਸ਼ਿਰੋਂਸਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸ਼ੂਲੇਸੁ ਦੋਸਾਨੁਸਾਰੇਣੋਪਕ੍ਰਮਃ ਕਾਰ੍ਯਃ| ਤੇਸ੍ਵੌਦਕਾਨੂਪਮਾਂਸੈਸ਼੍ਚ੍ਤੁਃਸ੍ਨੇਹਯੁਤਾਃ ਸੁਸਂਸ੍ਕਤਾ ਉਪਨਾਹਾ ਇਸ੍ਟਾਃ|

ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)

ਆ੦ ਰ੦-ਸ਼ਿਰਃਸ਼ੂਲਾਦਿਚਿਕਿਤ੍ਸਾਮਾਹਸ਼ਿਰੋਂਸਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸ਼ੂਲੇਸ੍ਵਿਤਿ| ਵਾਤਜੇਸੁ ਵਿਸ਼ੇਸਮਾਹ-ਔਦਕਾਨੂਪਪਿਸ਼ਿਤੈਰਿਤਿ| ਸੁਸਂਸ੍ਕਤਾਃ-ਕਟੁਪਟ੍ਵਮ੍ਲੈਃ|

ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)

ਸ੦-ਦੋਸਸਂਸਰ੍ਗੇ ਚ-ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵੇ, ਤਗਰਾਦਿਭਿਃ ਪ੍ਰਲੇਪ ਇਸ੍ਯਤੇ| ਤਥੈਵ ਬਲਾਦਿਭਿਃ ਘਤਮਧੁਕੋਤ੍ਪਲਯੁਤੈਃ, [ਤਥਾ] ਪੁਨਰ੍ਨਵਾਦਿਭਿਃ|

ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)

ਆ੦ ਰ੦-ਸਂਸਰ੍ਗਜੇਸੁ ਵਿਸ਼ੇਸਮਾਹ ਦੋਸਸਂਸਰ੍ਗ ਇਤਿ| ਤ੍ਰਿਭਿਰਰ੍ਧੈਸ੍ਤ੍ਰਯੋ ਲੇਪਾਃ| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਤੁ ਦ੍ਵਾਵਧਿਕੌ (ਚਿ. ਅ. ੭)-"ਪਲਙ੍ਕਸਾ ਦੇਵਦਾਰੁ ਚਨ੍ਦਨਂ ਮਧੁਕਂ ਘਤਮ੍| ਅਭੀਰੁਯਸ੍ਟੀਮਧੁਕਂ ਪਯਸ੍ਯਾ ਕਟ੍ਤਣਂ ਘਤਮ੍||" ਇਤਿ|

ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)

ਸ੦-ਨਸ੍ਯਂ ਤਥਾ ਧੂਮਪਾਨਾਨੀਸ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਤਥਾ, ਔਤ੍ਤਰਭਕ੍ਤਿਕਾਸ਼੍ਚ ਸ੍ਨੇਹਾਃ| ਤੈਲਾਨ੍ਯਭ੍ਯਙ੍ਗਯੋਗੀਨਿ-ਅਭ੍ਯਙ੍ਗਯੋਗਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਾਨਿ| ਤਥਾ ਬਸ੍ਤਿਕਰ੍ਮ-"ਪ੍ਰਾਕ੍ਸ੍ਨੇਹਃ" (ਹ.ਸੂ.ਅ.੧੯/੬੩) ਇਤ੍ਯਾਦਿਕਮ੍, ਪਰਂ-ਚੇਸ੍ਟਮ੍|

ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)

ਆ੦ ਰ੦-ਨਸ੍ਯਾਦੀਨ੍ਯਾਹ ਨਾਵਨਮਿਤਿ| ਉਤ੍ਤਰਭਕ੍ਤਿਕਾਃ-ਭੋਜਨੋਤ੍ਤਰਂ ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਾਃ| ਪਰਂ-ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਮ੍|

ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)

ਸ੦-ਸ਼ਙ੍ਗਾਦ੍ਯੈਃ-ਸ਼ਙ੍ਗਜਲੌਕੋਲਾਬੁਭਿਃ, ਯਥਾਦੋਸਂ-ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਕਫਦੁਸ੍ਟਂ, ਰਕ੍ਤਮੇਸਾਂ-ਯਕ੍ਸ੍ਮਿਣਾਂ, ਹਰੇਤ੍| ਪ੍ਰਲੇਪਃ ਪਦ੍ਮਕਾਦਿਭਿਃ ਸਘ੍ਰੁਤੈਃ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਃ, ਦੂਰ੍ਵਾਦਿਭਿਰ੍ਵਾ ਘਤਾਪ੍ਲੁਤੈਃ| ਵਟਾਦਿਨਾ-ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧਾਦਿਨਾ, ਸਿਦ੍ਧੇਨ ਤੈਲੇਨਾਭ੍ਯਙ੍ਗਃ ਸ਼ਸ੍ਤਃ| ਸ਼ਤਧੌਤੇਨ ਵਾ ਘਤੇਨ ਤਥਾ ਕ੍ਸੀਰੇਣ ਸੇਕਃ ਸ਼ਸ੍ਤਃ| ਮਧੁਯਸ੍ਟਿਕਾਜਲੇਨ ਵਾ|

ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)

ਆ੦ ਰ੦-ਰਕ੍ਤਦੁਸ੍ਟੌ ਵਿਸ਼ੇਸਮਾਹਸ਼ਙ੍ਗਾਦ੍ਯੈਰ੍ਵੇਤਿ| "ਵਾਤਾਦਿਧਾਮ ਵਾ ਸ਼ਙ੍ਗਜਲੌਕੋਲਾਬੁਭਿਃ ਕ੍ਰਮਾਤ੍|" (ਹ. ਸੂ. ਅ. ੨੬|੫੫)ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਤ੍ਵਾਤ੍| ਏਸਾਂ-ਸ਼ਿਰੋਂਸਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸ਼ੂਲਿਨਾਮ੍| ਕੇਸਰਂ-ਪਦ੍ਮਸ੍ਯ ਵਟਾਦਿਃ-ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧਾਦਿਗਣਃ|-

ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)

ਸ੦-ਬਾਹੁਲ੍ਯੇਨੋਪਹਤਾਗ੍ਨਿਤ੍ਵਾਤ੍ਕਾਰਣਾਤ੍ ਪਿਚ੍ਛਯਾ ਸਹਾਤਿਸਾਰ੍ਯਤੇ ਯਕ੍ਸ੍ਮੀ| ਤਸ੍ਯਾਤਿਸਾਰੇ ਗ੍ਰਹਣ੍ਯਾਂ ਚ ਯਦੁਕ੍ਤਮੌਸਧਂ ਤਦ੍ਧਿਤਮ੍|

ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)

ਆ੦ ਰ੦-ਅਤਿਸਾਰਚਿਕਿਤ੍ਸਾਮਾਹ ਪ੍ਰਾਯੇਣੇਤਿ| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਤੁ (ਚਿ. ਅ. ੭)-"ਸਨਾਗਰਾਨਿਨ੍ਦ੍ਰਯਵਾਨ੍ ਪਾਯਯੇਤ੍ਤਣ੍ਡੁਲਾਮ੍ਬੁਨਾ| ਜੀਰ੍ਣੇਸੁ ਤੇਸੁ ਪੇਯਾਂ ਚ ਚਾਙ੍ਗੇਰੀਤਕ੍ਰਦਾਡਿਮੈਃ|| ਪਾਠਾ ਬਿਲ੍ਵਯਵਾਨੀਨਾਂ ਚੂਰ੍ਣਂ ਤਕ੍ਰੇਣ ਵਾ ਪਿਬੇਤ੍| ਸੁਰਯਾ ਵਾ ਪ੍ਲੁਤਾਂ ਪਾਥਾਂ ਸਨਾਗਰਦੁਰਾਲਭਾਮ੍|| ਜਮ੍ਬ੍ਵਾਮ੍ਰਬਿਲ੍ਵਮਧ੍ਯਂ ਵਾ ਸਕਪਿਤ੍ਥਂ ਸਨਾਗਰਮ੍| ਪੇਯਾਮਣ੍ਡੇਨ ਯੋਗੈਸ਼੍ਚ ਪਾਠਾਦ੍ਯੈਃ ਕਾਰਯੇਤ੍ਤ੍ਰਿਭਿਃ|| ਸਸੂਪ੍ਯਧਾਨ੍ਯਾਨ੍ ਸਸ੍ਨੇਹਾਨ੍ ਸਾਮ੍ਲਾਨ੍ ਸਲਵਣਾਨ੍ ਖਲਾਨ੍| ਵੇਤਸਾਰ੍ਜੁਨਜਮ੍ਬੂਨਾਂ ਮਣਾਲੀਕਸ੍ਣਗਨ੍ਧਯੋਃ|| ਸ਼੍ਰੀਪਰ੍ਣ੍ਯਾ ਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗਸ੍ਯ ਧਾਤਕ੍ਯਾ ਦਾਡਿਮਸ੍ਯ ਚ| ਚਾਙ੍ਗੇਰ੍ਯਾ ਮਦਯਨ੍ਤ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਯੂਥਿ ਕਾਯਾਸ਼੍ਚ ਪਲ੍ਲਵੈਃ|| ਕਾਲਵਿਦ੍ਦੁਗ੍ਧਿਕਾਯਾਸ਼੍ਚ ਚੁਕ੍ਰਿਕਾਯਾਸ਼੍ਚ ਯੋਜਯੇਤ੍| ਖਲਾਨ੍ ਦਧਿਸਰੋਪੇਤਾਨ੍ ਸਸਰ੍ਪਿਸ੍ਕਾਨ੍ ਸਦਾਡਿਮਾਨ੍|| ਰੋਚਨਾਨ੍ ਦੀਪਨਾਨ੍ ਹਦ੍ਯਾਨਤੀਸਾਰਹਰਾਨ੍ ਪਰਾਨ੍|" ਇਤਿ| ਪੇਯਾਯਾ ਮਣ੍ਡੇਨ ਭਕ੍ਤਸ੍ਯ[|ਨ੍]ਤੇ ਜਮ੍ਬ੍ਵਾਦਿਚੂਰ੍ਣਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਮਣਾਲੀ-ਪਦ੍ਮਿਨੀ| ਕਸ੍ਣਗਨ੍ਧਾ-ਸ਼ਿਗ੍ਰੁਃ| ਮਦਯਨ੍ਤ੍ਯਾਃ-ਮਲ੍ਲਿਕਾਯਾਃ| ਚੁਕ੍ਰਿਕਾ-ਵਿ ਦਾ| ਤਥਾ (ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਚਿ. ਅ. ੭)-"ਜ੍ਵਰਾਦਿਸ੍ਵਪਿ ਕੁਰ੍ਵੀਤ ਵਿਕਾਰੇਸੁ ਯਥਾਮਯਮ੍| ਬਹ੍ਵਾਮਯਸਮੂਹੋ ਹਿ ਯਕ੍ਸ੍ਮਾਤਃ ਸੋਤਿਦੁਃਸਹਃ||" ਇਤਿ|

ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)

ਸ੦-ਤਥਾ, ਰਾਜਯਕ੍ਸ੍ਮਿਣਃ ਸ਼ੁਸ੍ਯਤਃ ਸਤਃ ਪੁਰੀਸਂ ਯਤ੍ਨੇਨ ਰਕ੍ਸੇਤ੍| ਕਿਮਿਤ੍ਯਾਹ-ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਤਸ੍ਯ-ਸ਼ੋਸਿਣਃ, ਸਰ੍ਵਧਾਤੁਕ੍ਸਯਾਰ੍ਤਸ੍ਯ ਸਤੋ ਵਿਡ੍ਬਲਮੇਵ ਬਲਂ-ਨ ਧਾਤ੍ਵਾਦਿਜਂ ਬਲਮ੍|

ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)

ਸ੦-ਮਾਂਸਮੇਵ ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ-ਦੇਸ਼ਕਾਲਸਾਤ੍ਮ੍ਯਾਦਿਲਕ੍ਸਣਯਾ, ਭਕ੍ਸਯਤੋ ਮਾਰ੍ਦ੍ਵੀਕਂ ਚ ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ ਪਿਬਤੋ ਵੇਗਮਧਾਰਯਤੋ ਯਕ੍ਸ੍ਮਾ ਅਨ੍ਤਰਂ-ਅਵਕਾਸ਼ਂ, ਨ ਲਭਤੇ| ਤਥਾ, ਸੁਰਾਦੀਨਨੁਪਾਨਾਰ੍ਥਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਮਾਂਸਾਨਿ ਭਕ੍ਸਯੇਤ੍| ਤਤ੍-ਸੁਰਾਦ੍ਯਨੁਪਾਨਂ ਮਾਂਸਭਕ੍ਸਣਂ ਚ, ਸ੍ਰੋਤੋਵਿਬਨ੍ਧਭੋਕ੍ਸਾਰ੍ਥਂ ਬਲਾਯੌਜਸਸ਼੍ਚ ਪੁਸ੍ਟਯੇ|

ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)

ਆ੦ ਰ੦-ਮਾਂਸਮਦ੍ਯਪ੍ਰਯੋਗਮਾਹ ਮਾਂਸਮੇਵੇਤਿ|

ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)

ਸ੦-ਸ੍ਨੇਹਾਦਿਕੋਸ੍ਠੇਸੁ ਸ੍ਵਭ੍ਯਕ੍ਤਂ ਸਨ੍ਤਮਵਗਾਹਯੇਤ੍-ਨਿਮਗ੍ਨਂ ਸ੍ਥਾਪਯੇਤ੍| ਤਤਃ ਕੋਸ੍ਠਾਦੁਤ੍ਤੀਰ੍ਣਂ ਭੂਯਃ ਪੁਨਰ੍ਮਿਸ਼੍ਰਕੈਃ ਸ੍ਨੇਹੈਃ-ਗੁਲ੍ਮੋਕ੍ਤੈਃ (ਹ.ਚਿ.ਅ.੧੪/੮੯), ਅਭ੍ਯਕ੍ਤਂ ਸੁਖ਼ੈਃ-ਸੁਖ਼ਾਵਹੈਰ੍ਨ ਦੁਸ੍ਕਰੈਃ, ਕਰੈਃ ਸੁਖ਼ੇਨ ਤਿਸ੍ਠਨ੍ਤਂ ਮਦ੍ਗੀਯਾਤ੍| ਪਰਂ-ਅਤਿਸ਼ਯੇਨ, ਸੁਖ਼ਂ ਯਥਾ ਭਵਤਿ ਤਥੋਦ੍ਵਰ੍ਤਯੇਤ੍|

ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)

ਆ੦ ਰ੦-ਅਵਗਾਹਾਦੀਨ੍ਯਾਹਸ੍ਨੇਹਕ੍ਸੀਰਾਮ੍ਬੁਕੋਸ੍ਠੇਸ੍ਵਿਤਿ| ਅਵਗਾਹਾਭ੍ਯਙ੍ਗਮਰ੍ਦਨੋਦ੍ਵਰ੍ਤਤਾਨਿ ਕ੍ਰਮੇਣ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਮਿਸ਼੍ਰਕੋ-ਯਮਕਾਦਿਃ|-

ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)

ਸ੦-ਜੀਵਨ੍ਤ੍ਯਾਦਿਕਂ ਕਿਣ੍ਵਪਰ੍ਯਨ੍ਤਂ ਸਰ੍ਵਮੇਕਤ੍ਰ ਚੂਰ੍ਣਯੇਤ੍| ਵਿਕਸਾ-ਮਞ੍ਜਿਸ੍ਠਾ| ਯਵਚੂਰ੍ਣਂ ਸਰ੍ਵੇਭ੍ਯਸ੍ਤ੍ਰਿਗੁਣਂ ਦਧ੍ਨਾ ਯੁਕ੍ਤਂ ਸਮਾਕ੍ਸਿਕਮੇਤਦੁਦ੍ਵਰ੍ਤਨਂ ਕਾਰ੍ਯਂ ਪੁਸ੍ਟ੍ਯਾਦਿਪ੍ਰਦਮ੍|

ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)

ਆ੦ ਰ੦-ਉਦ੍ਵਰ੍ਤਨਯੋਗਮਾਹ ਜੀਵਨ੍ਤੀਮਿਤਿ| ਸ਼ਤਵੀਰ੍ਯਾਂ-ਸ਼ਤਾਵਰੀਮ੍| ਵਿਕਸਾਂ-ਮਞ੍ਜਿਸ੍ਠਾਮ੍| ਤਣ੍ਡੁਲਾਨ੍-ਸ਼ਾਲੀਨਾਮ੍| ਉਤ੍ਸਾਦਨਂ-ਉਦ੍ਵਰ੍ਤਨਮ੍|

ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)

ਸ੦-ਗੌਰਸਰ੍ਸਪਾਣਂ ਕਲ੍ਕੇਨ ਸ੍ਨਾਨੀਯੈਃ-ਸ੍ਨਾਨਾਰ੍ਹੈਰ੍ਗਨ੍ਧਦ੍ਰਵ੍ਯਵਿਸ਼ੇਸੈਃ, ਔਸਧਿਭਿਸ਼੍ਚ-ਸਹਦੇਵ੍ਯਾਦਿਭਿਃ, ਤੌ-ਹੇਮਨ੍ਤਾਦਿਕੇ, ਸੁਖ਼ਾਵਹੈਃ-ਉਸ੍ਣਾਦਿਭਿਃ, ਤੋਯੈਰ੍ਜੀਵਨੀਯਦ੍ਰਵ੍ਯਸ਼ਤੈਃ ਸ੍ਨਾਯਾਤ੍|

ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)

ਆ੦ ਰ੦-ਸ੍ਨਾਨਮਾਹ ਗੌਰਸਰ੍ਸਪਕਲ੍ਕੇਨੇਤਿ| ਸ੍ਨਾਨੈਃ-ਗ੍ਰਹਸ੍ਨਾਨੋਕ੍ਤੈਃ ਦ੍ਰਵ੍ਯੈਰ੍ਮਨ੍ਤ੍ਰੈਸ਼੍ਚਾਸੌਧਿਭਿਃ ਸਂਜ੍ਞਾਭਿਃ|

ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)

ਸ੦-ਤਥਾ, ਗਨ੍ਧੈਃ-ਚਨ੍ਦਨਕੁਙ੍ਕੁਮਾਦਿਭਿਃ, ਮਾਲ੍ਯੈਃ-ਕੁਸੁਮੈਃ, ਆਦਿਸ਼ਬ੍ਦੇਨਾਲਙ੍ਕਾਰਾਦਿਗ੍ਰਹਣਂ, ਤੈਰ੍ਭੂਸਾਮਲਕ੍ਸ੍ਮੀਘ੍ਨੀਂ ਸੇਵੇਤ|

ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)

ਆ੦ ਰ੦-ਅਨੁਲੇਪਨਾਦੀਨ੍ਯਾਹ ਗਨ੍ਧਮਾਲ੍ਯਾਦਿਕਾਮਿਤਿ|

ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)

ਸ੦-ਤਥਾ, ਸੁਹਦਾਂ-ਬਨ੍ਧੂਨਾਂ, ਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍| ਗੀਤਸ੍ਯ ਵਾਦਿਤ੍ਰਾਣਾਂ ਤਥੋਤ੍ਸਵਸ੍ਯ-ਪੁਤ੍ਰਜਨ੍ਮਵਿਵਾਹਾਦੇਃ, ਸਂਸ਼੍ਰਵਣਮ੍| ਤਥਾ, ਬਸ੍ਤਯਃ ਕ੍ਸੀਰਸਰ੍ਪੀਸਿ-ਕ੍ਸੀਰਾਣਾਂ ਘਤਾਨਿ, ਮਦ੍ਯਮਾਂਸਾਨਾਂ ਸੁਸ਼ੀਲਤਾ| ਤਥਾ, ਦੈਵਵ੍ਯਪਾਸ਼੍ਰਯਂ-ਬਲਿਮਙ੍ਗਲਹੋਮਪ੍ਰਾਯਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤਾਦਿਕਮ੍| ਤਥਾ, ਅਥਵੋਕ੍ਤਂ-ਅਥਰ੍ਵਵੇਦਵਿਹਿਤਂ ਯਾਗਾਦਿਕਂ ਚ, ਪੂਜਿਤਂ-ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਮੇਤਦਤ੍ਰੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਗਾਙ੍ਕਦਤ੍ਤਪੁਤ੍ਰਸ਼੍ਰੀਮਦਰੁਣਦਤ੍ਤਵਿਰਚਿਤਾਯਾਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਹਦਯਟੀਕਾਯਾਂ ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਚਤੁਰ੍ਥੇ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਸ੍ਥਾਨੇ ਰਾਜਯਕ੍ਸ੍ਮਾਦਿਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਨਾਮ ਪਞ੍ਚਮੋਧ੍ਯਾਯਃ ਸਮਾਪ੍ਤਃ|| ੫||

ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)

ਆ੦ ਰ੦-ਸੁਹਦ੍ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਦੀਨ੍ਯਾਹ ਸੁਹਦਾਂ ਦਰ੍ਸ਼ਨਮਿਤਿ| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ (ਚਿ.ਅ. ੭) "ਇਸ੍ਟ੍ਯਾ ਯਯਾ ਚ ਚਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਯ ਰਾਜਯਕ੍ਸ੍ਮਾ ਪੁਰਾ ਜਿਤਃ| ਪੁਰੋਹਿਤਃ ਪ੍ਰਯੁਞ੍ਜੀਤ ਵੇਦੋਕ੍ਤਾਂ ਤਾਂ ਜਿਤਾਤ੍ਮਨਃ|| ਅਜਾ ਵਾ ਪਰ੍ਯੁਪਾਸੀਤ ਸਣ੍ਮਾਸਾਨੁਟਜੇ ਵਸਨ੍| ਤਤ੍ਪਯੋਮੂਤ੍ਰਵਿਡ੍ਵਤ੍ਤਿਪਰਿਸੇਕਪ੍ਰਘਰ੍ਸਣਃ|| ਤਾਭਿਃ ਪਰਿਵਤਃ ਸ੍ਵਪ੍ਯਾਤ੍ਤਚ੍ਛਾਕਦ੍ਰੇਣੁਸਂਸ੍ਤਰੇ| ਏਤਦ੍ਰਸਾਯਨਂ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਂ ਰੋਗਰਾਜਸ੍ਯ ਨਾਸ਼ਨਮ੍||" ਇਤਿ| ਇਤਿ ਹੇਮਾਦ੍ਰਿਟੀਕਾਯਾਮਾਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨੇ| ਰਾਜਯਕ੍ਸ੍ਮਪ੍ਰਕਰਣਂ ਸਾਮਸ੍ਤ੍ਯੇਨ ਨਿਰੂਪਿਤਮ੍|| ੫||