Adhikarana ੧ (੧-੨) · Śloka ੨
ਅਥਾਤੋ ਵਿਸ਼ਿਖਾਨੁਪ੍ਰਵੇਸ਼ਨੀਯਮਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ ||੧|| ਯਥੋਵਾਚ ਭਗਵਾਨ੍ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਃ ||੨||
अथातो विशिखानुप्रवेशनीयमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
ਅਥਾਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਿਸ਼ਿਖਾਤ੍ਰ ਕਰ੍ਮਮਾਰ੍ਗਃ, ਵਿਸ਼ਿਖਾਯਾ(ਯਾਂ) ਅਨੁਪ੍ਰਵੇਸ਼ਨਂ ਤਦਧਿਕਤ੍ਯ ਕਤੋਧ੍ਯਾਯੋ ਵਿਸ਼ਿਖਾਨੁਪ੍ਰਵੇਸ਼ਨੀਯਃ; ਤਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ||੧-੨||
Adhikarana ੨ (੩) · Śloka ੩
ਅਧਿਗਤਤਨ੍ਤ੍ਰੇਣੋਪਾਸਿਤਤਨ੍ਤ੍ਰਾਰ੍ਥੇਨ ਦਸ੍ਟਕਰ੍ਮਣਾ ਕਤਯੋਗ੍ਯੇਨ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਂ ਨਿਗਦਤਾ ਰਾਜਾਨੁਜ੍ਞਾਤੇਨ ਨੀਚਨਖਰੋਮ੍ਣਾ ਸ਼ੁਚਿਨਾ ਸ਼ੁਕ੍ਲਵਸ੍ਤ੍ਰਪਰਿਹਿਤੇਨ ਛਤ੍ਰਵਤਾ ਦਣ੍ਡਹਸ੍ਤੇਨ ਸੋਪਾਨਤ੍ਕੇਨਾਨੁਦ੍ਧਤਵੇਸ਼ੇਨ ਸੁਮਨਸਾ ਕਲ੍ਯਾਣਾਭਿਵ੍ਯਾਹਾਰੇਣਾਕੁਹਕੇਨ ਬਨ੍ਧੁਭੂਤੇਨ ਭੂਤਾਨਾਂ ਸੁਸਹਾਯਵਤਾ ਵੈਦ੍ਯੇਨ ਵਿਸ਼ਿਖਾਨੁਪ੍ਰਵੇਸ੍ਟਵ੍ਯਾ ||੩||
अधिगततन्त्रेणोपासिततन्त्रार्थेन दृष्टकर्मणा कृतयोग्येन शास्त्रं निगदता राजानुज्ञातेन नीचनखरोम्णा शुचिना शुक्लवस्त्रपरिहितेन छत्रवता दण्डहस्तेन सोपानत्केनानुद्धतवेशेन सुमनसा कल्याणाभिव्याहारेणाकुहकेन बन्धुभूतेन भूतानां सुसहायवता वैद्येन विशिखाऽनुप्रवेष्टव्या ||३||
🔊 Audio coming soon
ਯਾਦਸ਼ਸ੍ਯ ਵੈਦ੍ਯਸ੍ਯ ਕਰ੍ਮਮਾਰ੍ਗਪ੍ਰਵੇਸ਼ਾਧਿਕਾਰਸ੍ਤਾਦਸ਼ਂ ਵਕ੍ਤੁਮਾਹ- ਅਧਿਗਤਤਨ੍ਤ੍ਰੇਣੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਧਿਗਤਤਨ੍ਤ੍ਰੇਣ ਪਠਿਤਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੇਣ| ਉਪਾਸਿਤਤਨ੍ਤ੍ਰਾਰ੍ਥੇਨ ਗੁਰੁਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਾਦਭ੍ਯਸ੍ਤਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਰ੍ਥੇਨ, ਦਸ੍ਟਕਰ੍ਮਣਾ ਦਸ੍ਟਚ੍ਛੇਦ੍ਯਾਦਿਸ੍ਨੇਹਾਦਿਕਰ੍ਮਣਾ, ਕਤਯੋਗ੍ਯੇਨ ਕਤਕਰ੍ਮਾਭ੍ਯਾਸੇਨ, ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਂ ਨਿਗਦਤਾ ਪਾਠਾਰ੍ਥਾਭ੍ਯਾਂ ਨਿਯਮੇਨਾਦੇਸ਼ੇਨ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਂ ਵਦਤਾ, ਏਤੇਨ ਸ੍ਵਾਵਰ੍ਤਿਤਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਤਾ ਉਕ੍ਤਾ ਭਵਤਿ; ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ‘ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਰ੍ਥਂ ਨਿਗਦਤਾ’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ, ‘ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਨਿਗਦਤਾ’ ਇਤ੍ਯਪਰੇ| ਰਾਜਾਨੁਜ੍ਞਾਤੇਨ ਰਾਜ੍ਞਾ ਅਭਿਮਤੇਨ, ਰਾਜਾ ਹਿ ਪ੍ਰਜਾਪਾਲਨਤਤ੍ਪਰਃ, ਤਤ੍ਪ੍ਰਮਾਦਾਦ੍ਵੈਦ੍ਯਪ੍ਰਤਿਰੂਪਕਾ ਰਾਸ੍ਟ੍ਰਂ ਚਰਨ੍ਤਿ ਕਣ੍ਟਕਭੂਤਾ ਲੋਕਸ੍ਯ, ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਰਾਜ੍ਞਾ ਪਰੀਕ੍ਸ੍ਯਾਨੁਜ੍ਞਾਤੇਨ ਵਿਸ਼ਿਖਾਨੁਪ੍ਰਵੇਸ੍ਟਵ੍ਯੇਤਿ| ਕਰ੍ਮਜ੍ਞਤਾਂ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਜ੍ਞਤਾਂ ਚ ਵੈਦ੍ਯਸ੍ਯਾਭਿਧਾਯ ਬਾਹ੍ਯਵੇਸ਼ਮਧਿਕਤ੍ਯਾਹ- ਨੀਚਨਖਰੋਮ੍ਣੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਕ੍ਲਪ੍ਤਤ੍ਵਾਨ੍ਨੀਚਮਲ੍ਪਂ ਨਖਂ ਰੋਮ ਚ ਯਸ੍ਯ ਤੇਨ; ਨੀਚਨਖਤ੍ਵਾਚ੍ਛੁਚਿਤਾ ਕਰ੍ਮਸੌਕਰ੍ਯਂ ਚ, ਨੀਚਰੋਮਤ੍ਵਾਦਾਰ੍ਜਵਂ, ਰਸਵਤ੍ਯਾਮਬਾਧ ਇਤ੍ਯਪਰੇ| ਸ਼ੁਚਿਨੇਤਿ ਬਾਹ੍ਯਸ੍ਨਾਨਾਦਿਸ਼ੌਚਯੁਕ੍ਤੇਨ, ਕੁਤਃ? ਬਾਹ੍ਯਵੇਸ਼ਾਧਿਕਾਰਾਤ੍; ਬਾਹ੍ਯਸ਼ੌਚਾਯੋਗਾਲ੍ਲੋਕੇ ਵਿਗਰ੍ਹਣੀਯਃ, ਅਨ੍ਤਃਸ਼ੌਚਂ ਤੁ ਸੁਮਨਸੇਤ੍ਯਨੇਨੈਵ ਬੋਦ੍ਧਵ੍ਯਮ੍| ਸ਼ੁਕ੍ਲਵਸ੍ਤ੍ਰਪਰਿਧਾਨਂ ਮਙ੍ਗਲਾਰ੍ਥਂ ਸ਼ੌਚਾਰ੍ਜਵਾਰ੍ਥਂ ਵਾ| ਛਤ੍ਰਵਤਾ ਆਤਪਰਜੋਵਰ੍ਸਾਪਨ੍ਨਗਾਦਿਨਿਸੇਧਾਰ੍ਥਂ ਛਤ੍ਰਯੁਕ੍ਤੇਨ| ਦਣ੍ਡਹਸ੍ਤੇਨ ਦਣ੍ਡੋਵਲਮ੍ਬਨਦਣ੍ਡਃ, ਤਸ੍ਯ ਧਾਰਣਂ ਸ੍ਖਲਿਤਾਦਿਨਿਸੇਧਾਰ੍ਥਮ੍| ਸੋਪਾਨਤ੍ਕੇਨ ਪ੍ਰਾਣਿਹਿਤਾਸਹਿਤੇਨ, ਪ੍ਰਾਣਿਹਿਤਾਧਾਰਣਂ ਕਣ੍ਟਕਾਦਿਨਿਸੇਧਾਰ੍ਥਮ੍| ਅਨੁਦ੍ਧਤਵੇਸ਼ੇਨ ਸਾਧੁਜਨਵੇਸ਼ੇਨ, ਏਤੇਨਾਯੁਕ੍ਤਕਾਯਵੇਸ਼ਨਿਸੇਧਃ; ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਨਾਨਾਵਸ੍ਤ੍ਰਾਙ੍ਗਰਾਗਮਾਲ੍ਯਾਨੁਲੇਪਨਵਿਚਿਤ੍ਰਭੂਸਣਾਦਿਭਿਰੁਦ੍ਧਤੋ ਵੇਸ਼ਃ, ਅਤੋ ਵਿਪਰ੍ਯਯੇਣਾਨੁਦ੍ਧਤ ਇਤਿ ਮਨ੍ਯਨ੍ਤੇ | ਕਾਯਂ ਨਿਯਮ੍ਯ ਮਨੋ ਨਿਯਮਯਨ੍ਨਾਹ- ਸੁਮਨਸਾ ਸ਼ੋਭਨਮਨਸਾ, ਅਕ੍ਰੌਰ੍ਯਾਦਿਗੁਣਯੁਕ੍ਤਮਨਸੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ; ਦੌਰ੍ਮਨਸ੍ਯਂ ਤੁ ਯਾਤ੍ਰਾਯਾਂ ਨ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਤ ਇਤਿ ਸੁਮਨਸਾ ਭਵਿਤਵ੍ਯਮ੍| ਵਾਚਂ ਨਿਯਮਯਨ੍ਨਾਹ- ਕਲ੍ਯਾਣਾਭਿਵ੍ਯਾਹਾਰੇਣੇਤਿ|- ਕਲ੍ਯਾਣਂ ਮਙ੍ਗਲਮ੍, ਅਭਿਵ੍ਯਾਹਾਰੋ ਭਾਸਿਤਂ, ਯਸ੍ਯ ਸ ਤਥਾ; ਤਚ੍ਚ ਸਰ੍ਵਜਨਹਦਯਗ੍ਰਹਣਾਰ੍ਥਮ੍| ਕਾਯਵਾਙ੍ਮਨਃਸੁ ਤ੍ਰਿਸ੍ਵਪਿ ਨਿਯਮਯਨ੍ਨਾਹ- ਅਕੁਹਕੇਨੇਤਿ; ਕੁਹਕਃ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਹੀਨਃ ਪਰਮਵਿਸ਼੍ਵਾਸਕਾਰਕੋ ਮਾਯਾਵੀ, ਨ ਕੁਹਕੋਕੁਹਕਃ; ਅਨ੍ਯੇ ਤ੍ਵਕੁਹਕੇਨ ਅਵਿਸ੍ਮਾਪਕੇਨ, ਦਮ੍ਭਾਦ੍ਯਯੋਗਾਦਵਿਸ੍ਮਾਪਕਕਾਯਾਦਿਵੇਸ਼ੇਨੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸੁਸਹਾਯਵਤਾ ਸਾਧੁਸਹਾਯੇਨ, ਅਨ੍ਯਥਾਨ੍ਤਃਪੁਰਚਾਰਿਣੋ ਵੈਦ੍ਯਸ੍ਯ ਸਹਾਯਦੋਸੇਣ ਦੋਸਃ ਸ੍ਯਾਤ੍; ਸਹਾਯਸ਼੍ਚਾਤ੍ਮਰਕ੍ਸਾਰ੍ਥਮਾਤੁਰਪਰਿਚਰ੍ਯਾਰ੍ਥਂ ਚ| ਨਨੁ, ਪ੍ਰਾਣਿਨਾਂ ਜੀਵਤਾਮੇਵ ਸਦ੍ਯਸ੍ਕਰੁਧਿਰੋਪਦੇਸ਼ਾਤ੍ ਕਥਂ ‘ਬਨ੍ਧੁਭੂਤੇਨ ਭੂਤਾਨਾਮ੍’ ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਂ? ਸਤ੍ਯਂ, ਵਿਧਿਪ੍ਰਾਪਿਤਤ੍ਵਾਦਦੋਸਃ, ਆਲਮ੍ਭਯੋਗੇ ਪਸ਼ੁਹਨਨਵਤ੍||੩||
Adhikarana ੩ (੪) · Śloka ੪
ਤਤੋ ਦੂਤਨਿਮਿਤ੍ਤਸ਼ਕੁਨਮਙ੍ਗਲਾਨੁਲੋਮ੍ਯੇਨਾਤੁਰਗਹਮਭਿਗਮ੍ਯ, ਉਪਵਿਸ਼੍ਯ, ਆਤੁਰਮਭਿਪਸ਼੍ਯੇਤ੍ ਸ੍ਪਸ਼ੇਤ੍ ਪਚ੍ਛੇਚ੍ਚ | ਤ੍ਰਿਭਿਰੇਤੈਰ੍ਵਿਜ੍ਞਾਨੋਪਾਯੈ ਰੋਗਾਃ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ੋ ਵੇਦਿਤਵ੍ਯਾ ਇਤ੍ਯੇਕੇ; ਤਤ੍ਤੁ ਨ ਸਮ੍ਯਕ੍, ਸਡ੍ਵਿਧੋ ਹਿ ਰੋਗਾਣਾਂ ਵਿਜ੍ਞਾਨੋਪਾਯਃ, ਤਦ੍ਯਥਾ- ਪਞ੍ਚਭਿਃ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਾਦਿਭਿਃ ਪ੍ਰਸ਼੍ਨੇਨ ਚੇਤਿ ||੪||
ततो दूतनिमित्तशकुनमङ्गलानुलोम्येनातुरगृहमभिगम्य, उपविश्य, आतुरमभिपश्येत् स्पृशेत् पृच्छेच्च | त्रिभिरेतैर्विज्ञानोपायै रोगाः प्रायशो वेदितव्या इत्येके; तत्तु न सम्यक्, षड्विधो हि रोगाणां विज्ञानोपायः, तद्यथा- पञ्चभिः श्रोत्रादिभिः प्रश्नेन चेति ||४||
🔊 Audio coming soon
ਤਤੋ ਦੂਤਨਿਮਿਤ੍ਤੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਗਮਨਾਯ ਪ੍ਰਸ਼੍ਨਾਯ ਵਾ ਆਗਤਃ ਪੁਰੁਸੋ ਦੂਤਃ, ਨਿਮਿਤ੍ਤਮਨੁਕੂਲਂ ਸੁਰਭਿਵਾਤਾਦਿ, ਸ਼ਕੁਨਂ ਪਕ੍ਸਿਵਿਸ਼ੇਸਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਵਾਕ੍ਯਾਦਿ, ਮਙ੍ਗਲਂ ਸ੍ਵਸ੍ਤਿਕਪੂਰ੍ਣਕੁਮ੍ਭਾਦਿ, ਏਸਾਮਨੁਲੋਮ੍ਯੇਨ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਤਯੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤ੍ਰਿਭਿਰੇਤੈਰਿਤ੍ਯਾਦਿ ਤ੍ਰਿਭਿਰੇਤੈਰ੍ਵਿਜ੍ਞਾਨੋਪਾਯੈਰਨਨ੍ਤਰੋਕ੍ਤੈਰ੍ਦਰ੍ਸ਼ਨਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਨਪ੍ਰਸ਼੍ਨੈਃ| ਹਿਸ਼ਬ੍ਦੋ ਯਸ੍ਮਾਦਰ੍ਥੇ| ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਾਦਿਭਿਰਿਤਿ ਆਦਿਸ਼ਬ੍ਦਾਤ੍ਤ੍ਵਙ੍ਨੇਤ੍ਰਰਸਨਘ੍ਰਾਣਾਨਿ ਗਹ੍ਯਨ੍ਤੇ||੪||
Adhikarana ੪ (੫) · Śloka ੫
ਤਤ੍ਰ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਵਿਜ੍ਞੇਯਾ ਵਿਸ਼ੇਸਾ ਰੋਗੇਸੁ ਵ੍ਰਣਾਸ੍ਰਾਵਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯਾਦਿਸੁ ਵਕ੍ਸ੍ਯਨ੍ਤੇ- ‘ਤਤ੍ਰ ਸਫੇਨਂ ਰਕ੍ਤਮੀਰਯਨ੍ਨਨਿਲਃ ਸਸ਼ਬ੍ਦੋ ਨਿਰ੍ਗਚ੍ਛਤਿ’(ਸੂ. ਅ.੨੬) ਇਤ੍ਯੇਵਮਾਦਯਃ, ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਨੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਵਿਜ੍ਞੇਯਾਃ ਸ਼ੀਤੋਸ੍ਣਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਕਰ੍ਕਸ਼ਮਦੁਕਠਿਨਤ੍ਵਾਦਯਃ (ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਵਿਸ਼ੇਸਾ ) ਜ੍ਵਰਸ਼ੋਫਾਦਿਸੁ, ਚਕ੍ਸੁਰਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਵਿਜ੍ਞੇਯਾਃ ਸ਼ਰੀਰੋਪਚਯਾਪਚਯਾਯੁਰ੍ਲਕ੍ਸਣਬਲਵਰ੍ਣਵਿਕਾਰਾਦਯਃ, ਰਸਨੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਵਿਜ੍ਞੇਯਾਃ ਪ੍ਰਮੇਹਾਦਿਸੁ ਰਸਵਿਸ਼ੇਸਾਃ, ਘ੍ਰਾਣੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਵਿਜ੍ਞੇਯਾ ਅਰਿਸ੍ਟਲਿਙ੍ਗਾਦਿਸੁ ਵ੍ਰਣਾਨਾਮਵ੍ਰਣਾਨਾਂ ਚ ਗਨ੍ਧਵਿਸ਼ੇਸਾਃ, ਪ੍ਰਸ਼੍ਨੇਨ ਚ ਵਿਜਾਨੀਯਾਦ੍ਦੇਸ਼ਂ ਕਾਲਂ ਜਾਤਿਂ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਮਾਤਙ੍ਕਸਮੁਤ੍ਪਤ੍ਤਿਂ ਵੇਦਨਾਸਮੁਚ੍ਛ੍ਰਾਯਂ ਬਲਮਨ੍ਤਰਗ੍ਨਿਂ ਵਾਤਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀਸਾਣਾਂ ਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਮਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਂ ਕਾਲਪ੍ਰਕਰ੍ਸਾਦੀਂਸ਼੍ਚ ਵਿਸ਼ੇਸਾਨ੍ | ਆਤ੍ਮਸਦਸ਼ੇਸੁ ਵਿਜ੍ਞਾਨਾਭ੍ਯੁਪਾਯੇਸੁ ਤਤ੍ਸ੍ਥਾਨੀਯੈਰ੍ਜਾਨੀਯਾਤ੍ ||੫||
तत्र श्रोत्रेन्द्रियविज्ञेया विशेषा रोगेषु व्रणास्रावविज्ञानीयादिषु वक्ष्यन्ते- ‘तत्र सफेनं रक्तमीरयन्ननिलः सशब्दो निर्गच्छति’(सू. अ.२६) इत्येवमादयः, स्पर्शनेन्द्रियविज्ञेयाः शीतोष्णश्लक्ष्णकर्कशमृदुकठिनत्वादयः (स्पर्शविशेषा ) ज्वरशोफादिषु, चक्षुरिन्द्रियविज्ञेयाः शरीरोपचयापचयायुर्लक्षणबलवर्णविकारादयः, रसनेन्द्रियविज्ञेयाः प्रमेहादिषु रसविशेषाः, घ्राणेन्द्रियविज्ञेया अरिष्टलिङ्गादिषु व्रणानामव्रणानां च गन्धविशेषाः, प्रश्नेन च विजानीयाद्देशं कालं जातिं सात्म्यमातङ्कसमुत्पत्तिं वेदनासमुच्छ्रायं बलमन्तरग्निं वातमूत्रपुरीषाणां प्रवृत्तिमप्रवृत्तिं कालप्रकर्षादींश्च विशेषान् | आत्मसदृशेषु विज्ञानाभ्युपायेषु तत्स्थानीयैर्जानीयात् ||५||
🔊 Audio coming soon
ਤਤ੍ਰ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ਼ਬ੍ਦੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਵਿਜ੍ਞੇਯਾ ਵਿਸ਼ੇਸਾਃ ਸਨ੍ਤਿ ਰੋਗੇਸੁ, ਤੇ ਵ੍ਰਣਾਸ੍ਰਾਵਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯਾਦਿਸੁ ਵਕ੍ਸ੍ਯਨ੍ਤੇ ਇਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਸ਼ਰੀਰੋਪਚਯੇਤ੍ਯਾਦਿ ਉਪਚਯਃ ਸ੍ਥੌਲ੍ਯਮ੍, ਅਪਚਯਃ ਕਾਰ੍ਸ਼੍ਯਂ, ਬਲਮਤ੍ਰੋਤ੍ਸਾਹਃ| ਨਨੁ ਪ੍ਰਮੇਹਾਦਿਸੁ ਰਸਾ ਮਧੁਰਾਦਯੋ ਮਕ੍ਸਿਕਾਪਿਪੀਲਿਕਾਦ੍ਯੁਪਸਰ੍ਪਣੇਨ ਭਿਸਗ੍ਭਿਰਨੁਮੇਯਾਃ, ਤਤ੍ ਕਥਂ ਰਸਨੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਵਿਜ੍ਞੇਯਾ ਇਤਿ? ਉਚ੍ਯਤੇ, ਨਾਤ੍ਰ ਭਿਸਜਾਂ ਰਸਨੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਕਿਨ੍ਤੁ ਪਿਪੀਲਿਕਾਦੀਨਾਮਿਤ੍ਯਦੋਸਃ| ਅਰਿਸ੍ਟਲਿਙ੍ਗਾਦਿਸੁ ਯੇ ਵ੍ਰਣਾਨਾਮਵ੍ਰਣਾਨਾਂ ਚ ਗਨ੍ਧਵਿਸ਼ੇਸਾਸ੍ਤੇ ਘ੍ਰਾਣੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਵਿਜ੍ਞੇਯਾ ਇਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਦੇਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਿਵਿਧੋ ਜਾਙ੍ਗਲਾਨੂਪਸਾਧਾਰਣਭੇਦਾਤ੍| ਜਾਤਿਸ਼ਬ੍ਦੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਦਿਸੁ ਵਰ੍ਤਤੇ| ਕਾਲੋ ਦ੍ਵਿਵਿਧੋ ਨਿਤ੍ਯਗ ਆਵਸ੍ਥਿਕਸ਼੍ਚ; ਨਿਤ੍ਯਗਃ ਤੁਲਕ੍ਸਣਃ; ਆਵਸ੍ਥਿਕੋ ਦ੍ਵਿਵਿਧਃ- ਸ੍ਵਸ੍ਥਸ੍ਯ ਬਾਲ੍ਯਾਦਿਭੇਦੇਨ, ਵ੍ਯਾਧਿਤਸ੍ਯ ਜ੍ਵਰਾਰਮ੍ਭਾਦਿਕਾਲਾਵਸ੍ਥਯਾ ਚ| ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਮਿਤਿ ਯਦ੍ਯਸ੍ਯ ਸੇਵਿਤਂ ਸਤ੍ ਸੁਖਾਯ ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਤੇ ਤਤ੍ਤਸ੍ਯ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਂ; ਤਚ੍ਚ ਦ੍ਵਿਵਿਧਂ ਚੇਸ੍ਟਾਖ੍ਯਮਾਹਾਰਾਖ੍ਯਂ ਚ; ਚੇਸ੍ਟਾਖ੍ਯਂ ਕਾਯਵਾਙ੍ਮਨੋਭੇਦਾਤ੍ਤ੍ਰਿਵਿਧਮ੍, ਆਹਾਰਾਖ੍ਯਂ ਰਸਭੇਦਾਤ੍ ਸਡ੍ਵਿਧਮ੍| ਆਤਙ੍ਕਸਮੁਤ੍ਪਤ੍ਤਿਮਿਤਿ ਸਮੁਤ੍ਪਤ੍ਤਿਃ ਕਾਰਣਮੁਚ੍ਯਤੇ, ਤਚ੍ਚ ਬਲਵਦ੍ਵਿਗ੍ਰਹਾਦਿ| ਵੇਦਨਾਸਮੁਚ੍ਛ੍ਰਾਯਮਿਤਿ ਵੇਦਨਾ ਵਾਤਾਦਿਵੇਦਨਾਸ੍ਤੋਦਾਦਯਃ, ਤਾਸਾਂ ਸਮੁਚ੍ਛ੍ਰਾਯ ਉਦ੍ਗਤਿਃ| ਬਲਂ ਵ੍ਯਾਯਾਮਗਮ੍ਯਾ ਸ਼ਕ੍ਤਿਃ| ਅਨ੍ਤਰਗ੍ਨਿਮਿਤਿ ਕੀਦਸ਼ੋਨ੍ਤਰਗ੍ਨਿਃ? ਸਮੋ ਵਿਸਮੋ ਮਨ੍ਦੋ ਵਾ| ਵਾਤਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀਸਾਣਾਮਿਤ੍ਯਤ੍ਰਾਦਿਸ਼ਬ੍ਦੋ ਲੁਪ੍ਤੋ ਜ੍ਞੇਯਃ, ਤੇਨਾਰ੍ਤਵਾਧੋਗਤਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਾਦੀਨਾਂ ਗ੍ਰਹਣਮ੍| ਕਾਲਪ੍ਰਕਰ੍ਸਾਦੀਂਸ਼੍ਚ ਵਿਸ਼ੇਸਾਨਿਤਿ ਕਿਯਾਨ੍ ਕਲੋਸ੍ਮਿਨ੍ ਵ੍ਯਾਧਾਵੁਤ੍ਪਨ੍ਨ ਇਤ੍ਯਾਦੀਨ੍ ਭੇਦਾਨ੍, ਚਕਾਰਾਦ੍ਗੁਹ੍ਯਦੇਸ਼ਪ੍ਰਵਤ੍ਤਪੂਯਾਦੀਨਾਂ ਗ੍ਰਹਣਮ੍| ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ‘ਦੇਸ਼ਕਾਲਜਾਤਿਸਾਤ੍ਮ੍ਯਂ’ ਇਤਿ ਸਮਾਸਾਨ੍ਤਂ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਸ਼ਬ੍ਦੋ ਦੇਸ਼ਾਦਿਭਿਃ ਸਹ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ; ਦੇਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਿਵਿਧੋ ਜਾਙ੍ਗਲਾਦਿਭੇਦੇਨ, ਤਦ੍ਵੈਪਰੀਤ੍ਯੇਨ ਦੇਸ਼ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਮਿਤ੍ਯਾਦਿ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ| ਅਪਰੇ ਤੁ ‘ਦੇਸ਼ਕਾਲਜਾਤਂ’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ ਚ- ਜਾਤਸ਼ਬ੍ਦੋ ਦੇਸ਼ਕਾਲਾਭ੍ਯਾਂ ਸਹ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ; ਦੇਸ਼ੋ ਭੂਮਿਰਾਤੁਰਸ਼੍ਚ; ਕਸ੍ਮਿਨ੍ ਦੇਸ਼ੇ ਜਾਙ੍ਗਲੇਨੂਪੇ ਸਾਧਾਰਣੇ ਵਾਯਂ ਦੋਸਃ ਸਞ੍ਚਿਤਃ? ਕਸ੍ਮਿਨ੍ ਪ੍ਰਕੁਪਿਤਃ? ਕਸ੍ਮਿਨ੍ਨਯਂ ਵ੍ਯਾਧਿਰੁਤ੍ਪਨ੍ਨ? ਇਤਿ; ਤਥਾ, ਆਤੁਰੇਪਿ ਗਲਾਦੌ ਕਸ੍ਮਿਨ੍ਨਵਯਵੇ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਸ੍ਥਾਨੇ ਪਿਤ੍ਤਸ੍ਥਾਨੇ ਵਾ?| ਆਤ੍ਮਸਦਸ਼ੇਸੁ ਦੋਸਸਦਸ਼ੇਸੁ, ਵਿਜ੍ਞਾਨਾਭ੍ਯੁਪਾਯੇਸੁ ਸਡ੍ਵਿਧੇਸੁ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਤ੍ਵਕ੍ਚਕ੍ਸੂਰਸਨਘ੍ਰਾਣਪ੍ਰਸ਼੍ਨੇਸੁ| ਤਤ੍ਰ ਵਾਤਸਦਸ਼ੇਸੁ ਵਿਜ੍ਞਾਨਾਭ੍ਯੁਪਾਯੇਸੁ ਪਞ੍ਚੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਪ੍ਰਸ਼੍ਨੇਸੁ ਵ੍ਰਣੇ ਸਸ਼ਬ੍ਦਫੇਨਰਕ੍ਤਾਨਿਲਾਦਿਨਿਰ੍ਗਮਨਂ ਸ਼੍ਰਵਣੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਗ੍ਰਾਹ੍ਯਂ, ਪਾਰੁਸ੍ਯਰੌਕ੍ਸ੍ਯਾਦਿਕਂ ਤ੍ਵਗਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਗ੍ਰਾਹ੍ਯਂ, ਭਸ੍ਮਕਪੋਤਾਸ੍ਥਿਸਵਰ੍ਣਤ੍ਵਂ ਚਕ੍ਸੁਰਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਗ੍ਰਾਹ੍ਯਂ, ਕਟੁਗਨ੍ਧਲਾਜਗਨ੍ਧਾਦਿਤ੍ਵਂ ਘ੍ਰਾਣੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਗ੍ਰਾਹ੍ਯਂ, ਕਸਾਯਰਸਤ੍ਵਂ ਰਸਨੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਗ੍ਰਾਹ੍ਯਂ, ਤੋਦਨਭੇਦਨਚ੍ਛੇਦਨਾਦਿਵੇਦਨਾਵਿਸ਼ੇਸਾਃ ਪ੍ਰਸ਼੍ਨਗ੍ਰਾਹ੍ਯਾਃ; ਪਿਤ੍ਤਸਦਸ਼ੇਸੁ ਵਿਜ੍ਞਾਨਾਭ੍ਯੁਪਾਯੇਸੁ ਸ਼੍ਵਯਥੁਵ੍ਰਣਾਦੀਨਾਮੌਸ੍ਣ੍ਯਂ ਤ੍ਵਗਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਗ੍ਰਾਹ੍ਯਂ, ਨੀਲਪੀਤਵਰ੍ਣਤ੍ਵਂ ਚਕ੍ਸੁਰਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਗ੍ਰਾਹ੍ਯਂ, ਕਟ੍ਵਮ੍ਲਰਸਤ੍ਵਂ ਰਸਨੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਗ੍ਰਾਹ੍ਯਂ, ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਤਸੀਗਨ੍ਧਤ੍ਵਂ ਘ੍ਰਾਣੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਗ੍ਰਾਹ੍ਯਮ੍, ਓਸਚੋਸਪਰਿਦਾਹਾਦਿਕਾ ਵੇਦਨਾਵਿਸ਼ੇਸਾਃ ਪ੍ਰਸ਼੍ਨਗ੍ਰਾਹ੍ਯਾਃ; ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਸਦਸ਼ੇਸੁ ਵਿਜ੍ਞਾਨਾਭ੍ਯੁਪਾਯੇਸੁ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਪੈਚ੍ਛਿਲ੍ਯਾਦਿਕਂ ਤ੍ਵਗਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਗ੍ਰਾਹ੍ਯਂ, ਸ਼੍ਵੇਤਤ੍ਵਂ ਚਕ੍ਸੁਰਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਗ੍ਰਾਹ੍ਯਂ, ਮਾਧੁਰ੍ਯਾਦਿ ਰਸਨੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਗ੍ਰਾਹ੍ਯਂ, ਵਿਸ੍ਰਗਨ੍ਧਾਦਿਤ੍ਵਂ ਘ੍ਰਾਣੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਗ੍ਰਾਹ੍ਯਂ, ਕਣ੍ਡੂਗੁਰੁਤ੍ਵਾਦਿਵੇਦਨਾਵਿਸ਼ੇਸਾਃ ਪ੍ਰਸ਼੍ਨਗ੍ਰਾਹ੍ਯਾ ਇਤਿ| ਵੈਦ੍ਯੋ ਜਾਨੀਯਾਦਿਤਿ ਕਾਨ੍? ਵ੍ਯਾਧੀਨ੍; ਅਧਿਕਾਰਵਸ਼ਾਦਕ੍ਸਰੈਰਨੁਕ੍ਤਾਨਪਿ; ਕੇਸੁ ਸਤ੍ਸੁ? ਸਡ੍ਵਿਧੇਸ੍ਵਪਿ ਵਿਜ੍ਞਾਨਾਭ੍ਯੁਪਾਯੇਸ੍ਵਾਤ੍ਮਸਦਸ਼ੇਸੁ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਸਦਸ਼ੇਸੁ; ਕੈਰ੍ਜਾਨੀਯਾਤ੍? ਤਤ੍ਸ੍ਥਾਨੀਯੈਃ ਤੇਸਾਂ ਸ਼ਬ੍ਦਾਦੀਨਾਂ ਸ੍ਥਾਨਾਨਿ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਾਦੀਨਿ, ਤੇਸ੍ਵਧਿਕਤੈਃ ਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਰੂਪਰਸਗਨ੍ਧੈਃ ਤਤ੍ਸ੍ਥਾਨੀਯੈਃ; ਏਤੇਨੈਤਦੁਕ੍ਤਂ- ਵਾਤਾਦਿਲਿਙ੍ਗੈਰਾਯੁਰ੍ਵੇਦੇਸ੍ਵਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਨਾਮਧੇਯਾਨਪਿ ਵ੍ਯਾਧੀਨ੍ ਕੁਸ਼ਾਗ੍ਰਮਤਿਰ੍ਵੈਦ੍ਯੋ ਜਾਨੀਯਾਦਿਤਿ| ਪਞ੍ਜਿਕਾਕਾਰਸ੍ਤੁ ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਦਿਪਰੀਕ੍ਸਾਂ ਤ੍ਰਿਵਿਧਾਮੇਵ ਪਠਤਿ| ‘ਮਿਥ੍ਯਾਦਸ੍ਟਾ ਵਿਕਾਰਾ ਹਿ’ ਇਤ੍ਯਾਦਿਸ਼੍ਲੋਕਾਨ੍ਤੇ “ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਪਰੀਕ੍ਸ੍ਯਾਃ ਸਤਤਂ ਭਿਸਜਾ ਸਿਦ੍ਧਿਮਿਚ੍ਛਤਾ| ਯੁਕ੍ਤ੍ਯੈਵ ਵ੍ਯਾਧਯਃ ਸਰ੍ਵੈਃ(ਰ੍ਵੇ) ਪ੍ਰਮਾਣੈਰ੍ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਦਿਭਿਃ”- ਇਤਿ ਸ਼੍ਲੋਕਮਧੀਤੇ, ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਤਿ ਚ- ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਦਿਭਿਰਿਤ੍ਯੇਵਂ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯੇ ਯਤ੍ ‘ਪ੍ਰਮਾਣੈਃ’ ਇਤ੍ਯਧਿਕਂ ਕਰੋਤਿ, ਤਦਧਿਕਪ੍ਰਮਾਣਪ੍ਰਾਪ੍ਤ੍ਯਰ੍ਥਂ, ਤੇਨ ਗਨ੍ਧਰਸਸ਼ਬ੍ਦਾਨਾਮਪ੍ਯਵਰੋਧਃ; ਯੇ ਤ੍ਵਤ੍ਰਾਕ੍ਸਰੈਃ ਸਡ੍ਵਿਧਾਮਪਿ ਪਰੀਕ੍ਸਾਂ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਤੇਸਾਂ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਵਬੋਧੋ ਨਾਸ੍ਤੀਤਿ ਭਾਸਤੇ| ‘ਆਤ੍ਮਸਦਸ਼ੇਸੁ ਵਿਜ੍ਞਾਨਾਭ੍ਯੁਪਾਯੇਸੁ ਤਤ੍ਸ੍ਥਾਨੀਯੈਰ੍ਜਾਨੀਯਾਤ੍’ ਇਤ੍ਯਪਿ ਨ ਪਞ੍ਜਿਕਾਕਾਰਃ ਪਠਤਿ||੫||
Adhikarana ੫ (੬) · Śloka ੬
ਏਵਮਭਿਸਮੀਕ੍ਸ੍ਯ ਸਾਧ੍ਯਾਨ੍ ਸਾਧਯੇਤ੍, ਯਾਪ੍ਯਾਨ੍ ਯਾਪਯੇਤ੍, ਅਸਾਧ੍ਯਾਨ੍ਨੈਵੋਪਕ੍ਰਮੇਤ, ਪਰਿਸਂਵਤ੍ਸਰੋਤ੍ਥਿਤਾਂਸ਼੍ਚ ਵਿਕਾਰਾਨ੍ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ੋ ਵਰ੍ਜਯੇਤ੍ ||੬||
एवमभिसमीक्ष्य साध्यान् साधयेत्, याप्यान् यापयेत्, असाध्यान्नैवोपक्रमेत, परिसंवत्सरोत्थितांश्च विकारान् प्रायशो वर्जयेत् ||६||
🔊 Audio coming soon
ਏਵਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਾਧ੍ਯਂ ਦ੍ਵਿਵਿਧਂ- ਸੁਸਾਧ੍ਯਂ, ਦੁਃਸਾਧ੍ਯਂ ਚ; ਅਸਾਧ੍ਯਂ ਦ੍ਵਿਵਿਧਂ- ਯਾਪ੍ਯਂ, ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਖ੍ਯੇਯਂ ਚ| ਪਰਿਸਂਵਤ੍ਸਰੇਤ੍ਯਾਦਿ ਪਰਿਸਂਵਤ੍ਸਰੋਤ੍ਥਿਤਾਃ ਸਂਵਤ੍ਸਰਾਤੀਤਾਃ ਸਰ੍ਵਰ੍ਤੁ ਚ ਮਹਾਬਲਾ ਯੇ ਤਾਨ੍ ਪਰਿਵਰ੍ਜਯੇਦਿਤਿ; ਯਦਿ ਹ੍ਯੇਕਦੋਸਜਾਸ੍ਤੇ ਭਵੇਯੁਰੇਵਂ ਤੇਸਾਂ ਤਦ੍ਦੋਸਪ੍ਰਸ਼ਮਨਰ੍ਤੁਸੁ ਪ੍ਰਸ਼ਮੋ ਭਵੇਦਲ੍ਪਤਾ ਵਾ, ਸ ਚ ਨ ਭਵਤਿ, ਤੇਨ ਤੇਸਾਂ ਤ੍ਰਿਦੋਸਜਤ੍ਵਾਧਿਗਮਃ, ਅਤਸ੍ਤਾਨ੍ ਪਰਿਵਰ੍ਜਯੇਤ੍; ਅਥਵਾ ਸਂਵਤ੍ਸਰੇਣੋਤ੍ਤਰੋਤ੍ਤਰਧਾਤ੍ਵਨੁਕ੍ਰਮਾਦਸਾਧ੍ਯਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਃ| ਪ੍ਰਾਯਸ਼ੋ ਬਾਹੁਲ੍ਯੇਨ, ਨਾਵਸ਼੍ਯਤਯਾ; ਤੇਨ ਕੇਚਿਦ੍ਰਕ੍ਤਗੁਲ੍ਮਾਦਯਃ ਸਂਵਤ੍ਸਰਾਨਨ੍ਤਰਮੁਪਕ੍ਰਮਯੋਗ੍ਯਾ ਭਵਨ੍ਤਿ, ਅਰ੍ਦਿਤਸ੍ਤੁ ਤ੍ਰਿਭਿਰ੍ਵਰ੍ਸੈਃ ਸਾਧ੍ਯ ਇਤਿ||੬||
Adhikarana ੬ (੭) · Śloka ੭
ਭਵਤਿ ਚਾਤ੍ਰ- ਮਿਥ੍ਯਾਦਸ੍ਟਾ ਵਿਕਾਰਾ ਹਿ ਦੁਰਾਖ੍ਯਾਤਾਸ੍ਤਥੈਵ ਚ | ਤਥਾ ਦੁਸ੍ਪਰਿਮਸ੍ਟਾਸ਼੍ਚ ਮੋਹਯੇਯੁਸ਼੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਕਮ੍ ||੭||
भवति चात्र- मिथ्यादृष्टा विकारा हि दुराख्यातास्तथैव च | तथा दुष्परिमृष्टाश्च मोहयेयुश्चिकित्सकम् ||७||
🔊 Audio coming soon
ਮਿਥ੍ਯਾਦਸ੍ਟਾ ਇਤਿ ਰੋਗਿਣੋ ਵਿਕਾਰਾ ਯੇ ਮਿਥ੍ਯਾਦਸ੍ਟਾ ਅਸਮ੍ਯਗ੍ਦਸ੍ਟਾਃ, ਤਥਾ ਦੁਰਾਖ੍ਯਾਤਾ ਰੋਗਿਣਾ ਨ ਯਾਥਾਤਥ੍ਯੇਨੋਕ੍ਤਾਃ, ਤਥਾ ਦੁਸ੍ਪਰਿਮਸ੍ਟਾਃ ਦੁਸ੍ਪਰਿਮਰ੍ਸ਼ਿਤਾਃ , ਤੇ ਚਿਕਿਤ੍ਸਕਂ ਮੋਹਯੇਯੁਃ, ਏਵਮਵਿਜ੍ਞਾਤਾ ਯੇ ਰੋਗਾਸ੍ਤਾਨ੍ ਪਰਿਵਰ੍ਜਯੇਤ੍||੭||
Adhikarana ੭ (੮) · Śloka ੮
ਤਤ੍ਰ ਸਾਧ੍ਯਾ ਅਪਿ ਵ੍ਯਾਧਯਃ ਪ੍ਰਾਯੇਣੈਸਾਂ ਦੁਸ਼੍ਚਿਕਿਤ੍ਸ੍ਯਤਮਾ ਭਵਨ੍ਤਿ | ਤਦ੍ਯਥਾ- ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਿਯਨਪਤਿਸ੍ਤ੍ਰੀਬਾਲਵਦ੍ਧਭੀਰੁਰਾਜਸੇਵਕਕਿਤਵਦੁਰ੍ਬਲਵੈਦ੍ਯਵਿਦਗ੍ਧਵ੍ਯਾਧਿਗੋਪਕਦਰਿਦ੍ਰਕਪਣਕ੍ਰੋਧਨਾਨਾਮਨਾਤ੍ਮਵਤਾਮਨਾਥਾਨਾਂ ਚ; ਏਵਂ ਨਿਰੂਪ੍ਯ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ ਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥਕਾਮਯਸ਼ਾਂਸਿ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ ||੮||
तत्र साध्या अपि व्याधयः प्रायेणैषां दुश्चिकित्स्यतमा भवन्ति | तद्यथा- श्रोत्रियनृपतिस्त्रीबालवृद्धभीरुराजसेवककितवदुर्बलवैद्यविदग्धव्याधिगोपकदरिद्रकृपणक्रोधनानामनात्मवतामनाथानां च; एवं निरूप्य चिकित्सां कुर्वन् धर्मार्थकामयशांसि प्राप्नोति ||८||
🔊 Audio coming soon
ਤਤ੍ਰ ਸਾਧ੍ਯਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਿਯਸ੍ਯ ਵੇਦਾਰ੍ਥਪਰਿਪਾਲਨਪਰਸ੍ਯ ਨਿਤ੍ਯਂ ਸ੍ਨਾਨਾਦਿਭਿਰ੍ਵ੍ਯਾਧਿਪਰਿਵਦ੍ਧਿਃ; ਨਪਤੇਰਪਿ ਸ੍ਵਾਤਨ੍ਤ੍ਰ੍ਯਾਦ੍ਯਤ੍ਕਿਞ੍ਚਨਕਾਰਿਤ੍ਵਾਤ੍, ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਸੌਕੁਮਾਰ੍ਯਾਤ੍ ਕ੍ਰਿਯਾਸਹਤ੍ਵਾਤ੍; ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਲਜ੍ਜਯਾ ਵੇਗਾਦ੍ਯੁਪਰੋਧਾਦ੍ਗੁਹ੍ਯਵ੍ਯਾਧੇਰਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾਚ੍ਚ; ਬਾਲਵਦ੍ਧਯੋਰ੍ਵਿਰੇਚਨਾਦਿਕ੍ਰਿਯਾਯੋਗ੍ਯਤ੍ਵੇਨਾਲ੍ਪਕ੍ਰਿਯਤ੍ਵਾਤ੍, ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਬਾਲਵਦ੍ਧਵਨਿਤਾਃ ਸੁਕੁਮਾਰਸ਼ਰੀਰਤ੍ਵਾਦ੍ਭੇਸਜਾਸਹਿਸ੍ਣਵਃ; ਭੀਰੁਰਲ੍ਪਸਤ੍ਤ੍ਵਤ੍ਵਾਨ੍ਨ ਸ਼ਕ੍ਨੋਤਿ ਸੋਢੁਂ ਕ੍ਰਿਯਾਂ; ਰਾਜਸੇਵਕਸ੍ਯ ਰਾਜਾਯਤ੍ਤਤ੍ਵਾਤ੍; ਕਿਤਵਸ੍ਯ ਵ੍ਯਸਨਿਤ੍ਵਾਤ੍, ਕਿਤਵੋ ਦ੍ਯੂਤਕਾਰਃ; ਦੁਰ੍ਬਲਸ੍ਯ ਬਾਲਵਦ੍ਧਯੋਰਿਵ; ਵੈਦ੍ਯਵਿਦਗ੍ਧਸ੍ਯਾਭਿਮਾਨੇਨ ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਾਨ੍ਯਥਾਕਾਰਿਤ੍ਵਾਤ੍, ਵੈਦ੍ਯਵਿਦਗ੍ਧੋ ਵੈਦ੍ਯਾਭਿਮਾਨੀ, ਪਲ੍ਲਵਗ੍ਰਾਹੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ; ਵ੍ਯਾਧਿਗੋਪਕਸ੍ਯ ਵ੍ਯਾਧੇਰਕਥਨਾਦੇਵ; ਦਰਿਦ੍ਰਸ੍ਯ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਭਾਵਤ੍ਵੇ ਔਸਧਾਭਾਵਾਤ੍; ਕਪਣਸ੍ਯ ਲੋਭੇਨ ਭੈਸਜ੍ਯਾਨੁਪਾਦਾਨਾਤ੍; ਕ੍ਰੋਧਨਸ੍ਯ ਕੋਪੇਨ ਰੋਗਪਰਿਵਦ੍ਧੇਃ; ਅਨਾਤ੍ਮਵਤੋਪਥ੍ਯਾਚਰਣਤ੍ਵਾਤ੍, ਅਨਾਤ੍ਮਵਾਨ੍ ਅਜਿਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਃ; ਅਨਾਥਾਨਾਂ ਪਰਿਚਾਰਕਾਭਾਵਾਤ੍, ਅਨਾਥਾ ਏਕਾਕਿਨਃ||੮||
Adhikarana ੮ (੯) · Śloka ੯
ਭਵਤਿ ਚਾਤ੍ਰ- ਸ੍ਤ੍ਰੀਭਿਃ ਸਹਾਸ੍ਯਾਂ ਸਂਵਾਸਂ ਪਰਿਹਾਸਂ ਚ ਵਰ੍ਜਯੇਤ੍ | ਦਤ੍ਤਂ ਚ ਤਾਭ੍ਯੋ ਨਾਦੇਯਮਨ੍ਨਾਦਨ੍ਯਦ੍ਭਿਸਗ੍ਵਰੈਃ ||੯||
भवति चात्र- स्त्रीभिः सहास्यां संवासं परिहासं च वर्जयेत् | दत्तं च ताभ्यो नादेयमन्नादन्यद्भिषग्वरैः ||९||
🔊 Audio coming soon
ਇਦਾਨੀਂ ਵੈਦ੍ਯਸ੍ਯ ਵਿਸ਼ਿਖਾਯਾਮਨ੍ਤਃਪੁਰਚਾਰਿਣਃ ਪ੍ਰਮਾਦਦੋਸਦ੍ਵਾਰਂ ਨਿਯਮਯਨ੍ਨਾਹ,- ਭਵਤਿ ਚਾਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਹਾਸ੍ਯਾਮੇਕਤ੍ਰ ਸ੍ਥਿਤਿਂ, ਸਂਵਾਸਂ ਪ੍ਰਤਿਵੇਸ਼ਵਾਸਿਤਾਂ, ਪਰਿਹਾਸਂ ਹਾਸ੍ਯਮ੍| ਅਨ੍ਨਾਦਨ੍ਯਦਿਤਿ ਅਨ੍ਨਮਨ੍ਨਪਾਨਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਗਹ੍ਣੀਯਾਤ੍, ਤਸ੍ਯ ਵਤ੍ਤਿਹੇਤੁਤ੍ਵਾਤ੍; ਰਾਜ੍ਞਾਨੁਮਤਂ ਤੁ ਸਰ੍ਵਮੇਵ ਗਹ੍ਣੀਯਾਦਿਤਿ| ਸਂਵਾਸਮਿਤ੍ਯਤ੍ਰ ਕੇਚਿਤ੍ ਸਂਵਾਦਮਿਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ||੯||
Adhikarana ਪੁਸ੍ਪਿਕਾ · Śloka ੧੦
ਇਤਿ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੇ ਵਿਸ਼ਿਖਾਨੁਪ੍ਰਵੇਸ਼ਨੀਯੋ ਨਾਮ ਦਸ਼ਮੋਧ੍ਯਾਯਃ ||੧੦||
इति सुश्रुतसंहितायां सूत्रस्थाने विशिखानुप्रवेशनीयो नाम दशमोऽध्यायः ||१०||
🔊 Audio coming soon
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਡਲ੍ਹ(ਹ੍ਲ)ਣਵਿਰਚਿਤਾਯਾਂ ਨਿਬਨ੍ਧਸਙ੍ਗ੍ਰਹਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੇ ਵਿਸ਼ਿਖਾਨੁਪ੍ਰਵੇਸ਼ਨੀਯੋ ਨਾਮ ਦਸ਼ਮੋਧ੍ਯਾਯਃ ਸਮਾਪ੍ਤਃ||੧੦||