૩૫. મુખમણ્ડિકાપ્રતિષેધાધ્યાયઃ

શીતપૂતનાપ્રતિષેધાનન્તરં સ્ત્રીગ્રહસામાન્યાન્મુખમણ્ડિકાપ્રતિષેધારમ્ભો યુજ્યત ઇત્યાહ- અથાત ઇત્યાદિ||૧-૨||

કપિત્થેત્યાદિ| તર્કારી અરણિકા, વાંશી વંશલોચના, કુબેરાક્ષી કાષ્ઠપાટલા, પેટિકેત્યન્યે||૩||

ભૃઙ્ગવૃક્ષાણામિતિ વાતહરબિલ્વાદિકાનાં ભૃઙ્ગાઃ પત્રભઙ્ગાઃ, તદુપયોગિકા વૃક્ષાઃ| અજહરિગન્ધયોરિતિ બસ્તગન્ધાશ્વગન્ધયોઃ, અજાશ્વગન્ધાચતુર્ગુણરસેન તૈલં વસાં ચ સંયોજ્ય યમકં પચેદિતિ મન્યન્તે; ‘અજહરિગન્ધયોઃ’ ઇત્યત્ર ચ ‘તથૈવ હરિગન્ધયા’ ઇતિ પઠન્તિ||૪||

મધૂલિકાયામિત્યાદિ| મધૂલિકા મર્કટહસ્તતૃણમ્| પયસિ ગોક્ષીરે| અત્ર ગયી પયઃસ્વિનીતિ પઠતિ; તત્ર ક્ષીરવિદારીગણે; તથા મધુરે કાકોલ્યાદિકે, પઞ્ચમૂલે કનીયસિ શાલપર્ણ્યાદિકે| મધૂલિકાદિકલ્કક્વાથાભ્યાં ઘૃતં પચેત્||૫||

વચેત્યાદિ| ચાષઃ કર્ણાયસઃ, ચીરલ્લિઃ ‘ચિલ્લ’ ઇતિ લોકે, ચાષાદિજિહ્વાં ધારયેત્| વર્ણકો રોચનિકા કમ્પિલ્લક ઇત્યર્થઃ, કઙ્કુષ્ઠમિત્યન્યે| માલ્યં પુષ્પમ્| અઞ્જનં રસાઞ્જનં, સૌવીરાઞ્જનમિત્યન્યે| પારદં શમ્ભુરેતઃ| પૂર્વકલ્પેન શાલ્યાદિકૃતમણ્ડલે ગોષ્ઠમધ્યે વર્ણકાદિબલિમુપહરેત્, અન્યે તુ વર્ણકાદિદ્રવ્યાણિ મણ્ડલાર્થં મન્યન્તે| પાયસં ક્ષીરસંસિદ્ધાસ્તણ્ડુલાઃ, પુરોડાશઃ અષ્ટાકપાલઃ પિષ્ટમયઃ કપાલોપરિ પક્વસ્તૃણાગ્નિના| મન્ત્રેત્યાદિ મન્ત્રપૂતાભિઃ ગાયત્ર્યા અભિમન્ત્રિતાભિઃ| તત્રૈવ ગોષ્ઠમધ્યે||૬-૮||

રક્ષામાહ- અલઙ્કૃતેત્યાદિ||૯||

ઇતિ શ્રીડલ્હ(હ્લ)ણવિરચિતાયાં નિબન્ધસઙ્ગ્રહાખ્યાયાં સુશ્રુતવ્યાખ્યાયામુત્તરતન્ત્રાન્તર્ગતે કૌમારભૃત્યતન્ત્રે મુખમણ્ડિકાપ્રતિષેધાધ્યાયઃ પઞ્ચત્રિંશત્તમઃ||૩૫||