Adhikarana ૧ (૧-૨) · Śloka ૨
અથાતો વર્ત્મગતરોગવિજ્ઞાનીયમધ્યાયં વ્યાખ્યાસ્યામઃ ||૧|| યથોવાચ ભગવાન્ ધન્વન્તરિઃ ||૨||
अथातो वर्त्मगतरोगविज्ञानीयमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
સન્ધિગતરોગાનન્તરં ‘વર્ત્મશુક્લસ્ય સન્ધૌ ચરન્તોઽન્તર્નયનં દૂષયન્તિ’ ઇતિ વર્ત્મનોઽનન્તરનિર્દિષ્ટત્વાદ્વર્ત્મગતરોગવિજ્ઞાનીયારમ્ભો યુક્ત ઇત્યત આહ- અથાત ઇત્યાદિ||૧-૨||
Adhikarana ૨ (૩-૪) · Śloka ૪
પૃથગ્દોષાઃ સમસ્તા વા યદા વર્ત્મવ્યપાશ્રયાઃ | સિરા વ્યાપ્યાવતિષ્ઠન્તે વર્ત્મસ્વધિકમૂર્ચ્છિતાઃ ||૩|| વિવર્ધ્ય માંસં રક્તં ચ તદા વર્ત્મવ્યપાશ્રયાન્ | વિકારાઞ્જનયન્ત્યાશુ નામતસ્તાન્નિબોધત ||૪||
पृथग्दोषाः समस्ता वा यदा वर्त्मव्यपाश्रयाः | सिरा व्याप्यावतिष्ठन्ते वर्त्मस्वधिकमूर्च्छिताः ||३|| विवर्ध्य मांसं रक्तं च तदा वर्त्मव्यपाश्रयान् | विकाराञ्जनयन्त्याशु नामतस्तान्निबोधत ||४||
🔊 Audio coming soon
સમ્પ્રાપ્તિમાહ- પૃથગિત્યાદિ| યદા પૃથક્ સમસ્તા વા અધિકમૂર્ચ્છિતા અતિશયપ્રકુપિતા દોષા વર્ત્મવ્યપાશ્રયાઃ અપશબ્દસ્યોપસર્ગસ્ય મધ્યવચનત્વાદ્વર્ત્મમધ્યગતાઃ સિરા વ્યાપ્ય વર્ત્મસ્વવતિષ્ઠન્તે, તદા વર્ત્મવ્યપાશ્રયાન્ વિકારાન્ શીઘ્રં જનયન્તીતિ સમ્બન્ધઃ| અમું પાઠં પઞ્જિકાકારો ન પઠતિ, જેજ્જટપઠિતત્વાદસ્માભિરપિ પઠિતઃ||૩-૪||
Adhikarana ૩ (૫-૮) · Śloka ૯
ઉત્સઙ્ગિન્યથ કુમ્ભીકા પોથક્યો વર્ત્મશર્કરા | તથાઽર્શોવર્ત્મ શુષ્કાર્શસ્તથૈવાઞ્જનનામિકા ||૫|| બહલં વર્ત્મ યચ્ચાપિ વ્યાધિર્વર્ત્માવબન્ધકઃ | ક્લિષ્ટકર્દમવર્ત્માખ્યૌ શ્યાવવર્ત્મ તથૈવ ચ ||૬|| પ્રક્લિન્નમપરિક્લિન્નં વર્ત્મ વાતહતં તુ યત્ | અર્બુદં નિમિષશ્ચાપિ શોણિતાર્શશ્ચ યત્ સ્મૃતમ્ ||૭|| લગણો બિશનામા ચ પક્ષ્મકોપસ્તથૈવ ચ | એકવિંશતિરિત્યેતે વિકારા વર્ત્મસંશ્રયાઃ ||૮|| નામભિસ્તે સમુદ્દિષ્ટા... |૯|
उत्सङ्गिन्यथ कुम्भीका पोथक्यो वर्त्मशर्करा | तथाऽर्शोवर्त्म शुष्कार्शस्तथैवाञ्जननामिका ||५|| बहलं वर्त्म यच्चापि व्याधिर्वर्त्मावबन्धकः | क्लिष्टकर्दमवर्त्माख्यौ श्याववर्त्म तथैव च ||६|| प्रक्लिन्नमपरिक्लिन्नं वर्त्म वातहतं तु यत् | अर्बुदं निमिषश्चापि शोणितार्शश्च यत् स्मृतम् ||७|| लगणो बिशनामा च पक्ष्मकोपस्तथैव च | एकविंशतिरित्येते विकारा वर्त्मसंश्रयाः ||८|| नामभिस्ते समुद्दिष्टा... |९|
🔊 Audio coming soon
તે ચ વર્ત્માશ્રયા રોગા એકવિંશતિરભિહિતાઃ, અતસ્તાનેવ નામ્ના નિર્દિશન્નાહ- ઉત્સઙ્ગિનીત્યાદિ||૫-૮||-
Adhikarana ૪ (૯) · Śloka ૧૦
...લક્ષણૈસ્તાન્ પ્રચક્ષ્મહે | અભ્યન્તરમુખી બાહ્યોત્સઙ્ગેઽધો વર્ત્મનશ્ચ યા ||૯|| વિજ્ઞેયોત્સઙ્ગિની નામ તદ્રૂપપિડકાચિતા |૧૦|
...लक्षणैस्तान् प्रचक्ष्महे | अभ्यन्तरमुखी बाह्योत्सङ्गेऽधो वर्त्मनश्च या ||९|| विज्ञेयोत्सङ्गिनी नाम तद्रूपपिडकाचिता |१०|
🔊 Audio coming soon
નામતસ્તાન્ સમુદ્દિશ્ય લક્ષણૈરાહ- લક્ષણૈરિત્યાદિ| અભ્યન્તરમુખી વર્ત્માભ્યન્તરમુખી| બાહ્યેતિ બહિર્ભવા ઇવ પ્રતિભાસતે, વાસ્તૂત્સેધેન બહિરપ્યુન્નતત્વાત્| ઉત્સઙ્ગેઽધો વર્ત્મનશ્ચ યેતિ અધોભાગે યદ્વર્ત્મ તસ્યોત્સઙ્ગે ક્રોડે જાતા યા, તસ્યા ઇવ રૂપં યાસાં, તદ્રૂપાભિર્વ્યાપ્તા; ઇયં સન્નિપાતજા સાધ્યા ચ| વિદેહોક્તમિહાનુક્તં કાઠિન્યાદિ ચોહ્યમ્| તથા હિ તદુક્તં વચઃ, - “વર્ત્મોત્સઙ્ગેઽપ્યધો જન્તોઃ સન્નિપાતાત્ પ્રજાયતે| અભ્યન્તરમુખી સ્થૂલા બાહ્યતશ્ચાપિ દૃશ્યતે|| પિડકા પિડકાભિશ્ચ ચિતાઽન્યાભિઃ સમન્તતઃ| ઉત્સઙ્ગપિડકા નામ કઠિના મન્દવેદના|| સા પ્રભિન્ના સ્રવેત્ સ્રાવં કુક્કુટાણ્ડરસોપમમ્”- ઇતિ||૯||-
Adhikarana ૫ (૧૦) · Śloka ૧૧
કુમ્ભીકબીજપ્રતિમાઃ પિડકા યાસ્તુ વર્ત્મજાઃ ||૧૦|| આધ્માપયન્તિ ભિન્ના યાઃ કુમ્ભીકપિડકાસ્તુ તાઃ |૧૧|
कुम्भीकबीजप्रतिमाः पिडका यास्तु वर्त्मजाः ||१०|| आध्मापयन्ति भिन्ना याः कुम्भीकपिडकास्तु ताः |११|
🔊 Audio coming soon
કુમ્ભીકા દાડિમાકારફલા સ્થલકુમ્ભી| વર્ત્મજા ઇતિ બહુવચનાદ્ બાહ્યા એવ ભવન્તિ| એતાઃ સન્નિપાતજા અપિ સાધ્યાઃ||૧૦||-
Adhikarana ૬ (૧૧) · Śloka ૧૧
સ્રાવિણ્યઃ કણ્ડુરા ગુર્વ્યો રક્તસર્ષપસન્નિભાઃ | પિડકાશ્ચ રુજાવત્યઃ પોથક્ય ઇતિ સઞ્જ્ઞિતાઃ ||૧૧||
स्राविण्यः कण्डुरा गुर्व्यो रक्तसर्षपसन्निभाः | पिडकाश्च रुजावत्यः पोथक्य इति सञ्ज्ञिताः ||११||
🔊 Audio coming soon
સ્રાવિણ્ય ઇત્યાદિ| સ્રાવિણ્યો બહુસ્રાવાઃ| કણ્ડુરા ઇતિ કણ્ડુયુક્તાઃ| રુજાવત્ય ઇતિ કફજા અપિ વેદનાયુક્તા ઇત્યર્થઃ| ઇમાઃ સાધ્યાઃ||૧૧||
Adhikarana ૭ (૧૨) · Śloka ૧૨
પિડકાભિઃ સુસૂક્ષ્માભિર્ઘનાભિરભિસંવૃતા | પિડકા યા ખરા સ્થૂલા સા જ્ઞેયા વર્ત્મશર્કરા ||૧૨||
पिडकाभिः सुसूक्ष्माभिर्घनाभिरभिसंवृता | पिडका या खरा स्थूला सा ज्ञेया वर्त्मशर्करा ||१२||
🔊 Audio coming soon
પિડકાભિરિત્યાદિ| ઇયં સન્નિપાતજા સાધ્યા ચ||૧૨||
Adhikarana ૮ (૧૩) · Śloka ૧૩
એર્વારુબીજપ્રતિમાઃ પિડકા મન્દવેદનાઃ | સૂક્ષ્માઃ ખરાશ્ચ વર્ત્મસ્થાસ્તદર્શોવર્ત્મ કીર્ત્યતે ||૧૩||
एर्वारुबीजप्रतिमाः पिडका मन्दवेदनाः | सूक्ष्माः खराश्च वर्त्मस्थास्तदर्शोवर्त्म कीर्त्यते ||१३||
🔊 Audio coming soon
એર્વાર્વિત્યાદિ| એર્વારુઃ ગ્રીષ્મકર્કટી| વર્ત્મસ્થા વર્ત્મનામન્તર્બાહ્યતોઽપિ તિષ્ઠાતિ| ઇદં સન્નિપાતજમપિ સાધ્યમ્||૧૩||
Adhikarana ૯ (૧૪) · Śloka ૧૪
દીર્ઘોઽઙ્કુરઃ ખરઃ સ્તબ્ધો દારુણો વર્ત્મસમ્ભવઃ | વ્યાધિરેષ સમાખ્યાતઃ શુષ્કાર્શ ઇતિ સઞ્જ્ઞિતઃ ||૧૪||
दीर्घोऽङ्कुरः खरः स्तब्धो दारुणो वर्त्मसम्भवः | व्याधिरेष समाख्यातः शुष्कार्श इति सञ्ज्ञितः ||१४||
🔊 Audio coming soon
દીર્ઘ ઇત્યાદિ| દારુણઃ અતિકષ્ટતરઃ| વર્ત્મસમ્ભવો વર્ત્મનામન્તરેવ ભવતિ| અયં વ્યાધિઃ સન્નિપાતજોઽપિ સાધ્યઃ||૧૪||
Adhikarana ૧૦ (૧૫) · Śloka ૧૫
દાહતોદવતી તામ્રા પિડકા વર્ત્મસમ્ભવા | મૃદ્વી મન્દરુજા સૂક્ષ્મા જ્ઞેયા સાઽઞ્જનનામિકા ||૧૫||
दाहतोदवती ताम्रा पिडका वर्त्मसम्भवा | मृद्वी मन्दरुजा सूक्ष्मा ज्ञेया साऽञ्जननामिका ||१५||
🔊 Audio coming soon
દાહેત્યાદિ| રક્તજેયં સાધ્યા ચ||૧૫||
Adhikarana ૧૧ (૧૬) · Śloka ૧૬
વર્ત્મોપચીયતે યસ્ય પિડકાભિઃ સમન્તતઃ | સવર્ણાભિઃ સમાભિશ્ચ વિદ્યાદ્બહલવર્ત્મ તત્ ||૧૬||
वर्त्मोपचीयते यस्य पिडकाभिः समन्ततः | सवर्णाभिः समाभिश्च विद्याद्बहलवर्त्म तत् ||१६||
🔊 Audio coming soon
વર્ત્મેત્યાદિ| એતદપિ સન્નિપાતજં સાધ્યં ચ||૧૬||
Adhikarana ૧૨ (૧૭) · Śloka ૧૭
કણ્ડૂમતાઽલ્પતોદેન વર્ત્મશોફેન યો નરઃ | ન સમં છાદયેદક્ષિ ભવેદ્બન્ધઃ સ વર્ત્મનઃ ||૧૭||
कण्डूमताऽल्पतोदेन वर्त्मशोफेन यो नरः | न समं छादयेदक्षि भवेद्बन्धः स वर्त्मनः ||१७||
🔊 Audio coming soon
કણ્ડૂમતેત્યાદિ| એષ સન્નિપાતજોઽપિ સાધ્યઃ||૧૭||
Adhikarana ૧૩ (૧૮) · Śloka ૧૮
મૃદલ્પવેદનં તામ્રં યદ્વર્ત્મ સમમેવ ચ | અકસ્માચ્ચ ભવેદ્રક્તં ક્લિષ્ટવર્ત્મ તદાદિશેત્ ||૧૮||
मृदल्पवेदनं ताम्रं यद्वर्त्म सममेव च | अकस्माच्च भवेद्रक्तं क्लिष्टवर्त्म तदादिशेत् ||१८||
🔊 Audio coming soon
મૃદ્વિત્યાદિ| ‘અકસ્માચ્ચ સ્રવેદ્રક્તં’ ઇતિ ક્વચિત્ પાઠઃ, તં ચ પઞ્જિકાકારો ન મન્યતે| અકસ્માચ્ચ કારણં વિના દ્વયમપિ વર્ત્મ રક્તં ભવેત્| તથા ચ વિદેહઃ,- “શ્લેષ્મદુષ્ટેન રક્તેન ક્લિષ્ટમાંસમિવોભયમ્| બન્ધુજીવનિભં વર્ત્મ ક્લિષ્ટવર્ત્મ તદુચ્યતે”- ઇતિ| એતદ્રક્તજં સાધ્યં ચ||૧૮||
Adhikarana ૧૪ (૧૯) · Śloka ૧૯
ક્લિષ્ટં પુનઃ પિત્તયુતં વિદહેચ્છોણિતં યદા | તદા ક્લિન્નત્વમાપન્નમુચ્યતે વર્ત્મકર્દમઃ ||૧૯||
क्लिष्टं पुनः पित्तयुतं विदहेच्छोणितं यदा | तदा क्लिन्नत्वमापन्नमुच्यते वर्त्मकर्दमः ||१९||
🔊 Audio coming soon
ક્લિષ્ટમિત્યાદિ| યદા ક્લિષ્ટારમ્ભકં શ્લેષ્મદુષ્ટં શોણિતં પિત્તયુક્તં વિદહેત્ વિદાહં ગચ્છેત્તદા ક્લિન્નત્વમાપન્નં ક્લિષ્ટમેવ વર્ત્મકર્દમ ઉચ્યતે, ક્લિન્નત્વમાપન્નમાર્દ્રતાં પ્રાપ્તમ્| એતત્ કફપિત્તરક્તારબ્ધત્વાત્ સન્નિપાતજં સાધ્યં ચ| ‘કૃષ્ણત્વમાપન્નમ્’ ઇતિ કેચિત્ પઠન્તિ, તં પાઠં પઞ્જિકાકારો નાઙ્ગીકરોતિ||૧૯||
Adhikarana ૧૫ (૨૦) · Śloka ૨૦
યદ્વર્ત્મ બાહ્યતોઽન્તશ્ચ શ્યાવં શૂનં સવેદનમ્ | દાહકણ્ડૂપરિક્લેદિ શ્યાવવર્ત્મેતિ તન્મતમ્ ||૨૦||
यद्वर्त्म बाह्यतोऽन्तश्च श्यावं शूनं सवेदनम् | दाहकण्डूपरिक्लेदि श्याववर्त्मेति तन्मतम् ||२०||
🔊 Audio coming soon
યદ્વર્ત્મેત્યાદિ| એતદપિ સન્નિપાતજં સાધ્યં ચ||૨૦||
Adhikarana ૧૬ (૨૧) · Śloka ૨૧
અરુજં બાહ્યતઃ શૂનમન્તઃ ક્લિન્નં સ્રવત્યપિ | કણ્ડૂનિસ્તોદભૂયિષ્ઠં ક્લિન્નવર્ત્મ તદુચ્યતે ||૨૧||
अरुजं बाह्यतः शूनमन्तः क्लिन्नं स्रवत्यपि | कण्डूनिस्तोदभूयिष्ठं क्लिन्नवर्त्म तदुच्यते ||२१||
🔊 Audio coming soon
અરુજમિત્યાદિ| અરુજમલ્પરુજં શૂનં ચ બાહ્યે, ક્લિન્નં સ્રવત્યપ્યન્તરેવ, કણ્ડૂનિસ્તોદબહુલં પુનરન્તરેવ| અયં રોગઃ પિલ્લાખ્યઃ કેનચિત્ કથિતઃ, તત્ પઞ્જિકાકારો ન મન્યતે| અયં વ્યાધિઃ કફજઃ સાધ્યશ્ચ||૨૧||
Adhikarana ૧૭ (૨૨) · Śloka ૨૨
યસ્ય ધૌતાનિ ધૌતાનિ સમ્બધ્યન્તે પુનઃ પુનઃ | વર્ત્માન્યપરિપક્વાનિ વિદ્યાદક્લિન્નવર્ત્મ તત્ ||૨૨||
यस्य धौतानि धौतानि सम्बध्यन्ते पुनः पुनः | वर्त्मान्यपरिपक्वानि विद्यादक्लिन्नवर्त्म तत् ||२२||
🔊 Audio coming soon
યસ્યેત્યાદિ| યસ્ય રોગસ્ય સ્થાનભૂતાનિ વર્ત્માન્યસકૃત્પ્રક્ષાલિતાનિ પુનઃ સમ્બદ્ધાનિ ભવન્તિ પિલ્લોપદેહેનાન્તર્બહિશ્ચ પાકરહિતાન્યપિ , તદક્લિન્નવર્ત્મ જાનીયાત્| એતત્ સન્નિપાતજમપિ સાધ્યં પિલ્લાખ્યં ચ| તથા ચ વિદેહઃ- “પ્રક્ષાલિતે તથા મૃષ્ટે આનહ્યેતે પુનઃ પુનઃ| અપરિક્લિન્નવર્ત્માનં પિલ્લાખ્યમિતિ નિર્દેશેત્”- ઇતિ| અમું દ્વયમપિ દૃષ્ટાન્તદાર્ષ્ટાન્તિકપાઠં સૂત્રે જેજ્જટાચાર્યઃ પઠતિ, તન્નેચ્છતિ ગયદાસઃ||૨૨||
Adhikarana ૧૮ (૨૩) · Śloka ૨૩
વિમુક્તસન્ધિ નિશ્ચેષ્ટં વર્ત્મ યસ્ય ન મીલ્યતે | એતદ્વાતહતં વિદ્યાત્ સરુજં યદિ વાઽરુજમ્ ||૨૩||
विमुक्तसन्धि निश्चेष्टं वर्त्म यस्य न मील्यते | एतद्वातहतं विद्यात् सरुजं यदि वाऽरुजम् ||२३||
🔊 Audio coming soon
વિમુક્તેત્યાદિ| નિશ્ચેષ્ટં નિષ્ક્રિયમ્| અત એવ ન નિમીલ્યતે ન સઙ્કુચતીત્યર્થઃ| અરુજમ્ અલ્પરુજમ્| ઇદં વાતજમસાધ્યં ચ||૨૩||
Adhikarana ૧૯ (૨૪) · Śloka ૨૪
વર્ત્માન્તરસ્થં વિષમં ગ્રન્થિભૂતમવેદનમ્ | વિજ્ઞેયમર્બુદં પુંસાં સરક્તમવલમ્બિતમ્ ||૨૪||
वर्त्मान्तरस्थं विषमं ग्रन्थिभूतमवेदनम् | विज्ञेयमर्बुदं पुंसां सरक्तमवलम्बितम् ||२४||
🔊 Audio coming soon
વર્ત્મેત્યાદિ| વર્ત્માન્તરસ્થમ્ અભ્યન્તરસ્થમિત્યર્થઃ| વિષમં કષ્ટકારિ| ગ્રન્થિભૂતં ગ્રન્થિરિવ | સરક્તમવલમ્બિતમિતિ કિઞ્ચિદ્રક્તતા પિત્તેન, અવલમ્બિતત્વમર્બુદત્વેન| ‘અવલમ્બિ ચ’ ઇતિ કેચિત્ પઠન્તિ| સન્નિપાતજમપીદં સાધ્યમ્||૨૪||
Adhikarana ૨૦ (૨૫) · Śloka ૨૫
નિમેષણીઃ સિરા વાયુઃ પ્રવિષ્ટો વર્ત્મસંશ્રયાઃ | ચાલયત્યતિ વર્ત્માનિ નિમેષઃ સ ગદો મતઃ ||૨૫||
निमेषणीः सिरा वायुः प्रविष्टो वर्त्मसंश्रयाः | चालयत्यति वर्त्मानि निमेषः स गदो मतः ||२५||
🔊 Audio coming soon
નિમેષણીરિત્યાદિ| વર્ત્મસંશ્રયાઃ નિમેષિણીઃ સિરા વાયુઃ પ્રવિષ્ટઃ સન્ વર્ત્માનિ ચાલયતીતિ સમ્બન્ધઃ| યદ્બલેન નિમેષોન્મેષૌ સ્યાતાં તા નિમેષિણ્યઃ સિરાઃ| ‘સોઽગદો મત’ ઇતિ કેચિત્ પઠન્તિ, તત્રાગદ અવ્યથ ઇત્યર્થઃ| અસૌ વાતજોઽસાધ્યશ્ચ||૨૫||
Adhikarana ૨૧ (૨૬) · Śloka ૨૬
છિન્નાશ્છિન્ના વિવર્ધન્તે વર્ત્મસ્થા મૃદવોઽઙ્કુરાઃ | દાહકણ્ડૂરુજોપેતાસ્તેઽર્શઃ શોણિતસમ્ભવાઃ ||૨૬||
छिन्नाश्छिन्ना विवर्धन्ते वर्त्मस्था मृदवोऽङ्कुराः | दाहकण्डूरुजोपेतास्तेऽर्शः शोणितसम्भवाः ||२६||
🔊 Audio coming soon
છિન્ના ઇત્યાદિ| યે શોણિતસમ્ભવા મૃદવો વર્ત્મસ્થા અઙ્કુરાશ્છિન્નાશ્છિન્નાઃ સન્તો વિવર્ધન્તે તેઽઙ્કુરા અર્શઃ શોણિતાર્શ ઇતિ સમ્બન્ધઃ| ઇદં શોણિતાર્શો રક્તજમસાધ્યં ચ||૨૬||
Adhikarana ૨૨ (૨૭) · Śloka ૨૭
અપાકઃ કઠિનઃ સ્થૂલો ગ્રન્થિર્વર્ત્મભવોઽરુજઃ | સકણ્ડૂઃ પિચ્છિલઃ કોલપ્રમાણો લગણસ્તુ સઃ ||૨૭||
अपाकः कठिनः स्थूलो ग्रन्थिर्वर्त्मभवोऽरुजः | सकण्डूः पिच्छिलः कोलप्रमाणो लगणस्तु सः ||२७||
🔊 Audio coming soon
અપાક ઇત્યાદિ| શ્લેષ્મજોઽયં સાધ્યશ્ચ||૨૭||
Adhikarana ૨૩ (૨૮) · Śloka ૨૮
શૂનં યદ્વર્ત્મ બહુભિઃ સૂક્ષ્મૈશ્છિદ્રૈઃ સમન્વિતમ્ | બિસમન્તર્જલ ઇવ બિસવર્ત્મેતિ તન્મતમ્ ||૨૮||
शूनं यद्वर्त्म बहुभिः सूक्ष्मैश्छिद्रैः समन्वितम् | बिसमन्तर्जल इव बिसवर्त्मेति तन्मतम् ||२८||
🔊 Audio coming soon
શૂનમિત્યાદિ| યથાઽન્તર્જલે બિસં બિસાણ્ડં તદ્વદિત્યર્થઃ| એતત્ સર્વજમપિ સાધ્યમ્||૨૮||
Adhikarana ૨૪ (૨૯-૩૦) · Śloka ૩૦
દોષાઃ પક્ષ્માશયગતાસ્તીક્ષ્ણાગ્રાણિ ખરાણિ ચ | નિર્વર્તયન્તિ પક્ષ્માણિ તૈર્ઘુષ્ટં ચાક્ષિ દૂયતે ||૨૯|| ઉદ્ધૃતૈરુદ્ધૃતૈઃ શાન્તિઃ પક્ષ્મભિશ્ચોપજાયતે | વાતાતપાનલદ્વેષી પક્ષ્મકોપઃ સ ઉચ્યતે ||૩૦||
दोषाः पक्ष्माशयगतास्तीक्ष्णाग्राणि खराणि च | निर्वर्तयन्ति पक्ष्माणि तैर्घुष्टं चाक्षि दूयते ||२९|| उद्धृतैरुद्धृतैः शान्तिः पक्ष्मभिश्चोपजायते | वातातपानलद्वेषी पक्ष्मकोपः स उच्यते ||३०||
🔊 Audio coming soon
દોષા ઇત્યાદિ| નિર્વર્તયન્તિ નિષ્પાદયન્તિ| પક્ષ્માણિ પ્રતિબાલાન્| તૈઃ પક્ષ્મભિઃ, અક્ષિ લોચનં, દૂયતે ઉપતપ્યતે| ઉદ્ધૃતૈરુદ્ધૃતૈરિતિ ઉન્મૂલિતૈરુન્મૂલિતૈરિત્યર્થઃ; અત્ર વીપ્સયા તેષાં પુનઃ પુનરુદ્ભવઃ ખ્યાપ્યતે| અસ્ય પક્ષ્મકોપસ્ય ‘ઉપપક્ષ્મમાલા’ ઇતિ અનુક્તા દ્વિતીયા સઞ્જ્ઞા; લોકે ‘પરિવાલ’ ઇતિ વદન્તિ| એષ રોગઃ સર્વજો યાપ્યશ્ચ||૨૯-૩૦||
Adhikarana પુષ્પિકા · Śloka ૩
ઇતિ સુશ્રુતસંહિતાયામુત્તરતન્ત્રે વર્ત્મગતરોગવિજ્ઞાનીયો નામ તૃતીયોઽધ્યાયઃ ||૩||
इति सुश्रुतसंहितायामुत्तरतन्त्रे वर्त्मगतरोगविज्ञानीयो नाम तृतीयोऽध्यायः ||३||
🔊 Audio coming soon
ઇતિ શ્રીડલ્હ(હ્લ)ણવિરચિતાયાં નિબન્ધસઙ્ગ્રહાખ્યાયાં સુશ્રુતવ્યાખ્યાયામુત્તરતન્ત્રાન્તર્ગતે શાલાક્યતન્ત્રે તૃતીયોઽધ્યાયઃ સમાપ્તઃ||૩||