Skip to content

7. yantravidhyadhyāyaḥ

Adhikarana 12 (13) · Śloka 13

nāḍīyantrāṇi - anēkaprakārāṇi, anēkaprayōjanāni, ēkatōmukhānyubhayatōmukhāni ca; tāni srōtōgataśalyōddharaṇārthaṁ, rōgadarśanārtham, ācūṣaṇārthaṁ, kriyāsaukaryārthaṁ cēti; tāni srōtōdvārapariṇāhāni, yathāyōgadīrghāṇi ca | tatra bhagandarārśōvraṇabastyuttarabastimūtravr̥ddhidakōdaradhūmaniruddhaprakaśasanniruddhagudayantrāṇyalābūśr̥ṅgayantrāṇi cōpariṣṭādvakṣyāmaḥ ||13||

View original

नाडीयन्त्राणि - अनेकप्रकाराणि, अनेकप्रयोजनानि, एकतोमुखान्युभयतोमुखानि च; तानि स्रोतोगतशल्योद्धरणार्थं, रोगदर्शनार्थम्, आचूषणार्थं, क्रियासौकर्यार्थं चेति; तानि स्रोतोद्वारपरिणाहानि, यथायोगदीर्घाणि च | तत्र भगन्दरार्शोव्रणबस्त्युत्तरबस्तिमूत्रवृद्धिदकोदरधूमनिरुद्धप्रकशसन्निरुद्धगुदयन्त्राण्यलाबूशृङ्गयन्त्राणि चोपरिष्टाद्वक्ष्यामः ||१३||

🔊 Audio coming soon

Show commentary

nāḍīyantrāṇyapītyādi| nāḍī(lī)yantrāṇīti nāḍī(lī)vanmadhyacchidrāṇi| ēkatōmukhāni raktāharaṇārthānyalābūbhagandarārśōyantrādīni; ubhayatōmukhāni bastyuttarabastidhūmayantrādīni| tāni srōtōgataśalyōddharaṇārthamiti tāni nāḍīyantrāṇi srōtōgataśalyōddharaṇaprayōjanāni; tathāhi- ‘lākṣāśalyē kaṇṭhāsaktē kaṇṭhē nāḍīṁ dattvā taptayā lōhaśalākayā''karṣayēt’- (sū. a. 27) ityādikam| rōgadarśanārthamiti rōgā ābhyantarārśaḥprabhr̥tayaḥ| ācūṣaṇārthamiti asthigatavāyōrduṣṭaraktastanyayōrākarṣa(cūṣa)ṇārtham| kriyāsaukaryārthamiti ābhyantarārśaḥprabhr̥tiṣu śastrakṣārāgnyādikriyāyāḥ sukaratvāya sukhakaraṇāyētyarthaḥ| tāni srōtōdvārapariṇāhānīti vartulatvēna srōtōdvāratulyāni| nanu, ‘viṁśatirnāḍyaḥ’ iti pūrvamēvōktaṁ, iha tu bhagandarārśōvraṇētyādinā nāḍīyantrāṇyalābuśr̥ṅgāntāni dvādaśa, tat kathaṁ viṁśatiḥ pūryatē? ucyatē , bhagandarayantrē dvē ēkamēkacchidram, aparaṁ dvicchidram; arśōyantrē api dvē ēkacchidradvicchidrabhēdēna; vraṇayantramēkaṁ vraṇacchidrāyāmapariṇāhaṁ; bastinētraṁ caturvidhaṁ vayōbhēdēna, anyē trividhamāhuḥ; uttarabastinētraṁ dvividhaṁ puṁsāṁ strīṇāṁ ca, ēkē trividhamāhuḥ; mūtravr̥ddhidakōdarayōrdvē-mūtravr̥ddhisrāvaṇārthamēkaṁ, dakōdarasrāvaṇārthaṁ caikaṁ; dhūmanētrāṇi trīṇi ēkaṁ vairēcanikam, aparaṁ snaihikam, anyacca prāyōgikaṁ; niruddhaprakaśayantramēkaṁ; sanniruddhagudayantramēkam; alābuyantramēkaṁ, śr̥ṅgayantramēkam; ēvaṁ viṁśatirnāḍīyantrāṇi||13||

Adhikarana 15 (17) · Śloka 17

yantrakarmāṇi tu- nirghātanapūraṇabandhanavyūhanavartanacālanavivartanavivaraṇapīḍanamārgaviśōdhanavikarṣaṇāharaṇāñchanōnnamana- vinamanabhañjanōnmathanācūṣaṇaiṣaṇadāraṇarjūkaraṇaprakṣālanapradhamanapramārjanāni caturviṁśatiḥ ||17||

View original

यन्त्रकर्माणि तु- निर्घातनपूरणबन्धनव्यूहनवर्तनचालनविवर्तनविवरणपीडनमार्गविशोधनविकर्षणाहरणाञ्छनोन्नमन- विनमनभञ्जनोन्मथनाचूषणैषणदारणर्जूकरणप्रक्षालनप्रधमनप्रमार्जनानि चतुर्विंशतिः ||१७||

🔊 Audio coming soon

Show commentary

kāni punaryantrāṇāṁ karmāṇītyāha- yantrakarmāṇi tvityādi| nirghātanam itaścētaśca vicālya nirharaṇam, itaścētaśca ghaṭṭanamityēkē; pūraṇaṁ bastinētraprabhr̥tibhistailādinā; bandhanaṁ rajjvādinā; vyūhanam atraivādhyāyē vyākhyātaṁ prāk; vartanaṁ visr̥tasya vartulīkaraṇaṁ; cālanaṁ sthānāt sthānāntaranayanam, anyē śalyakampanamāhuḥ; vivartanaṁ karṇavāyōrniṣkāsayitumiṣṭasya karṇalagnasya punarnivartanam, anyē yantrasya bhrāmaṇamantarē vā; vivaraṇaṁ prakāśanaṁ, māṁsacchēdāvakāśadānēna vivaraṇamityēkē, ‘vivaraṇaṁ prasāraṇam’ iti lakṣmaṇaṭippaṇakēnōktaṁ; pīḍanaṁ vraṇasya pūyādinirgamanārthamaṅgulyādinā; mārgaviśōdhanaṁ mūtrapurīṣasaṅgē; vikarṣaṇaṁ vigr̥hya karṣaṇama, anyē māṁsādipratibaddhaśalyasya mōcanamāhuḥ; āharaṇamānayanam; āñchanam īṣanmukhānayanam, īṣanmukhē ānayanamityarthaḥ; unnamanamadhaḥsthitasya śarakarṇādērūrdhvaṁ nayanaṁ; vinamanaṁ nimnī(namrī)karaṇaṁ; bhañjanaṁ śarakarṇādērāmardanaṁ, samantatō mardanamityanyē; unmathanaṁ pranaṣṭasya śalyasya mārgē śalākādibhirālōḍanam; ācūṣaṇaṁ viṣaduṣṭastanyarudhirēṣu śr̥ṅgālābūbhyāṁ mukhēna vā; ēṣaṇaṁ gaṇḍūpadamukhēna gativraṇōtsaṅgaśalyādīnāṁ; dāraṇaṁ śarakarṇādidvidhākaraṇam; r̥jūkaraṇaṁ kuṭilaśalyasya; prakṣālanaṁ tōyādibhirvraṇōtsaṅgādīnāṁ; pradhamanaṁ ślēṣmaśalyasaṅgē nāsikāyāṁ nāḍyā cūrṇakṣēpaṇaṁ; pramārjanaṁ prōñchanaṁ bālāṅgulivastrairakṣirajaḥśalyādiṣu||17||