Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
athātō vidradhīnāṁ nidānaṁ vyākhyāsyāmaḥ ||1|| yathōvāca bhagavān dhanvantariḥ ||2||
अथातो विद्रधीनां निदानं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
athāta ityādi||1-2||
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
sarvāmaraguruḥ śrīmānnimittāntarabhūmipaḥ | śiṣyāyōvāca nikhilamidaṁ vidradhilakṣaṇam ||3||
सर्वामरगुरुः श्रीमान्निमित्तान्तरभूमिपः | शिष्यायोवाच निखिलमिदं विद्रधिलक्षणम् ||३||
🔊 Audio coming soon
sarvāmaragururidaṁ nikhilaṁ vidradhīlakṣaṇaṁ śiṣyārthamuvācēti sambandhaḥ| amr̥tadānēna sarvē dēvā amarāḥ kr̥tāḥ, tēnāsau dhanvantariḥ sarvēṣāṁ dēvānāṁ gururityarthaḥ| śrīmān jñānātiśayēnaiśvaryēṇa ca yukta ityarthaḥ| nimittāntarabhūmipa iti nimitāntarēṇa kāraṇāntarēṇa narēṣvapi bhaiṣajyāmr̥tapradānalakṣaṇēna bhūpālatāṁ gata ityarthaḥ| anyē tu ‘aputrasya kāśirājasya paramārādhanayā nirvāṇē cittamadhiṣṭhāya putratvamāpanna’ iti kāraṇāntaraṁ vyākhyānayanti| śiṣyāyōvāca śiṣyārthaṁ kathitavānityarthaḥ| nikhilaṁ samastam| idaṁ vakṣyamāṇam| anēna dhanvantarisvarūpōpavarṇanēna vidradhērgarīyastvaṁ khyāpitaṁ bhavati||3||
Adhikarana 3 (4-6) · Śloka 6
tvagraktamāṁsamēdāṁsi pradūṣyāsthisamāśritāḥ | dōṣāḥ śōphaṁ śanairghōraṁ janayantyucchritā bhr̥śam ||4|| mahāmūlaṁ rujāvantaṁ vr̥ttaṁ cā(vā')pyathavā''yatam | tamāhurvidradhiṁ dhīrā, vijñēyaḥ sa ca ṣaḍvidhaḥ ||5|| pr̥thagdōṣaiḥ samastaiśca kṣatēnāpyasr̥jā tathā | ṣaṇṇāmapi hi tēṣāṁ tu lakṣaṇaṁ sampravakṣyatē ||6||
त्वग्रक्तमांसमेदांसि प्रदूष्यास्थिसमाश्रिताः | दोषाः शोफं शनैर्घोरं जनयन्त्युच्छ्रिता भृशम् ||४|| महामूलं रुजावन्तं वृत्तं चा(वाऽ)प्यथवाऽऽयतम् | तमाहुर्विद्रधिं धीरा, विज्ञेयः स च षड्विधः ||५|| पृथग्दोषैः समस्तैश्च क्षतेनाप्यसृजा तथा | षण्णामपि हि तेषां तु लक्षणं सम्प्रवक्ष्यते ||६||
🔊 Audio coming soon
samprāptiṁ sāmānyalakṣaṇaṁ ca darśayannāha- tvagraktētyādi| bhr̥śamityatiśayēnōcchritā iti sambandhaḥ| dhīrā dhīmantaḥ| ētēna samprāptiruktā| mahāmūlamityādi sāmānyalakṣaṇamuktaṁ, viśiṣṭaṁ kr̥ṣṇō'ruṇa ityādi, kāraṇaṁ tu sāmānyaṁ śōphakāraṇābhidhānēnaivōktam| saṅkhyāmāha- vijñēyaḥ sa ca ṣaḍvidha iti| sa vidradhiḥ| tadēva ṣaḍvidhatvamāha- pr̥thagityādi| samastaiścētyēkaḥ, kṣatēnāpyēkaḥ, asr̥jā'pyēka iti ṣaṭ||4-6||
Adhikarana 4 (7) · Śloka 7
kr̥ṣṇō'ruṇō vā paruṣō bhr̥śamatyarthavēdanaḥ | citrōtthānaprapākaśca vidradhirvātasambhavaḥ ||7||
कृष्णोऽरुणो वा परुषो भृशमत्यर्थवेदनः | चित्रोत्थानप्रपाकश्च विद्रधिर्वातसम्भवः ||७||
🔊 Audio coming soon
vātavidradhilakṣaṇamāha- kr̥ṣṇa ityādi| citrōtthānaprapāka iti nānāprakārōtthānō nānāprakārapākaścētyarthaḥ||7||
Adhikarana 5 (8) · Śloka 8
pakvōdumbarasaṅkāśaḥ śyāvō vā jvaradāhavān | kṣiprōtthānaprapākaśca vidradhiḥ pittasambhavaḥ ||8||
पक्वोदुम्बरसङ्काशः श्यावो वा ज्वरदाहवान् | क्षिप्रोत्थानप्रपाकश्च विद्रधिः पित्तसम्भवः ||८||
🔊 Audio coming soon
pittavidradhimāha- pakvētyādi||8||
Adhikarana 6 (9) · Śloka 9
śarāvasadr̥śaḥ pāṇḍuḥ śītaḥ stabdhō'lpavēdanaḥ | cirōtthānaprapākaśca sakaṇḍuśca kaphōtthitaḥ ||9||
शरावसदृशः पाण्डुः शीतः स्तब्धोऽल्पवेदनः | चिरोत्थानप्रपाकश्च सकण्डुश्च कफोत्थितः ||९||
🔊 Audio coming soon
kaphajamāha- śarāvasadr̥śa ityādi| śarāvasādr̥śyēna mahattvamuktam||9||
Adhikarana 7 (10) · Śloka 10
tanupītasitāścaiṣāmāsrāvāḥ kramaśaḥ smr̥tāḥ |10|
तनुपीतसिताश्चैषामास्रावाः क्रमशः स्मृताः |१०|
🔊 Audio coming soon
tēṣāṁ vidradhīnāṁ yathākramamāsrāvānāha- tanvityādi| ēṣāṁ vātāpittakaphōtthānāṁ vidradhīnām|10|-
Adhikarana 8 (10) · Śloka 11
nānāvarṇarujāsrāvō ghāṭālō viṣamō mahān ||10|| viṣamaṁ pacyatē cāpi vidradhiḥ sānnipātikaḥ |11|
नानावर्णरुजास्रावो घाटालो विषमो महान् ||१०|| विषमं पच्यते चापि विद्रधिः सान्निपातिकः |११|
🔊 Audio coming soon
sānnipātikamāha- nānētyādi| nānāvarṇāḥ kr̥ṣṇapītaśuklāḥ, nānārujāstōdadāhakaṇḍvādyāḥ, nānāsrāvāstanupītaśuklāḥ, tē yasya santi sa yathōktaḥ| ghāṭāla iti ghāṭā ūrdhvabhāgō mahān yasyāstīti sa ghāṭālaḥ| viṣamō'sādhyatvāt| viṣamaṁ pacyatē cāpīti cirāciragambhīrōttānānunnatōnnatabhēdēna ||10||-
Adhikarana 9 (11-12) · Śloka 13
taistairbhāvairabhihatē kṣatē vā'pathyasēvinaḥ ||11|| kṣatōṣmā vāyuvisr̥taḥ saraktaṁ pittamīrayēt | jvarastr̥ṣṇā ca dāhaśca jāyatē tasya dēhinaḥ ||12|| ēṣa vidradhirāgantuḥ pittavidradhilakṣaṇaḥ |13|
तैस्तैर्भावैरभिहते क्षते वाऽपथ्यसेविनः ||११|| क्षतोष्मा वायुविसृतः सरक्तं पित्तमीरयेत् | ज्वरस्तृष्णा च दाहश्च जायते तस्य देहिनः ||१२|| एष विद्रधिरागन्तुः पित्तविद्रधिलक्षणः |१३|
🔊 Audio coming soon
āgantōḥ samprāptiṁ darśayannāha- taistairityādi| taistairiti aśvapatanagū(mū)ḍhaprahārādibhirityarthaḥ; tēnāsrutaśōṇitapiccitādīnāṁ grahaṇam| kṣatē vētyatra taistairbhāvairiti tīkṣṇaprahārādibhirityarthaḥ; anēna ca srutaśōṇitānāṁ chinnādīnāṁ grahaṇam| kṣatōṣmā vāyuvisr̥tō vātēna vistāritaḥ| pittavidradhilakṣaṇō ‘bhavati’ ityadhyāhāraḥ||11-12||-
Adhikarana 10 (13) · Śloka 14
kr̥ṣṇasphōṭāvr̥taḥ śyāvastīvradāharujājvaraḥ ||13|| pittavidradhiliṅgastu raktavidradhirucyatē |14|
कृष्णस्फोटावृतः श्यावस्तीव्रदाहरुजाज्वरः ||१३|| पित्तविद्रधिलिङ्गस्तु रक्तविद्रधिरुच्यते |१४|
🔊 Audio coming soon
raktavidradhilakṣaṇamāha- kr̥ṣṇasphōṭāvr̥ta ityādi||13||-
Adhikarana 11 (14) · Śloka 14
uktā vidradhayō hyētē tēṣvasādhyastu sarvajaḥ ||14||
उक्ता विद्रधयो ह्येते तेष्वसाध्यस्तु सर्वजः ||१४||
🔊 Audio coming soon
bāhyēṣvasādhyamāha- uktā ityādi| sarvajaḥ sānnipātikaḥ||14||
Adhikarana 12 (15-18) · Śloka 19
ābhyantarānatastūrdhvaṁ vidradhīn paricakṣatē | gurvasātmyaviruddhānnaśuṣkasaṁsr̥ṣṭabhōjanāt ||15|| ativyavāyavyāyāmavēgāghātavidāhibhiḥ | pr̥thak sambhūya vā dōṣāḥ kupitā gulmarūpiṇam ||16|| valmīkavatsamunnaddhamantaḥ kurvanti vidradhim | gudē bastimukhē nābhyāṁ kukṣau vaṅkṣaṇayōstathā ||17|| vr̥kkayōryakr̥ti plīhni hr̥dayē klōmni vā tathā | tēṣāṁ liṅgāni jānīyādbāhyavidradhilakṣaṇaiḥ ||18|| āmapakvaiṣaṇīyācca pakvāpakvaṁ vinirdiśēt |19|
आभ्यन्तरानतस्तूर्ध्वं विद्रधीन् परिचक्षते | गुर्वसात्म्यविरुद्धान्नशुष्कसंसृष्टभोजनात् ||१५|| अतिव्यवायव्यायामवेगाघातविदाहिभिः | पृथक् सम्भूय वा दोषाः कुपिता गुल्मरूपिणम् ||१६|| वल्मीकवत्समुन्नद्धमन्तः कुर्वन्ति विद्रधिम् | गुदे बस्तिमुखे नाभ्यां कुक्षौ वङ्क्षणयोस्तथा ||१७|| वृक्कयोर्यकृति प्लीह्नि हृदये क्लोम्नि वा तथा | तेषां लिङ्गानि जानीयाद्बाह्यविद्रधिलक्षणैः ||१८|| आमपक्वैषणीयाच्च पक्वापक्वं विनिर्दिशेत् |१९|
🔊 Audio coming soon
antarvidradhērhētusamprāptilakṣaṇānyāha- ābhyantarānityādi| saṁsr̥ṣṭabhōjanāt kadaśanabhōjanāt| sambhūya militvā| gulmarūpiṇaṁ valmīkavatsamunnaddhaṁ vidradhiṁ kurvantīti sambandhaḥ; gulmarūpiṇaṁ kāṭhinyēna, valmīkavatsamunnaddhaṁ sarvata unnatam| gurvasātmyētyādi vidāhibhiriti yāvaddhētuḥ, pr̥thak sambhūya vēti samprāptiḥ, gulmarūpiṇaṁ valmīkavatsamunnaddhamiti ca sāmānyalakṣaṇam| tatrāpi valmīkavatsamunnaddhatvaṁ pacyamānāvasthāyām| tēṣāṁ vātādibhēdabhinnānāṁ viśēṣavarṇaliṅgasaṅkhyādikaṁ bāhyavidradhivajjñēyam| jējjaṭastu ābhyantarasyāgantōrabhāvamēva manyatē| tēṣāṁ bāhyānāmābhyantarāṇāṁ ca sthānamāha- gudē ityādi| gudādiṣu sthānēṣu dōṣā vidradhiṁ kurvantīti sambandhaḥ| bastimukhē na tu bastau, tatra māṁsamēdasōrabhāvāt| vaṅkṣaṇa ūrumūlāśrayaḥ ‘gaṇḍaka’ iti lōkē| vr̥kkau māṁsapiṇḍadvayam (ēkō vāmapārśvasthitaḥ, dvitīyō dakṣiṇapārśvasthitaḥ )| yakr̥t kālakhaṇḍaṁ dakṣiṇapārśvastham| plīhā udaravāmapārśvē sthitaḥ| hr̥dayaṁ kamalamukulākāramadhōmukham| klōma kālakhaṇḍādadhastāt sthitaṁ dakṣiṇapārśvasthaṁ tilakaṁ prasiddham| tēṣāmābhyantarāṇāmityarthaḥ||15-18||-
Adhikarana 13 (19-22) · Śloka 22
adhiṣṭhānaviśēṣēṇa liṅgaṁ śr̥ṇu viśēṣataḥ ||19|| gudē vātanirōdhastu bastau kr̥cchrālpamūtratā | nābhyāṁ hikkā tathā''ṭōpaḥ kukṣau mārutakōpanam ||20|| kaṭīpr̥ṣṭhagrahastīvrō vaṅkṣaṇōtthē tu vidradhau | vr̥kkayōḥ pārśvasaṅkōcaḥ plīhnyucchvāsāvarōdhanam ||21|| sarvāṅgapragrahastīvrō hr̥di śūlaśca dāruṇaḥ | śvāsō yakr̥ti tr̥ṣṇā ca pipāsāklōmajē'dhikā ||22||
अधिष्ठानविशेषेण लिङ्गं शृणु विशेषतः ||१९|| गुदे वातनिरोधस्तु बस्तौ कृच्छ्राल्पमूत्रता | नाभ्यां हिक्का तथाऽऽटोपः कुक्षौ मारुतकोपनम् ||२०|| कटीपृष्ठग्रहस्तीव्रो वङ्क्षणोत्थे तु विद्रधौ | वृक्कयोः पार्श्वसङ्कोचः प्लीह्न्युच्छ्वासावरोधनम् ||२१|| सर्वाङ्गप्रग्रहस्तीव्रो हृदि शूलश्च दारुणः | श्वासो यकृति तृष्णा च पिपासाक्लोमजेऽधिका ||२२||
🔊 Audio coming soon
bāhyānāmābhyantarāṇāṁ cādhiṣṭhānaviśēṣēṇa lakṣaṇaṁ darśayannāha- adhiṣṭhānētyādi| āṭōpaḥ saṅkṣōbhaḥ| pārśvasaṅkōcaḥ pārśvōtpāṭanamiva| hr̥dīti hr̥dayōtthē vidradhau, sarvāṅgapragrahādaya upadravā bhavantītyarthaḥ| ‘klōmni pipāsā’ ityādi pāṭhāntaraṁ kēcit paṭhanti, taccābhāvānna likhitam||19-22||
Adhikarana 14 (23) · Śloka 23
āmō vā yadi vā pakvō mahān vā yadi vētaraḥ | sarvō marmōtthitaścāpi vidradhiḥ kaṣṭa ucyatē ||23||
आमो वा यदि वा पक्वो महान् वा यदि वेतरः | सर्वो मर्मोत्थितश्चापि विद्रधिः कष्ट उच्यते ||२३||
🔊 Audio coming soon
tatra marmōtthitānāṁ sarvāvasthāsu kaṣṭatvaṁ darśayannāha- āma ityādi| yadi vētara iti itarō'lpaḥ||23||
Adhikarana 15 (24-25) · Śloka 25
nābhēruparijāḥ pakvā yāntyūrdhvamitarē tvadhaḥ | jīvatyadhō niḥsrutēṣu srutēṣūrdhvaṁ na jīvati ||24|| hr̥nnābhibastivarjyā yē tēṣu bhinnēṣu bāhyataḥ | jīvēt kadācit puruṣō nētarēṣu kadācana ||25||
नाभेरुपरिजाः पक्वा यान्त्यूर्ध्वमितरे त्वधः | जीवत्यधो निःस्रुतेषु स्रुतेषूर्ध्वं न जीवति ||२४|| हृन्नाभिबस्तिवर्ज्या ये तेषु भिन्नेषु बाह्यतः | जीवेत् कदाचित् पुरुषो नेतरेषु कदाचन ||२५||
🔊 Audio coming soon
avasthāviśēṣādasādhyatvamāha- nābhērityādi| nābhēruparijāḥ plīhayakr̥tklōmakukṣihr̥dayajāḥ, pakvā ūrdhvaṁ yānti sravanti| itarē gudabastivr̥kkavaṅkṣaṇajā adhō yānti| ēṣu cādhōniḥsrutēṣu jīvati, nōrdhvaniḥsrutēṣu| hr̥nnābhibastijān varjayitvā yē'nyē gudakukṣivaṅkṣaṇavr̥kkaplīhayakr̥tklōmajāstēṣvantarvidradhiṣu bāhyātō bhinnēṣu kadāciddaivavaśājjīvēt, na punaritarēṣvabhyantaratō bhinnēṣvityarthaḥ| hr̥nnābhibastijānāṁ cāsādhyatvamagrēvācyam||24-25||
Adhikarana 16 (26) · Śloka 26
strīṇāmapaprajātānāṁ prajātānāṁ tathā'hitaiḥ | dāhajvarakarō ghōrō jāyatē raktavidradhiḥ ||26||
स्त्रीणामपप्रजातानां प्रजातानां तथाऽहितैः | दाहज्वरकरो घोरो जायते रक्तविद्रधिः ||२६||
🔊 Audio coming soon
ābhyantaraṁ raktajaṁ nārīṇāmēva darśayannāha- strīṇāmityādi| strīṇāṁ raktāvidradhirjāyata iti sambandhaḥ| kimbhūtānāṁ strīṇām? apaprajātānāṁ, patitagarbhaṇāṁ; punarapi kimbhūtānāṁ? prajātānāṁ samyakkālaprasūtānām| ahitaiḥ śītarūkṣāhāravihāraiḥ||26||
Adhikarana 17 (27) · Śloka 28
api samyakprajātānāmasr̥k kāyādaniḥsr̥tam | raktajaṁ vidradhiṁ kuryāt kukṣau makkallasañjñitam ||27|| saptāhānnōpaśāntaścēttatō'sau samprapacyatē |28|
अपि सम्यक्प्रजातानामसृक् कायादनिःसृतम् | रक्तजं विद्रधिं कुर्यात् कुक्षौ मक्कल्लसञ्ज्ञितम् ||२७|| सप्ताहान्नोपशान्तश्चेत्ततोऽसौ सम्प्रपच्यते |२८|
🔊 Audio coming soon
tasyaiva raktavidradhērviśēṣamāha- api samyagityādi| makkallasañjñitaṁ makkallajanitaṁ, kāraṇē kāryōpacārāt; ghr̥tamāyuriti yathā| saptarātramapraśāntaḥ pittōṣmaṇā'ntaḥ pacyatē, pakvaścāsādhyaḥ||27||-
Adhikarana 18 (28-33) · Śloka 33
viśēṣamatha vakṣyāmi spaṣṭaṁ vidradhigulmayōḥ ||28|| gulmadōṣasamutthānādvidradhērgulmakasya ca | kasmānna pacyatē gulmō vidradhiḥ pākamēti ca ||29|| na nibandhō'sti gulmānāṁ vidradhiḥ sanibandhanaḥ | gulmākārāḥ svayaṁ dōṣā vidradhirmāṁsaśōṇitē ||30|| vivarānucarō granthirapsu budbudakō yathā | ēvamprakārō gulmastu tasmāt pākaṁ na gacchati ||31|| māṁsaśōṇitabāhulyāt pākaṁ gacchati vidradhiḥ | māṁsaśōṇitahīnatvādgulmaḥ pākaṁ na gacchati ||32|| gulmastiṣṭhati dōṣē svē vidradhirmāṁsaśōṇitē | vidradhiḥ pacyatē tasmādgulmaścāpi na pacyatē ||33||
विशेषमथ वक्ष्यामि स्पष्टं विद्रधिगुल्मयोः ||२८|| गुल्मदोषसमुत्थानाद्विद्रधेर्गुल्मकस्य च | कस्मान्न पच्यते गुल्मो विद्रधिः पाकमेति च ||२९|| न निबन्धोऽस्ति गुल्मानां विद्रधिः सनिबन्धनः | गुल्माकाराः स्वयं दोषा विद्रधिर्मांसशोणिते ||३०|| विवरानुचरो ग्रन्थिरप्सु बुद्बुदको यथा | एवम्प्रकारो गुल्मस्तु तस्मात् पाकं न गच्छति ||३१|| मांसशोणितबाहुल्यात् पाकं गच्छति विद्रधिः | मांसशोणितहीनत्वाद्गुल्मः पाकं न गच्छति ||३२|| गुल्मस्तिष्ठति दोषे स्वे विद्रधिर्मांसशोणिते | विद्रधिः पच्यते तस्माद्गुल्मश्चापि न पच्यते ||३३||
🔊 Audio coming soon
pr̥thak sambhūya vā dōṣāḥ kupitā gulmarūpiṇamityatraikarūpatvādantarvidradhigulmayōḥ kutō gulmādasya vidradhēḥ pākakr̥tō viśēṣa ityāha- viśēṣamityādi| viśēṣaṁ bhēdam| samutthānaṁ kāraṇaṁ, dōṣā ēva samutthānaṁ, tacca dvayōstulyam| siddhāntamāha- na nibandhō'stīti; niścitya bandhātīti nibandhō mūlaṁ; tadgulmānāṁ mūlaṁ nāstīti, rasaraktādidūṣyāṇāmabhāvatvāt| kutaḥ punarēṣāṁ śōpharūpāṇāmapi mūlaṁ nāstītyāha- gulmākārā gulmarūpāḥ, svayamātmanaiva, dōṣā vātādayaḥ, na punardūṣyasaṁśrayāḥ| vidradhērmūlasambhavē hētumāha- vidradhirmāṁsaśōṇitē iti; ‘bhavati’ iti śēṣaḥ| tatra kathaṁ pittē kaphē vā dravē vātajanitasya gulmasya sthitirityāha- vivarānucara ityādi| yathā'psu budbudakaḥ, ēvamprakārō vivarānucaraḥ srōtō'nusā(cā)rī vātagranthirūpō gulmaḥ, ‘kaphapittayōḥ’ iti śēṣaḥ; tasmāt pūrvōktāddhētōḥ pākaṁ na yāti| amumēvārthaṁ niyamayannāha- māṁsaśōṇitabāhulyādityādi| vidradhigulmayōrmūlasambhavāsambhavābhyāṁ pākāpākau pratipādya sthānaviśēṣādapi hētōḥ pākāpākau pratipādayannāha- gulmastiṣṭhatītyādi| gulmaścāpi na pacyata iti apiśabdēna pacyatē gulma iti kāyacikitsāyāmuktaṁ gulmapākitvaṁ samuccīyatē||28-33||
Adhikarana 19 (34) · Śloka 34
hr̥nnābhibastijaḥ pakvō varjyō yaśca tridōṣajaḥ |34|
हृन्नाभिबस्तिजः पक्वो वर्ज्यो यश्च त्रिदोषजः |३४|
🔊 Audio coming soon
hr̥dityādi| ētēna sānnipātikaḥ pakvō yatra kutracit sthitō vidradhirvarjanīyaḥ| kēcidgulmavidradhyōrmānakathanāya ślōkaṁ paṭhanti- “muṣṭipramāṇō gulmastu vidradhiśca tataḥ param”- iti; tataḥ paramiti muṣṭēradhika ityarthaḥ|34|-
Adhikarana 20 (34-38) · Śloka 38
atha majjaparīpākō ghōraḥ samupajāyatē ||34|| sō'sthimāṁsanirōdhēna dvāraṁ na labhatē yadā | tataḥ sa vyādhinā tēna jvalanēnēva dahyatē ||35|| asthi(tha) majjōṣmaṇā tēna śīryatē dahyamānavat | vikāraḥ śalyabhūtō'yaṁ klēśayēdāturaṁ ciram ||36|| athāsya karmaṇā vyādhirdvāraṁ tu labhatē yadā | tatō mēdaḥprabhaṁ snigdhaṁ śuklaṁ śītamathō guru ||37|| bhinnē'sthni niḥsravēt pūyamētadasthigataṁ viduḥ | vidradhiṁ śāstrakuśalāḥ sarvadōṣarujāvaham ||38||
अथ मज्जपरीपाको घोरः समुपजायते ||३४|| सोऽस्थिमांसनिरोधेन द्वारं न लभते यदा | ततः स व्याधिना तेन ज्वलनेनेव दह्यते ||३५|| अस्थि(थ) मज्जोष्मणा तेन शीर्यते दह्यमानवत् | विकारः शल्यभूतोऽयं क्लेशयेदातुरं चिरम् ||३६|| अथास्य कर्मणा व्याधिर्द्वारं तु लभते यदा | ततो मेदःप्रभं स्निग्धं शुक्लं शीतमथो गुरु ||३७|| भिन्नेऽस्थ्नि निःस्रवेत् पूयमेतदस्थिगतं विदुः | विद्रधिं शास्त्रकुशलाः सर्वदोषरुजावहम् ||३८||
🔊 Audio coming soon
prāktanakarmavaśādupēkṣaṇādvā yō vidradhiṣvasthyantargataḥ pākō bhavati tasya lakṣaṇamāha- athētyādi| sarvavidradhayō vātādinā yadā'sthyāśritya jāyantē, upēkṣaṇādanantaraṁ tadgatamajjā ca paripacyatē tadētadrūpamuktam| sō'sthimāṁsanirōdhēnēti sa majjāparipākaḥ| tataḥ sa vyādhinā tēnēti tadā sa puruṣaḥ, tēna vyādhinā majjaparipākēna| asthi(tha)majjōṣmaṇā tēna śīryatē dahyamānavaditi tēna majjōṣmaṇā, atha upēkṣaṇādanantaraṁ, śīryatē vinaśyati, kiṁvat? dahyamānavat| athāsya karmaṇēti karmaṇā śastrakarmaṇā| vyādhiḥ pūyam||34-38||
Adhikarana puṣpikā · Śloka 9
iti suśrutasaṁhitāyāṁ nidānasthānē vidradhinidānaṁ nāma navamō'dhyāyaḥ ||9||
इति सुश्रुतसंहितायां निदानस्थाने विद्रधिनिदानं नाम नवमोऽध्यायः ||९||
🔊 Audio coming soon
iti śrīḍalha(hla)ṇaviracitāyāṁ nibandhasaṅgrahākhyāyāṁ suśrutavyākhyāyāṁ nidānasthānē navamō'dhyāyaḥ||9||