Adhikarana 13 (14) · Śloka 14
śalākāyantrāṇyapi nānāprakārāṇi, nānāprayōjanāni, yathāyōgapariṇāhadīrghāṇi ca; tēṣāṁ gaṇḍūpadasarpaphaṇaśarapuṅkhabaḍiśamukhē dvē dvē, ēṣaṇavyūhanacālanāharaṇārthamupadiśyētē ; masūradalamātramukhē dvē kiñcidānatāgrē srōtōgataśalyōddharaṇārthaṁ; ṣaṭ kārpāsakr̥tōṣṇīṣāṇi , pramārjanakriyāsu; trīṇi darvyākr̥tīni khallamukhāni, kṣārauṣadhapraṇidhānārthaṁ ; trīṇyanyāni jāmbavavadanāni, trīṇyaṅkuśavadanāni, ṣaḍēvāgnikarmasvabhiprētāni; nāsārbudaharaṇārthamēkaṁ kōlāsthidalamātramukhaṁ khallatīkṣṇauṣṭhaṁ ; añjanārthamēkaṁ kalāyaparimaṇḍalamubhayatō mukulāgraṁ; mūtramārgaviśōdhanārthamēkaṁ mālatīpuṣpavr̥ntāgrapramāṇaparimaṇḍalamiti ||14||
View original
शलाकायन्त्राण्यपि नानाप्रकाराणि, नानाप्रयोजनानि, यथायोगपरिणाहदीर्घाणि च; तेषां गण्डूपदसर्पफणशरपुङ्खबडिशमुखे द्वे द्वे, एषणव्यूहनचालनाहरणार्थमुपदिश्येते ; मसूरदलमात्रमुखे द्वे किञ्चिदानताग्रे स्रोतोगतशल्योद्धरणार्थं; षट् कार्पासकृतोष्णीषाणि , प्रमार्जनक्रियासु; त्रीणि दर्व्याकृतीनि खल्लमुखानि, क्षारौषधप्रणिधानार्थं ; त्रीण्यन्यानि जाम्बववदनानि, त्रीण्यङ्कुशवदनानि, षडेवाग्निकर्मस्वभिप्रेतानि; नासार्बुदहरणार्थमेकं कोलास्थिदलमात्रमुखं खल्लतीक्ष्णौष्ठं ; अञ्जनार्थमेकं कलायपरिमण्डलमुभयतो मुकुलाग्रं; मूत्रमार्गविशोधनार्थमेकं मालतीपुष्पवृन्ताग्रप्रमाणपरिमण्डलमिति ||१४||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
śalākāyantrāṇi nirdēṣṭumāha- śalākāyantrāṇyapītyādi| yathāyōgapariṇāhadīrghāṇīti pariṇāhō vartulatā| tēṣāṁ śalākāyantrāṇāṁ madhyē| gaṇḍūpadētyādau mukhaśabdō gaṇḍūpadādibhiḥ saha pratyēkaṁ sambadhyatē; tēna gaṇḍūpadamukhē dvē, sarpaphaṇamukhē dvē, ēvaṁ śēṣayōrapi| śarapuṅkhaḥ śaraguṇasandhānasthānam| baḍiśō matsyabandhanam| tēṣāṁ caturṇāṁ gaṇḍūpadamukhādīnāṁ yathāsaṅkhyēna prayōjanamāha- ēṣaṇētyādi|- ēṣaṇaṁ gambhīrapākādau pūyādyanvēṣaṇaṁ; vyūhanamūrdhvīkaraṇaṁ chittvōttuṇḍitasyōddharaṇārthaṁ, vāraṅgēṇānusaraṇamityēkē | masūradalēti masūrasya dalitasya nistuṣakhaṇḍaṁ dalamityucyatē| kiñcidānatāgrē iti manāgvakrāgrē| ṣaṭ kārpāsakr̥tōṣṇīṣāṇīti tūlavēṣṭitāgrāṇi, pramārjanakriyāsu prōñchanakriyāsu| trīṇi darvyākr̥tīnīti darvī dāruhastakaḥ| khallamukhāni nimnamukhāni| jāmbavavadanānīti jambuphalamukhākr̥tīni| kōlāsthidalamātramukhamiti badarāsthimajjavidalapramāṇaṁ; khallatīkṣṇauṣṭhamiti khallaṁ nimnaṁ madhyē bōddhavyaṁ, tīkṣṇauṣṭhaṁ tvantē| kalāyaparimaṇḍalamiti kalāyamātraṁ paritō maṇḍalaṁ vartulam, ubhayatō mukulāgramiti dvayōrantayōḥ kalikāvadagraṁ; dairghyēṇa tvaṣṭāṅgulaṁ śālākyōktatvāt| gaṇḍūpadamukhādīnāmaṅkuśavadanāntānāṁ śalākāyantrāṇāṁ tulyākr̥titvē'pi dvitvaṣaṭtvādīni kāryāpēkṣīṇi||14||