Skip to content

12. agnikarmavidhyadhyāyaḥ

Adhikarana 2 (3) · Śloka 3

kṣārādagnirgarīyān kriyāsu vyākhyātaḥ, taddagdhānāṁ rōgāṇāmapunarbhāvādbhēṣajaśastrakṣārairasādhyānāṁ tatsādhyatvācca ||3||

View original

क्षारादग्निर्गरीयान् क्रियासु व्याख्यातः, तद्दग्धानां रोगाणामपुनर्भावाद्भेषजशस्त्रक्षारैरसाध्यानां तत्साध्यत्वाच्च ||३||

🔊 Audio coming soon

Show commentary

agnikarmamāhātmyamāha- kṣārādityādi|- kṣārādgurōḥ sakāśādagnirgarīyān gurutaraḥ| kutra punaḥ kṣārādagnirgarīyānityāha- kriyāsu karmasu, na tu guṇēṣu; guṇēṣu punastridōṣaghnacchēdyabhēdyalēkhyakaraṇādiṣu kṣāra ēva pradhānaḥ; ētēna svē svē kr̥tyē dvayōrapi prādhānyamityuktaṁ; yathā- dr̥ḍhaprahāritvēnārjunāt karṇaḥ, karṇāddūrapātitvēnārjunaḥ pradhānamiti| vyākhyāta iti kathita ityarthaḥ| pratijñātasya garīyastvasya sādhakaṁ hētumāha- taddagdhānāmiti|- agnidagdhānām; apunarbhāvāditi apunarbhāvastu sādhyānāṁ samyagdagdhānām, ētadviparyayē tvagnidagdhasyāpi punarudbhavaḥ; anyē tvanyathā samādadhati- arbudādayō'gninā samūlamunmūlitā mithyāhārādibhiḥ punardōṣaprakōpāttatsthāna ēvānyē jāyamānāstadvadupalabhyantē| hētvantaraṁ samuccinvannāha- bhēṣajētyādi| tatsādhyatvāt agnisādhyatvādityarthaḥ| anyē tu ‘svēdaśastrakṣāraiḥ’ iti paṭhanti, tatrāyamarthaḥ- bhagandarārśasādayaḥ pūrvaṁ svidyantē, paścāttēṣu śastramavacāryatē; athavā svēdagrahaṇaṁ bhēṣajōpalakṣaṇaṁ, bhēṣajāśaktau śastrāvacāraṇaṁ, śastrāśaktāvaśēṣavyādhiśamanāya kṣāraḥ, kṣārāśakyē'vagāḍhamūlē vyādhāvagniriti||3||

Adhikarana 9 (10) · Śloka 10

tvaṅmāṁsasirāsnāyusandhyasthisthitē'tyugraruji vāyāvucchritakaṭhinasuptamāṁsē vraṇē granthyarśō'rbudabhagandarāpacīślīpadacarmakīlatilakālakāntravr̥ddhisandhisirācchēdanādiṣu nāḍīśōṇitātipravr̥ttiṣu cāgnikarma kuryāt ||10||

View original

त्वङ्मांससिरास्नायुसन्ध्यस्थिस्थितेऽत्युग्ररुजि वायावुच्छ्रितकठिनसुप्तमांसे व्रणे ग्रन्थ्यर्शोऽर्बुदभगन्दरापचीश्लीपदचर्मकीलतिलकालकान्त्रवृद्धिसन्धिसिराच्छेदनादिषु नाडीशोणितातिप्रवृत्तिषु चाग्निकर्म कुर्यात् ||१०||

🔊 Audio coming soon

Show commentary

śēṣaviṣayamavasthābhēdēna darśayannāha- tvaṅmāṁsētyādi| atyugrarujē vāyau iti ugraśūlē vāyau| ucchritakaṭhinasuptamāṁsē iti ucchritamutsēdhavat, suptamacētanam| nāḍīti vraṇaviśēṣaḥ||10||

12. अग्निकर्मविध्यध्यायः - Sushruta Samhita | Ayana Ayurveda | Dr Vijaya Dwarampudi