Skip to content

13. jalaukāvacāraṇīyādhyāyaḥ

Adhikarana 15 (19) · Śloka 19

atha jalaukōvasēkasādhyavyādhitamupavēśya saṁvēśya vā, virūkṣya cāsya tamavakāśaṁ mr̥dgōmayacūrṇairyadyarujaḥ syāt | gr̥hītāśca tāḥ sarṣaparajanīkalkōdakapradigdhagātrīḥ salilasarakamadhyē muhūrtasthitā vigataklamā jñātvā tābhī rōgaṁ grāhayēt | ślaṇaśuklārdrapicuprōtāvacchannāṁ kr̥tvā mukhamapāvr̥ṇuyāt; agr̥hṇantyai kṣīrabinduṁ śōṇitabinduṁ vā dadyāt, śastrapadāni vā kurvīta; yadyēvamapi na gr̥hṇīyāttadā'nyāṁ grāhayēt ||19||

View original

अथ जलौकोवसेकसाध्यव्याधितमुपवेश्य संवेश्य वा, विरूक्ष्य चास्य तमवकाशं मृद्गोमयचूर्णैर्यद्यरुजः स्यात् | गृहीताश्च ताः सर्षपरजनीकल्कोदकप्रदिग्धगात्रीः सलिलसरकमध्ये मुहूर्तस्थिता विगतक्लमा ज्ञात्वा ताभी रोगं ग्राहयेत् | श्लणशुक्लार्द्रपिचुप्रोतावच्छन्नां कृत्वा मुखमपावृणुयात्; अगृह्णन्त्यै क्षीरबिन्दुं शोणितबिन्दुं वा दद्यात्, शस्त्रपदानि वा कुर्वीत; यद्येवमपि न गृह्णीयात्तदाऽन्यां ग्राहयेत् ||१९||

🔊 Audio coming soon

Show commentary

tāsāmavacāraṇamuddiśannāha- athētyādi| saṁvēśya śāyayitvā| arujamavraṇaṁ, savraṇē tu gandhaklēdābhyāmēva gr̥hṇantiḥ; athavā rujāvati virukṣaṇēna rujātivr̥ddhiḥ| salilasarakaṁ jalapātraṁ; kēcit salilasarakasthānē ‘sarakamadhyē cāriṇyaḥ’ iti paṭhanti, sarakaṁ jalapūrṇapātram| rōgō'tra rōgādhiṣṭhānaṁ dōṣādhiṣṭhānaṁ vā| ślakṣṇētyādi| picuḥ tūlaṁ bījahīnaḥ kārpāsaḥ, prōtaṁ vastram| apāvr̥ṇuyāt ācchādayēt||19||

Adhikarana 19 (23) · Śloka 23

śōṇitasya yōgāyōgānavēkṣya śatadhautaghr̥tābhyaṅgaḥ, tatpicudhāraṇaṁ vā; jalaukōvraṇān madhunā'vaghaṭṭayēt, śītābhiradbhiḥ pariṣēcayēdbadhnīta vā, kaṣāyamadhurasnigdhaśītaiśca pradēhaiḥ pradihyāditi ||23||

View original

शोणितस्य योगायोगानवेक्ष्य शतधौतघृताभ्यङ्गः, तत्पिचुधारणं वा; जलौकोव्रणान् मधुनाऽवघट्टयेत्, शीताभिरद्भिः परिषेचयेद्बध्नीत वा, कषायमधुरस्निग्धशीतैश्च प्रदेहैः प्रदिह्यादिति ||२३||

🔊 Audio coming soon

Show commentary

śōṇitāvasēcanē uttarakarmāṇi nirdiśannāha- śōṇitasyētyādi| yōgaḥ samyaksruti; ayōgō yōgādanyaḥ, sa trividhō hīnātimithyāyōgabhēdāt| tatra yōgē śatadhautaghr̥tābhyaṅgaḥ, śatadhautaghr̥tāktapicudhāraṇaṁ vā| hīnayōgē kiṁ kuryādityāha- jalaukōvraṇān madhunā avaghaṭṭayēt cālayēt srāvaṇārtham| atiyōgē kiṁ kuryādityāha- śītābhiradbhiśca pariṣēcayēdbadhnīta vēti; śītalajalapariṣēcanaṁ bandhanaṁ ca jalaukōmukhapadasya raktasthityartham| mithyāyōgē upakramamāha- kaṣāyētyādi| pradihyāt limpēt| atra kaṣāyapradēhaḥ śēṣaduṣṭaraktaprasādārthaṁ, madhuraiḥ pradēhaḥ srutāduṣṭaraktavardhanārthaṁ; anyē tu “mūrcchādyupadravaparihārārthaṁ śītalajalasēkaḥ, madhunā'vaghaṭṭanaṁ kaṣāyādilēpanaṁ ca sandhānārtham” iti vyākhyānayanti| śōṇitasrāvaṇamapi puruṣabalapramāṇāddōṣabalapramāṇādvā vātādijanitavyādhibalapramāṇādvā yāvacchōṇitasya samyakśuddhirbhavati tāvadvā rōgāśayaṁ vā samīkṣya| tadyathā- alpīyasi rōgāśayē'lpaṁ raktamāharaṇīyaṁ, mahati punarbahviti| raktamōkṣaṇaṁ ca palādimānēna, palaṁ cātra pakvasaptaguñjāphalapramāṇamāṣakēṇa, tānyapi cārdhatrayōdaśapalāni prasthaḥ; raktaprasthaścaikaikasyāṁ sirāyāṁ mōkṣaṇīyaḥ; tadapi dvābhyāṁ divasābhyāṁ; prasthaścātrōttamamātrā; madhyamā mātrā'rdhaprasthaḥ, ardhaprasthaścātra karṣādhikaṣaṭpalāni, ētadapi dvābhyāmahōbhyāṁ srāvaṇīyam; adhamamātrā kuḍavaṁ, kuḍavaścātrāṣṭamāṣādhikāni trīṇi palāni; idamapi dinadvayēna mōkṣaṇīyam; iti prasiddhaḥ karmamārgaḥ||23||

13. जलौकावचारणीयाध्यायः - Sushruta Samhita | Ayana Ayurveda | Dr Vijaya Dwarampudi