Adhikarana ൧ (൧-൨) · Śloka ൨
അഥാതോ വിശിഖാനുപ്രവേശനീയമധ്യായം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ ||൧|| യഥോവാച ഭഗവാന് ധന്വന്തരിഃ ||൨||
अथातो विशिखानुप्रवेशनीयमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
അഥാത ഇത്യാദി| വിശിഖാऽത്ര കര്മമാര്ഗഃ, വിശിഖായാ(യാം) അനുപ്രവേശനം തദധികൃത്യ കൃതോऽധ്യായോ വിശിഖാനുപ്രവേശനീയഃ; തം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ||൧-൨||
Adhikarana ൨ (൩) · Śloka ൩
അധിഗതതന്ത്രേണോപാസിതതന്ത്രാര്ഥേന ദൃഷ്ടകര്മണാ കൃതയോഗ്യേന ശാസ്ത്രം നിഗദതാ രാജാനുജ്ഞാതേന നീചനഖരോമ്ണാ ശുചിനാ ശുക്ലവസ്ത്രപരിഹിതേന ഛത്രവതാ ദണ്ഡഹസ്തേന സോപാനത്കേനാനുദ്ധതവേശേന സുമനസാ കല്യാണാഭിവ്യാഹാരേണാകുഹകേന ബന്ധുഭൂതേന ഭൂതാനാം സുസഹായവതാ വൈദ്യേന വിശിഖാऽനുപ്രവേഷ്ടവ്യാ ||൩||
अधिगततन्त्रेणोपासिततन्त्रार्थेन दृष्टकर्मणा कृतयोग्येन शास्त्रं निगदता राजानुज्ञातेन नीचनखरोम्णा शुचिना शुक्लवस्त्रपरिहितेन छत्रवता दण्डहस्तेन सोपानत्केनानुद्धतवेशेन सुमनसा कल्याणाभिव्याहारेणाकुहकेन बन्धुभूतेन भूतानां सुसहायवता वैद्येन विशिखाऽनुप्रवेष्टव्या ||३||
🔊 Audio coming soon
യാദൃശസ്യ വൈദ്യസ്യ കര്മമാര്ഗപ്രവേശാധികാരസ്താദൃശം വക്തുമാഹ- അധിഗതതന്ത്രേണേത്യാദി| അധിഗതതന്ത്രേണ പഠിതശാസ്ത്രേണ| ഉപാസിതതന്ത്രാര്ഥേന ഗുരുപാര്ശ്വാദഭ്യസ്തശാസ്ത്രാര്ഥേന, ദൃഷ്ടകര്മണാ ദൃഷ്ടച്ഛേദ്യാദിസ്നേഹാദികര്മണാ, കൃതയോഗ്യേന കൃതകര്മാഭ്യാസേന, ശാസ്ത്രം നിഗദതാ പാഠാര്ഥാഭ്യാം നിയമേനാദേശേന ശാസ്ത്രം വദതാ, ഏതേന സ്വാവര്തിതശാസ്ത്രതാ ഉക്താ ഭവതി; അന്യേ തു ‘ശാസ്ത്രാര്ഥം നിഗദതാ’ ഇതി പഠന്തി, ‘ശാസ്ത്രാണി നിഗദതാ’ ഇത്യപരേ| രാജാനുജ്ഞാതേന രാജ്ഞാ അഭിമതേന, രാജാ ഹി പ്രജാപാലനതത്പരഃ, തത്പ്രമാദാദ്വൈദ്യപ്രതിരൂപകാ രാഷ്ട്രം ചരന്തി കണ്ടകഭൂതാ ലോകസ്യ, തസ്മാദ്രാജ്ഞാ പരീക്ഷ്യാനുജ്ഞാതേന വിശിഖാऽനുപ്രവേഷ്ടവ്യേതി| കര്മജ്ഞതാം ശാസ്ത്രജ്ഞതാം ച വൈദ്യസ്യാഭിധായ ബാഹ്യവേശമധികൃത്യാഹ- നീചനഖരോമ്ണേത്യാദി| ക്ലൃപ്തത്വാന്നീചമല്പം നഖം രോമ ച യസ്യ തേന; നീചനഖത്വാച്ഛുചിതാ കര്മസൌകര്യം ച, നീചരോമത്വാദാര്ജവം, രസവത്യാമബാധ ഇത്യപരേ| ശുചിനേതി ബാഹ്യസ്നാനാദിശൌചയുക്തേന, കുതഃ? ബാഹ്യവേശാധികാരാത്; ബാഹ്യശൌചായോഗാല്ലോകേ വിഗര്ഹണീയഃ, അന്തഃശൌചം തു സുമനസേത്യനേനൈവ ബോദ്ധവ്യമ്| ശുക്ലവസ്ത്രപരിധാനം മങ്ഗലാര്ഥം ശൌചാര്ജവാര്ഥം വാ| ഛത്രവതാ ആതപരജോവര്ഷാപന്നഗാദിനിഷേധാര്ഥം ഛത്രയുക്തേന| ദണ്ഡഹസ്തേന ദണ്ഡോऽവലമ്ബനദണ്ഡഃ, തസ്യ ധാരണം സ്ഖലിതാദിനിഷേധാര്ഥമ്| സോപാനത്കേന പ്രാണിഹിതാസഹിതേന, പ്രാണിഹിതാധാരണം കണ്ടകാദിനിഷേധാര്ഥമ്| അനുദ്ധതവേശേന സാധുജനവേശേന, ഏതേനായുക്തകായവേശനിഷേധഃ; അന്യേ തു നാനാവസ്ത്രാങ്ഗരാഗമാല്യാനുലേപനവിചിത്രഭൂഷണാദിഭിരുദ്ധതോ വേശഃ, അതോ വിപര്യയേണാനുദ്ധത ഇതി മന്യന്തേ | കായം നിയമ്യ മനോ നിയമയന്നാഹ- സുമനസാ ശോഭനമനസാ, അക്രൌര്യാദിഗുണയുക്തമനസേത്യര്ഥഃ; ദൌര്മനസ്യം തു യാത്രായാം ന പ്രശസ്യത ഇതി സുമനസാ ഭവിതവ്യമ്| വാചം നിയമയന്നാഹ- കല്യാണാഭിവ്യാഹാരേണേതി|- കല്യാണം മങ്ഗലമ്, അഭിവ്യാഹാരോ ഭാഷിതം, യസ്യ സ തഥാ; തച്ച സര്വജനഹൃദയഗ്രഹണാര്ഥമ്| കായവാങ്മനഃസു ത്രിഷ്വപി നിയമയന്നാഹ- അകുഹകേനേതി; കുഹകഃ ശാസ്ത്രഹീനഃ പരമവിശ്വാസകാരകോ മായാവീ, ന കുഹകോऽകുഹകഃ; അന്യേ ത്വകുഹകേന അവിസ്മാപകേന, ദമ്ഭാദ്യയോഗാദവിസ്മാപകകായാദിവേശേനേത്യര്ഥഃ| സുസഹായവതാ സാധുസഹായേന, അന്യഥാऽന്തഃപുരചാരിണോ വൈദ്യസ്യ സഹായദോഷേണ ദോഷഃ സ്യാത്; സഹായശ്ചാത്മരക്ഷാര്ഥമാതുരപരിചര്യാര്ഥം ച| നനു, പ്രാണിനാം ജീവതാമേവ സദ്യസ്കരുധിരോപദേശാത് കഥം ‘ബന്ധുഭൂതേന ഭൂതാനാമ്’ ഇത്യുക്തം? സത്യം, വിധിപ്രാപിതത്വാദദോഷഃ, ആലമ്ഭയോഗേ പശുഹനനവത്||൩||
Adhikarana ൩ (൪) · Śloka ൪
തതോ ദൂതനിമിത്തശകുനമങ്ഗലാനുലോമ്യേനാതുരഗൃഹമഭിഗമ്യ, ഉപവിശ്യ, ആതുരമഭിപശ്യേത് സ്പൃശേത് പൃച്ഛേച്ച | ത്രിഭിരേതൈര്വിജ്ഞാനോപായൈ രോഗാഃ പ്രായശോ വേദിതവ്യാ ഇത്യേകേ; തത്തു ന സമ്യക്, ഷഡ്വിധോ ഹി രോഗാണാം വിജ്ഞാനോപായഃ, തദ്യഥാ- പഞ്ചഭിഃ ശ്രോത്രാദിഭിഃ പ്രശ്നേന ചേതി ||൪||
ततो दूतनिमित्तशकुनमङ्गलानुलोम्येनातुरगृहमभिगम्य, उपविश्य, आतुरमभिपश्येत् स्पृशेत् पृच्छेच्च | त्रिभिरेतैर्विज्ञानोपायै रोगाः प्रायशो वेदितव्या इत्येके; तत्तु न सम्यक्, षड्विधो हि रोगाणां विज्ञानोपायः, तद्यथा- पञ्चभिः श्रोत्रादिभिः प्रश्नेन चेति ||४||
🔊 Audio coming soon
തതോ ദൂതനിമിത്തേത്യാദി| ഗമനായ പ്രശ്നായ വാ ആഗതഃ പുരുഷോ ദൂതഃ, നിമിത്തമനുകൂലം സുരഭിവാതാദി, ശകുനം പക്ഷിവിശേഷപ്രശസ്തവാക്യാദി, മങ്ഗലം സ്വസ്തികപൂര്ണകുമ്ഭാദി, ഏഷാമനുലോമ്യേന പ്രശസ്തതയേത്യര്ഥഃ| ത്രിഭിരേതൈരിത്യാദി ത്രിഭിരേതൈര്വിജ്ഞാനോപായൈരനന്തരോക്തൈര്ദര്ശനസ്പര്ശനപ്രശ്നൈഃ| ഹിശബ്ദോ യസ്മാദര്ഥേ| ശ്രോത്രാദിഭിരിതി ആദിശബ്ദാത്ത്വങ്നേത്രരസനഘ്രാണാനി ഗൃഹ്യന്തേ||൪||
Adhikarana ൪ (൫) · Śloka ൫
തത്ര ശ്രോത്രേന്ദ്രിയവിജ്ഞേയാ വിശേഷാ രോഗേഷു വ്രണാസ്രാവവിജ്ഞാനീയാദിഷു വക്ഷ്യന്തേ- ‘തത്ര സഫേനം രക്തമീരയന്നനിലഃ സശബ്ദോ നിര്ഗച്ഛതി’(സൂ. അ.൨൬) ഇത്യേവമാദയഃ, സ്പര്ശനേന്ദ്രിയവിജ്ഞേയാഃ ശീതോഷ്ണശ്ലക്ഷ്ണകര്കശമൃദുകഠിനത്വാദയഃ (സ്പര്ശവിശേഷാ ) ജ്വരശോഫാദിഷു, ചക്ഷുരിന്ദ്രിയവിജ്ഞേയാഃ ശരീരോപചയാപചയായുര്ലക്ഷണബലവര്ണവികാരാദയഃ, രസനേന്ദ്രിയവിജ്ഞേയാഃ പ്രമേഹാദിഷു രസവിശേഷാഃ, ഘ്രാണേന്ദ്രിയവിജ്ഞേയാ അരിഷ്ടലിങ്ഗാദിഷു വ്രണാനാമവ്രണാനാം ച ഗന്ധവിശേഷാഃ, പ്രശ്നേന ച വിജാനീയാദ്ദേശം കാലം ജാതിം സാത്മ്യമാതങ്കസമുത്പത്തിം വേദനാസമുച്ഛ്രായം ബലമന്തരഗ്നിം വാതമൂത്രപുരീഷാണാം പ്രവൃത്തിമപ്രവൃത്തിം കാലപ്രകര്ഷാദീംശ്ച വിശേഷാന് | ആത്മസദൃശേഷു വിജ്ഞാനാഭ്യുപായേഷു തത്സ്ഥാനീയൈര്ജാനീയാത് ||൫||
तत्र श्रोत्रेन्द्रियविज्ञेया विशेषा रोगेषु व्रणास्रावविज्ञानीयादिषु वक्ष्यन्ते- ‘तत्र सफेनं रक्तमीरयन्ननिलः सशब्दो निर्गच्छति’(सू. अ.२६) इत्येवमादयः, स्पर्शनेन्द्रियविज्ञेयाः शीतोष्णश्लक्ष्णकर्कशमृदुकठिनत्वादयः (स्पर्शविशेषा ) ज्वरशोफादिषु, चक्षुरिन्द्रियविज्ञेयाः शरीरोपचयापचयायुर्लक्षणबलवर्णविकारादयः, रसनेन्द्रियविज्ञेयाः प्रमेहादिषु रसविशेषाः, घ्राणेन्द्रियविज्ञेया अरिष्टलिङ्गादिषु व्रणानामव्रणानां च गन्धविशेषाः, प्रश्नेन च विजानीयाद्देशं कालं जातिं सात्म्यमातङ्कसमुत्पत्तिं वेदनासमुच्छ्रायं बलमन्तरग्निं वातमूत्रपुरीषाणां प्रवृत्तिमप्रवृत्तिं कालप्रकर्षादींश्च विशेषान् | आत्मसदृशेषु विज्ञानाभ्युपायेषु तत्स्थानीयैर्जानीयात् ||५||
🔊 Audio coming soon
തത്ര ശ്രോത്രേത്യാദി| ശബ്ദേന്ദ്രിയവിജ്ഞേയാ വിശേഷാഃ സന്തി രോഗേഷു, തേ വ്രണാസ്രാവവിജ്ഞാനീയാദിഷു വക്ഷ്യന്തേ ഇതി സമ്ബന്ധഃ| ശരീരോപചയേത്യാദി ഉപചയഃ സ്ഥൌല്യമ്, അപചയഃ കാര്ശ്യം, ബലമത്രോത്സാഹഃ| നനു പ്രമേഹാദിഷു രസാ മധുരാദയോ മക്ഷികാപിപീലികാദ്യുപസര്പണേന ഭിഷഗ്ഭിരനുമേയാഃ, തത് കഥം രസനേന്ദ്രിയവിജ്ഞേയാ ഇതി? ഉച്യതേ, നാത്ര ഭിഷജാം രസനേന്ദ്രിയം കിന്തു പിപീലികാദീനാമിത്യദോഷഃ| അരിഷ്ടലിങ്ഗാദിഷു യേ വ്രണാനാമവ്രണാനാം ച ഗന്ധവിശേഷാസ്തേ ഘ്രാണേന്ദ്രിയവിജ്ഞേയാ ഇതി സമ്ബന്ധഃ| ദേശസ്ത്രിവിധോ ജാങ്ഗലാനൂപസാധാരണഭേദാത്| ജാതിശബ്ദോ ബ്രാഹ്മണാദിഷു വര്തതേ| കാലോ ദ്വിവിധോ നിത്യഗ ആവസ്ഥികശ്ച; നിത്യഗഃ ഋതുലക്ഷണഃ; ആവസ്ഥികോ ദ്വിവിധഃ- സ്വസ്ഥസ്യ ബാല്യാദിഭേദേന, വ്യാധിതസ്യ ജ്വരാരമ്ഭാദികാലാവസ്ഥയാ ച| സാത്മ്യമിതി യദ്യസ്യ സേവിതം സത് സുഖായ സമ്പദ്യതേ തത്തസ്യ സാത്മ്യം; തച്ച ദ്വിവിധം ചേഷ്ടാഖ്യമാഹാരാഖ്യം ച; ചേഷ്ടാഖ്യം കായവാങ്മനോഭേദാത്ത്രിവിധമ്, ആഹാരാഖ്യം രസഭേദാത് ഷഡ്വിധമ്| ആതങ്കസമുത്പത്തിമിതി സമുത്പത്തിഃ കാരണമുച്യതേ, തച്ച ബലവദ്വിഗ്രഹാദി| വേദനാസമുച്ഛ്രായമിതി വേദനാ വാതാദിവേദനാസ്തോദാദയഃ, താസാം സമുച്ഛ്രായ ഉദ്ഗതിഃ| ബലം വ്യായാമഗമ്യാ ശക്തിഃ| അന്തരഗ്നിമിതി കീദൃശോऽന്തരഗ്നിഃ? സമോ വിഷമോ മന്ദോ വാ| വാതമൂത്രപുരീഷാണാമിത്യത്രാദിശബ്ദോ ലുപ്തോ ജ്ഞേയഃ, തേനാര്തവാധോഗതരക്തപിത്താദീനാം ഗ്രഹണമ്| കാലപ്രകര്ഷാദീംശ്ച വിശേഷാനിതി കിയാന് കലോऽസ്മിന് വ്യാധാവുത്പന്ന ഇത്യാദീന് ഭേദാന്, ചകാരാദ്ഗുഹ്യദേശപ്രവൃത്തപൂയാദീനാം ഗ്രഹണമ്| അന്യേ തു ‘ദേശകാലജാതിസാത്മ്യം’ ഇതി സമാസാന്തം പഠന്തി, സാത്മ്യശബ്ദോ ദേശാദിഭിഃ സഹ പ്രത്യേകം സമ്ബധ്യതേ; ദേശസ്ത്രിവിധോ ജാങ്ഗലാദിഭേദേന, തദ്വൈപരീത്യേന ദേശസാത്മ്യമിത്യാദി വ്യാഖ്യാനയന്തി| അപരേ തു ‘ദേശകാലജാതം’ ഇതി പഠന്തി, വ്യാഖ്യാനയന്തി ച- ജാതശബ്ദോ ദേശകാലാഭ്യാം സഹ പ്രത്യേകം സമ്ബധ്യതേ; ദേശോ ഭൂമിരാതുരശ്ച; കസ്മിന് ദേശേ ജാങ്ഗലേऽനൂപേ സാധാരണേ വാऽയം ദോഷഃ സഞ്ചിതഃ? കസ്മിന് പ്രകുപിതഃ? കസ്മിന്നയം വ്യാധിരുത്പന്ന? ഇതി; തഥാ, ആതുരേऽപി ഗലാദൌ കസ്മിന്നവയവേ ശ്ലേഷ്മസ്ഥാനേ പിത്തസ്ഥാനേ വാ?| ആത്മസദൃശേഷു ദോഷസദൃശേഷു, വിജ്ഞാനാഭ്യുപായേഷു ഷഡ്വിധേഷു ശ്രോത്രത്വക്ചക്ഷൂരസനഘ്രാണപ്രശ്നേഷു| തത്ര വാതസദൃശേഷു വിജ്ഞാനാഭ്യുപായേഷു പഞ്ചേന്ദ്രിയപ്രശ്നേഷു വ്രണേ സശബ്ദഫേനരക്താനിലാദിനിര്ഗമനം ശ്രവണേന്ദ്രിയഗ്രാഹ്യം, പാരുഷ്യരൌക്ഷ്യാദികം ത്വഗിന്ദ്രിയഗ്രാഹ്യം, ഭസ്മകപോതാസ്ഥിസവര്ണത്വം ചക്ഷുരിന്ദ്രിയഗ്രാഹ്യം, കടുഗന്ധലാജഗന്ധാദിത്വം ഘ്രാണേന്ദ്രിയഗ്രാഹ്യം, കഷായരസത്വം രസനേന്ദ്രിയഗ്രാഹ്യം, തോദനഭേദനച്ഛേദനാദിവേദനാവിശേഷാഃ പ്രശ്നഗ്രാഹ്യാഃ; പിത്തസദൃശേഷു വിജ്ഞാനാഭ്യുപായേഷു ശ്വയഥുവ്രണാദീനാമൌഷ്ണ്യം ത്വഗിന്ദ്രിയഗ്രാഹ്യം, നീലപീതവര്ണത്വം ചക്ഷുരിന്ദ്രിയഗ്രാഹ്യം, കട്വമ്ലരസത്വം രസനേന്ദ്രിയഗ്രാഹ്യം, തീക്ഷ്ണാതസീഗന്ധത്വം ഘ്രാണേന്ദ്രിയഗ്രാഹ്യമ്, ഓഷചോഷപരിദാഹാദികാ വേദനാവിശേഷാഃ പ്രശ്നഗ്രാഹ്യാഃ; ശ്ലേഷ്മസദൃശേഷു വിജ്ഞാനാഭ്യുപായേഷു സ്നിഗ്ധപൈച്ഛില്യാദികം ത്വഗിന്ദ്രിയഗ്രാഹ്യം, ശ്വേതത്വം ചക്ഷുരിന്ദ്രിയഗ്രാഹ്യം, മാധുര്യാദി രസനേന്ദ്രിയഗ്രാഹ്യം, വിസ്രഗന്ധാദിത്വം ഘ്രാണേന്ദ്രിയഗ്രാഹ്യം, കണ്ഡൂഗുരുത്വാദിവേദനാവിശേഷാഃ പ്രശ്നഗ്രാഹ്യാ ഇതി| വൈദ്യോ ജാനീയാദിതി കാന്? വ്യാധീന്; അധികാരവശാദക്ഷരൈരനുക്താനപി; കേഷു സത്സു? ഷഡ്വിധേഷ്വപി വിജ്ഞാനാഭ്യുപായേഷ്വാത്മസദൃശേഷു വാതപിത്തശ്ലേഷ്മസദൃശേഷു; കൈര്ജാനീയാത്? തത്സ്ഥാനീയൈഃ തേഷാം ശബ്ദാദീനാം സ്ഥാനാനി ശ്രോത്രാദീനി, തേഷ്വധികൃതൈഃ ശബ്ദസ്പര്ശരൂപരസഗന്ധൈഃ തത്സ്ഥാനീയൈഃ; ഏതേനൈതദുക്തം- വാതാദിലിങ്ഗൈരായുര്വേദേഷ്വനിര്ദിഷ്ടനാമധേയാനപി വ്യാധീന് കുശാഗ്രമതിര്വൈദ്യോ ജാനീയാദിതി| പഞ്ജികാകാരസ്തു ദര്ശനാദിപരീക്ഷാം ത്രിവിധാമേവ പഠതി| ‘മിഥ്യാദൃഷ്ടാ വികാരാ ഹി’ ഇത്യാദിശ്ലോകാന്തേ “തസ്മാത് പരീക്ഷ്യാഃ സതതം ഭിഷജാ സിദ്ധിമിച്ഛതാ| യുക്ത്യൈവ വ്യാധയഃ സര്വൈഃ(ര്വേ) പ്രമാണൈര്ദര്ശനാദിഭിഃ”- ഇതി ശ്ലോകമധീതേ, വ്യാഖ്യാനയതി ച- ദര്ശനാദിഭിരിത്യേവം കര്തവ്യേ യത് ‘പ്രമാണൈഃ’ ഇത്യധികം കരോതി, തദധികപ്രമാണപ്രാപ്ത്യര്ഥം, തേന ഗന്ധരസശബ്ദാനാമപ്യവരോധഃ; യേ ത്വത്രാക്ഷരൈഃ ഷഡ്വിധാമപി പരീക്ഷാം പഠന്തി, തേഷാം സമ്യക് ശാസ്ത്രാവബോധോ നാസ്തീതി ഭാഷതേ| ‘ആത്മസദൃശേഷു വിജ്ഞാനാഭ്യുപായേഷു തത്സ്ഥാനീയൈര്ജാനീയാത്’ ഇത്യപി ന പഞ്ജികാകാരഃ പഠതി||൫||
Adhikarana ൫ (൬) · Śloka ൬
ഏവമഭിസമീക്ഷ്യ സാധ്യാന് സാധയേത്, യാപ്യാന് യാപയേത്, അസാധ്യാന്നൈവോപക്രമേത, പരിസംവത്സരോത്ഥിതാംശ്ച വികാരാന് പ്രായശോ വര്ജയേത് ||൬||
एवमभिसमीक्ष्य साध्यान् साधयेत्, याप्यान् यापयेत्, असाध्यान्नैवोपक्रमेत, परिसंवत्सरोत्थितांश्च विकारान् प्रायशो वर्जयेत् ||६||
🔊 Audio coming soon
ഏവമിത്യാദി| സാധ്യം ദ്വിവിധം- സുസാധ്യം, ദുഃസാധ്യം ച; അസാധ്യം ദ്വിവിധം- യാപ്യം, പ്രത്യാഖ്യേയം ച| പരിസംവത്സരേത്യാദി പരിസംവത്സരോത്ഥിതാഃ സംവത്സരാതീതാഃ സര്വര്തു ച മഹാബലാ യേ താന് പരിവര്ജയേദിതി; യദി ഹ്യേകദോഷജാസ്തേ ഭവേയുരേവം തേഷാം തദ്ദോഷപ്രശമനര്തുഷു പ്രശമോ ഭവേദല്പതാ വാ, സ ച ന ഭവതി, തേന തേഷാം ത്രിദോഷജത്വാധിഗമഃ, അതസ്താന് പരിവര്ജയേത്; അഥവാ സംവത്സരേണോത്തരോത്തരധാത്വനുക്രമാദസാധ്യത്വം പ്രായശഃ| പ്രായശോ ബാഹുല്യേന, നാവശ്യതയാ; തേന കേചിദ്രക്തഗുല്മാദയഃ സംവത്സരാനന്തരമുപക്രമയോഗ്യാ ഭവന്തി, അര്ദിതസ്തു ത്രിഭിര്വര്ഷൈഃ സാധ്യ ഇതി||൬||
Adhikarana ൬ (൭) · Śloka ൭
ഭവതി ചാത്ര- മിഥ്യാദൃഷ്ടാ വികാരാ ഹി ദുരാഖ്യാതാസ്തഥൈവ ച | തഥാ ദുഷ്പരിമൃഷ്ടാശ്ച മോഹയേയുശ്ചികിത്സകമ് ||൭||
भवति चात्र- मिथ्यादृष्टा विकारा हि दुराख्यातास्तथैव च | तथा दुष्परिमृष्टाश्च मोहयेयुश्चिकित्सकम् ||७||
🔊 Audio coming soon
മിഥ്യാദൃഷ്ടാ ഇതി രോഗിണോ വികാരാ യേ മിഥ്യാദൃഷ്ടാ അസമ്യഗ്ദൃഷ്ടാഃ, തഥാ ദുരാഖ്യാതാ രോഗിണാ ന യാഥാതഥ്യേനോക്താഃ, തഥാ ദുഷ്പരിമൃഷ്ടാഃ ദുഷ്പരിമര്ശിതാഃ , തേ ചികിത്സകം മോഹയേയുഃ, ഏവമവിജ്ഞാതാ യേ രോഗാസ്താന് പരിവര്ജയേത്||൭||
Adhikarana ൭ (൮) · Śloka ൮
തത്ര സാധ്യാ അപി വ്യാധയഃ പ്രായേണൈഷാം ദുശ്ചികിത്സ്യതമാ ഭവന്തി | തദ്യഥാ- ശ്രോത്രിയനൃപതിസ്ത്രീബാലവൃദ്ധഭീരുരാജസേവകകിതവദുര്ബലവൈദ്യവിദഗ്ധവ്യാധിഗോപകദരിദ്രകൃപണക്രോധനാനാമനാത്മവതാമനാഥാനാം ച; ഏവം നിരൂപ്യ ചികിത്സാം കുര്വന് ധര്മാര്ഥകാമയശാംസി പ്രാപ്നോതി ||൮||
तत्र साध्या अपि व्याधयः प्रायेणैषां दुश्चिकित्स्यतमा भवन्ति | तद्यथा- श्रोत्रियनृपतिस्त्रीबालवृद्धभीरुराजसेवककितवदुर्बलवैद्यविदग्धव्याधिगोपकदरिद्रकृपणक्रोधनानामनात्मवतामनाथानां च; एवं निरूप्य चिकित्सां कुर्वन् धर्मार्थकामयशांसि प्राप्नोति ||८||
🔊 Audio coming soon
തത്ര സാധ്യാ ഇത്യാദി| ശ്രോത്രിയസ്യ വേദാര്ഥപരിപാലനപരസ്യ നിത്യം സ്നാനാദിഭിര്വ്യാധിപരിവൃദ്ധിഃ; നൃപതേരപി സ്വാതന്ത്ര്യാദ്യത്കിഞ്ചനകാരിത്വാത്, അന്യേ തു സൌകുമാര്യാത് ക്രിയാऽസഹത്വാത്; സ്ത്രീണാം ലജ്ജയാ വേഗാദ്യുപരോധാദ്ഗുഹ്യവ്യാധേരപ്രകാശനാച്ച; ബാലവൃദ്ധയോര്വിരേചനാദിക്രിയായോഗ്യത്വേനാല്പക്രിയത്വാത്, അന്യേ തു ബാലവൃദ്ധവനിതാഃ സുകുമാരശരീരത്വാദ്ഭേഷജാസഹിഷ്ണവഃ; ഭീരുരല്പസത്ത്വത്വാന്ന ശക്നോതി സോഢും ക്രിയാം; രാജസേവകസ്യ രാജായത്തത്വാത്; കിതവസ്യ വ്യസനിത്വാത്, കിതവോ ദ്യൂതകാരഃ; ദുര്ബലസ്യ ബാലവൃദ്ധയോരിവ; വൈദ്യവിദഗ്ധസ്യാഭിമാനേന നിര്ദിഷ്ടാന്യഥാകാരിത്വാത്, വൈദ്യവിദഗ്ധോ വൈദ്യാഭിമാനീ, പല്ലവഗ്രാഹീത്യര്ഥഃ; വ്യാധിഗോപകസ്യ വ്യാധേരകഥനാദേവ; ദരിദ്രസ്യ ദ്രവ്യാഭാവത്വേ ഔഷധാഭാവാത്; കൃപണസ്യ ലോഭേന ഭൈഷജ്യാനുപാദാനാത്; ക്രോധനസ്യ കോപേന രോഗപരിവൃദ്ധേഃ; അനാത്മവതോऽപഥ്യാചരണത്വാത്, അനാത്മവാന് അജിതേന്ദ്രിയഃ; അനാഥാനാം പരിചാരകാഭാവാത്, അനാഥാ ഏകാകിനഃ||൮||
Adhikarana ൮ (൯) · Śloka ൯
ഭവതി ചാത്ര- സ്ത്രീഭിഃ സഹാസ്യാം സംവാസം പരിഹാസം ച വര്ജയേത് | ദത്തം ച താഭ്യോ നാദേയമന്നാദന്യദ്ഭിഷഗ്വരൈഃ ||൯||
भवति चात्र- स्त्रीभिः सहास्यां संवासं परिहासं च वर्जयेत् | दत्तं च ताभ्यो नादेयमन्नादन्यद्भिषग्वरैः ||९||
🔊 Audio coming soon
ഇദാനീം വൈദ്യസ്യ വിശിഖായാമന്തഃപുരചാരിണഃ പ്രമാദദോഷദ്വാരം നിയമയന്നാഹ,- ഭവതി ചാത്രേത്യാദി| സഹാസ്യാമേകത്ര സ്ഥിതിം, സംവാസം പ്രതിവേശവാസിതാം, പരിഹാസം ഹാസ്യമ്| അന്നാദന്യദിതി അന്നമന്നപാനദ്രവ്യം ഗൃഹ്ണീയാത്, തസ്യ വൃത്തിഹേതുത്വാത്; രാജ്ഞാऽനുമതം തു സര്വമേവ ഗൃഹ്ണീയാദിതി| സംവാസമിത്യത്ര കേചിത് സംവാദമിതി പഠന്തി||൯||
Adhikarana പുഷ്പികാ · Śloka ൧൦
ഇതി സുശ്രുതസംഹിതായാം സൂത്രസ്ഥാനേ വിശിഖാനുപ്രവേശനീയോ നാമ ദശമോऽധ്യായഃ ||൧൦||
इति सुश्रुतसंहितायां सूत्रस्थाने विशिखानुप्रवेशनीयो नाम दशमोऽध्यायः ||१०||
🔊 Audio coming soon
ഇതി ശ്രീഡല്ഹ(ഹ്ല)ണവിരചിതായാം നിബന്ധസങ്ഗ്രഹാഖ്യായാം സുശ്രുതവ്യാഖ്യായാം സൂത്രസ്ഥാനേ വിശിഖാനുപ്രവേശനീയോ നാമ ദശമോऽധ്യായഃ സമാപ്തഃ||൧൦||