Skip to content

36. bhūmipravibhāgavijñānīyādhyāyaḥ

Adhikarana 4 (5) · Śloka 5

atra kēcidāhurācāryāḥ- prāvr̥ḍvarṣāśaraddhēmantavasantagrīṣmēṣu yathāsaṅkhyaṁ mūlapatratvakkṣīrasāraphalānyādadītēti; tattu na samyak, saumyāgnēyatvājjagataḥ | saumyānyauṣadhāni saumyēṣvr̥tuṣvādadīta, āgnēyānyāgnēyēṣu; ēvamavyāpannaguṇāni bhavanti | saumyānyauṣadhmani saumyēṣvr̥tuṣu gr̥hītāni sōmaguṇabhūyiṣṭhāyāṁ bhūmau jātānyatimadhurasnigdhaśītāni jāyantē | ētēna śēṣaṁ vyākhyātam ||5||

View original

अत्र केचिदाहुराचार्याः- प्रावृड्वर्षाशरद्धेमन्तवसन्तग्रीष्मेषु यथासङ्ख्यं मूलपत्रत्वक्क्षीरसारफलान्याददीतेति; तत्तु न सम्यक्, सौम्याग्नेयत्वाज्जगतः | सौम्यान्यौषधानि सौम्येष्वृतुष्वाददीत, आग्नेयान्याग्नेयेषु; एवमव्यापन्नगुणानि भवन्ति | सौम्यान्यौषध्मनि सौम्येष्वृतुषु गृहीतानि सोमगुणभूयिष्ठायां भूमौ जातान्यतिमधुरस्निग्धशीतानि जायन्ते | एतेन शेषं व्याख्यातम् ||५||

🔊 Audio coming soon

Show commentary

saumyēṣu varṣāhēmantaśiśirēṣvityarthaḥ| āgnēyēṣu śaradvasantagrīṣmēṣu| ātyayikē kāryē punaḥ pūrvāhṇādiṣu vasantādiṣu yathāyathamauṣadhānyādadīta| ayamabhiprāyaḥ- āgnēyānyauṣadhānyāgnēyēṣu r̥tuṣu gr̥hītānyāgnēyaguṇabhūyiṣṭhāyāṁ bhūmāvatikaṭurūkṣōṣṇāni jāyanta iti||5||

Adhikarana 8 (11) · Śloka 11

sarvāvayavasādhyēṣu palāśalavaṇādiṣu | vyavasthitō na kālō'sti tatra sarvō vidhīyatē ||11||

View original

सर्वावयवसाध्येषु पलाशलवणादिषु | व्यवस्थितो न कालोऽस्ति तत्र सर्वो विधीयते ||११||

🔊 Audio coming soon

Show commentary

tatra kēcidāhurācāryāḥ prāvr̥ḍvarṣāśaraddhēmantētyādi gadyēna vyabhicārya, ślōkairvyābhicārayitumāha- sarvāvayavasādhyēṣvityādi| sarvāvayavasādhyēṣu aśēṣamūlādyavayavagrāhyēṣu yōgēṣvityarthaḥ| palāśalavaṇādiṣu patralavaṇādiṣu; patralavaṇayōgaśca vātavyādhipaṭhitō jñēyaḥ| tatra sarvō vidhīyata iti tatra tēṣu patralavaṇādiyōgēṣu, sarvaḥ samastō'pi kālaḥ prāvr̥ḍādirvidhīyatē kathyata ityarthaḥ| ētēna sarvasminnapi kālē mēlāpakaḥ kriyata ityarthaḥ||11||

Adhikarana 9 (12) · Śloka 12

gandhavarṇarasōpētā ṣaḍvidhā bhūmiriṣyatē | tasmādbhūmisvabhāvēna bījinaḥ ṣaḍrasāyutāḥ ||12||

View original

गन्धवर्णरसोपेता षड्विधा भूमिरिष्यते | तस्माद्भूमिस्वभावेन बीजिनः षड्रसायुताः ||१२||

🔊 Audio coming soon

Show commentary

yēna ca hētunā svaguṇaparityāgastamāha- gandhētyādi| gandhavarṇarasōpētēti luptādiśabdanirdēśād gandhavarṇarasasparśaśabdōpētā kathitā| ṣaḍvidhā pañcabhūtātmikā sarvalakṣaṇā ca| bījinō vr̥kṣādayaḥ| tē ca bhūmisvabhāvēna yutāḥ ṣaḍrasōpētā bhavanti; athavā ētē ṣaḍrasā bhūmisvabhāvēna yutā militāḥ santō bījinō bhavanti vr̥kṣādirūpā bhavantītyarthaḥ||12||