Skip to content

46. annapānavidhyadhyāyaḥ

Adhikarana 84 (81-84) · Śloka 84

gōdhā vipākē madhurā kaṣāyakaṭukā smr̥tā | vātapittapraśamanī br̥ṁhaṇī balavardhanī ||81|| śalyakaḥ svādupittaghnō laghuḥ śītō viṣāpahaḥ | priyakō mārutē pathyō'jagarastvarśasāṁ hitaḥ ||82|| durnāmāniladōṣaghnāḥ kr̥midūṣīviṣāpahāḥ | cakṣuṣyā madhurāḥ pākē sarpā mēdhāgnivardhanāḥ ||83|| darvīkarā dīpakāśca tēṣūktāḥ kaṭupākinaḥ | madhurāścāticakṣuṣyāḥ sr̥ṣṭaviṇmūtramārutāḥ ||84||

View original

गोधा विपाके मधुरा कषायकटुका स्मृता | वातपित्तप्रशमनी बृंहणी बलवर्धनी ||८१|| शल्यकः स्वादुपित्तघ्नो लघुः शीतो विषापहः | प्रियको मारुते पथ्योऽजगरस्त्वर्शसां हितः ||८२|| दुर्नामानिलदोषघ्नाः कृमिदूषीविषापहाः | चक्षुष्या मधुराः पाके सर्पा मेधाग्निवर्धनाः ||८३|| दर्वीकरा दीपकाश्च तेषूक्ताः कटुपाकिनः | मधुराश्चातिचक्षुष्याः सृष्टविण्मूत्रमारुताः ||८४||

🔊 Audio coming soon

Show commentary

gōdhētyādi| dūṣīviṣāpahā iti viṣamēva dāvāgnivātātapādyabhibhavēna mandatāṁ gataṁ viṣapītasya vā viṣaṁ dūṣīviṣam| sarpāḥ sāmānyasarpāḥ| darvīkarāḥ phaṇākarā ityarthaḥ| dīpakā rājimantaḥ||81-84||

Adhikarana 177 (238-239) · Śloka 239

vidāhi baddhaviṇmūtraṁ rūkṣaṁ tīkṣṇōṣṇamēva ca | tridōṣaṁ sārṣapaṁ śākaṁ gāṇḍīraṁ vēganāma ca ||238|| citrakastilaparṇī ca kaphaśōphaharē laghū | varṣābhūḥ kaphavātaghnī hitā śōphōdarārśasām ||239||

View original

विदाहि बद्धविण्मूत्रं रूक्षं तीक्ष्णोष्णमेव च | त्रिदोषं सार्षपं शाकं गाण्डीरं वेगनाम च ||२३८|| चित्रकस्तिलपर्णी च कफशोफहरे लघू | वर्षाभूः कफवातघ्नी हिता शोफोदरार्शसाम् ||२३९||

🔊 Audio coming soon

Show commentary

vidāhītyādi| tridōṣaṁ sārṣapamiti ‘kaphaghnaṁ sārṣapaṁ śākamāsuraṁ śākamēva ca’ iti kvacit| tatra āsurī rājikā||238-239||

Adhikarana 353 (489) · Śloka 489

śabdarūparasā gandhāḥ sparśāścāpi jugupsitāḥ | aśucyannaṁ tathā bhuktamatihāsyaṁ ca vāmayēt ||489||

View original

शब्दरूपरसा गन्धाः स्पर्शाश्चापि जुगुप्सिताः | अशुच्यन्नं तथा भुक्तमतिहास्यं च वामयेत् ||४८९||

🔊 Audio coming soon

Show commentary

kutaḥ punarētē apriyā ityāha- śabdētyādi| jugupsitāḥ ninditāḥ| aśuci apavitram||489||