௧௦. விஶிகாநுப்ரவேஶநீயாத்யாயஃ

அதாத இத்யாதி| விஶிகாऽத்ர கர்மமார்கஃ, விஶிகாயா(யாஂ) அநுப்ரவேஶநஂ தததிகத்ய கதோऽத்யாயோ விஶிகாநுப்ரவேஶநீயஃ; தஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ||௧-௨||

யாதஶஸ்ய வைத்யஸ்ய கர்மமார்கப்ரவேஶாதிகாரஸ்தாதஶஂ வக்துமாஹ- அதிகததந்த்ரேணேத்யாதி| அதிகததந்த்ரேண படிதஶாஸ்த்ரேண| உபாஸிததந்த்ரார்தேந குருபார்ஶ்வாதப்யஸ்தஶாஸ்த்ரார்தேந, தஷ்டகர்மணா தஷ்டச்சேத்யாதிஸ்நேஹாதிகர்மணா, கதயோக்யேந கதகர்மாப்யாஸேந, ஶாஸ்த்ரஂ நிகததா பாடார்தாப்யாஂ நியமேநாதேஶேந ஶாஸ்த்ரஂ வததா, ஏதேந ஸ்வாவர்திதஶாஸ்த்ரதா உக்தா பவதி; அந்யே து ‘ஶாஸ்த்ரார்தஂ நிகததா’ இதி படந்தி, ‘ஶாஸ்த்ராணி நிகததா’ இத்யபரே| ராஜாநுஜ்ஞாதேந ராஜ்ஞா அபிமதேந, ராஜா ஹி ப்ரஜாபாலநதத்பரஃ, தத்ப்ரமாதாத்வைத்யப்ரதிரூபகா ராஷ்ட்ரஂ சரந்தி கண்டகபூதா லோகஸ்ய, தஸ்மாத்ராஜ்ஞா பரீக்ஷ்யாநுஜ்ஞாதேந விஶிகாऽநுப்ரவேஷ்டவ்யேதி| கர்மஜ்ஞதாஂ ஶாஸ்த்ரஜ்ஞதாஂ ச வைத்யஸ்யாபிதாய பாஹ்யவேஶமதிகத்யாஹ- நீசநகரோம்ணேத்யாதி| க்லப்தத்வாந்நீசமல்பஂ நகஂ ரோம ச யஸ்ய தேந; நீசநகத்வாச்சுசிதா கர்மஸௌகர்யஂ ச, நீசரோமத்வாதார்ஜவஂ, ரஸவத்யாமபாத இத்யபரே| ஶுசிநேதி பாஹ்யஸ்நாநாதிஶௌசயுக்தேந, குதஃ? பாஹ்யவேஶாதிகாராத்; பாஹ்யஶௌசாயோகால்லோகே விகர்ஹணீயஃ, அந்தஃஶௌசஂ து ஸுமநஸேத்யநேநைவ போத்தவ்யம்| ஶுக்லவஸ்த்ரபரிதாநஂ மங்கலார்தஂ ஶௌசார்ஜவார்தஂ வா| சத்ரவதா ஆதபரஜோவர்ஷாபந்நகாதிநிஷேதார்தஂ சத்ரயுக்தேந| தண்டஹஸ்தேந தண்டோऽவலம்பநதண்டஃ, தஸ்ய தாரணஂ ஸ்கலிதாதிநிஷேதார்தம்| ஸோபாநத்கேந ப்ராணிஹிதாஸஹிதேந, ப்ராணிஹிதாதாரணஂ கண்டகாதிநிஷேதார்தம்| அநுத்ததவேஶேந ஸாதுஜநவேஶேந, ஏதேநாயுக்தகாயவேஶநிஷேதஃ; அந்யே து நாநாவஸ்த்ராங்கராகமால்யாநுலேபநவிசித்ரபூஷணாதிபிருத்ததோ வேஶஃ, அதோ விபர்யயேணாநுத்தத இதி மந்யந்தே | காயஂ நியம்ய மநோ நியமயந்நாஹ- ஸுமநஸா ஶோபநமநஸா, அக்ரௌர்யாதிகுணயுக்தமநஸேத்யர்தஃ; தௌர்மநஸ்யஂ து யாத்ராயாஂ ந ப்ரஶஸ்யத இதி ஸுமநஸா பவிதவ்யம்| வாசஂ நியமயந்நாஹ- கல்யாணாபிவ்யாஹாரேணேதி|- கல்யாணஂ மங்கலம், அபிவ்யாஹாரோ பாஷிதஂ, யஸ்ய ஸ ததா; தச்ச ஸர்வஜநஹதயக்ரஹணார்தம்| காயவாங்மநஃஸு த்ரிஷ்வபி நியமயந்நாஹ- அகுஹகேநேதி; குஹகஃ ஶாஸ்த்ரஹீநஃ பரமவிஶ்வாஸகாரகோ மாயாவீ, ந குஹகோऽகுஹகஃ; அந்யே த்வகுஹகேந அவிஸ்மாபகேந, தம்பாத்யயோகாதவிஸ்மாபககாயாதிவேஶேநேத்யர்தஃ| ஸுஸஹாயவதா ஸாதுஸஹாயேந, அந்யதாऽந்தஃபுரசாரிணோ வைத்யஸ்ய ஸஹாயதோஷேண தோஷஃ ஸ்யாத்; ஸஹாயஶ்சாத்மரக்ஷார்தமாதுரபரிசர்யார்தஂ ச| நநு, ப்ராணிநாஂ ஜீவதாமேவ ஸத்யஸ்கருதிரோபதேஶாத் கதஂ ‘பந்துபூதேந பூதாநாம்’ இத்யுக்தஂ? ஸத்யஂ, விதிப்ராபிதத்வாததோஷஃ, ஆலம்பயோகே பஶுஹநநவத்||௩||

ததோ தூதநிமித்தேத்யாதி| கமநாய ப்ரஶ்நாய வா ஆகதஃ புருஷோ தூதஃ, நிமித்தமநுகூலஂ ஸுரபிவாதாதி, ஶகுநஂ பக்ஷிவிஶேஷப்ரஶஸ்தவாக்யாதி, மங்கலஂ ஸ்வஸ்திகபூர்ணகும்பாதி, ஏஷாமநுலோம்யேந ப்ரஶஸ்ததயேத்யர்தஃ| த்ரிபிரேதைரித்யாதி த்ரிபிரேதைர்விஜ்ஞாநோபாயைரநந்தரோக்தைர்தர்ஶநஸ்பர்ஶநப்ரஶ்நைஃ| ஹிஶப்தோ யஸ்மாதர்தே| ஶ்ரோத்ராதிபிரிதி ஆதிஶப்தாத்த்வங்நேத்ரரஸநக்ராணாநி கஹ்யந்தே||௪||

தத்ர ஶ்ரோத்ரேத்யாதி| ஶப்தேந்த்ரியவிஜ்ஞேயா விஶேஷாஃ ஸந்தி ரோகேஷு, தே வ்ரணாஸ்ராவவிஜ்ஞாநீயாதிஷு வக்ஷ்யந்தே இதி ஸம்பந்தஃ| ஶரீரோபசயேத்யாதி உபசயஃ ஸ்தௌல்யம், அபசயஃ கார்ஶ்யஂ, பலமத்ரோத்ஸாஹஃ| நநு ப்ரமேஹாதிஷு ரஸா மதுராதயோ மக்ஷிகாபிபீலிகாத்யுபஸர்பணேந பிஷக்பிரநுமேயாஃ, தத் கதஂ ரஸநேந்த்ரியவிஜ்ஞேயா இதி? உச்யதே, நாத்ர பிஷஜாஂ ரஸநேந்த்ரியஂ கிந்து பிபீலிகாதீநாமித்யதோஷஃ| அரிஷ்டலிங்காதிஷு யே வ்ரணாநாமவ்ரணாநாஂ ச கந்தவிஶேஷாஸ்தே க்ராணேந்த்ரியவிஜ்ஞேயா இதி ஸம்பந்தஃ| தேஶஸ்த்ரிவிதோ ஜாங்கலாநூபஸாதாரணபேதாத்| ஜாதிஶப்தோ ப்ராஹ்மணாதிஷு வர்ததே| காலோ த்விவிதோ நித்யக ஆவஸ்திகஶ்ச; நித்யகஃ துலக்ஷணஃ; ஆவஸ்திகோ த்விவிதஃ- ஸ்வஸ்தஸ்ய பால்யாதிபேதேந, வ்யாதிதஸ்ய ஜ்வராரம்பாதிகாலாவஸ்தயா ச| ஸாத்ம்யமிதி யத்யஸ்ய ஸேவிதஂ ஸத் ஸுகாய ஸம்பத்யதே தத்தஸ்ய ஸாத்ம்யஂ; தச்ச த்விவிதஂ சேஷ்டாக்யமாஹாராக்யஂ ச; சேஷ்டாக்யஂ காயவாங்மநோபேதாத்த்ரிவிதம், ஆஹாராக்யஂ ரஸபேதாத் ஷட்விதம்| ஆதங்கஸமுத்பத்திமிதி ஸமுத்பத்திஃ காரணமுச்யதே, தச்ச பலவத்விக்ரஹாதி| வேதநாஸமுச்ச்ராயமிதி வேதநா வாதாதிவேதநாஸ்தோதாதயஃ, தாஸாஂ ஸமுச்ச்ராய உத்கதிஃ| பலஂ வ்யாயாமகம்யா ஶக்திஃ| அந்தரக்நிமிதி கீதஶோऽந்தரக்நிஃ? ஸமோ விஷமோ மந்தோ வா| வாதமூத்ரபுரீஷாணாமித்யத்ராதிஶப்தோ லுப்தோ ஜ்ஞேயஃ, தேநார்தவாதோகதரக்தபித்தாதீநாஂ க்ரஹணம்| காலப்ரகர்ஷாதீஂஶ்ச விஶேஷாநிதி கியாந் கலோऽஸ்மிந் வ்யாதாவுத்பந்ந இத்யாதீந் பேதாந், சகாராத்குஹ்யதேஶப்ரவத்தபூயாதீநாஂ க்ரஹணம்| அந்யே து ‘தேஶகாலஜாதிஸாத்ம்யஂ’ இதி ஸமாஸாந்தஂ படந்தி, ஸாத்ம்யஶப்தோ தேஶாதிபிஃ ஸஹ ப்ரத்யேகஂ ஸம்பத்யதே; தேஶஸ்த்ரிவிதோ ஜாங்கலாதிபேதேந, தத்வைபரீத்யேந தேஶஸாத்ம்யமித்யாதி வ்யாக்யாநயந்தி| அபரே து ‘தேஶகாலஜாதஂ’ இதி படந்தி, வ்யாக்யாநயந்தி ச- ஜாதஶப்தோ தேஶகாலாப்யாஂ ஸஹ ப்ரத்யேகஂ ஸம்பத்யதே; தேஶோ பூமிராதுரஶ்ச; கஸ்மிந் தேஶே ஜாங்கலேऽநூபே ஸாதாரணே வாऽயஂ தோஷஃ ஸஞ்சிதஃ? கஸ்மிந் ப்ரகுபிதஃ? கஸ்மிந்நயஂ வ்யாதிருத்பந்ந? இதி; ததா, ஆதுரேऽபி கலாதௌ கஸ்மிந்நவயவே ஶ்லேஷ்மஸ்தாநே பித்தஸ்தாநே வா?| ஆத்மஸதஶேஷு தோஷஸதஶேஷு, விஜ்ஞாநாப்யுபாயேஷு ஷட்விதேஷு ஶ்ரோத்ரத்வக்சக்ஷூரஸநக்ராணப்ரஶ்நேஷு| தத்ர வாதஸதஶேஷு விஜ்ஞாநாப்யுபாயேஷு பஞ்சேந்த்ரியப்ரஶ்நேஷு வ்ரணே ஸஶப்தபேநரக்தாநிலாதிநிர்கமநஂ ஶ்ரவணேந்த்ரியக்ராஹ்யஂ, பாருஷ்யரௌக்ஷ்யாதிகஂ த்வகிந்த்ரியக்ராஹ்யஂ, பஸ்மகபோதாஸ்திஸவர்ணத்வஂ சக்ஷுரிந்த்ரியக்ராஹ்யஂ, கடுகந்தலாஜகந்தாதித்வஂ க்ராணேந்த்ரியக்ராஹ்யஂ, கஷாயரஸத்வஂ ரஸநேந்த்ரியக்ராஹ்யஂ, தோதநபேதநச்சேதநாதிவேதநாவிஶேஷாஃ ப்ரஶ்நக்ராஹ்யாஃ; பித்தஸதஶேஷு விஜ்ஞாநாப்யுபாயேஷு ஶ்வயதுவ்ரணாதீநாமௌஷ்ண்யஂ த்வகிந்த்ரியக்ராஹ்யஂ, நீலபீதவர்ணத்வஂ சக்ஷுரிந்த்ரியக்ராஹ்யஂ, கட்வம்லரஸத்வஂ ரஸநேந்த்ரியக்ராஹ்யஂ, தீக்ஷ்ணாதஸீகந்தத்வஂ க்ராணேந்த்ரியக்ராஹ்யம், ஓஷசோஷபரிதாஹாதிகா வேதநாவிஶேஷாஃ ப்ரஶ்நக்ராஹ்யாஃ; ஶ்லேஷ்மஸதஶேஷு விஜ்ஞாநாப்யுபாயேஷு ஸ்நிக்தபைச்சில்யாதிகஂ த்வகிந்த்ரியக்ராஹ்யஂ, ஶ்வேதத்வஂ சக்ஷுரிந்த்ரியக்ராஹ்யஂ, மாதுர்யாதி ரஸநேந்த்ரியக்ராஹ்யஂ, விஸ்ரகந்தாதித்வஂ க்ராணேந்த்ரியக்ராஹ்யஂ, கண்டூகுருத்வாதிவேதநாவிஶேஷாஃ ப்ரஶ்நக்ராஹ்யா இதி| வைத்யோ ஜாநீயாதிதி காந்? வ்யாதீந்; அதிகாரவஶாதக்ஷரைரநுக்தாநபி; கேஷு ஸத்ஸு? ஷட்விதேஷ்வபி விஜ்ஞாநாப்யுபாயேஷ்வாத்மஸதஶேஷு வாதபித்தஶ்லேஷ்மஸதஶேஷு; கைர்ஜாநீயாத்? தத்ஸ்தாநீயைஃ தேஷாஂ ஶப்தாதீநாஂ ஸ்தாநாநி ஶ்ரோத்ராதீநி, தேஷ்வதிகதைஃ ஶப்தஸ்பர்ஶரூபரஸகந்தைஃ தத்ஸ்தாநீயைஃ; ஏதேநைததுக்தஂ- வாதாதிலிங்கைராயுர்வேதேஷ்வநிர்திஷ்டநாமதேயாநபி வ்யாதீந் குஶாக்ரமதிர்வைத்யோ ஜாநீயாதிதி| பஞ்ஜிகாகாரஸ்து தர்ஶநாதிபரீக்ஷாஂ த்ரிவிதாமேவ படதி| ‘மித்யாதஷ்டா விகாரா ஹி’ இத்யாதிஶ்லோகாந்தே “தஸ்மாத் பரீக்ஷ்யாஃ ஸததஂ பிஷஜா ஸித்திமிச்சதா| யுக்த்யைவ வ்யாதயஃ ஸர்வைஃ(ர்வே) ப்ரமாணைர்தர்ஶநாதிபிஃ”- இதி ஶ்லோகமதீதே, வ்யாக்யாநயதி ச- தர்ஶநாதிபிரித்யேவஂ கர்தவ்யே யத் ‘ப்ரமாணைஃ’ இத்யதிகஂ கரோதி, தததிகப்ரமாணப்ராப்த்யர்தஂ, தேந கந்தரஸஶப்தாநாமப்யவரோதஃ; யே த்வத்ராக்ஷரைஃ ஷட்விதாமபி பரீக்ஷாஂ படந்தி, தேஷாஂ ஸம்யக் ஶாஸ்த்ராவபோதோ நாஸ்தீதி பாஷதே| ‘ஆத்மஸதஶேஷு விஜ்ஞாநாப்யுபாயேஷு தத்ஸ்தாநீயைர்ஜாநீயாத்’ இத்யபி ந பஞ்ஜிகாகாரஃ படதி||௫||

ஏவமித்யாதி| ஸாத்யஂ த்விவிதஂ- ஸுஸாத்யஂ, துஃஸாத்யஂ ச; அஸாத்யஂ த்விவிதஂ- யாப்யஂ, ப்ரத்யாக்யேயஂ ச| பரிஸஂவத்ஸரேத்யாதி பரிஸஂவத்ஸரோத்திதாஃ ஸஂவத்ஸராதீதாஃ ஸர்வர்து ச மஹாபலா யே தாந் பரிவர்ஜயேதிதி; யதி ஹ்யேகதோஷஜாஸ்தே பவேயுரேவஂ தேஷாஂ தத்தோஷப்ரஶமநர்துஷு ப்ரஶமோ பவேதல்பதா வா, ஸ ச ந பவதி, தேந தேஷாஂ த்ரிதோஷஜத்வாதிகமஃ, அதஸ்தாந் பரிவர்ஜயேத்; அதவா ஸஂவத்ஸரேணோத்தரோத்தரதாத்வநுக்ரமாதஸாத்யத்வஂ ப்ராயஶஃ| ப்ராயஶோ பாஹுல்யேந, நாவஶ்யதயா; தேந கேசித்ரக்தகுல்மாதயஃ ஸஂவத்ஸராநந்தரமுபக்ரமயோக்யா பவந்தி, அர்திதஸ்து த்ரிபிர்வர்ஷைஃ ஸாத்ய இதி||௬||

மித்யாதஷ்டா இதி ரோகிணோ விகாரா யே மித்யாதஷ்டா அஸம்யக்தஷ்டாஃ, ததா துராக்யாதா ரோகிணா ந யாதாதத்யேநோக்தாஃ, ததா துஷ்பரிமஷ்டாஃ துஷ்பரிமர்ஶிதாஃ , தே சிகித்ஸகஂ மோஹயேயுஃ, ஏவமவிஜ்ஞாதா யே ரோகாஸ்தாந் பரிவர்ஜயேத்||௭||

தத்ர ஸாத்யா இத்யாதி| ஶ்ரோத்ரியஸ்ய வேதார்தபரிபாலநபரஸ்ய நித்யஂ ஸ்நாநாதிபிர்வ்யாதிபரிவத்திஃ; நபதேரபி ஸ்வாதந்த்ர்யாத்யத்கிஞ்சநகாரித்வாத், அந்யே து ஸௌகுமார்யாத் க்ரியாऽஸஹத்வாத்; ஸ்த்ரீணாஂ லஜ்ஜயா வேகாத்யுபரோதாத்குஹ்யவ்யாதேரப்ரகாஶநாச்ச; பாலவத்தயோர்விரேசநாதிக்ரியாயோக்யத்வேநால்பக்ரியத்வாத், அந்யே து பாலவத்தவநிதாஃ ஸுகுமாரஶரீரத்வாத்பேஷஜாஸஹிஷ்ணவஃ; பீருரல்பஸத்த்வத்வாந்ந ஶக்நோதி ஸோடுஂ க்ரியாஂ; ராஜஸேவகஸ்ய ராஜாயத்தத்வாத்; கிதவஸ்ய வ்யஸநித்வாத், கிதவோ த்யூதகாரஃ; துர்பலஸ்ய பாலவத்தயோரிவ; வைத்யவிதக்தஸ்யாபிமாநேந நிர்திஷ்டாந்யதாகாரித்வாத், வைத்யவிதக்தோ வைத்யாபிமாநீ, பல்லவக்ராஹீத்யர்தஃ; வ்யாதிகோபகஸ்ய வ்யாதேரகதநாதேவ; தரித்ரஸ்ய த்ரவ்யாபாவத்வே ஔஷதாபாவாத்; கபணஸ்ய லோபேந பைஷஜ்யாநுபாதாநாத்; க்ரோதநஸ்ய கோபேந ரோகபரிவத்தேஃ; அநாத்மவதோऽபத்யாசரணத்வாத், அநாத்மவாந் அஜிதேந்த்ரியஃ; அநாதாநாஂ பரிசாரகாபாவாத், அநாதா ஏகாகிநஃ||௮||

இதாநீஂ வைத்யஸ்ய விஶிகாயாமந்தஃபுரசாரிணஃ ப்ரமாததோஷத்வாரஂ நியமயந்நாஹ,- பவதி சாத்ரேத்யாதி| ஸஹாஸ்யாமேகத்ர ஸ்திதிஂ, ஸஂவாஸஂ ப்ரதிவேஶவாஸிதாஂ, பரிஹாஸஂ ஹாஸ்யம்| அந்நாதந்யதிதி அந்நமந்நபாநத்ரவ்யஂ கஹ்ணீயாத், தஸ்ய வத்திஹேதுத்வாத்; ராஜ்ஞாऽநுமதஂ து ஸர்வமேவ கஹ்ணீயாதிதி| ஸஂவாஸமித்யத்ர கேசித் ஸஂவாதமிதி படந்தி||௯||

இதி ஶ்ரீடல்ஹ(ஹ்ல)ணவிரசிதாயாஂ நிபந்தஸங்க்ரஹாக்யாயாஂ ஸுஶ்ருதவ்யாக்யாயாஂ ஸூத்ரஸ்தாநே விஶிகாநுப்ரவேஶநீயோ நாம தஶமோऽத்யாயஃ ஸமாப்தஃ||௧௦||