3. अध्ययनसंप्रदानीयाध्यायः - Sushruta Samhita | Ayana Ayurveda

Adhikarana 4 (13-14) · Śloka 14

vātavyādhikamarśāṁsi sāśmariśca bhagandaraḥ | kuṣṭhamēhōdaraṁ mūḍhō vidradhiḥ parisarpaṇam ||13|| granthivr̥ddhikṣudraśūkabhagnāśca mukharōgikam | hētulakṣaṇanirdēśānnidānānīti ṣōḍaśa ||14||

View original

वातव्याधिकमर्शांसि साश्मरिश्च भगन्दरः | कुष्ठमेहोदरं मूढो विद्रधिः परिसर्पणम् ||१३|| ग्रन्थिवृद्धिक्षुद्रशूकभग्नाश्च मुखरोगिकम् | हेतुलक्षणनिर्देशान्निदानानीति षोडश ||१४||

🔊 Audio coming soon

Show commentary

kāni punastāni ṣōḍaśa nidānānītyāha- vātavyādhikamityādi| mūḍhagarbhādīnāmēkadēśēna samudāyasūcanaṁ lāghavārtham; ēvamuttaratrāpi bōddhavyam| mūḍhaḥ mūḍhagarbhanidānam| parisarpaṇaṁ visarpanāḍīstanarōganidānam| granthiriti granthyapacyarbudagalagaṇḍanidānam| vr̥ddhiriti vr̥ddhyupadaṁśaślīpadanidānam| śūkaḥ śūkadōṣanidānam| nidānaniruktiṁ pratipādayannāha- hētvityādi| hētava iti kārakahētavō balavadvigrahakrōdhadivāsvapnādayaḥ; lakṣaṇāni jñāpakahētavaḥ, tē ca pūrvarūparūpōpaśayasamprāptayaḥ| nirdēśāt vivaraṇāt||13-14||

Adhikarana 6 (18-26) · Śloka 26

dvivraṇīyō vraṇaḥ sadyō bhagnānāṁ vātarōgikam | mahāvātikamarśāṁsi sāśmariśca bhagandaraḥ ||18|| kuṣṭhānāṁ mahatāṁ cāpi maihikaṁ paiḍikaṁ tathā | madhumēhacikitsā ca tathā cōdariṇāmapi ||19|| mūḍhagarbhacikitsā ca vidradhīnāṁ visarpiṇām | granthivr̥ddhyupadaṁśānāṁ tathā ca kṣudrarōgiṇām ||20|| śūkadōṣacikitsā ca tathā ca mukharōgiṇām | śōphasyānāgatānāṁ ca niṣēdhō miśrakaṁ tathā ||21|| vājīkaraṁ ca yat kṣīṇē sarvābādhaśamō'pi ca | mēdhāyuṣkaraṇaṁ cāpi svabhāvavyādhivāraṇam ||22|| nivr̥ttasantāpakaraṁ kīrtitaṁ ca rasāyanam | snēhōpayaugikaḥ svēdō vamanē savirēcanē ||23|| tayōrvyāpaccikitsā ca nētrabastivibhāgikaḥ | nētrabastivipatsiddhistathā cōttarabastikaḥ ||24|| nirūhakramasañjñaśca tathaivāturasañjñakaḥ | dhūmanasyavidhiścāntyaścatvāriṁśaditi smr̥tāḥ ||25|| prāyaścittaṁ praśamanaṁ cikitsā śāntikarma ca | paryāyāstasya nirdēśāccikitsāsthānamucyatē ||26||

View original

द्विव्रणीयो व्रणः सद्यो भग्नानां वातरोगिकम् | महावातिकमर्शांसि साश्मरिश्च भगन्दरः ||१८|| कुष्ठानां महतां चापि मैहिकं पैडिकं तथा | मधुमेहचिकित्सा च तथा चोदरिणामपि ||१९|| मूढगर्भचिकित्सा च विद्रधीनां विसर्पिणाम् | ग्रन्थिवृद्ध्युपदंशानां तथा च क्षुद्ररोगिणाम् ||२०|| शूकदोषचिकित्सा च तथा च मुखरोगिणाम् | शोफस्यानागतानां च निषेधो मिश्रकं तथा ||२१|| वाजीकरं च यत् क्षीणे सर्वाबाधशमोऽपि च | मेधायुष्करणं चापि स्वभावव्याधिवारणम् ||२२|| निवृत्तसन्तापकरं कीर्तितं च रसायनम् | स्नेहोपयौगिकः स्वेदो वमने सविरेचने ||२३|| तयोर्व्यापच्चिकित्सा च नेत्रबस्तिविभागिकः | नेत्रबस्तिविपत्सिद्धिस्तथा चोत्तरबस्तिकः ||२४|| निरूहक्रमसञ्ज्ञश्च तथैवातुरसञ्ज्ञकः | धूमनस्यविधिश्चान्त्यश्चत्वारिंशदिति स्मृताः ||२५|| प्रायश्चित्तं प्रशमनं चिकित्सा शान्तिकर्म च | पर्यायास्तस्य निर्देशाच्चिकित्सास्थानमुच्यते ||२६||

🔊 Audio coming soon

Show commentary

kāni punaścikitsitānītyāha- dvivraṇīya ityādi| vraṇaḥ sadyaḥ sadyōvraṇacikitsitam| bhagnānāṁ bhagnacikitsitam| vātarōgikaṁ vātavyādhicikitsitam| mahāvātikaṁ mahāvātavyādhicikitsitam| mahatāṁ cāpi mahākuṣṭhacikitsitam| maihikaṁ pramēhacikitsitam| paiḍikaṁ pramēhapiḍakācikitsitam| visarpiṇāṁ visarpanāḍīstanarōgacikitsitam| granthiriti granthyapacyarbudagalagaṇḍacikitsitam| vr̥ddhyupadaṁśānāṁ vr̥ddhyupadaṁśaślīpadacikitsitam| anāgatānāṁ niṣēdhaḥ anāgatābādhapratiṣēdhacikitsitam| miśrakaṁ miśrakacikitsitam| vājīkaraṁ ca yat kṣīṇē kṣīṇabalīyavājīkaraṇacikitsitam| sarvābādhaśamō'pi sarvābādhaśamanīyaṁ rasāyanam| mēdhāyuṣkaraṇaṁ cāpi mēdhāyuṣkāmīyaṁ rasāyanam| svabhāvavyādhivāraṇaṁ svabhāvavyādhipratiṣēdhanīyaṁ rasāyanam| nivr̥ttasantāpakaraṁ kīrtitaṁ ca rasāyanaṁ nivr̥ttasantāpīyaṁ rasāyanam| svēdaḥ svēdāvacāraṇīyaṁ cikitsitam| vamanē savirēcanē vamanavirēcanasādhyōpadravacikitsitam| tayōrvyāpaccikitsā ca vamanavirēcanavyāpaccikitsitam| nētrabastivibhāgikaḥ nētrabastipramāṇapravibhāgacikitsitam| nētrabastivipatsiddhiḥ nētrabastivyāpaccikitsitam| tathā cōttarabastikaḥ anuvāsanōttarabasticikitsitam| nirūhakramasañjñaśca nirūhōpakramacikitsitam| tathaivāturasañjñitaḥ āturōpadravacikitsitam| dhūmanasyavidhiścāntyaḥ dhūmanasyakavaḍa(la)grahacikitsitam; antē bhavō'ntyaḥ| cikitsitasya paryāyāntaraṁ darśayitumāha- prāyaścittamityādi| ētē prāyaścittādayastasya cikitsitasya paryāyāḥ| tasyaivamparyāyavinirdiṣṭasya cikitsitasya nirdēśād vivaraṇāccikitsāsthānaṁ kathyatē||18-26||

3. adhyayanasaṁpradānīyādhyāyaḥ