Adhikarana ੧ (੧-੨) · Śloka ੨
ਅਥਾਤੋ ਦੋਸਭੇਦਵਿਕਲ੍ਪਮਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ ||੧|| ਯਥੋਵਾਚ ਭਗਵਾਨ੍ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਃ ||੨||
अथातो दोषभेदविकल्पमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
ਤਨ੍ਤ੍ਰਯੁਤ੍ਤਯਨਨ੍ਤਰਂ ਪਰਿਸ਼ਿਸ੍ਟਤ੍ਵਾਦ੍ਦੋਸਭੇਦਾਧ੍ਯਾਯਾਰਮ੍ਭਃ- ਅਥਾਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਥੇਤ੍ਯਾਦਿਕਂ ਪੂਰ੍ਵਵਹ੍ਯਾਖ੍ਯੇਯਮ੍| ਧਾਤੂਨ੍ ਦੂਸਯਨ੍ਤੀਤਿ ਦੋਸਾ ਵਾਤਾਦਯਃ, ਤੇਸਾਂ ਭੇਦਃ ਪਥਕ੍ਸਂਸਰ੍ਗਸਨ੍ਨਿਪਾਤਭੇਦੇਨ, ਤਸ੍ਯ ਵਿਕਲ੍ਪਨਮੇਕੈਕਦ੍ਯਨੁਗਮਨੇਨ ਨਾਨਾਤ੍ਵਕਰਣਂ ਪ੍ਰਪਞ੍ਚਨਂ ਦੋਸਭੇਦਵਿਕਲ੍ਪਃ, ਤਮਧਿਕਤ੍ਯ ਕਤਃ, ਤਮ੍||੧-੨||
Adhikarana ੨ (੩) · Śloka ੪
ਅਸ੍ਟਾਙ੍ਗਵੇਦਵਿਦ੍ਵਾਂਸਂ ਦਿਵੋਦਾਸਂ ਮਹੌਜਸਮ੍ | ਛਿਨ੍ਨਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਰ੍ਥਸਨ੍ਦੇਹਂ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਾਗਾਧਾਗਮੋਦਧਿਮ੍ ||੩|| ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰਸੁਤਃ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ੍ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਃ ਪਰਿਪਚ੍ਛਤਿ |੪|
अष्टाङ्गवेदविद्वांसं दिवोदासं महौजसम् | छिन्नशस्त्रार्थसन्देहं सूक्ष्मागाधागमोदधिम् ||३|| विश्वामित्रसुतः श्रीमान् सुश्रुतः परिपृच्छति |४|
🔊 Audio coming soon
ਅਸ੍ਟਾਙ੍ਗੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਸ੍ਟਾਙ੍ਗਾਨਿ ਸ਼ਲ੍ਯਾਦੀਨਿ ਵਾਜੀਕਰਣਾਨ੍ਤਾਨਿ, ਤਾਨ੍ਯੇਵ ਵੇਦ ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਃ, ਤੇਨ ਤਤ੍ਰ ਵਾ ਵਿਦ੍ਵਾਨ੍ ਯਸ੍ਤਮ੍| ਮਹੌਜਸਂ ਮਹਾਪ੍ਰਭਾਵਮ੍| ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਾ ਲੀਨਾਰ੍ਥਾਃ , ਅਗਾਧਾ ਦੁਰਵਗਾਹਾ ਯੇ ਆਗਮਾ ਏਵੋਦਧਯਸ੍ਤੇ ਸਨ੍ਤ੍ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਨਿਤਿ| ਸ਼੍ਰੀਮਾਨਿਤਿ ਰਾਜਸ਼੍ਰਿਯਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਵਯਾ ਵਾ ਅਲਙ੍ਕਤਃ| ਨਨੁ, ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰੋ ਗਾਧਿਰਾਜਃ, ਤਤ੍ਸੁਤਤ੍ਵੇਨ ਰਾਜਸ਼੍ਰਿਯਾ ਯੋਗੋ ਯੁਕ੍ਤਃ, ਕਥਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮ੍ਯਾ ਸ਼੍ਰਿਯੇਤਿ? ਸਤ੍ਯਂ, ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰਸ੍ਯ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ੍ਯਂ ਤਪਸਾ, ਤਤੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮ੍ਯਾ ਸ਼੍ਰਿਯਾ ਯੋਗੋ ਯੁਕ੍ਤ ਏਵ| ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਕ੍ਸਤ੍ਰਿਯਾਣਾਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਰ੍ਸਿਜਾਤਤ੍ਵੇਨੋਭਯਯੋਗ ਇਤਿ ਮਨ੍ਯਨ੍ਤੇ, ਅਪਰੇ ਤੁ ਵਿਦ੍ਯਾਸਮਾਪ੍ਤ੍ਯਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਯਾ ਸ਼੍ਰਿਯਾ ਯੋਗ ਇਤਿ ਮਨ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਤਥਾ ਚੋਕ੍ਤਮ੍- “ਵਿਦ੍ਯਾਸਮਾਪ੍ਤੌ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਂ ਵਾ ਸਤ੍ਤ੍ਵਮਾਰ੍ਸਮਥਾਪਿ ਵਾ| ਧ੍ਰੁਵਮਾਵਿਸ਼ਤਿ ਜ੍ਞਾਨਾਤ੍ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਵੈਦ੍ਯੋ ਦ੍ਵਿਜਃ ਸ੍ਮਤਃ”- ਇਤਿ||੩||-
Adhikarana ੩ (੪) · Śloka ੫
ਦ੍ਵਿਸਸ੍ਟਿਰ੍ਦੋਸਭੇਦਾ ਯੇ ਪੁਰਸ੍ਤਾਤ੍ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ ||੪|| ਕਤਿ ਤਤ੍ਰੈਕਸ਼ੋ ਜ੍ਞੇਯਾ ਦ੍ਵਿਸ਼ੋ ਵਾਪ੍ਯਥਵਾ ਤ੍ਰਿਸ਼ਃ |੫|
द्विषष्टिर्दोषभेदा ये पुरस्तात्परिकीर्तिताः ||४|| कति तत्रैकशो ज्ञेया द्विशो वाऽप्यथवा त्रिशः |५|
🔊 Audio coming soon
ਦ੍ਵਿਸਸ੍ਟਿਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਪੁਰਸ੍ਤਾਤ੍ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ ਇਤਿ ਰਸਭੇਦਵਿਕਲ੍ਪੇ| ਕੁਤੋ ਦ੍ਵਿਸਸ੍ਟਿਰ੍ਦੋਸਭੇਦਾਸ੍ਤ੍ਰਿਸਸ੍ਟੀ ਰਸਭੇਦਾ ਇਤਿ? ਉਚ੍ਯਤੇ- ‘ਦ੍ਵਿਸਸ੍ਟਿਰ੍ਦੋਸਭੇਦਾਃ ਸ੍ਯੂ ਰਸਭੇਦਾਸ੍ਤ੍ਰਿਸਸ੍ਟਿਧਾ| ਸ੍ਵਾਸ੍ਥ੍ਯਂ ਤ੍ਰਿਸਸ੍ਟਂ ਵਿਜ੍ਞੇਯਂ ਤਤ੍ਰ ਸਡ੍ਰਸਯੋਜਨਮ੍’- ਇਤਿ| ਕਤਿ ਤਤ੍ਰੈਕਸ਼ੋ ਜ੍ਞੇਯਾ ਦ੍ਵਿਸ਼ੋ ਵਾਪ੍ਯਥਵਾ ਤ੍ਰਿਸ਼ ਇਤ੍ਯਾਹ- ‘ਏਕਸ਼ਃ ਸਟ੍ ਦ੍ਵਿਸ਼ਸ੍ਤ੍ਵੇਕਵਿਂਸ਼ਤਿਸ਼੍ਚਤੁਰਨ੍ਵਿਤਾ| ਤ੍ਰਿਸ਼ੋ ਦ੍ਵਾਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦਿਤ੍ਯੇਵਂ ਤ੍ਰਯੋ ਦੋਸਾਸ੍ਤ੍ਰਿਸਸ੍ਟਿਧਾ’- ਇਤ||੪||-
Adhikarana ੪ (੫) · Śloka ੬
ਤਸ੍ਯ ਤਦ੍ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸਂਸ਼ਯਚ੍ਛਿਨ੍ਮਹਾਤਪਾਃ ||੫|| ਪ੍ਰੀਤਾਤ੍ਮਾ ਨਪਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲਃ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਾਯਾਹ ਤਤ੍ਤ੍ਵਤਃ |੬|
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा संशयच्छिन्महातपाः ||५|| प्रीतात्मा नृपशार्दूलः सुश्रुतायाह तत्त्वतः |६|
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਿਸ੍ਯਪ੍ਰਸ਼੍ਨਮਾਕਰ੍ਣ੍ਯ ਗੁਰੁਰਾਹ- ਤਸ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਸ੍ਯੇਤਿ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਸ੍ਯ| ਤਤ੍ ਇਤਿ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਮ੍| ਸਂਸ਼ਯਚ੍ਛਿਦਿਤਿ ਸਨ੍ਦੇਹਚ੍ਛੇਤ੍ਤਾ| ਪ੍ਰੀਤਾਤ੍ਮਾ ਤਪ੍ਤਾਨ੍ਤਃਕਰਣਃ| ਨਪਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲੋ ਰਾਜਸਤ੍ਤਮਃ| ਤਤ੍ਤ੍ਵਤ ਇਤਿ ਯਥਾਰ੍ਥਭਾਵੇਨ||੫||-
Adhikarana ੫ (੬) · Śloka ੭
ਤ੍ਰਯੋ ਦੋਸਾ ਧਾਤਵਸ਼੍ਚ ਪੁਰੀਸਂ ਮੂਤ੍ਰਮੇਵ ਚ ||੬|| ਦੇਹਂ ਸਨ੍ਧਾਰਯਨ੍ਤ੍ਯੇਤੇ ਹ੍ਯਵ੍ਯਾਪਨ੍ਨਾ ਰਸੈਰ੍ਹਿਤੈਃ |੭|
त्रयो दोषा धातवश्च पुरीषं मूत्रमेव च ||६|| देहं सन्धारयन्त्येते ह्यव्यापन्ना रसैर्हितैः |७|
🔊 Audio coming soon
ਕਿਮਾਹ ਭਗਵਾਨਿਤ੍ਯਾਹ- ਤ੍ਰਯ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤ੍ਰਯੋ ਦੋਸਾ ਵਾਤਾਦਯਃ, ਧਾਤਵਃ ਸਪ੍ਤ ਰਸਾਦਯਃ| ਅਵ੍ਯਾਪਨ੍ਨਾ ਅਵਿਕਤਿਙ੍ਗਤਾਃ| ਰਸੈਰ੍ਹਿਤੈਰਿਤਿ ਮਧੁਰਾਦਿਰਸੈਃ ਪਥ੍ਯੈਰਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਨਨੁ, ਯਥਾਪ੍ਰਸ਼੍ਨਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਤ੍ਤਰੇ ਵਾਚ੍ਯੇ ਕਿਮਰ੍ਥਂ ਕਤਿ ਤਤ੍ਰੈਕਸ਼ ਇਤ੍ਯਾਦਿਪ੍ਰਸ਼੍ਨਸ੍ਯੋਤ੍ਤਰਾਰ੍ਥੇ ਤ੍ਰਯੋ ਦੋਸਾ ਇਤ੍ਯਾਦ੍ਯਭਿਧਾਨਮ੍? ਉਚ੍ਯਤੇ- ਧਾਤੂਨਾਂ ਮਲਾਨਾਂ ਚ ਦੋਸਸਂਸਰ੍ਗੇ ਦੋਸਵ੍ਯਪਦੇਸ਼ ਇਤ੍ਯਾਦਿਪ੍ਰਤਿਪਾਦਨਾਰ੍ਥਂ; ਅਤ ਏਵਾਸਜਾ ਸਹ ਪੁਰਾ ਪਞ੍ਚਦਸ਼ ਪ੍ਰਸਰਾ ਅਭਿਹਿਤਾਃ| ਯਦ੍ਯੇਵਂ ਤਰ੍ਹਿ ਮਾਂਸਾਦਿਭਿਃ ਸਹ ਪ੍ਰਸਰਃ ਕੁਤੋ ਨ ਕੀਰ੍ਤਿਤਃ? ਉਚ੍ਯਤੇ- ਅਸਙ੍ਖ੍ਯੇਯਤ੍ਵਾਤ੍| ਅਥ ਕਥਂ ਤਦਧਿਗਨ੍ਤਵ੍ਯਮਿਤਿ ਚੇਤ੍, ਦੋਸਲਿਙ੍ਗੇਨੈਵ| ਤਥਾ ਚਾਤ੍ਰ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤਿ- ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਪ੍ਰਸਙ੍ਗਂ ਸਂਯਮ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਨਨੁ, ਦੋਸਧਾਤੁਮਲਮੂਲਂ ਹਿ ਸ਼ਰੀਰਮਿਤ੍ਯਨੇਨੈਵ ਦੋਸਾਦਿਕਾਰ੍ਯਤ੍ਵਮਭਿਹਿਤਂ; ਨ ਚ ਸ਼ਰੀਰਾਦ੍ਦੇਹੋ ਭਿਨ੍ਨਾਰ੍ਥਃ, ਤਯੋਃ ਪਰ੍ਯਾਯਸ਼ਬ੍ਦਤ੍ਵਾਤ੍; ਤਤ੍ਕਥਂ ਪੁਨਰੁਚ੍ਯਤੇ- ਏਤੇ ਦੇਹਂ ਧਾਰਯਨ੍ਤੀਤਿ? ਉਚ੍ਯਤੇ- ਦੇਹਸ਼ਬ੍ਦੇਨਾਤ੍ਰ ਕਰ੍ਮਪੁਰੁਸਸ੍ਯ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਧਿਕਤਸ੍ਯ ਵਿਵਕ੍ਸਿਤਤ੍ਵਾਤ੍||੬||-
Adhikarana ੬ (੭-੮) · Śloka ੯
ਪੁਰੁਸਃ ਸੋਡਸ਼ਕਲਃ ਪ੍ਰਾਣਾਸ਼੍ਚੈਕਾਦਸ਼ੈਵ ਯੇ ||੭|| ਰੋਗਾਣਾਂ ਤੁ ਸਹਸ੍ਰਂ ਯਚ੍ਛਤਂ ਵਿਂਸ਼ਤਿਰੇਵ ਚ | ਸ਼ਤਂ ਚ ਪਞ੍ਚ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਾਂ ਤ੍ਰਿਸਪ੍ਤਤ੍ਯਧਿਕੋਤ੍ਤਰਮ੍ ||੮|| ਵ੍ਯਾਸਤਃ ਕੀਰ੍ਤਿਤਂ ਤਦ੍ਧਿ... |੯|
पुरुषः षोडशकलः प्राणाश्चैकादशैव ये ||७|| रोगाणां तु सहस्रं यच्छतं विंशतिरेव च | शतं च पञ्च द्रव्याणां त्रिसप्तत्यधिकोत्तरम् ||८|| व्यासतः कीर्तितं तद्धि... |९|
🔊 Audio coming soon
ਕੀਦਸ਼ਃ ਪੁਨਰਯਂ ਦੇਹਸ਼ਬ੍ਦਾਭਿਘੇਯਃ ਕਰ੍ਮਪੁਰੁਸ ਇਤਿ ਪੂਰ੍ਵਪ੍ਰਤਿਪਾਦਿਤਸ੍ਯੈਵ ਕਰ੍ਮਪੁਰੁਸਸ੍ਯ ਸ੍ਵਰੂਪਂ ਵਾਚ੍ਯਂ, ਤਤ੍ਪ੍ਰਸਙ੍ਗੇਨਾਪਰਮਪਿ ਪ੍ਰਾਣਾਦਿਕਂ ਯਤ੍ਤਤ੍ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਯਿਤੁਂ ਸੁਖਸ੍ਮਰਣਾਰ੍ਥਂ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਯਤਿ- ਪੁਰੁਸ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਤ੍ਰੈਕੇ ਕਲਾਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਪਞ੍ਚਭੂਤਾਨਿ ਏਕਾਦਸ਼ੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣੀਤਿ ਸੋਡਸ਼ਵਿਕਾਰਾ ਇਤਿ ਵ੍ਯਾਚਕ੍ਸਤੇ, ਪਰਮੇਤਨ੍ਨਾਯੁਰ੍ਵੇਦੇ ਪ੍ਰਮਾਣੀਕਤਮ੍| ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਕਲਾਸ਼ਬ੍ਦਮਙ੍ਗਪ੍ਰਤ੍ਯਙ੍ਗੇਸ੍ਵਾਮਨਨ੍ਤਿ- ਸ਼ਿਰੋਗ੍ਰੀਵਾਪਾਣਿਪਾਦਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਪਸ੍ਠੋਦਰਾਂਸੀਤ੍ਯਸ੍ਟਾਙ੍ਗਾਨਿ, ਚਿਬੁਕਨਾਸੌਸ੍ਠਵਙ੍ਕ੍ਸਣਾਙ੍ਗੁਸ੍ਠਾਙ੍ਗੁਲਿਪਾਰ੍ਸ੍ਣਿਗੁਲ੍ਫਾਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯਙ੍ਗਾਨੀਤਿ| ਸ੍ਵਤਨ੍ਤ੍ਰਪਰਤਨ੍ਤ੍ਰਾਭਿਪ੍ਰਾਯਾਨੁਵਰ੍ਤਿਭਿਰਾਚਾਰ੍ਯੈਃ ਕਲਾਸ਼ਬ੍ਦੋ ਗੁਣਵਾਚੀ ਪਠਿਤਃ| ਤੇ ਚ ਸਰ੍ਵਭੂਤਚਿਨ੍ਤਾਸ਼ਾਰੀਰੋਕ੍ਤਸੁਖਦੁਃਖੇਚ੍ਛੋਦ੍ਵੇਗਪ੍ਰਯਤ੍ਨਾਦੀਨ੍ ਸੋਡਸ਼ਗੁਣਾਨਾਚਕ੍ਸਤੇ | ਚਤੁਸ੍ਪਾਦਂ ਸੋਡਸ਼ਕਲਂ ਭੇਸਜਂ ਚਰਕਾਚਾਰ੍ਯੇਣੋਕ੍ਤਂ; ਤਤ੍ਰ ਸੋਡਸ਼ਕਲਂ ਸੋਡਸ਼ਗੁਣਮਿਤਿ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ| ਪ੍ਰਾਣਾਸ਼੍ਚੈਕਾਦਸ਼ੇਤਿ ਅਗ੍ਨਿਃ ਸੋਮੋ ਵਾਯੁਃ ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਰਜਸ੍ਤਮਃ ਪਞ੍ਚੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਭੂਤਾਤ੍ਮੇਤਿ ਪ੍ਰਾਣਾਃ| ਯੋਸੌ ਭੂਤਾਤ੍ਮਾ ਸ ਏਵ ਸੋਡਸ਼ਕਲਃ, ਸਂਯੋਗਿਨ ਏਵ ਪ੍ਰਾਣਵ੍ਯਪਦੇਸ਼ਭਾਜਃ, ਇਤ੍ਯੇਕਾਦਸ਼ਤ੍ਵਮ੍| ਰੋਗਾਣਾਂ ਤੁ ਸਹਸ੍ਰਂ ਯਚ੍ਛਤਂ ਵਿਂਸ਼ਤਿਰੇਵ ਚੇਤਿ ਵਿਸ਼ਤ੍ਯਧਿਕੈਕਾਦਸ਼ਸ਼ਤਾਨਿ ਰੋਗਾਣਾਮ੍| ਅਤ੍ਰ ਸੌਸ਼੍ਰੁਤੇ ਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਸਟ੍ਸ੍ਥਾਨੇਸੁ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਰੋਗਾਃ ਸ਼੍ਲੋਕੈਰਭਿਧੀਯਨ੍ਤੇ|- ‘ਹੀਨਾਤਿਦਗ੍ਧੈਃ ਕ੍ਸਾਰੇਣ, ਤ੍ਰਯਃ ਪ੍ਲੁਸ੍ਟਾਦਯੋਗ੍ਨਿਨਾ| ਚਤੁਰ੍ਥੋ ਧੂਮਵਿਹਤਃ ਪਞ੍ਚ ਸ਼ੋਣਿਤਦੁਸ੍ਟਯਃ||੧|| ਦੋਸਧਾਤੁਮਲਾਦੀਨਾਂ ਦ੍ਵਾਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍ ਕ੍ਸਯਵਦ੍ਧਿਤਃ| ਦ੍ਵੇ ਸ੍ਥੌਲ੍ਯਕਾਰ੍ਸ਼੍ਯੇ ਤ੍ਰਿਵਿਧੋ ਵਿਸ੍ਰਂਸਾਦ੍ਯੋ ਬਲਕ੍ਸਯਃ||੨|| ਸਟ੍ ਸ਼ੋਫਾਃ ਸਡ੍ ਵ੍ਰਣਾ ਵਹ੍ਨਿਤ੍ਰਿਤਯਂ ਵਿਸਮਾਦਿਕਮ੍| ਆਮਂ ਵਿਦਗ੍ਧਂ ਵਿਸ੍ਟਬ੍ਧਮਜੀਰ੍ਣਂ ਚ ਤਥਾ ਤ੍ਰਿਧਾ||੩|| ਇਤਿ ਸਟ੍ਸਸ੍ਟਿਰਾਤਙ੍ਕਾਃ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੇ ਨਿਦਰ੍ਸ਼ਿਤਾਃ| ਆਮਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯੇ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰੇ ਤਥੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਚਤੁਸ੍ਟਯੇ||੪|| ਤ੍ਵਗਾਮਿਸਸਿਰਾਸ੍ਨਾਯੁਸਨ੍ਧ੍ਯਸ੍ਥਿਮਜ੍ਜਸਮ੍ਭਵਾਃ | ਸ਼ੁਕ੍ਰੇ ਚੈਕਾਙ੍ਗਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਗਤਾਃ ਸਪ੍ਤਾਧਿਕਾ ਦਸ਼||੫|| ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ਾਵਤੈਰਨ੍ਯੈਰ੍ਦੋਸੈਃ ਸ੍ਯੁਰ੍ਮਾਰੁਤੈਃ ਖਲੁ| ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਂ ਵਾਤਰਕ੍ਤਮਾਕ੍ਸੇਪਸ਼੍ਚਾਪਤਾਨਕਃ| ਪਕ੍ਸਾਘਾਤੋਪਤਨ੍ਤ੍ਰਸ਼੍ਚ ਮਨ੍ਯਾਸ੍ਤਮ੍ਭੋਰ੍ਦਿਤਸ੍ਤਥਾ||੬|| ਗਧ੍ਰਸੀ ਸਹ ਵਿਸ਼੍ਵਾਚ੍ਯਾ ਸ਼ਿਰਃ ਕ੍ਰੋਸ੍ਟੁਕਪੂਰ੍ਵਕਮ੍| ਖਞ੍ਜਃ ਪਙ੍ਗੁਃ ਕਲਾਯਾਖ੍ਯਃ ਕਣ੍ਟਕਃ ਪਾਦਦਾਹਕਤ੍||੭|| ਪਾਦਹਰ੍ਸੋਵਬਾਹੁਸ਼੍ਚ ਮੂਕਮਿਨ੍ਮਿਣਗਦ੍ਗਦਾਃ| ਤੂਨ੍ਯਾਧ੍ਮਾਨਦ੍ਵਯੇਸ੍ਠੀਲਾਦ੍ਵਯਮਰ੍ਸ਼ਾਂਸਿ ਸਟ੍ ਤਥਾ||੮|| ਚਰ੍ਮਕੀਲਸ਼੍ਚਤਸ੍ਰਸ਼੍ਚਾਸ਼੍ਮਰ੍ਯਃ ਪਞ੍ਚ ਭਗਨ੍ਦਰਾਃ| ਤਥਾਸ੍ਟਾਦਸ਼ ਕੁਸ੍ਠਾਨਿ ਕਿਲਾਸਾਨਿ ਪੁਨਸ੍ਤ੍ਰਿਧਾ||੯|| ਪ੍ਰਮੇਹਾ ਵਿਸਂਹਤਿਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਃ ਪਿਡਿਕਾ ਨਵ ਤਤ੍ਕਤਾਃ| ਉਦਰਾਣਿ ਤਥਾਸ੍ਟੌ ਚ ਮੂਢਗਰ੍ਭਸ੍ਤਥਾਸ੍ਟਧਾ||੧੦|| ਬਾਹ੍ਯਾ ਵਿਦ੍ਰਧਯਃ ਸਟ੍ ਸ੍ਯੁਸ੍ਤਥਾਨ੍ਤਃਸ੍ਥਾਃ ਸ੍ਮਤਾ ਦਸ਼| ਵਿਸਰ੍ਪਨਾਡੀਸ੍ਤਨਜਾਸ੍ਤਥੈਵ ਪਞ੍ਚ ਪਞ੍ਚ ਚ||੧੧|| ਗ੍ਰਨ੍ਥਯਃ ਸਪ੍ਤ ਚੈਕਾ ਸ੍ਯਾਦਪਚੀ ਸਪ੍ਤਧਾਰ੍ਬੁਦਮ੍| ਗਲਗਣ੍ਡਾਸ੍ਤ੍ਰਯਃ ਸਪ੍ਤ ਵਦ੍ਧਯਃ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ||੧੨|| ਉਪਦਂਸ਼ਾ ਮਤਾਃ ਪਞ੍ਚ ਸ਼੍ਲੀਪਦਂ ਚ ਤਥਾ ਤ੍ਰਿਧਾ| ਭਗ੍ਨਾ ਅਸ੍ਟਾਦਸ਼ ਜ੍ਞੇਯਾਃ ਸ਼ੂਕਦੋਸਾਸ੍ਤਥੈਵ ਚ| ਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਤ੍ਤਥਾਸ੍ਟੌ ਚ ਕ੍ਸੁਦ੍ਰਰੋਗਾਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ||੧੩|| ਅਸ੍ਟਾਵੋਸ੍ਠਭਵਾ ਦਨ੍ਤਮੂਲੇਸੁ ਦਸ਼ ਪਞ੍ਚ ਚ||੧੪|| ਅਸ੍ਟੌ ਦਨ੍ਤੇਸੁ ਜਿਹ੍ਵਾਯਾਂ ਪਞ੍ਚ ਤਾਲੁਗਤਾ ਨਵ| ਕਣ੍ਠੇ ਚਾਸ੍ਟਾਦਸ਼ ਜ੍ਞੇਯਾਸ਼੍ਚਤੁਃਸਰ੍ਵਸਰਾ ਗਦਾਃ||੧੫|| ਏਵਂ ਮੁਖੇ ਸਪ੍ਤਸਸ੍ਟਿਰਿਤਿ ਸ੍ਥਾਨੇ ਦ੍ਵਿਤੀਯਕੇ| ਦ੍ਵਾਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਦਧਿਕਾ ਤ੍ਰਿਸ਼ਤੀ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਾ||੧੬|| ਅਸ੍ਟੌ ਸ਼ੁਕ੍ਰਗਤਾ ਰੋਗਾ ਅਸ੍ਟਾਵਾਰ੍ਤਵਦੁਸ੍ਟਯਃ| ਚਤ੍ਵਾਰੋਸਗ੍ਦਰਾਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਅਪਾਤਸ੍ਤ੍ਵਪਰਾਕਤਃ||੧੭|| ਮਕ੍ਕਲ੍ਲਲੀਨਸ਼ੋਸਾਸ਼੍ਚ ਨੈਗਮੇਸ਼ਾਹਤਸ੍ਤਥਾ| ਨਾਗੋਦਰਃ ਸ੍ਰੁਤਿਰ੍ਗਰ੍ਭੇ ਸ਼ਾਰੀਰੇ ਸਪ੍ਤਵਿਂਸ਼ਤਿਃ||੧੮|| ਅਥ ਮੇਦੋਨਿਲਾਵੇਗਾਚ੍ਛ੍ਵਯਥੁਃ ਸਰੁਜਸ਼੍ਚ ਯਃ| ਆਢ੍ਯਵਾਤਃ ਸਰ੍ਵਸਰਾਃ ਸ਼ੋਫਾਃ ਪਞ੍ਚ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ| ਕਰ੍ਣਪਾਲ੍ਯਾਮਯਾਃ ਪਞ੍ਚ ਕ੍ਲੈਬ੍ਯਮੁਕ੍ਤਂ ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਮ੍ ||੧੯|| ਵਾਨ੍ਤਰੇਚਿਤਯੋਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਵ੍ਯਾਪਦੋ ਦਸ਼ ਪਞ੍ਚ ਚ| ਸਣ੍ਨੇਤ੍ਰਪ੍ਰਣਿਧਾਨਸ੍ਯ ਨੇਤ੍ਰਸ੍ਯੈਕਾਦਸ਼ੈਵ ਤੁ||੨੦|| ਪਞ੍ਚ ਬਸ੍ਤਿਕਤਾਸ੍ਤਤ੍ਰ ਚਤ੍ਵਾਰਃ ਪੀਡਨੇ ਕਤਾਃ| ਏਕਾਦਸ਼ ਦ੍ਰਵ੍ਯਕਤਾਃ ਸਪ੍ਤ ਸ਼ਯ੍ਯਾਕਤਾਸ੍ਤਥਾ||੨੧|| ਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਚ੍ਚਤਸ੍ਰਸ਼੍ਚ ਵੈਦ੍ਯਤੋ ਵ੍ਯਾਪਦਸ੍ਤਥਾ| ਕ੍ਰੋਧਾਯਾਸਾਦਿਕਾਃ ਪਞ੍ਚ ਦਸ਼ ਚਾਤੁਰਹੇਤੁਕਾਃ||੨੨|| ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਯ ਕਾਰਣਾਨ੍ਯਸ੍ਟਾਵਪ੍ਰਤ੍ਯਾਗਮਕਨ੍ਤਿ ਚ| ਇਤਿ ਨੇਤ੍ਰਾਦਿਦੋਸੇਣ ਸਸ੍ਟਿਃ ਸਪ੍ਤ ਸਮਾਸਤਃ||੨੩|| ਏਵਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਸ੍ਥਾਨੇ ਰੁਜੋਸ੍ਟਾਨਵਤਿਸ੍ਤਥਾ| ਅਨ੍ਨਾਦਿਰਕ੍ਸਾਵਿਜ੍ਞਾਨੇ ਵਿਂਸ਼ਤਿਰ੍ਵਿਸਹੇਤੁਕਾਃ||੨੪|| ਵੇਗਾਃ ਸ੍ਯੁਃ ਸ੍ਥਾਵਰੇ ਦਰ੍ਵੀਕਰਮਣ੍ਡਲਿਨਾਂ ਵਿਸੇ| ਰਾਜਿਲਵੈਕਰਞ੍ਜਾਨਾਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਸਪ੍ਤ ਸਪ੍ਤ ਚ||੨੫|| ਮੂਸਿਕਾਸ੍ਤੁ ਦਸ਼ਾਸ੍ਟੌ ਚ ਸਪ੍ਤ ਵੇਗਾ ਅਲਰ੍ਕਜਾਃ| ਸਪ੍ਤਸਸ੍ਟਿਸ਼ਤਂ ਚਾਤ੍ਰ ਕੀਟਾਨਾਂ ਵਿਸਦਾਯਿਨਾਮ੍ ||੨੬|| ਸਪ੍ਤਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਦ੍ਯੁਤਂ ਕਲ੍ਪਸ੍ਥਾਨੇ ਸ਼ਤਦ੍ਵਯਮ੍| ਨਵ ਸਨ੍ਧ੍ਯਾਸ਼੍ਰਯਾਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਵਰ੍ਤ੍ਮਜਾਸ਼੍ਚੈਕਵਿਂਸ਼ਤਿਃ||੨੭|| ਸ਼ੁਕ੍ਲਭਾਗੇ ਦਸ਼ੈਕਸ਼੍ਚ ਚਤ੍ਵਾਰਃ ਕਸ੍ਣਭਾਗਜਾਃ| ਸਰ੍ਵਾਸ਼੍ਰਯਾਃ ਸਪ੍ਤਦਸ਼ ਦਸ੍ਟਿਜਾ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੈਵ ਤੁ||੨੮|| ਬਾਹ੍ਯਜੌ ਦ੍ਵੌ ਨੇਤ੍ਰਰੋਗਾਵਿਤਿ ਸਟ੍ਸਪ੍ਤਤਿਃ ਸ੍ਮਤਾਃ| ਕੁਕੂਣਕਃ ਸ਼ਿਸ਼ੋਰੇਵ ਕਰ੍ਣੇਸ੍ਟਾਵਿਂਸ਼ਤਿਰ੍ਨਣਾਮ੍||੨੯|| ਏਕਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦ੍ਘ੍ਰਾਣਗਤਾਃ ਸਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਯਾਯਪਞ੍ਚਕਾਃ| ਏਕਾਦਸ਼ ਸ਼ਿਰੋਰੋਗਾਃ ਪਰਂ ਸ਼ਾਲਾਕ੍ਯਸਞ੍ਜ੍ਞਿਤੇ||੩੦|| ਆਤਙ੍ਕਾਨਾਂ ਸ਼ਤਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਸਟ੍ਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਤਾ ਯੁਤਮ੍| ਨਵ ਬਾਲਗ੍ਰਹਾ ਯੋਨਿਵ੍ਯਾਪਦੋ ਵਿਂਸ਼ਤਿਃ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਾਃ||੩੧|| ਏਵਂ ਕੁਮਾਰਤਨ੍ਤ੍ਰੇਸ੍ਮਿਨ੍ਨੇਕੋਨਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦਾਮਯਾਃ| ਅਸ੍ਟੌ ਜ੍ਵਰਾ ਹ੍ਯਤੀਸਾਰਾਃ ਸਟ੍ ਚਤਸ੍ਰਃ ਪ੍ਰਵਾਹਿਕਾਃ||੩੨|| ਚਤ੍ਵਾਰੋ ਗ੍ਰਹਣੀਦੋਸਾ ਯਕ੍ਸ੍ਮੈਕੋ ਗੁਲ੍ਮਪਞ੍ਚਕਮ੍| ਹਦ੍ਰੋਗਾਃ ਪਞ੍ਚ ਚਤ੍ਵਾਰਃ ਪਾਣ੍ਡ੍ਵਾਖ੍ਯਾਃ ਕਾਮਲਾਦ੍ਵਯਮ੍||੩੩|| ਹਲੀਮਕਃ ਪਾਨਕੀ ਚ ਰਕ੍ਤਪਿਤਂ ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਮ੍| ਸਟ੍ਪ੍ਰਕਾਰਾ ਮਤਾ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾ ਵਿਕਾਰਾਃ ਸਪ੍ਤ ਮਦ੍ਯਜਾਃ||੩੪|| ਦਾਹਾਃ ਪਞ੍ਚ ਤਸਃ ਸਪ੍ਤ ਛਰ੍ਦਯਃ ਪਞ੍ਚ ਦੇਹਿਨਾਮ੍| ਹਿਕ੍ਕਾਃ ਸ਼੍ਵਾਸਾਸ੍ਤਥਾ ਕਾਸਾਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਪਞ੍ਚ ਪਞ੍ਚ ਚ||੩੫|| ਸ੍ਵਰਭੇਦਾਸ੍ਤਥਾ ਸਟ੍ ਸ੍ਯੁਰ੍ਵਿਸ਼ਤਿਃ ਕਮਿਜਾਤਯਃ| ਨਵੋਦਾਵਰ੍ਤਕਾ ਦਸ੍ਟਾ ਵਿਸੂਚ੍ਯਸ੍ਤਿਸ੍ਰ ਏਵ ਚ||੩੬|| ਆਨਾਹੌ ਦ੍ਵਾਵਾਮਵਿਟ੍ਕੌ ਤਥਾਰੋਚਕਪਞ੍ਚਕਮ੍| ਮੂਤ੍ਰਾਘਾਤਾ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ ਸ੍ਯੁਰਿਤਿ ਕਾਯਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤੇ||੩੭|| ਆਮਯਾਨਾਂ ਸ਼ਤਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਚ੍ਚ ਸਪ੍ਤ ਚ| ਦੇਵਤਾ-ਦੈਤ੍ਯ-ਗਨ੍ਧਰ੍ਵ-ਯਕ੍ਸ-ਪਿਤ੍ਰ-ਹਿ-ਰਕ੍ਸਸਾਮ੍||੩੮|| ਪਿਸ਼ਚਸ੍ਯਾਭਿਸਙ੍ਗੇਣ ਗਦਾਸ਼੍ਚਾਸ੍ਟੌ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ| ਅਪਸ੍ਮਾਰਾਸ਼੍ਚ ਚਤ੍ਵਾਰ ਉਨ੍ਮਾਦਾਃ ਸਡੁਦੀਰਿਤਾਃ||੩੯|| ਅਸ੍ਟਾਦਸ਼ਗਦਾ ਭੂਤਵਿਦ੍ਯਾਯਾਂ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਦਰ੍ਸ਼ਿਭਿਃ| ਏਵਂ ਹਿ ਸੌਸ਼੍ਰੁਤੇ ਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਕਾਸ਼ੀਰਾਜੇਨ ਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ||੪੦|| ਰੋਗਾਣਾਂ ਤੁ ਸਹਸ੍ਰਂ ਯਚ੍ਛਤਂ ਵਿਂਸ਼ਤਿਰੇਵ ਚ| ਵ੍ਯਾਸਤੋ ਵਿਸ੍ਤਰਤਃ| ਹਿਸ਼ਬ੍ਦੋ ਹੇਤ੍ਵਰ੍ਥੇ, ਯਸ੍ਮਾਤ੍ ਕਾਰਣਾਤ੍||੭-੮||-
Adhikarana ੭ (੯) · Śloka ੯
... ਭਿਨ੍ਨਾ ਦੋਸਾਸ੍ਤ੍ਰਯੋ ਗੁਣਾਃ | ਦ੍ਵਿਸਸ੍ਟਿਧਾ ਭਵਨ੍ਤ੍ਯੇਤੇ ਭੂਯਿਸ੍ਠਮਿਤਿ ਨਿਸ਼੍ਚਯਃ ||੯||
... भिन्ना दोषास्त्रयो गुणाः | द्विषष्टिधा भवन्त्येते भूयिष्ठमिति निश्चयः ||९||
🔊 Audio coming soon
ਭਿਨ੍ਨਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਭਿਨ੍ਨਾ ਭੇਦਙ੍ਗਤਾ ਦ੍ਵਿਸਸ੍ਟਿਧਾ ਭਵਨ੍ਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤ੍ਰਯੋ ਦੋਸਾ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਣਃ| ਗੁਣਾ ਗੁਣਮਯਾਃ ਸਤ੍ਤ੍ਵਰਜਸ੍ਤਮੋਮਯਾਃ| ਤਦ੍ਯਥਾ- ਰਜੋਭੂਯਿਸ੍ਠੋ ਮਾਰੁਤਃ, ਰਜੋ ਹਿ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਕਂ ਸਰ੍ਵਭਾਵਾਨਾਂ; ਪਿਤ੍ਤਂ ਸਤ੍ਤ੍ਵੋਤ੍ਕਟਂ, ਲਘੁਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕਤ੍ਵਾਤ੍, ਰਜੋਯੁਕ੍ਤਂ ਵੇਤ੍ਯੇਕੇ; ਕਫਃ ਤਮੋਬਹੁਲਃ, ਗੁਰੁਪ੍ਰਾਵਰਣਾਤ੍ਮਕਤ੍ਵਾਦਿਤ੍ਯਾਹੁਰ੍ਭਿਸਜਃ| ਯਦ੍ਯੇਵਂ ਤਤ੍ ਕਥਂ ਕਫਪ੍ਰਕਤਿਕੇ ਪੁਂਸਿ ਸਤ੍ਤ੍ਵਗੁਣੋਪਪਨ੍ਨਤਾ ਪਠਿਤਾ? ਉਚ੍ਯਤੇ- ਗੁਣਾਦ੍ਵਿਤਯਮਪਿ ਕਫੇ ਜ੍ਞਾਤਵ੍ਯਂ, ‘ਸਤ੍ਤ੍ਵਤਮੋਬਹੁਲਾ ਆਪਃ’ ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਤ੍ਵਾਤ੍||੯||
Adhikarana ੮ (੧੦-੧੧) · Śloka ੧੨
ਤ੍ਰਯ ਏਵ ਪਥਕ੍ ਦੋਸਾ ਦ੍ਵਿਸ਼ੋ ਨਵ ਸਮਾਧਿਕੈਃ | ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ਾਧਿਕੈਕਦ੍ਵਿਸਮਮਧ੍ਯੋਲ੍ਬਣੈਸ੍ਤ੍ਰਿਸ਼ਃ ||੧੦|| ਪਞ੍ਚਾਸ਼ਦੇਵਂ ਤੁ ਸਹ ਭਵਨ੍ਤਿ ਕ੍ਸਯਮਾਗਤੈਃ | ਕ੍ਸੀਣਮਧ੍ਯਾਧਿਕਕ੍ਸੀਣਕ੍ਸੀਣਵਦ੍ਧੈਸ੍ਤਥਾਪਰੈਃ ||੧੧|| ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੈਵਂ ਸਮਾਖ੍ਯਾਤਾਸ੍ਤ੍ਰਯੋ ਦੋਸਾ ਦ੍ਵਿਸਸ੍ਟਿਧਾ |੧੨|
त्रय एव पृथक् दोषा द्विशो नव समाधिकैः | त्रयोदशाधिकैकद्विसममध्योल्बणैस्त्रिशः ||१०|| पञ्चाशदेवं तु सह भवन्ति क्षयमागतैः | क्षीणमध्याधिकक्षीणक्षीणवृद्धैस्तथाऽपरैः ||११|| द्वादशैवं समाख्यातास्त्रयो दोषा द्विषष्टिधा |१२|
🔊 Audio coming soon
ਕਥਮੇਤੇ ਦ੍ਵਿਸਸ੍ਟਿਧਾ ਭਵਨ੍ਤੀਤ੍ਯਾਹ- ਤ੍ਰਯ ਏਵੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਤ੍ਰ ਪਥਕ੍ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ, ਦੋਸਾ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਣਸ੍ਤ੍ਰਯ ਏਵ, ਇਤਰੌ ਚ ਦ੍ਵੌ ਸ੍ਵਸ੍ਥਾਵਿਤਿ ਜ੍ਞੇਯੌ| ਵਦ੍ਧੋ ਵਾਤਃ ਸ੍ਵਸ੍ਥੌ ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਣੌ (੧), ਵਦ੍ਧਂ ਪਿਤ੍ਤਂ ਸ੍ਵਸ੍ਥੌ ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਣੌ (੨), ਵਦ੍ਧਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾ ਸ੍ਵਸ੍ਥੇ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤੇ (੩), ਇਤਿ| ਦ੍ਵਿਸ਼ੋ ਨਵ ਸਮਾਧਿਕੈਰਿਤਿ ਤਤ੍ਰ ਸਮਵਦ੍ਧਾਭ੍ਯਾਂ ਦ੍ਵਾਭ੍ਯਾਂ ਦੋਸਾਭ੍ਯਾਂ ਤ੍ਰਯਃ ਸਂਸਰ੍ਗਾ ਭਵਨ੍ਤਿ; ਯਥਾ - ਵਾਤਪਿਤ੍ਤੇ ਸਮੇ ਵਦ੍ਧੇ ਸ੍ਵਸ੍ਥਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾ (੧), ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਣੌ ਸਮੌ ਵਦ੍ਧੌ ਸ੍ਵਸ੍ਥਂ ਪਿਤ੍ਤਂ (੨), ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਣੌ ਸਮੌ ਵਦ੍ਧੌ ਸ੍ਵਸ੍ਥੋ ਵਾਤਃ (੩), ਇਤਿ| ਅਨ੍ਯਤਰਾਧਿਕਵਦ੍ਧਾਭ੍ਯਾਂ ਸਟ੍ ; ਤਦ੍ਯਥਾ- ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਯੋਰ੍ਵਦ੍ਧਯੋਰ੍ਵਾਤੋਧਿਕੋ ਵਦ੍ਧਃ ਸ੍ਵਸ੍ਥਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾ (੧), ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਯੋਰ੍ਵਦ੍ਧਯੋਃ ਪਿਤ੍ਤਮਧਿਕਵਦ੍ਧਂ ਸ੍ਵਸ੍ਥਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾ (੨), ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣੋਰ੍ਵਦ੍ਧਯੋਰ੍ਵਾਤੋਧਿਕਵਦ੍ਧਃ ਸ੍ਵਸ੍ਥਂ ਪਿਤ੍ਤਂ (੩), ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣੋਰ੍ਵਦ੍ਧਯੋਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਧਿਕਵਦ੍ਧਃ ਸ੍ਵਸ੍ਥਂ ਪਿਤ੍ਤਂ (੪), ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣੋਰ੍ਵਦ੍ਧਯੋਃ ਪਿਤ੍ਤਮਧਿਕਂ ਵਦ੍ਧਂ ਸ੍ਵਸ੍ਥੋ ਵਾਤਃ (੫), ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣੋਰ੍ਵਦ੍ਧਯੋਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾ ਅਧਿਕਵਦ੍ਧਃ ਸ੍ਵਸ੍ਥੋ ਵਾਤਃ (੬)| ਤ੍ਰਿਸ਼ਸ੍ਤੁ ਵਦ੍ਧੈਸ੍ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼; ਤਤ੍ਰ ਤ੍ਰਿਭਿਰਧਿਕੈਰੇਕਃ ਅਧਿਕੈਕਦੋਸਾਸ੍ਤ੍ਰਯਃ, ਅਧਿਕਦ੍ਵਿਦੋਸਾਸ੍ਤ੍ਰਯਃ, ਸਮਮਧ੍ਯੋਲ੍ਬਣਦੋਸਾਃ ਸਟ੍| ਤਦ੍ਯਥਾ- ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਾਂ ਵਦ੍ਧਾਨਾਂ ਵਾਤੋਧਿਕਵਦ੍ਧਃ (੧), ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਾਂ ਵਦ੍ਧਾਨਾਂ ਪਿਤ੍ਤਮਧਿਕਵਦ੍ਧਂ (੨), ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਾਂ ਵਦ੍ਧਾਨਾਂ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਧਿਕਵਦ੍ਧਃ (੩)| ਅਥਾਧਿਕਦ੍ਵਿਵਦ੍ਧਦੋਸਾਃ; ਤਦ੍ਯਥਾ- ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਾਂ ਵਦ੍ਧਾਨਾਂ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤੇ ਅਧਿਕਵਦ੍ਧੇ (੧), ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਣਾਂ ਵਦ੍ਧਾਨਾਂ ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਣੌ ਅਧਿਕਵਦ੍ਧੌ (੨), ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਾਂ ਵਦ੍ਧਾਨਾਂ ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਣਾਵਧਿਕਵਦ੍ਧੌ (੩)| ਕ੍ਸੀਣੋ ਵਾਤਃ ਸ੍ਵਸ੍ਥੌ ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਣੌ (੧), ਕ੍ਸੀਣਂ ਪਿਤ੍ਤਂ ਸ੍ਵਸ੍ਥੌ ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਣੌ (੨), ਕ੍ਸੀਣਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾ ਸ੍ਵਸ੍ਥੇ ਵਾਤਪਿਤੇ (੩), ਏਵਂ ਪਥਕ੍ ਤ੍ਰਯ ਏਵ| ਅਥ ਹੀਨਮਧ੍ਯੋਲ੍ਬਣਵਦ੍ਧਾਃ ਸਡੁਚ੍ਯਨ੍ਤੇ, ਤਤ੍ਰ ਸਮਃ ਸਮਵਦ੍ਧੋ ਹੀਨਵਦ੍ਧ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ; ਤਦ੍ਯਥਾ- ਹੀਨਵਦ੍ਧੋ ਵਾਤਃ, ਮਧ੍ਯਵਦ੍ਧਂ ਪਿਤ੍ਤਂ, ਅਧਿਕਵਦ੍ਧਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾ (੧); ਹੀਨਵਦ੍ਧੋ ਵਾਤਃ, ਮਧ੍ਯਵਦ੍ਧਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾ, ਅਧਿਕਵਦ੍ਧਂ ਪਿਤ੍ਤਂ (੨); ਹੀਨਵਦ੍ਧਂ ਪਿਤ੍ਤਂ, ਅਧਿਕਵਦ੍ਧੋ ਵਾਤਃ, ਮਧ੍ਯਵਦ੍ਧਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾ (੩), ਮਧ੍ਯਵਦ੍ਧੋ ਵਾਤਃ, ਹੀਨਵਦ੍ਧਂ ਪਿਤ੍ਤਂ, ਅਧਿਕਵਦ੍ਧੋਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾ (੪); ਹੀਨਵਦ੍ਧਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾ, ਅਧਿਕਵਦ੍ਧਂ ਪਿਤ੍ਤਂ, ਮਧ੍ਯਵਦ੍ਧੋ ਵਾਤਃ (੫); ਅਧਿਕਵਦ੍ਧੋ ਵਾਤਃ, ਮਧ੍ਯਵਦ੍ਧਂ ਪਿਤ੍ਤਂ ਹੀਨਵਦ੍ਧਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾ ੬| ਸਰ੍ਵਦੋਸੈਃ ਸਮਵਦ੍ਧੈਰੇਕਃ| ਉਕ੍ਤਂ ਚ ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰੇ- ‘ਦ੍ਵ੍ਯੁਲ੍ਬਣੈਕੋਲ੍ਬਣੈਃ ਸਟ੍ ਸ੍ਯੁਰ੍ਹੀਨਮਧ੍ਯਾਧਿਕੈਸ਼੍ਚ ਸਟ੍| ਸਮੈਸ਼੍ਚੈਕੋ ਵਿਕਾਰਾਸ੍ਤੇ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਾਸ੍ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼”- ਇਤਿ| ਪਞ੍ਚਾਸ਼ਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਏਵਮਨੇਨ ਪ੍ਰਕਾਰੇਣ ਕ੍ਸਯਮਾਗਤੈਃ ਪਞ੍ਚਵਿਂਸ਼ਤਿਦੋਸਭੇਦੈਃ ਸਹ ਪਞ੍ਚਾਸ਼ਦ੍ਭਵਨ੍ਤਿ| ਤਦ੍ਯਥਾ- ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਕਫੈਰੇਕੈਕੈਃ ਕ੍ਸੀਣੈਸ੍ਤ੍ਰਯੋ ਭੇਦਾ ਭਵਨ੍ਤਿ, ਦ੍ਵਿਸ਼ੋ ਨਵ ਪ੍ਰੋਚ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਤਦ੍ਯਥਾ- ਵਾਤਪਿਤ੍ਤੇ ਸਮਕ੍ਸੀਣੇ ਸ੍ਵਸ੍ਥਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾ (੧), ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਣੌ ਸਮਕ੍ਸੀਣੌ ਸ੍ਵਸ੍ਥਂ ਪਿਤ੍ਤਂ (੨), ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਣੌ ਸਮਹੀਨੌ ਸ੍ਵਸ੍ਥੇ ਵਾਤਃ ੩| ਅਧਿਕਕ੍ਸੀਣਾਃ ਸਟ੍; ਤਦ੍ਯਥਾ- ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਯੋਃ ਕ੍ਸੀਣਯੋਰ੍ਵਾਤੋਧਿਕਕ੍ਸੀਣਃ ਸ੍ਵਸ੍ਥਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾ (੧), ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਯੋਃ ਕ੍ਸੀਣਯੋਃ ਪਿਤ੍ਤਮਧਿਕਕ੍ਸੀਣਂ ਸ੍ਵਸ੍ਥਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾ (੨), ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਣੋਃ ਕ੍ਸੀਣਯੋਰ੍ਵਾਤੋਧਿਕਕ੍ਸੀਣਃ ਸ੍ਵਸ੍ਥਂ ਪਿਤ੍ਤਂ (੩), ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣੋਃ ਕ੍ਸੀਣਯੋਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਧਿਕਕ੍ਸੀਣਃ ਸ੍ਵਸ੍ਥਂ ਪਿਤ੍ਤਂ (੪), ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ਼੍ਮਣੋਃ ਕ੍ਸੀਣਯੋਃ ਪਿਤ੍ਤਮਧਿਕਕ੍ਸੀਣਂ ਸ੍ਵਸ੍ਥੋ ਵਾਤਃ (੫), ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣੋਃ ਕ੍ਸੀਣਯੋਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਧਿਕਕ੍ਸੀਣਃ ਸ੍ਵਸ੍ਥੋ ਵਾਤਃ (੬)| ਅਥ ਕ੍ਸੀਣਦੋਸਤ੍ਰਯਭੇਦਾਸ੍ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ ਪ੍ਰੋਚ੍ਯਨ੍ਤੇ; ਤਤ੍ਰ- ਤ੍ਰਿਭਿਰਪਿ ਸਮਕ੍ਸੀਣੈਰੇਕਃ; ਅਧਿਕੈਕੈਕਕ੍ਸੀਣੈਸ਼੍ਚ ਤ੍ਰਯਃ| ਯਥਾ- ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਾਂ ਕ੍ਸੀਣਾਨਾਂ ਵਾਤੋਧਿਕਕ੍ਸੀਣਃ (੧), ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਾਂ ਕ੍ਸੀਣਾਨਾਂ ਪਿਤ੍ਤਮਧਿਕਕ੍ਸੀਣਂ (੨), ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਾਂ ਕ੍ਸੀਣਾਨਾਂ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾ ਅਧਿਕਕ੍ਸੀਣਃ (੩)| ਅਥਾਧਿਕਕ੍ਸੀਣਦ੍ਵਿਦੋਸਾਃ; ਤਦ੍ਯਥਾ- ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਾਂ ਕ੍ਸੀਣਾਨਾਂ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤੇ ਅਧਿਕਕ੍ਸੀਣੇ (੧), ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਾਂ ਕ੍ਸੀਣਾਨਾਂ ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਾਵਧਿਕਕ੍ਸੀਣੌ (੨), ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਾਂ ਕ੍ਸੀਣਾਨਾਂ ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਣਾਵਧਿਕਕ੍ਸੀਣੌ (੩)| ਅਥ ਹੀਨਮਧ੍ਯੋਲ੍ਬਣਕ੍ਸੀਣਾਃ ਸਟ੍ ਪ੍ਰੋਚ੍ਯਨ੍ਤੇ; ਤਦ੍ਯਥਾ,- ਹੀਨਕ੍ਸੀਣੋ ਵਾਤਃ, ਮਧ੍ਯਕ੍ਸੀਣਂ ਪਿਤ੍ਤਂ, ਅਧਿਕਕ੍ਸੀਣਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾ (੧); ਮਧ੍ਯਕ੍ਸੀਣੋ ਵਾਤਃ, ਹੀਨਕ੍ਸੀਣਂ ਪਿਤ੍ਤਂ, ਅਧਿਕਕ੍ਸੀਣਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾ (੨); ਅਧਿਕਕ੍ਸੀਣੋ ਵਾਤਃ, ਮਧ੍ਯਕ੍ਸੀਣਂ ਪਿਤ੍ਤਂ ਹੀਨਕ੍ਸੀਣਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾ (੩); ਹੀਨਕ੍ਸੀਣੋ ਵਾਤਃ, ਅਧਿਕਕ੍ਸੀਣਂ ਪਿਤ੍ਤਂ ਮਧ੍ਯਕ੍ਸੀਣਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾ (੪); ਅਧਿਕਕ੍ਸੀਣੋ ਵਾਤਃ, ਹੀਨਕ੍ਸੀਣਂ ਪਿਤ੍ਤਂ, ਮਧ੍ਯਕ੍ਸੀਣਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾ (੫); ਮਧ੍ਯਕ੍ਸੀਣੋ ਵਾਤਃ, ਅਧਿਕਕ੍ਸੀਣਂ ਪਿਤ੍ਤਂ, ਹੀਨਕ੍ਸੀਣਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾ (੬)| ਕ੍ਸੀਣੇਤ੍ਯਾਦਿ ਅਤ੍ਰ ਮਧ੍ਯਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਸ੍ਵਸ੍ਥੋਭਿਧੀਯਤੇ, ਅਧਿਕਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਚ ਵਦ੍ਧਃ| ਤਤ੍ਰ ਕ੍ਸੀਣਮਧ੍ਯਾਧਿਕਭੇਦੇਨ ਸਟ੍| ਤਦ੍ਯਥਾ- ਕ੍ਸੀਣੋ ਵਾਤਃ, ਸ੍ਵਸ੍ਥਂ ਪਿਤ੍ਤਂ, ਵਦ੍ਧਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾ (੧); ਕ੍ਸੀਣੋ ਵਾਤਃ, ਵਦ੍ਧਂ ਪਿਤ੍ਤਂ, ਸ੍ਵਸ੍ਥਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾ (੨); ਸ੍ਵਸ੍ਥੋ ਵਾਤਃ, ਪਿਤ੍ਤਮ੍ ਕ੍ਸੀਣਂ, ਵਦ੍ਧਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾ (੩); ਵਦ੍ਧੋ ਵਾਤਃ, ਕ੍ਸੀਣਂ ਪਿਤ੍ਤਂ, ਸ੍ਵਸ੍ਥਃ, ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾ (੪); ਸ੍ਵਸ੍ਥੋ ਵਾਤਃ, ਪਿਤ੍ਤਂ ਵਦ੍ਧਂ, ਕ੍ਸੀਣਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾ (੫); ਵਦ੍ਧੋ ਵਾਤਃ, ਸ੍ਵਸ੍ਥਂ ਪਿਤ੍ਤਂ, ਕ੍ਸੀਣਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾ (੬)| ਅਥ ਦ੍ਵਿਕ੍ਸੀਣੈਕਵਦ੍ਧਾਸ੍ਤ੍ਰੀਨਾਹ- ਵਾਤਪਿਤ੍ਤੇ ਕ੍ਸੀਣੇ ਵਦ੍ਧਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾ (੧), ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਣੌ ਕ੍ਸੀਣੌ ਪਿਤ੍ਤਂ ਵਦ੍ਧਂ (੨), ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਣੌ ਕ੍ਸੀਣੌ ਵਾਤੋ ਵਦ੍ਧਃ (੩)| ਅਥ ਦ੍ਵਿਵਦ੍ਧੈਕਕ੍ਸੀਣਾਨਾਹ- ਵਾਤਪਿਤ੍ਤੇ ਵਦ੍ਧੇ ਕ੍ਸੀਣਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾ (੧), ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਣੌ ਵਦ੍ਧੌ ਕ੍ਸੀਣਂ ਪਿਤ੍ਤਂ (੨), ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਣੌ ਵਦ੍ਧੌ ਕ੍ਸੀਣੋ ਵਾਤਃ (੩)| ਏਵਮਨੇਨ ਪ੍ਰਕਾਰੇਣ, ਸਮਾਖ੍ਯਾਤਾਃ ਕਥਿਤਾਃ, ਤ੍ਰਯੋ ਦੋਸਾ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਣਃ| ਸ੍ਵਸ੍ਥੈਸ੍ਤੁ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਭਿਃ ਸ੍ਵਾਸ੍ਥ੍ਯਂ ਤ੍ਰਿਸਸ੍ਟਮਿਤਿ ਅਯਮੇਵਾਰ੍ਥਃ ਸ਼੍ਲੋਕੈਰੁਚ੍ਯਤੇ| ਤਦ੍ਯਥਾ- ਪਥਗ੍ਵਦ੍ਧੈਰ੍ਮਰੁਤ੍ਪਿਤ੍ਤਕਕੈਰ੍ਭੇਦਤ੍ਰਯਂ ਭਵੇਤ੍| ਸਂਸਰ੍ਗੇ ਤੁ ਭਵਤ੍ਯੇਸਾਂ ਭੇਦਸ੍ਤੁਲ੍ਯਾਧਿਕੇਨ ਚ||੧|| ਵਾਤਪਿਤ੍ਤੇ ਸਮੇ ਵਦ੍ਧੇ ਸਮਾਵੇਵਂ ਮਰੁਤ੍ਕਫੌ| ਸਮੌ ਪਿਤ੍ਤਕਫਾਵੇਵਂ ਸ੍ਯੁਸ੍ਤ੍ਰਯਸ੍ਤੁਲ੍ਯਵਦ੍ਧਿਤਃ||੨|| ਵਦ੍ਧਿਙ੍ਗਤੇ ਮਰੁਤ੍ਪਿਤ੍ਤੇ ਪਵਨਸ੍ਤ੍ਵਧਿਕਸ੍ਤਯੋਃ| ਅਨ੍ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਪਿਤ੍ਤਮਧਿਕਂ ਵਦ੍ਧਯੋਰ੍ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਯੋਃ||੩|| ਵਦ੍ਧੌ ਸਮੀਰਣਕਫਾਵੇਤਯੋਰਧਿਕੋਨਿਲਃ| ਅਧਿਕੇ ਤੁ ਤਯੋਰੇਵ ਭਵੇਦ੍ਭੇਦਾਨ੍ਤਰਂ ਕਫੇ||੪|| ਵਦ੍ਧੌ ਪਿਤ੍ਤਕਫੌ ਤਦ੍ਵਦੇਤਯੋਃ ਪਿਤ੍ਤਮੁਤ੍ਕਟਮ੍|| ਵਦ੍ਧਯੋਰੇਤਯੋਰੇਵ ਬਲਾਸਸ੍ਤ੍ਵਧਿਕਃ ਪੁਨਃ||੫|| ਇਤ੍ਯੇਕਾਧਿਕਸਂਸਰ੍ਗਦੋਸਭੇਦਾ ਭਵਨ੍ਤਿ ਸਟ੍| ਏਵਮੇਤੈਃ ਸਮੁਦ੍ਦਿਸ੍ਟਾ ਭੇਦਾਸ੍ਤੁਲ੍ਯਾਧਿਕੈਰ੍ਨਵ||੬|| ਪੂਰ੍ਵੈਃ ਸਹ ਭਵਨ੍ਤ੍ਯੇਵਂ ਵਿਕਲ੍ਪਾ ਦ੍ਵੌ ਤਥਾ ਦਸ਼| ਸਨ੍ਨਿਪਾਤੇਸੁ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਦੋਸਭੇਦਾਸ੍ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼| ਏਕਸ੍ਤਤ੍ਰ ਵਿਕਲ੍ਪਃ ਸ੍ਯਾਦ੍ਵਦ੍ਧਿਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੈਃ ਸਮੈਸ੍ਤ੍ਰਿਭਿਃ| ਵਦ੍ਧਿਙ੍ਗਤੇਸੁ ਸਰ੍ਵੇਸੁ ਤੇਸੁ ਵਦ੍ਧਤਮੋ ਮਰੁਤ੍||੭|| ਪੁਨਃ ਪਿਤ੍ਤਂ ਪੁਨਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮੇਤ੍ਯੇਕਾਧਿਕਤਮੈਸ੍ਤ੍ਰਯਃ| ਪ੍ਰਵਦ੍ਧੇ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤੇ ਚ ਭੇਦੋਨ੍ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਬਲਾਸਤਃ||੮|| ਮਰੁਤ੍ਕਫੌ ਤਥਾ ਪਿਤ੍ਤਾਦ੍ਵਾਤਃ ਪਿਤ੍ਤਕਫਾਦਪਿ| ਆਧਿਕ੍ਯੇਨ ਦ੍ਵਯੋਰੇਵਂ ਦੋਸਭੇਦਾਸ੍ਤ੍ਰਯੋ ਮਤਾਃ||੯|| ਹੀਨਮਧ੍ਯਾਧਿਕੈਰ੍ਦੋਸੈਰ੍ਵਿਕਲ੍ਪਾਃ ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤਿ ਸਟ੍| ਅਨ੍ਯੋਨ੍ਯਾਪੇਕ੍ਸਯਾ ਤੇਸਾਂ ਹੀਨਵਦ੍ਧਃ ਸਮੀਰਣਃ||੧੦|| ਮਧ੍ਯਵਦ੍ਧਂ ਤਥਾ ਪਿਤ੍ਤਂ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾ ਤਤ੍ਰਾਧਿਕੋ ਮਤਃ| ਮਧ੍ਯਃ ਸਮੀਰਣੋਨ੍ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਹੀਨਂ ਪਿਤ੍ਤਂ ਕਫੋਧਿਕਃ||੧੧|| ਮਧ੍ਯਂ ਪਿਤ੍ਤਂ ਮਰੁਤ੍ਤੀਵ੍ਰਃ ਸ੍ਵਲ੍ਪਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਪਰਤ੍ਰ ਤੁ| ਮਧ੍ਯਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮੋਲ੍ਬਣਂ ਪਿਤ੍ਤਂ ਹੀਨੋ ਵਾਤਸ੍ਤਥਾ ਸ੍ਥਿਤਃ ||੧੨|| ਮਧ੍ਯਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮੋਲ੍ਬਣੋ ਵਾਯੁਃ ਪਿਤ੍ਤਂ ਹੀਨਂ ਤਥਾ ਸ੍ਥਿਤਮ੍||੧੩|| ਮਧ੍ਯਵਾਤੋਧਿਕਂ ਪਿਤ੍ਤਂ ਹੀਨਵਦ੍ਧਸ੍ਤਥਾ ਕਫਃ| ਏਵਮੇਤੇ ਭਵਨ੍ਤ੍ਯਤ੍ਰ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਾਸ੍ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼||੧੪|| ਪੂਰ੍ਵੈਰ੍ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਭਿਃ ਸਾਰ੍ਧਂ ਵਿਕਲ੍ਪਾਃ ਪਞ੍ਚਵਿਂਸ਼ਤਿਃ| ਯਥਾ ਵਦ੍ਧੈਸ੍ਤਥਾ ਕ੍ਸੀਣੈਰ੍ਦੋਸੈਃ ਸ੍ਯੁਃ ਪਞ੍ਚਵਿਂਸ਼ਤਿਃ ||੧੫|| ਕ੍ਸੀਣਸ੍ਵਸ੍ਥਾਧਿਕੈਰੇਭਿਰ੍ਦੋਸਭੇਦਾ ਭਵਨ੍ਤਿ ਸਟ੍| ਕ੍ਸੀਣਃ ਸਮੀਰਣਸ੍ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਵਸ੍ਥਂ ਪਿਤ੍ਤਂ ਕਫੋਧਿਕਃ||੧੬|| ਕ੍ਸੀਣੋ ਵਾਯੁਃ ਕਫਃ ਸ੍ਵਸ੍ਥਃ ਪਿਤ੍ਤਮਤ੍ਰਾਧਿਕਂ ਤਥਾ| ਕ੍ਸੀਣਂ ਪਿਤ੍ਤਂ ਮਰੁਤ੍ ਸ੍ਵਸ੍ਥੋ ਭੇਦੋਨ੍ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਬਲੀ ਕਫਃ||੧੭|| ਕ੍ਸੀਣਂ ਪਿਤ੍ਤਂ ਕਫਃ ਸ੍ਵਸ੍ਥਃ ਪ੍ਰਵਦ੍ਧਸ੍ਤ੍ਵਧਿਕੋ ਮਰੁਤ੍| ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾ ਕ੍ਸੀਣੋਨਿਲਃ ਸ੍ਵਸ੍ਥਃ ਪਿਤ੍ਤਮਤ੍ਰ ਤਥੋਲ੍ਬਣਮ੍||੧੮|| ਕਫਃ ਕ੍ਸੀਣਃ ਸਮਂ ਪਿਤ੍ਤਂ ਪ੍ਰਵਦ੍ਧਸ੍ਤੁ ਸਮੀਰਣਃ| ਕ੍ਸੀਣਸ੍ਵਸ੍ਥਾਧਿਕੈਰੇਵਂ ਭੇਦਾਃ ਸਟ੍ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਾ||੧੯|| ਕ੍ਸਯਙ੍ਗਤੇ ਮਰੁਤ੍ਪਿਤ੍ਤੇ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋ ਵਦ੍ਧਿਂ ਤਥਾ ਕਫਃ| ਕ੍ਸੀਣੌ ਸਮੀਰਣਕਫੌ ਤਥਾ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਪਿਤ੍ਤਮੁਤ੍ਕਟਮ੍||੨੦|| ਕ੍ਸੀਣੌ ਪਿਤ੍ਤਕਫੌ ਤਦ੍ਵਨ੍ਨਭਸ੍ਵਾਨ੍ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤੁ ਵਦ੍ਧਿਮਾਨ੍| ਦ੍ਵੌ ਕ੍ਸੀਣਾਵੇਕਵਦ੍ਧਸ਼੍ਚ ਭੇਦਤ੍ਰਯਮਿਤਿ ਸ੍ਮਤਮ੍||੨੧|| ਵਾਤਪਿਤ੍ਤੇ ਗਤੇ ਵਦ੍ਧਿਂ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਸ਼੍ਚ ਕ੍ਸਯਂ ਕਫਃ| ਵਦ੍ਧੌ ਵਾਤਕਫੌ ਤਦ੍ਵਤ੍ ਪਿਤ੍ਤਂ ਚਾਥ ਕ੍ਸਯਂ ਗਤਮ੍||੨੨|| ਤਦ੍ਵਤ੍ ਪਿਤ੍ਤਕਫੌ ਵਦ੍ਧੌ ਪ੍ਰਕ੍ਸੀਣਃ ਪਵਨਃ ਪੁਨਃ| ਏਕਕ੍ਸੀਣਦ੍ਵਿਵਦ੍ਧੈਸ਼੍ਚ ਤ੍ਰਯੋ ਭੇਦਾ ਭਵਨ੍ਤ੍ਯਮੀ||੨੩|| ਕ੍ਸੀਣਮਧ੍ਯਾਧਿਕੈਸ੍ਤ੍ਵੇਵਂ ਭੇਦਾ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ ਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ| ਪ੍ਰਕਤਿਸ੍ਥੈਃ ਸਮੀਰਾਦ੍ਯੈਸ੍ਤਥੈਕਃ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਃ||੨੪|| ਤ੍ਰਿਸਸ੍ਟਿਰ੍ਦੋਸਭੇਦਾਨਾਮਿਤਿ ਸਮ੍ਯਙ੍ਨਿਰੂਪਿਤਾ|| ਇਤਿ| ਏਤੇਸਾਂ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਾਂ ਵਦ੍ਧਕ੍ਸੀਣਾਨਾਂ ਲਕ੍ਸਣਾਨ੍ਯੁਚ੍ਯਨ੍ਤੇ- ਤਦ੍ਯਥਾ- ਵਾਤਵਦ੍ਧੌ ਵਾਗ੍ਬਾਹੁਲ੍ਯਂ ਕਾਰ੍ਸ਼੍ਯਂ ਕਾਰ੍ਸ੍ਣ੍ਯਂ ਗਾਤ੍ਰਸ੍ਫੁਰਣਮੂਸ੍ਮਕਾਮਿਤਾ ਨਿਦ੍ਰਾਨਾਸ਼ੋਲ੍ਪਬਲਤ੍ਵਂ ਗਾਢਵਰ੍ਚਸ੍ਤ੍ਵਂ ਚੇਤਿ, ਪਿਤ੍ਤਵਦ੍ਧੌ ਪੀਤਾਵਭਾਸਤਾ ਸਨ੍ਤਾਪਃ ਸ਼ੀਤਕਾਮਿਤ੍ਵਮਲ੍ਪਨਿਦ੍ਰਤਾ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾ ਬਲਹਾਨਿਰਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਦੌਰ੍ਬਲ੍ਯਂ ਪੀਤਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਨੇਤ੍ਰਤ੍ਵਂ ਚੇਤਿ, ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਵਦ੍ਧੌ ਸ਼ੌਕ੍ਲ੍ਯਂ ਸ਼ੈਤ੍ਯਂ ਸ੍ਥੈਰ੍ਯਂ ਗੌਰਵਮਵਸਾਦਸ੍ਤਨ੍ਦ੍ਰਾ ਨਿਦ੍ਰਾ ਸਨ੍ਧ੍ਯਸ੍ਥਿਵਿਸ਼੍ਲੇਸਸ਼੍ਚ| ਵਾਤਕ੍ਸਯੇ ਮਨ੍ਦਚੇਸ੍ਟਤਾ ਅਲ੍ਪਵਾਕ੍ਤ੍ਵਮਪ੍ਰਹਰ੍ਸੋ ਮੂਢਸਞ੍ਜ੍ਞਤਾ ਚ, ਪਿਤ੍ਤਕ੍ਸਯੇ ਮਨ੍ਦੋਸ੍ਮਾਗ੍ਨਿਤਾ ਨਿਸ੍ਪ੍ਰਭਤਾ ਚ, ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਕ੍ਸਯੇ ਰੂਕ੍ਸਤਾਨ੍ਤਰ੍ਦਾਹ ਆਮਾਸ਼ਯੇਤਰਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਸ਼ਯਸ਼ਿਰਸਾਂ ਸ਼ੂਨ੍ਯਤਾ ਸਨ੍ਧਿਸ਼ੈਥਿਲ੍ਯਂ ਤਸ੍ਣਾ ਦੌਰ੍ਬਲ੍ਯਂ ਚ| ਏਵਮੇਤੈਰ੍ਲਕ੍ਸਣੈਃ ਪ੍ਰਕਤਿਸਮਸਮਵੇਤਾਨਾਂ ਵਦ੍ਧਾਨਾਂ ਕ੍ਸੀਣਾਨਾਂ ਚ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਾਮਵਗਮੋ ਮਿਸ਼੍ਰੈਸ਼੍ਚ ਲਕ੍ਸਣੈਃ ਸਂਸਰ੍ਗਸਨ੍ਨਿਪਾਤਾਵਗਮ ਇਤਿ| ਕ੍ਸੀਣਮਧ੍ਯਾਧਿਕਦ੍ਵ੍ਯੇਕਕ੍ਸੀਣਵਦ੍ਧਾਨਾਂ ਕੇਸਾਞ੍ਚਿਲ੍ਲਕ੍ਸਣਾਨਿ ਲਿਖ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਤਦ੍ਯਥਾ- ਏਕੋ ਵਦ੍ਧਃ ਸਮਸ਼੍ਚੈਕਃ ਕ੍ਸੀਣਸ੍ਤ੍ਵੇਕੋ ਯਦਾ ਭਵੇਤ੍| ਕ੍ਸੀਣ ਏਕਃ ਪ੍ਰਵਦ੍ਧੌ ਦ੍ਵੌ ਕ੍ਸੀਣੌ ਦ੍ਵੌ ਵਦ੍ਧਿਮਾਂਸ੍ਤਥਾ||੨੫|| ਏਕ ਏਵ ਸ੍ਥਿਤਸ੍ਤਤ੍ਰ ਵ੍ਯਕ੍ਤਰੂਪੇਣ ਦੇਹਿਨਿ| ਪ੍ਰਵਦ੍ਧੋ ਮਾਰੁਤਃ ਪਿਤ੍ਤਂ ਪ੍ਰਕਤਿਸ੍ਥਂ ਕਫਕ੍ਸਯੇ||੨੬|| ਗਹੀਤ੍ਵਾ ਸ੍ਥਾਨਤੋ ਯਤ੍ਰ ਯਤ੍ਰਾਙ੍ਗੇਸੁ ਵਿਸਰ੍ਪਤਿ| ਤਤ੍ਰ ਤਤ੍ਰਾਸ੍ਥਿਰੋ ਦਾਹਃ ਸ਼੍ਰਮਃ ਸ੍ਵੇਦੋ ਬਲਕ੍ਸਯਃ||੨੭|| ਕ੍ਸੀਣੇ ਪਿਤ੍ਤੇ ਯਦਾ ਵਾਯੁਰ੍ਵਦ੍ਧਾਵਸ੍ਥਃ ਸਮਂ ਕਫਮ੍| ਵਿਕਰ੍ਸਤਿ ਤਦਾ ਸ਼ੂਲਂ ਸ਼ੈਤ੍ਯਮਤ੍ਯਨ੍ਤਗੌਰਵਮ੍||੨੮|| ਵਦ੍ਧਂ ਕਫਕ੍ਸਯੇ ਪਿਤ੍ਤਂ ਪ੍ਰਕਤਿਸ੍ਥਂ ਪ੍ਰਭਞ੍ਜਨਮ੍|| ਯਦਾ ਰੁਣਦ੍ਧ੍ਯਸ੍ਯ ਤਦਾ ਦਾਹਃ ਸ਼ੂਲਃ ਪ੍ਰਜਾਯਤੇ||੨੯|| ਵਦ੍ਧਂ ਵਾਤਕ੍ਸਯੇ ਪਿਤ੍ਤਂ ਪ੍ਰਕਤਿਸ੍ਥਂ ਯਦਾ ਕਫਮ੍| ਨਿਰੁਣਦ੍ਧਿ ਤਦਾ ਤਸ੍ਯ ਸ੍ਯੁਸ੍ਤਨ੍ਦ੍ਰਾਗੌਰਵਜ੍ਵਰਾਃ||੩੦|| ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾ ਵਦ੍ਧੋ ਯਦਾ ਵਾਯੁਃ ਸਮਃ ਪਿਤ੍ਤਪਰਿਕ੍ਸਯੇ| ਨਿਰੁਣਦ੍ਧਿ ਤਦਾ ਤਸ੍ਯ ਗੌਰਵਂ ਸ਼ੀਤਕਜ੍ਵਰਮ੍||੩੧|| ਕਫੋਨਿਲਕ੍ਸਯੇ ਪਿਤ੍ਤਂ ਪ੍ਰਕਤਿਸ੍ਥਂ ਯਦਾ ਬਲੀ| ਨਿਰੁਣਦ੍ਧਿ ਤਦਾ ਤਸ੍ਯ ਮਦ੍ਵਗ੍ਨਿਤ੍ਵਂ ਸ਼ਿਰੋਵ੍ਯਥਾ||੩੨|| ਪ੍ਰਲਾਪੋ ਗੁਰੁਤਾ ਤਨ੍ਦ੍ਰਾ ਨਿਦ੍ਰਾ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤੁ ਸੁਹਦ੍ਰੁਜਾ| ਸ੍ਠੀਵਨਂ ਪਿਤ੍ਤਕਫਯੋਰ੍ਨਖਾਦੀਨਾਂ ਚ ਪੀਤਤਾ||੩੩|| ਕਫਃ ਪਿਤ੍ਤੇਨ ਸਂਯੁਕ੍ਤੋ ਬਲਹਾਨਿਂ ਭਸ਼ਂ ਕ੍ਸਯਮ੍| ਕਰੋਤ੍ਯਪਾਕਮਰੁਚਿਂ ਗੌਰਵਂ ਗਾਤ੍ਰਸਾਦਤਾਮ੍||੩੪|| ਮਾਰੁਤੇਨ ਯੁਤਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾ ਹੀਨਪਿਤ੍ਤਃ ਸਮਾਚਰਨ੍| ਕਰੋਤਿ ਮਦੁਤਾਂ ਵਹ੍ਨੇਰ੍ਭਕ੍ਤੇ ਨਾਨ੍ਨਾਭਿਲਾਸਿਤਾਮ੍||੩੫|| ਵੇਪਨਂ ਗੌਰਵਂ ਸ੍ਤਮ੍ਭਸ਼ੈਤ੍ਯਤੋਦਾਂਸ੍ਤਥਾਚਿਰਾਤ੍| ਸ਼ੁਕ੍ਲਤ੍ਵਂ ਚ ਨਖਾਦੀਨਾਂ ਪਾਰੁਸ੍ਯਂ ਵਪੁਸੋਪਿ ਚ||੩੬|| ਕੁਪਿਤੌ ਪਿਤ੍ਤਪਵਨੌ ਪਰਿਕ੍ਸੀਣਕਫੇ ਯਦਾ| ਉਦ੍ਵੇਸ੍ਟਨਂ ਸ਼੍ਰਮਂ ਤੋਦਂ ਕੁਰੁਤੇ ਸ੍ਫੋਟਨਂ ਤਥਾ||੩੭|| ਤਥਾਙ੍ਗਮਰ੍ਦਦਾਹੌ ਚ ਚੋਸਂ ਦੂਯਨਧੂਪਨੇ| ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਪਿਧਤ੍ਤੇ ਸ੍ਰੋਤਾਂਸਿ ਯਦਾ ਪਿਤ੍ਤਾਨਿਲਕ੍ਸਯੇ||੩੮|| ਚੇਸ੍ਟਾਨਾਸ਼ਂ ਤਦਾ ਕੁਰ੍ਯਾਨ੍ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਂ ਵਾਗ੍ਭਙ੍ਗਮੇਵ ਚ| ਦੇਹੌਜਃ ਸ੍ਰਂਸਯਤ੍ ਪਿਤ੍ਤਂ ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਕ੍ਸ੍ਯੇ ਤਸਾਮ੍||੩੯|| ਕੁਰ੍ਯਾਦਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਦੌਰ੍ਬਲ੍ਯਂ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਂ ਗ੍ਲਾਨਿਂ ਕ੍ਰਿਯਾਕ੍ਸਯਮ੍| ਮਰ੍ਮਾਣਿ ਪੀਡਯਨ੍ ਵਾਯੁਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਪਿਤ੍ਤਪਰਿਕ੍ਸਯੇ||੪੦|| ਸਞ੍ਜ੍ਞਾਪ੍ਰਣਾਸ਼ਂ ਕੁਰੁਤੇ ਪ੍ਰਕਮ੍ਪਂ ਵਿਦਧਾਤਿ ਚ| ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਤਿ ਪ੍ਰਵਦ੍ਧਾਃ ਸ੍ਵਂ ਲਿਙ੍ਗਂ ਦੋਸਾ ਹਿ ਕੇਵਲਮ੍||੪੧|| ਕ੍ਸੀਣਾ ਜਹਤਿ ਲਿਙ੍ਗ ਸ੍ਵਂ ਸਮਾਃ ਸ੍ਵਂ ਕਰ੍ਮ ਕੁਰ੍ਵਤੇ| ਸਮਂ ਰਕ੍ਸਞ੍ਜਯਨ੍ ਵਦ੍ਧਂ ਕ੍ਸੀਣਂ ਦੋਸਂ ਚ ਵਰ੍ਧਯਨ੍||੪੨|| ਵਿਧਿਨਾਨੇਨ ਵਿਸਮਂ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਂ ਜਯੇਦ੍ਭਿਸਕ੍| ਇਤਿ||੧੦-੧੧||-
Adhikarana ੯ (੧੨-੧੪) · Śloka ੧੪
ਮਿਸ਼੍ਰਾ ਧਾਤੁਮਲੈਰ੍ਦੋਸਾ ਯਾਨ੍ਤ੍ਯਸਙ੍ਖ੍ਯੇਯਤਾਂ ਪੁਨਃ ||੧੨|| ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਪ੍ਰਸਙ੍ਗਂ ਸਂਯਮ੍ਯ ਦੋਸਭੇਦਵਿਕਲ੍ਪਨੈਃ | ਰੋਗਂ ਵਿਦਿਤ੍ਵੋਪਚਰੇਦ੍ਰਸਭੇਦੈਰ੍ਯਥੈਰਿਤੈਃ ||੧੩|| ਭਿਸਕ੍ ਕਰ੍ਤਾਥ ਕਰਣਂ ਰਸਾ ਦੋਸਾਸ੍ਤੁ ਕਾਰਣਮ੍ | ਕਾਰ੍ਯਮਾਰੋਗ੍ਯਮੇਵੈਕਮਨਾਰੋਗ੍ਯਮਤੋਨ੍ਯਥਾ ||੧੪||
मिश्रा धातुमलैर्दोषा यान्त्यसङ्ख्येयतां पुनः ||१२|| तस्मात् प्रसङ्गं संयम्य दोषभेदविकल्पनैः | रोगं विदित्वोपचरेद्रसभेदैर्यथैरितैः ||१३|| भिषक् कर्ताऽथ करणं रसा दोषास्तु कारणम् | कार्यमारोग्यमेवैकमनारोग्यमतोऽन्यथा ||१४||
🔊 Audio coming soon
ਧਾਤੁਭਿਰਸਗਾਦਿਭਿਰ੍ਮਿਸ਼੍ਰਾ ਮਲੈਸ਼੍ਚਾਸਙ੍ਖ੍ਯੇਯਤਾਂ ਯਾਨ੍ਤਿ| ਤਤ੍ਰ ਵਾਤਸ੍ਯ ਧਾਤੁਮਲਮਿਸ਼੍ਰਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਂ ਵਾਤਵ੍ਯਾਧਿਨਿਦਾਨੇ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਮ੍| ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣੋਸ੍ਤੁ ਵਦ੍ਧਵਾਗ੍ਭਟਃ ਪ੍ਰਾਹ- ਪਿਤ੍ਤਂ ਤ੍ਵਚਿ ਸ੍ਥਿਤਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਵਿਸ੍ਫੋਟਕਮਸੂਰਿਕਾਃ| ਰਕ੍ਤੇ ਵਿਸਰ੍ਪਂ ਦਾਹਂ ਚ ਮਾਂਸੇ ਮਾਂਸਾਵਕੋਥਨਮ੍||੧|| ਸਦਾਹਾਨ੍ ਮੇਦਸਿ ਗ੍ਰਨ੍ਥੀਨ੍ ਸ੍ਵੇਦਤਡ੍ਵਮਨਂ ਭਸ਼ਮ੍| ਅਸ੍ਥਿਦਾਹਂ ਭਸ਼ਂ ਮਜ੍ਜ੍ਞਿ ਹਾਰਿਦ੍ਰਨਖਨੇਤ੍ਰਤਾਮ੍||੨|| ਪੂਤਿਪੀਤਾਵਭਾਸਂ ਚ ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰਸਮਾਸ਼੍ਰਿਤਮ੍| ਸਿਰਾਗਤਂ ਕ੍ਰੋਧਨਤਾਂ ਪ੍ਰਲਾਪਂ ਸ੍ਨਾਯੁਗਂ ਤਸਾਮ੍||੩|| ਕੋਸ੍ਠਗਂ ਮਦਤਡ੍ਦਾਹਾਨ੍ ਵ੍ਯਾਪਿਨੋਨ੍ਯਾਂਸ਼੍ਚ ਯਕ੍ਸ੍ਮਣਃ| ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾ ਤ੍ਵਚਿ ਸ੍ਥਿਤਃ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ ਸ੍ਤਮ੍ਭਂ ਸ਼੍ਵੇਤਾਵਭਾਸਤਾਮ੍||੪|| ਪਾਣ੍ਡ੍ਵਾਮਯਂ ਸ਼ੋਣਿਤਗੋ ਮਾਂਸਸ੍ਥਸ਼੍ਚਾਰ੍ਬੁਦਾਪਚੀਃ| ਆਰ੍ਦ੍ਰਚਰ੍ਮਾਵਨਦ੍ਧਾਭਗਾਤ੍ਰਤਾਂ ਤ੍ਵਚਿ ਗੌਰਵਮ੍||੫|| ਮੇਦੋਗਃ ਸ੍ਥੂਲਤਾਂ ਮੇਹਮਸ੍ਥ੍ਨਾਂ ਸ੍ਤਬ੍ਧਤ੍ਵਮਸ੍ਥਿਗਃ| ਮਜ੍ਜਗਃ ਸ਼ੁਕ੍ਲਨੇਤ੍ਰਤ੍ਵਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ੍ਥਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰਸਞ੍ਚਯਮ੍||੬|| ਵਿਬਨ੍ਧਂ ਗੌਰਵਂ ਚਾਤਿ ਸਿਰਾਸ੍ਥਃ ਸ੍ਤਬ੍ਧਗਾਤ੍ਰਤਾਮ੍ ਸ੍ਨਾਯੁਗਃ ਸਨ੍ਧਿਸ਼ੂਨਤ੍ਵਂ ਕੋਸ੍ਠਗੋ ਜਠਰੋਨ੍ਨਤਿਮ੍||੭|| ਅਰੋਚਕਾਵਿਪਾਕੌ ਚ ਤਾਂਸ੍ਤਾਂਸ਼੍ਚ ਕਫਜਾਨ੍ ਗਦਾਨ੍| ਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਯੋਃ ਸਾਸ਼੍ਰਯਯੋਸ੍ਤਤ੍ਰ ਤਤ੍ਰੋਪਦਿਸ਼੍ਯਤੇ||੮|| ਉਪਤਾਪੋਪਘਾਤੌ ਚ ਸ੍ਵਾਸ਼੍ਰਯੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਗੈਰ੍ਮਲੈਃ ||ਇਤਿ ||੧੨-੧੪||
Adhikarana ੧੦ (੧੫-੧੭) · Śloka ੧੭
ਅਧ੍ਯਾਯਾਨਾਂ ਤੁ ਸਟ੍ਸਸ੍ਟ੍ਯਾ ਗ੍ਰਥਿਤਾਰ੍ਥਪਦਕ੍ਰਮਮ੍ | ਏਵਮੇਤਦਸ਼ੇਸੇਣ ਤਨ੍ਤ੍ਰਮੁਤ੍ਤਰਮਦ੍ਧਿਮਤ੍ ||੧੫|| ਸ੍ਪਸ੍ਟਗੂਢਾਰ੍ਥਵਿਜ੍ਞਾਨਮਗਾਢਮਨ੍ਦਚੇਤਸਾਮ੍ | ਯਥਾਵਿਧਿ ਯਥਾਪ੍ਰਸ਼੍ਨਂ ਭਵਤਾਂ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍ ||੧੬|| ਸਹੋਤ੍ਤਰਂ ਤ੍ਵੇਤਦਧੀਤ੍ਯ ਸਰ੍ਵਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਂ ਵਿਧਾਨੇਨ ਯਥੋਦਿਤੇਨ | ਨ ਹੀਯਤੇਰ੍ਥਾਨ੍ਮਨਸੋਭ੍ਯੁਪੇਤਾਦੇਤਦ੍ਵਚੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਮਤੀਵ ਸਤ੍ਯਮ੍ ||੧੭||
अध्यायानां तु षट्षष्ट्या ग्रथितार्थपदक्रमम् | एवमेतदशेषेण तन्त्रमुत्तरमृद्धिमत् ||१५|| स्पष्टगूढार्थविज्ञानमगाढमन्दचेतसाम् | यथाविधि यथाप्रश्नं भवतां परिकीर्तितम् ||१६|| सहोत्तरं त्वेतदधीत्य सर्वं ब्राह्मं विधानेन यथोदितेन | न हीयतेऽर्थान्मनसोऽभ्युपेतादेतद्वचो ब्राह्ममतीव सत्यम् ||१७||
🔊 Audio coming soon
ਨਿਬਨ੍ਧਾਨ੍ ਬਹੁਸ਼ੋ ਵੀਕ੍ਸ੍ਯ ਵੈਦ੍ਯਃ ਸ਼੍ਰੀਭਰਤਾਤ੍ਮਜਃ| ਉਤ੍ਤਰਸ੍ਥਾਨਮਕਰੋਤ੍ ਸੁਸ੍ਪਸ੍ਟਂ ਡਲ੍ਹਣੋ ਭਿਸਕ੍||੧੫-੧੭||
Adhikarana ਪੁਸ੍ਪਿਕਾ · Śloka ੬੬
ਇਤਿ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਸਂਹਿਤਾਯਾਮੁਤ੍ਤਰਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਦੋਸਭੇਦਵਿਕਲ੍ਪੋ ਨਾਮ ਸਟ੍ਸਸ੍ਟਿਤਮੋਧ੍ਯਾਯਃ ||੬੬|| ਇਤਿ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਸਂਹਿਤਾਯਾਮੁਤ੍ਤਰਤਨ੍ਤ੍ਰਂ ਸਮਾਪ੍ਤਮ੍ | ਸਮਾਪ੍ਤੇਯਂ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਸਂਹਿਤਾ |
इति सुश्रुतसंहितायामुत्तरतन्त्रे दोषभेदविकल्पो नाम षट्षष्टितमोऽध्यायः ||६६|| इति सुश्रुतसंहितायामुत्तरतन्त्रं समाप्तम् | समाप्तेयं सुश्रुतसंहिता |
🔊 Audio coming soon
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਡਲ੍ਹ(ਹ੍ਲ)ਣਵਿਰਚਿਤਾਯਾਂ ਨਿਬਨ੍ਧਸਙ੍ਗ੍ਰਹਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯਾਮੁਤ੍ਤਰਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਸਟ੍ਸਸ੍ਟਿਤਮੋਧ੍ਯਾਯਃ||੬੬||