Adhikarana ೧ (೧-೨) · Śloka ೨
ಅಥಾತೋ ಮುಖರೋಗಾಣಾಂ ನಿದಾನಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ ||೧|| ಯಥೋವಾಚ ಭಗವಾನ್ ಧನ್ವನ್ತರಿಃ ||೨||
अथातो मुखरोगाणां निदानं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
ಅಥಾತ ಇತ್ಯಾದಿ||೧-೨||
Adhikarana ೨ (೩) · Śloka ೩
ಮುಖರೋಗಾಃ ಪಞ್ಚಷಷ್ಟಿರ್ಭವನ್ತಿ ಸಪ್ತಸ್ವಾಯತನೇಷು | ತತ್ರಾಯತನಾನಿ- ಓಷ್ಠೌ, ದನ್ತಮೂಲಾನಿ, ದನ್ತಾಃ, ಜಿಹ್ವಾ, ತಾಲು, ಕಣ್ಠಃ, ಸರ್ವಾಣಿ ಚೇತಿ | ತತ್ರಾಷ್ಟಾವೋಷ್ಠಯೋಃ, ಪಞ್ಚದಶ ದನ್ತಮೂಲೇಷು, ಅಷ್ಟೌ ದನ್ತೇಷು, ಪಞ್ಚ ಜಿಹ್ವಾಯಾಂ, ನವ ತಾಲುನಿ, ಸಪ್ತದಶ ಕಣ್ಠೇ, ತ್ರಯಃ ಸರ್ವೇಷ್ವಾಯತನೇಷು ||೩||
मुखरोगाः पञ्चषष्टिर्भवन्ति सप्तस्वायतनेषु | तत्रायतनानि- ओष्ठौ, दन्तमूलानि, दन्ताः, जिह्वा, तालु, कण्ठः, सर्वाणि चेति | तत्राष्टावोष्ठयोः, पञ्चदश दन्तमूलेषु, अष्टौ दन्तेषु, पञ्च जिह्वायां, नव तालुनि, सप्तदश कण्ठे, त्रयः सर्वेष्वायतनेषु ||३||
🔊 Audio coming soon
ತೇಷಾಂ ಸಙ್ಖ್ಯಾಮಾಹ- ಮುಖರೋಗಾ ಇತ್ಯಾದಿ| ಅನ್ಯೇ ಸಪ್ತಷಷ್ಟಿರಿತ್ಯಾಹುಃ, ತನ್ನೇಚ್ಛನ್ತಿ ನಿಬನ್ಧಕಾರಾಃ| ಅಥ ತೇ ಕಿಯತ್ಸು ಸ್ಥಾನೇಷೂತ್ಪದ್ಯನ್ತ ಇತ್ಯಾಹ- ಸಪ್ತಸ್ವಾಯತನೇಷ್ವಿತಿ| ಆಯತನೇಷು ಸ್ಥಾನೇಷು| ತಾನ್ಯೇವ ಸ್ಥಾನಾನ್ಯಾಹ- ತತ್ರಾಯತನಾನೀತ್ಯಾದಿ||೩||
Adhikarana ೩ (೪) · Śloka ೪
ತತ್ರೌಷ್ಠಪ್ರಕೋಪಾ ವಾತಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮಸನ್ನಿಪಾತರಕ್ತಮಾಂಸಮೇದೋಭಿಘಾತನಿಮಿತ್ತಾಃ ||೪||
तत्रौष्ठप्रकोपा वातपित्तश्लेष्मसन्निपातरक्तमांसमेदोभिघातनिमित्ताः ||४||
🔊 Audio coming soon
ಓಷ್ಠಪ್ರಕೋಪಾ ಓಷ್ಠರೋಗಾಃ||೪||
Adhikarana ೪ (೫-೧೨) · Śloka ೧೨
ಕರ್ಕಶೌ ಪರುಷೌ ಸ್ತಬ್ಧೌ ಕೃಷ್ಣೌ ತೀವ್ರರುಗನ್ವಿತೌ | ದಾಲ್ಯೇತೇ ಪರಿಪಾಟ್ಯೇತೇ ಹ್ಯೋಷ್ಠೌ ಮಾರುತಕೋಪತಃ ||೫|| ಆಚಿತೌ ಪಿಡಕಾಭಿಸ್ತು ಸರ್ಷಪಾಕೃತಿಭಿರ್ಭೃಶಮ್ | ಸದಾಹಪಾಕಸಂಸ್ರಾವೌ ನೀಲೌ ಪೀತೌ ಚ ಪಿತ್ತತಃ ||೬|| ಸವರ್ಣಾಭಿಸ್ತು ಚೀಯೇತೇ ಪಿಡಕಾಭಿರವೇದನೌ | ಕಣ್ಡೂಮನ್ತೌ ಕಫಾಚ್ಛೂನೌ ಪಿಚ್ಛಿಲೌ ಶೀತಲೌ ಗುರೂ ||೭|| ಸಕೃತ್ ಕೃಷ್ಣೌ ಸಕೃತ್ ಪೀತೌ ಸಕೃಚ್ಛ್ವೇತೌ ತಥೈವ ಚ | ಸನ್ನಿಪಾತೇನ ವಿಜ್ಞೇಯಾವನೇಕಪಿಡಿಕಾಚಿತೌ ||೮|| ಖರ್ಜೂರಫಲವರ್ಣಾಭಿಃ ಪಿಡಕಾಭಿಃ ಸಮಾಚಿತೌ | ರಕ್ತೋಪಸೃಷ್ಟೌ ರುಧಿರಂ ಸ್ರವತಃ ಶೋಣಿತಪ್ರಭೌ ||೯|| ಮಾಂಸದುಷ್ಟೌ ಗುರೂ ಸ್ಥೂಲೌ ಮಾಂಸಪಿಣ್ಡವದುದ್ಗತೌ | ಜನ್ತವಶ್ಚಾತ್ರ ಮೂರ್ಚ್ಛನ್ತಿ ಸೃಕ್ಕಸ್ಯೋಭಯತೋ ಮುಖಾತ್ ||೧೦|| ಮೇದಸಾ ಘೃತಮಣ್ಡಾಭೌ ಕಣ್ಡೂಮನ್ತೌ ಸ್ಥಿರೌ ಮೃದೂ | ಅಚ್ಛಂ ಸ್ಫಟಿಕಸಙ್ಕಾಶಮಾಸ್ರಾವಂ ಸ್ರವತೋ ಗುರೂ ||೧೧|| ಕ್ಷತಜಾಭೌ ವಿದೀರ್ಯೇತೇ ಪಾಟ್ಯೇತೇ ಚಾಭಿಘಾತತಃ | ಗ್ರಥಿತೌ ಚ ಸಮಾಖ್ಯಾತಾವೋಷ್ಠೌ ಕಣ್ಡೂಸಮನ್ವಿತೌ ||೧೨||
कर्कशौ परुषौ स्तब्धौ कृष्णौ तीव्ररुगन्वितौ | दाल्येते परिपाट्येते ह्योष्ठौ मारुतकोपतः ||५|| आचितौ पिडकाभिस्तु सर्षपाकृतिभिर्भृशम् | सदाहपाकसंस्रावौ नीलौ पीतौ च पित्ततः ||६|| सवर्णाभिस्तु चीयेते पिडकाभिरवेदनौ | कण्डूमन्तौ कफाच्छूनौ पिच्छिलौ शीतलौ गुरू ||७|| सकृत् कृष्णौ सकृत् पीतौ सकृच्छ्वेतौ तथैव च | सन्निपातेन विज्ञेयावनेकपिडिकाचितौ ||८|| खर्जूरफलवर्णाभिः पिडकाभिः समाचितौ | रक्तोपसृष्टौ रुधिरं स्रवतः शोणितप्रभौ ||९|| मांसदुष्टौ गुरू स्थूलौ मांसपिण्डवदुद्गतौ | जन्तवश्चात्र मूर्च्छन्ति सृक्कस्योभयतो मुखात् ||१०|| मेदसा घृतमण्डाभौ कण्डूमन्तौ स्थिरौ मृदू | अच्छं स्फटिकसङ्काशमास्रावं स्रवतो गुरू ||११|| क्षतजाभौ विदीर्येते पाट्येते चाभिघाततः | ग्रथितौ च समाख्यातावोष्ठौ कण्डूसमन्वितौ ||१२||
🔊 Audio coming soon
ತೇಷಾಮೋಷ್ಠರೋಗಾಣಾಂ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ವಿಶಿಷ್ಟಂ ಲಕ್ಷಣಮಾಹ- ಕರ್ಕಶಾವಿತ್ಯಾದಿ| ಕರ್ಕಶೌ ಶಾಕಪತ್ರಸದೃಶೌ| ಪರುಷೌ ರೂಕ್ಷೌ| ಸ್ತಬ್ಧೌ ನಿಶ್ಚಲೌ| ದಾಲ್ಯೇತೇ ದ್ವಿವಿಧಾ ಭವತ ಇವ| ಪರಿಪಾಟ್ಯೇತೇ ಪುಟಪುಟಾಯೇತೇ| ಆಚಿತೌ ವ್ಯಾಪ್ತೌ| ಚೀಯೇತೇ ವ್ಯಾಪ್ಯೇತೇ| ಶೂನೌ ಶೋಫಯುಕ್ತೌ| ಸಕೃತ್ ಕಿಞ್ಚಿದಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಅನೇಕಪಿಡಕಾಚಿತೌ ಅನೇಕವರ್ಣಪಿಡಕಾವ್ಯಾಪ್ತಾವಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಅಯಮಸಾಧ್ಯೋ ಜ್ಞೇಯಃ| ರಕ್ತೋಪಸೃಷ್ಟೌ ರಕ್ತಜವ್ಯಾಧಿಯುಕ್ತೌ| ಶೋಣಿತಪ್ರಭೌ ರಕ್ತಚ್ಛಾಯೌ| ಜನ್ತವಃ ಕ್ರಿಮಯಃ| ಅತ್ರ ಅಸ್ಮಿನ್| ಮೂರ್ಚ್ಛನ್ತಿ ಭವನ್ತಿ| ಉಭಯತಃ ಸೃಕ್ಕಭಾಗಯೋರಿತ್ಯರ್ಥಃ, ಸೃಕ್ಕ ಓಷ್ಠಪ್ರಾನ್ತಃ| ಮೇದಸಾ ‘ದೂಷಿತೌ’ ಇತಿ ಶೇಷಃ| ಘೃತಮಣ್ಡೋ ಘೃತಸ್ಯೋಪರ್ಯಚ್ಛೋ ಭಾಗಃ| ಸ್ಥಿರಾವಚಲೌ| ಕ್ಷತಜಾಭೌ ರಕ್ತಚ್ಛಾಯೌ| ವಿದೀರ್ಯೇತೇ ವಿದಾರಣಯುಕ್ತೌ ಭವತಃ| ಪಾಟ್ಯೇತೇ ದ್ವಿಧಾ ಭವತ ಇವ| ಗ್ರಥಿತೌ ಗ್ರನ್ಥಿಯುಕ್ತೌ| ಓಷ್ಠಪ್ರಕೋಪೇ ವಾತಜೇ ಶುದ್ಧೋ ವಾತಃ ಕಾರಣಮ್, ಅಭಿಘಾತಜೇ ತು ಕಫರಕ್ತಸಹಿತ ಇತಿ ಪರಸ್ಪರಂ ಭೇದಃ||೫-೧೨||
Adhikarana ೫ (೧೩) · Śloka ೧೩
ದನ್ತಮೂಲಗತಾಸ್ತು- ಶೀತಾದೋ, ದನ್ತಪುಪ್ಪುಟಕೋ, ದನ್ತವೇಷ್ಟಕಃ, ಶೌಷಿರೋ, ಮಹಾಶೌಷಿರಃ, ಪರಿದರ, ಉಪಕುಶೋ, ದನ್ತವೈದರ್ಭೋ, ವರ್ಧನಃ, ಅಧಿಮಾಂಸೋ, ನಾಡ್ಯಃ ಪಞ್ಚೇತಿ ||೧೩||
दन्तमूलगतास्तु- शीतादो, दन्तपुप्पुटको, दन्तवेष्टकः, शौषिरो, महाशौषिरः, परिदर, उपकुशो, दन्तवैदर्भो, वर्धनः, अधिमांसो, नाड्यः पञ्चेति ||१३||
🔊 Audio coming soon
ದನ್ತಮೂಲಗತಾಸ್ತ್ವಿತ್ಯಾದಿ||೧೩||
Adhikarana ೬ (೧೪-೨೬) · Śloka ೨೬
ಶೋಣಿತಂ ದನ್ತವೇಷ್ಟೇಭ್ಯೋ ಯಸ್ಯಾಕಸ್ಮಾತ್ ಪ್ರವರ್ತತೇ | ದುರ್ಗನ್ಧೀನಿ ಸಕೃಷ್ಣಾನಿ ಪ್ರಕ್ಲೇದೀನಿ ಮೃದೂನಿ ಚ ||೧೪|| ದನ್ತಮಾಂಸಾನಿ ಶೀರ್ಯನ್ತೇ ಪಚನ್ತಿ ಚ ಪರಸ್ಪರಮ್ | ಶೀತಾದೋ ನಾಮ ಸ ವ್ಯಾಧಿಃ ಕಫಶೋಣಿತಸಮ್ಭವಃ ||೧೫|| ದನ್ತಯೋಸ್ತ್ರಿಷು ವಾ ಯಸ್ಯ ಶ್ವಯಥುಃ ಸರುಜೋ ಮಹಾನ್ | ದನ್ತಪುಪ್ಪುಟಕೋ ಜ್ಞೇಯಃ ಕಫರಕ್ತನಿಮಿತ್ತಜಃ ||೧೬|| ಸ್ರವನ್ತಿ ಪೂಯರುಧಿರಂ ಚಲಾ ದನ್ತಾ ಭವನ್ತಿ ಚ | ದನ್ತವೇಷ್ಟಃ ಸ ವಿಜ್ಞೇಯೋ ದುಷ್ಟಶೋಣಿತಸಮ್ಭವಃ ||೧೭|| ಶ್ವಯಥುರ್ದನ್ತಮೂಲೇಷು ರುಜಾವಾನ್ ಕಫರಕ್ತಜಃ | ಲಾಲಾಸ್ರಾವೀ ಸ ವಿಜ್ಞೇಯಃ ಕಣ್ಡೂಮಾಞ್ ಶೌಷಿರೋ ಗದಃ ||೧೮|| ದನ್ತಾಶ್ಚಲನ್ತಿ ವೇಷ್ಟೇಭ್ಯಸ್ತಾಲು ಚಾಪ್ಯವದೀರ್ಯತೇ | ದನ್ತಮಾಂಸಾನಿ ಪಚ್ಯನ್ತೇ ಮುಖಂ ಚ ಪರಿಪೀಡ್ಯತೇ ||೧೯|| ಯಸ್ಮಿನ್ ಸ ಸರ್ವಜೋ ವ್ಯಾಧಿರ್ಮಹಾಶೌಷಿರಸಞ್ಜ್ಞಕಃ | ದನ್ತಮಾಂಸಾನಿ ಶೀರ್ಯನ್ತೇ ಯಸ್ಮಿನ್ ಷ್ಠೀವತಿ ಚಾಪ್ಯಸೃಕ್ ||೨೦|| ಪಿತ್ತಾಸೃಕ್ಕಫಜೋ ವ್ಯಾಧಿರ್ಜ್ಞೇಯಃ ಪರಿದರೋ ಹಿ ಸಃ | ವೇಷ್ಟೇಷು ದಾಹಃ ಪಾಕಶ್ಚ ತೇಭ್ಯೋ ದನ್ತಾಶ್ಚಲನ್ತಿ ಚ ||೨೧|| ಆಘಟ್ಟಿತಾಃ ಪ್ರಸ್ರವನ್ತಿ ಶೋಣಿತಂ ಮನ್ದವೇದನಾಃ | ಆಧ್ಮಾಯನ್ತೇ ಸ್ರುತೇ ರಕ್ತೇ ಮುಖಂ ಪೂತಿ ಚ ಜಾಯತೇ ||೨೨|| ಯಸ್ಮಿನ್ನುಪಕುಶಃ ಸ ಸ್ಯಾತ್ ಪಿತ್ತರಕ್ತಕೃತೋ ಗದಃ | ಘೃಷ್ಟೇಷು ದನ್ತಮೂಲೇಷು ಸಂರಮ್ಭೋ ಜಾಯತೇ ಮಹಾನ್ ||೨೩|| ಭವನ್ತಿ ಚ ಚಲಾ ದನ್ತಾಃ ಸ ವೈದರ್ಭೋಽಭಿಘಾತಜಃ | ಮಾರುತೇನಾಧಿಕೋ ದನ್ತೋ ಜಾಯತೇ ತೀವ್ರವೇದನಃ ||೨೪|| ವರ್ಧನಃ ಸ ಮತೋ ವ್ಯಾಧಿರ್ಜಾತೇ ರುಕ್ ಚ ಪ್ರಶಾಮ್ಯತಿ | ಹಾನವ್ಯೇ ಪಶ್ಚಿಮೇ ದನ್ತೇ ಮಹಾಞ್ಛೋಥೋ ಮಹಾರುಜಃ ||೨೫|| ಲಾಲಾಸ್ರಾವೀ ಕಫಕೃತೋ ವಿಜ್ಞೇಯಃ ಸೋಽಧಿಮಾಂಸಕಃ | ದನ್ತಮೂಲಗತಾ ನಾಡ್ಯಃ ಪಞ್ಚ ಜ್ಞೇಯಾ ಯಥೇರಿತಾಃ ||೨೬||
शोणितं दन्तवेष्टेभ्यो यस्याकस्मात् प्रवर्तते | दुर्गन्धीनि सकृष्णानि प्रक्लेदीनि मृदूनि च ||१४|| दन्तमांसानि शीर्यन्ते पचन्ति च परस्परम् | शीतादो नाम स व्याधिः कफशोणितसम्भवः ||१५|| दन्तयोस्त्रिषु वा यस्य श्वयथुः सरुजो महान् | दन्तपुप्पुटको ज्ञेयः कफरक्तनिमित्तजः ||१६|| स्रवन्ति पूयरुधिरं चला दन्ता भवन्ति च | दन्तवेष्टः स विज्ञेयो दुष्टशोणितसम्भवः ||१७|| श्वयथुर्दन्तमूलेषु रुजावान् कफरक्तजः | लालास्रावी स विज्ञेयः कण्डूमाञ् शौषिरो गदः ||१८|| दन्ताश्चलन्ति वेष्टेभ्यस्तालु चाप्यवदीर्यते | दन्तमांसानि पच्यन्ते मुखं च परिपीड्यते ||१९|| यस्मिन् स सर्वजो व्याधिर्महाशौषिरसञ्ज्ञकः | दन्तमांसानि शीर्यन्ते यस्मिन् ष्ठीवति चाप्यसृक् ||२०|| पित्तासृक्कफजो व्याधिर्ज्ञेयः परिदरो हि सः | वेष्टेषु दाहः पाकश्च तेभ्यो दन्ताश्चलन्ति च ||२१|| आघट्टिताः प्रस्रवन्ति शोणितं मन्दवेदनाः | आध्मायन्ते स्रुते रक्ते मुखं पूति च जायते ||२२|| यस्मिन्नुपकुशः स स्यात् पित्तरक्तकृतो गदः | घृष्टेषु दन्तमूलेषु संरम्भो जायते महान् ||२३|| भवन्ति च चला दन्ताः स वैदर्भोऽभिघातजः | मारुतेनाधिको दन्तो जायते तीव्रवेदनः ||२४|| वर्धनः स मतो व्याधिर्जाते रुक् च प्रशाम्यति | हानव्ये पश्चिमे दन्ते महाञ्छोथो महारुजः ||२५|| लालास्रावी कफकृतो विज्ञेयः सोऽधिमांसकः | दन्तमूलगता नाड्यः पञ्च ज्ञेया यथेरिताः ||२६||
🔊 Audio coming soon
ತೇಷಾಂ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಲಕ್ಷಣಮಾಹ- ಶೋಣಿತಮಿತ್ಯಾದಿ| ದನ್ತವೇಷ್ಟೇಭ್ಯೋ ದನ್ತಮಾಂಸೇಭ್ಯಃ| ಶೀರ್ಯನ್ತೇ ಗಲನ್ತಿ| ದನ್ತಯೋರಿತ್ಯಾದಿ| ದನ್ತಯೋರಿತಿ ದ್ವಿವಚನಾದ್ ದ್ವಯೋಃ| ತಾಲು ಚಾಪ್ಯವದೀರ್ಯತ ಇತಿ ಚಕಾರೇಣ ದನ್ತಾಶ್ಚಾವದೀರ್ಯನ್ತೇ, ಓಷ್ಠಾವಪಿ ಚ| ಸರ್ವಜಃ ಸರ್ವದೋಷೇಭ್ಯೋ ಜಾತಃ| ಅಯಂ ಸಪ್ತರಾತ್ರಾನ್ಮಾರಯತಿ| ಷ್ಠೀವತಿ ಚಾಪ್ಯಸೃಗಿತಿ ರೋಗೀ ಲೋಹಿತಂ ಥೂತ್ಕರೋತೀತ್ಯರ್ಥಃ| ವೇಷ್ಟೇಷು ದನ್ತವೇಷ್ಟನಮಾಂಸೇಷು| ತೇಭ್ಯೋ ದನ್ತವೇಷ್ಟೇಭ್ಯಃ| ಆಘಟ್ಟಿತಾ ಆಚಾಲಿತಾಃ| ಘೃಷ್ಟೇಷ್ವಿತ್ಯಾದಿ| ಸಂರಮ್ಭೋಽತ್ರ ಶ್ವಯಥುಃ| ಮಾರುತೇನೇತ್ಯಾದಿ| ಜಾತೇ ರುಕ್ ಚ ಪ್ರಶಾಮ್ಯತೀತಿ ವ್ಯಾಧಿಪ್ರಭಾವಾತ್| ಹಾನವ್ಯ ಇತ್ಯಾದಿ| ಹಾನವ್ಯೇ ಹನುಸಮ್ಭವೇ| ದನ್ತಮೂಲಗತಾ ಇತ್ಯಾದಿ| ಯಥೇರಿತಾ ಇತಿ ಯಥಾಕಥಿತಾ ನಿದಾನೇ| ತೇಷಾಂ ಮಧ್ಯೇ ತ್ರಿಲಿಙ್ಗಾ ನಾಡೀ ಅಸಾಧ್ಯಾ||೧೪-೨೬||
Adhikarana ೭ (೨೭-೩೫) · Śloka ೩೫
ದನ್ತಗತಾಸ್ತು- ದಾಲನಃ, ಕ್ರಿಮಿದನ್ತಕೋ, ದನ್ತಹರ್ಷೋ, ಭಞ್ಜನಕಃ, ದನ್ತಶರ್ಕರಾ, ಕಪಾಲಿಕಾ, ಶ್ಯಾವದನ್ತಕೋ, ಹನುಮೋಕ್ಷಶ್ಚೇತಿ ||೨೭|| ದಾಲ್ಯನ್ತೇ ಬಹುಧಾ ದನ್ತಾ ಯಸ್ಮಿಂಸ್ತೀವ್ರರುಗನ್ವಿತಾಃ | ದಾಲನಃ ಸ ಇತಿ ಜ್ಞೇಯಃ ಸದಾಗತಿನಿಮಿತ್ತಜಃ ||೨೮|| ಕೃಷ್ಣಶ್ಛಿದ್ರೀ ಚಲಃ ಸ್ರಾವೀ ಸಸಂರಮ್ಭೋ ಮಹಾರುಜಃ | ಅನಿಮಿತ್ತರುಜೋ ವಾತಾದ್ವಿಜ್ಞೇಯಃ ಕೃಮಿದನ್ತಕಃ ||೨೯|| ಶೀತಮುಷ್ಣಂ ಚ ದಶನಾಃ ಸಹನ್ತೇ ಸ್ಪರ್ಶನಂ ನ ಚ | ಯಸ್ಯ ತಂ ದನ್ತಹರ್ಷಂ ತು ವ್ಯಾಧಿಂ ವಿದ್ಯಾತ್ ಸಮೀರಣಾತ್ ||೩೦|| ವಕ್ತ್ರಂ ವಕ್ರಂ ಭವೇದ್ಯಸ್ಮಿನ್ ದನ್ತಭಙ್ಗಶ್ಚ ತೀವ್ರರುಕ್ | ಕಫವಾತಕೃತೋ ವ್ಯಾಧಿಃ ಸ ಭಞ್ಜನಕಸಞ್ಜ್ಞಿತಃ ||೩೧|| ಶರ್ಕರೇವ ಸ್ಥಿರೀಭೂತೋ ಮಲೋ ದನ್ತೇಷು ಯಸ್ಯ ವೈ | ಸಾ ದನ್ತಾನಾಂ ಗುಣಹರೀ ವಿಜ್ಞೇಯಾ ದನ್ತಶರ್ಕರಾ ||೩೨|| ದಲನ್ತಿ ದನ್ತವಲ್ಕಾನಿ ಯದಾ ಶರ್ಕರಯಾ ಸಹ | ಜ್ಞೇಯಾ ಕಪಾಲಿಕಾ ಸೈವ ದಶನಾನಾಂ ವಿನಾಶಿನೀ ||೩೩|| ಯೋಽಸೃಙ್ಮಿಶ್ರೇಣ ಪಿತ್ತೇನ ದಗ್ಧೋ ದನ್ತಸ್ತ್ವಶೇಷತಃ | ಶ್ಯಾವತಾಂ ನೀಲತಾಂ ವಾಽಪಿ ಗತಃ ಸ ಶ್ಯಾವದನ್ತಕಃ ||೩೪|| ವಾತೇನ ತೈಸ್ತೈರ್ಭಾವೈಸ್ತು ಹನುಸನ್ಧಿರ್ವಿಸಂಹತಃ | ಹನುಮೋಕ್ಷ ಇತಿ ಜ್ಞೇಯೋ ವ್ಯಾಧಿರರ್ದಿತಲಕ್ಷಣಃ ||೩೫||
दन्तगतास्तु- दालनः, क्रिमिदन्तको, दन्तहर्षो, भञ्जनकः, दन्तशर्करा, कपालिका, श्यावदन्तको, हनुमोक्षश्चेति ||२७|| दाल्यन्ते बहुधा दन्ता यस्मिंस्तीव्ररुगन्विताः | दालनः स इति ज्ञेयः सदागतिनिमित्तजः ||२८|| कृष्णश्छिद्री चलः स्रावी ससंरम्भो महारुजः | अनिमित्तरुजो वाताद्विज्ञेयः कृमिदन्तकः ||२९|| शीतमुष्णं च दशनाः सहन्ते स्पर्शनं न च | यस्य तं दन्तहर्षं तु व्याधिं विद्यात् समीरणात् ||३०|| वक्त्रं वक्रं भवेद्यस्मिन् दन्तभङ्गश्च तीव्ररुक् | कफवातकृतो व्याधिः स भञ्जनकसञ्ज्ञितः ||३१|| शर्करेव स्थिरीभूतो मलो दन्तेषु यस्य वै | सा दन्तानां गुणहरी विज्ञेया दन्तशर्करा ||३२|| दलन्ति दन्तवल्कानि यदा शर्करया सह | ज्ञेया कपालिका सैव दशनानां विनाशिनी ||३३|| योऽसृङ्मिश्रेण पित्तेन दग्धो दन्तस्त्वशेषतः | श्यावतां नीलतां वाऽपि गतः स श्यावदन्तकः ||३४|| वातेन तैस्तैर्भावैस्तु हनुसन्धिर्विसंहतः | हनुमोक्ष इति ज्ञेयो व्याधिरर्दितलक्षणः ||३५||
🔊 Audio coming soon
ತೇಷಾಂ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಲಕ್ಷಣಮಾಹ- ದಾಲ್ಯನ್ತ ಇತ್ಯಾದಿ| ದಾಲ್ಯನ್ತೇ ವಿದಾರ್ಯನ್ತೇ| ಸದಾಗತಿನಿಮಿತ್ತಜಃ ಸದಾಗತಿರ್ವಾತಃ, ತನ್ನಿಮಿತ್ತಜಃ| ಅಸಾಧ್ಯೋಽಯಂ ವ್ಯಾಧಿಃ| ಕೃಷ್ಣ ಇತ್ಯಾದಿ| ಕೃಷ್ಣಃ ಕೃಷ್ಣದನ್ತಕಃ| ಛಿದ್ರೀ ಸಚ್ಛಿದ್ರದನ್ತಕಃ, ಕ್ರಿಮಿಕೃತಚ್ಛಿದ್ರತ್ವಾತ್| ಚಲಃ ಚಲದನ್ತಃ| ಸಂರಮ್ಭಃ ಶ್ವಯಥುಃ| ವಕ್ತ್ರಮಿತ್ಯಾದಿ| ಅಸಾಧ್ಯೋಽಯಂ ವ್ಯಾಧಿಃ| ಶರ್ಕರೇತ್ಯಾದಿ| ಶರ್ಕರಾ ಕರ್ಪರಸ್ಯ ಸೂಕ್ಷ್ಮಖಣ್ಡಃ| ಗುಣಹರೀ ಶುಕ್ಲಾದಿಗುಣಹರಣಶೀಲಾ| ದಲನ್ತೀತ್ಯಾದಿ| ದಲನ್ತಿ ಸ್ಫುಟನ್ತಿ| ದನ್ತವಲ್ಕಾನಿ ದನ್ತತ್ವಚಃ| ಯ ಇತ್ಯಾದಿ| ಅಸಾಧ್ಯೋಽಯಂ ವ್ಯಾಧಿಃ| ತೈಸ್ತೈರುಚ್ಚೈರ್ವ್ಯಾಹರಣಕಠಿನಭಕ್ಷಣಜೃಮ್ಭಣಾದಿಭಿಃ| ವಿಸಂಹತೋ ವಿಘಟ್ಟಿತಃ| ಹನುಮೋಕ್ಷವ್ಯಾಧಿರಪಿ ದನ್ತಸ್ಥಾನಸಾಮೀಪ್ಯಾದ್ದನ್ತಪೀಡಾಕರತ್ವಾಚ್ಚ ದನ್ತರೋಗ ಇತಿ ವ್ಯಪದಿಶ್ಯತೇ||೨೭-೩೫||
Adhikarana ೮ (೩೬-೩೯) · Śloka ೩೯
ಜಿಹ್ವಾಗತಾಸ್ತು- ಕಣ್ಟಕಾಸ್ತ್ರಿವಿಧಾಸ್ತ್ರಿಭಿರ್ದೋಷೈಃ, ಅಲಾಸ, ಉಪಜಿಹ್ವಿಕಾ ಚೇತಿ ||೩೬|| ಜಿಹ್ವಾಽನಿಲೇನ ಸ್ಫುಟಿತಾ ಪ್ರಸುಪ್ತಾ ಭವೇಚ್ಚ ಶಾಕಚ್ಛದನಪ್ರಕಾಶಾ | ಪಿತ್ತೇನ ಪೀತಾ ಪರಿದಹ್ಯತೇ ಚ ಚಿತಾ ಸರಕ್ತೈರಪಿ ಕಣ್ಟಕೈಶ್ಚ | ಕಫೇನ ಗುರ್ವೀ ಬಹಲಾ ಚಿತಾ ಚ ಮಾಂಸೋದ್ಗಮೈಃ ಶಾಲ್ಮಲಿಕಣ್ಟಕಾಭೈಃ ||೩೭|| ಜಿಹ್ವಾತಲೇ ಯಃ ಶ್ವಯಥುಃ ಪ್ರಗಾಢಃ ಸೋಽಲಾಸಸಞ್ಜ್ಞಃ ಕಫರಕ್ತಮೂರ್ತಿಃ | ಜಿಹ್ವಾಂ ಸ ತು ಸ್ತಮ್ಭಯತಿ ಪ್ರವೃದ್ಧೋ ಮೂಲೇ ತು ಜಿಹ್ವಾ ಭೃಶಮೇತಿ ಪಾಕಮ್ ||೩೮|| ಜಿಹ್ವಾಗ್ರರೂಪಃ ಶ್ವಯಥುರ್ಹಿ ಜಿಹ್ವಾಮುನ್ನಮ್ಯ ಜಾತಃ ಕಫರಕ್ತಯೋನಿಃ | ಪ್ರಸೇಕಕಣ್ಡೂಪರಿದಾಹಯುಕ್ತಾ ಪ್ರಕಥ್ಯತೇಽಸಾವುಪಜಿಹ್ವಿಕೇತಿ ||೩೯||
जिह्वागतास्तु- कण्टकास्त्रिविधास्त्रिभिर्दोषैः, अलास, उपजिह्विका चेति ||३६|| जिह्वाऽनिलेन स्फुटिता प्रसुप्ता भवेच्च शाकच्छदनप्रकाशा | पित्तेन पीता परिदह्यते च चिता सरक्तैरपि कण्टकैश्च | कफेन गुर्वी बहला चिता च मांसोद्गमैः शाल्मलिकण्टकाभैः ||३७|| जिह्वातले यः श्वयथुः प्रगाढः सोऽलाससञ्ज्ञः कफरक्तमूर्तिः | जिह्वां स तु स्तम्भयति प्रवृद्धो मूले तु जिह्वा भृशमेति पाकम् ||३८|| जिह्वाग्ररूपः श्वयथुर्हि जिह्वामुन्नम्य जातः कफरक्तयोनिः | प्रसेककण्डूपरिदाहयुक्ता प्रकथ्यतेऽसावुपजिह्विकेति ||३९||
🔊 Audio coming soon
ಜಿಹ್ವಾಗತಾಸ್ತ್ವಿತ್ಯಾದಿ| ತೇಷಾಂ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಲಕ್ಷಣಮಾಹ- ಜಿಹ್ವೇತ್ಯಾದಿ| ಶಾಕೋ ವೃಕ್ಷವಿಶೇಷೋ ಮಹಾಖರಪತ್ರಲಕ್ಷಣಃ| ಛದನಂ ಪತ್ರಮ್| ಚಿತಾ ವ್ಯಾಪ್ತಾ| ಬಹಲಾ ಸ್ಥೂಲಾ| ಮಾಂಸೋದ್ಗಮೈಃ ಮಾಂಸಾಙ್ಕುರೈಃ; ಚಿತಾ ವ್ಯಾಪ್ತಾ ಭವತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಜಿಹ್ವಾತಲ ಇತ್ಯಾದಿ| ಪ್ರಗಾಢಃ ಪ್ರಕರ್ಷೇಣ ದಾರುಣಃ| ಕಫರಕ್ತಮೂರ್ತಿತ್ವೇನ ಕಫರಕ್ತಯೋಃ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯಂ, ಜಿಹ್ವಾಸ್ತಮ್ಭೇನ ತು ವಾಯುರಪ್ಯಸ್ತಿ, ಭೃಶಂ ಪಾಕೇನ ತು ಪಿತ್ತಮಪ್ಯಸ್ತಿ; ಅತ ಏವ ತ್ರಿದೋಷಜತ್ವೇನಾಸಾಧ್ಯತ್ವಮಪಿ, ದುರಪಕ್ರಮತ್ವಾತ್| ಜಿಹ್ವಾಗ್ರರೂಪ ಇತ್ಯಾದಿ| ಜಿಹ್ವಾಮುನ್ನಮ್ಯ ಊರ್ಧ್ವೀಕೃತ್ಯ, ಜಾತ ಉತ್ಪನ್ನಃ; ಏತೇನ ಜಿಹ್ವಾಯಾ ಅಧೋ ಭವತೀತ್ಯುಕ್ತಮ್| ಕಫರಕ್ತಯೋನಿಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮರಕ್ತಕಾರಣಃ||೩೬-೩೯||
Adhikarana ೯ (೪೦-೪೫) · Śloka ೪೫
ತಾಲುಗತಾಸ್ತು- ಗಲಶುಣ್ಡಿಕಾ, ತುಣ್ಡಿಕೇರೀ, ಅಧ್ರುಷಃ, ಕಚ್ಛಪಃ, ಅರ್ಬುದಂ, ಮಾಂಸಸಙ್ಘಾತಃ, ತಾಲುಪುಪ್ಪುಟಃ, ತಾಲುಶೋಷಃ, ತಾಲುಪಾಕ ಇತಿ ||೪೦|| ಶ್ಲೇಷ್ಮಾಸೃಗ್ಭ್ಯಾಂ ತಾಲುಮೂಲಾತ್ ಪ್ರವೃದ್ಧೋ ದೀರ್ಘಃ ಶೋಫೋ ಧ್ಮಾತಬಸ್ತಿಪ್ರಕಾಶಃ | ತೃಷ್ಣಾಕಾಸಶ್ವಾಸಕೃತ್ ಸಮ್ಪ್ರದಿಷ್ಟೋ ವ್ಯಾಧಿರ್ವೈದ್ಯೈಃ ಕಣ್ಠಶುಣ್ಡೀತಿ ನಾಮ್ನಾ ||೪೧|| ಶೋಫಃ ಸ್ಥೂಲಸ್ತೋದದಾಹಪ್ರಪಾಕೀ ಪ್ರಾಗುಕ್ತಾಭ್ಯಾಂ ತುಣ್ಡಿಕೇರೀ ಮತಾ ತು | ಶೋಫಃ ಸ್ತಬ್ಧೋ ಲೋಹಿತಸ್ತಾಲುದೇಶೇ ರಕ್ತಾಜ್ಜ್ಞೇಯಃ ಸೋಽಧ್ರುಷೋ ರುಗ್ಜ್ವರಾಢ್ಯಃ ||೪೨|| ಕೂರ್ಮೋತ್ಸನ್ನೋಽವೇದನೋಽಶೀಘ್ರಜನ್ಮಾಽರಕ್ತೋ ಜ್ಞೇಯಃ ಕಚ್ಛಪಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಣಾ ಸ್ಯಾತ್ | ಪದ್ಮಾಕಾರಂ ತಾಲುಮಧ್ಯೇ ತು ಶೋಫಂ ವಿದ್ಯಾದ್ರಕ್ತಾದರ್ಬುದಂ ಪ್ರೋಕ್ತಲಿಙ್ಗಮ್ ||೪೩|| ದುಷ್ಟಂ ಮಾಂಸಂ ಶ್ಲೇಷ್ಮಣಾ ನೀರುಜಂ ಚ ತಾಲ್ವನ್ತಃಸ್ಥಂ ಮಾಂಸಸಙ್ಘಾತಮಾಹುಃ | ನೀರುಕ್ ಸ್ಥಾಯೀ ಕೋಲಮಾತ್ರಃ ಕಫಾತ್ ಸ್ಯಾನ್ಮೇದೋಯುಕ್ತಾತ್ ಪುಪ್ಪುಟಸ್ತಾಲುದೇಶೇ ||೪೪|| ಶೋಷೋಽತ್ಯರ್ಥಂ ದೀರ್ಯತೇ ಚಾಪಿ ತಾಲುಃ ಶ್ವಾಸೋ ವಾತಾತ್ತಾಲುಶೋಷಃ ಸಪಿತ್ತಾತ್ | ಪಿತ್ತಂ ಕುರ್ಯಾತ್ ಪಾಕಮತ್ಯರ್ಥಘೋರಂ ತಾಲುನ್ಯೇನಂ ತಾಲುಪಾಕಂ ವದನ್ತಿ ||೪೫||
तालुगतास्तु- गलशुण्डिका, तुण्डिकेरी, अध्रुषः, कच्छपः, अर्बुदं, मांससङ्घातः, तालुपुप्पुटः, तालुशोषः, तालुपाक इति ||४०|| श्लेष्मासृग्भ्यां तालुमूलात् प्रवृद्धो दीर्घः शोफो ध्मातबस्तिप्रकाशः | तृष्णाकासश्वासकृत् सम्प्रदिष्टो व्याधिर्वैद्यैः कण्ठशुण्डीति नाम्ना ||४१|| शोफः स्थूलस्तोददाहप्रपाकी प्रागुक्ताभ्यां तुण्डिकेरी मता तु | शोफः स्तब्धो लोहितस्तालुदेशे रक्ताज्ज्ञेयः सोऽध्रुषो रुग्ज्वराढ्यः ||४२|| कूर्मोत्सन्नोऽवेदनोऽशीघ्रजन्माऽरक्तो ज्ञेयः कच्छपः श्लेष्मणा स्यात् | पद्माकारं तालुमध्ये तु शोफं विद्याद्रक्तादर्बुदं प्रोक्तलिङ्गम् ||४३|| दुष्टं मांसं श्लेष्मणा नीरुजं च ताल्वन्तःस्थं मांससङ्घातमाहुः | नीरुक् स्थायी कोलमात्रः कफात् स्यान्मेदोयुक्तात् पुप्पुटस्तालुदेशे ||४४|| शोषोऽत्यर्थं दीर्यते चापि तालुः श्वासो वातात्तालुशोषः सपित्तात् | पित्तं कुर्यात् पाकमत्यर्थघोरं तालुन्येनं तालुपाकं वदन्ति ||४५||
🔊 Audio coming soon
ತೇಷಾಂ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಲಕ್ಷಣಮಾಹ- ಶ್ಲೇಷ್ಮಾಸೃಗ್ಭ್ಯಾಮಿತ್ಯಾದಿ| ಕಣ್ಠಶುಣ್ಡೀ ಗಲಶುಣ್ಡೀತ್ಯರ್ಥಃ| ಶೋಫ ಇತ್ಯಾದಿ| ತೋದದಾಹಪ್ರಪಾಕೀತಿ ತೋದದಾಹಪ್ರಪಾಕಯುಕ್ತಃ| ಪ್ರಾಗುಕ್ತಾಭ್ಯಾಂ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾಸೃಗ್ಭ್ಯಾಮ್| ತುಣ್ಡಿಕೇರೀ ವನಕಾರ್ಪಾಸಿಕಾ, ತತ್ಫಲಾನುಕಾರೀ ವ್ಯಾಧಿರಯಮ್| ಕೂರ್ಮೇತ್ಯಾದಿ| ಕೂರ್ಮೋತ್ಸನ್ನಃ ಕೂರ್ಮವದುನ್ನತಃ| ಅರಕ್ತಃ ಪಾಣ್ಡುರಃ| ಅಶೀಘ್ರಜನ್ಮಾ ಮನ್ದಾನುಸಾರೀ| ಪದ್ಮಾಕಾರಂ ಪದ್ಮಕರ್ಣಿಕಾಕಾರಮ್| ಪ್ರೋಕ್ತಲಿಙ್ಗಂ ಯಥೋಕ್ತರಕ್ತಾರ್ಬುದಲಿಙ್ಗಮ್ | ಅಸಾಧ್ಯೋಽಯಂ ವ್ಯಾಧಿಃ| ದುಷ್ಟಮಿತ್ಯಾದಿ| ಸ್ಥಾಯೀ ಸ್ಥಿರಃ| ಪುಪ್ಪುಟ ಇತ್ಯತ್ರ ತಾಲುಶಬ್ದೋ ಲುಪ್ತೋ ದ್ರಷ್ಟವ್ಯಃ, ತೇನ ತಾಲುಪುಪ್ಪುಟ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಶೋಷ ಇತ್ಯಾದಿ| ಏನಮಿತಿ ಏನಂ ಪಾಕಮ್||೪೦-೪೫||
Adhikarana ೧೦ (೪೬) · Śloka ೪೬
ಕಣ್ಠಗತಾಸ್ತು- ರೋಹಿಣ್ಯಃ ಪಞ್ಚ, ಕಣ್ಠಶಾಲೂಕಮ್, ಅಧಿಜಿಹ್ವೋ, ಬಲಯೋ, ಬಲಾಸ , ಏಕವೃನ್ದೋ, ವೃನ್ದಃ, ಶತಘ್ನೀ, ಗಿಲಾಯುಃ, ಗಲವಿದ್ರಧಿಃ, ಗಲೌಘಃ, ಸ್ವರಘ್ನೋ, ಮಾಂಸತಾನೋ, ವಿದಾರೀ ಚೇತಿ ||೪೬||
कण्ठगतास्तु- रोहिण्यः पञ्च, कण्ठशालूकम्, अधिजिह्वो, बलयो, बलास , एकवृन्दो, वृन्दः, शतघ्नी, गिलायुः, गलविद्रधिः, गलौघः, स्वरघ्नो, मांसतानो, विदारी चेति ||४६||
🔊 Audio coming soon
ಕಣ್ಠಗತಾಸ್ತ್ವಿತ್ಯಾದಿ| ಏಕವೃನ್ದೋ ವೃನ್ದ ಇತಿ ಏಕವೃನ್ದ ಏವ ದೋಷವಿಶೇಷಾನುಗಮೇನಾವಸ್ಥಾನ್ತರಂ ಪ್ರಾಪ್ತೋ ವೃನ್ದತ್ವಂ ಪ್ರತಿಪದ್ಯತೇ, ಅತೋ ಮೂಲೋಕ್ತಾ ಸಪ್ತದಶಸಙ್ಖ್ಯಾ ನ ವಿರುಧ್ಯತ ಇತಿ ಜೇಜ್ಜಟಃ; ಗಯೀ ತು ‘ವೃನ್ದ’ ಇತಿ ಪಾಠಂ ಕಲ್ಪಿತಮೇವ ಮನ್ಯತೇ; ಅನ್ಯೇ ತು ‘ವೃನ್ದಮುದಾಹರನ್ತಿ’ ಇತ್ಯತ್ರ ಛನ್ದೋನುರೋಧಾದೇಕವೃನ್ದ ಏವ ವೃನ್ದಶಬ್ದೇನೋಕ್ತ ಇತ್ಯಾಹುಃ||೪೬||
Adhikarana ೧೧ (೪೭-೫೦) · Śloka ೫೦
ಗಲೇಽನಿಲಃ ಪಿತ್ತಕಫೌ ಚ ಮೂರ್ಚ್ಛಿತೌ ಪೃಥಕ್ ಸಮಸ್ತಾಶ್ಚ ತಥೈವ ಶೋಣಿತಮ್ | ಪ್ರದೂಷ್ಯ ಮಾಂಸಂ ಗಲರೋಧಿನೋಽಙ್ಕುರಾನ್ ಸೃಜನ್ತಿ ಯಾನ್ ಸಾಽಸುಹರಾ ಹಿ ರೋಹಿಣೀ ||೪೭|| ಜಿಹ್ವಾಂ ಸಮನ್ತಾದ್ಭೃಶವೇದನಾ ಯೇ ಮಾಂಸಾಙ್ಕುರಾಃ ಕಣ್ಠನಿರೋಧಿನಃ ಸ್ಯುಃ | ತಾಂ ರೋಹಿಣೀಂ ವಾತಕೃತಾಂ ವದನ್ತಿ ವಾತಾತ್ಮಕೋಪದ್ರವಗಾಢಯುಕ್ತಾಮ್ ||೪೮|| ಕ್ಷಿಪ್ರೋದ್ಗಮಾ ಕ್ಷಿಪ್ರವಿದಾಹಪಾಕಾ ತೀವ್ರಜ್ವರಾ ಪಿತ್ತನಿಮಿತ್ತಜಾ ಸ್ಯಾತ್ | ಸ್ರೋತೋನಿರೋಧಿನ್ಯಪಿ ಮನ್ದಪಾಕಾ ಗುರ್ವೀ ಸ್ಥಿರಾ ಸಾ ಕಫಸಮ್ಭವಾ ವೈ ||೪೯|| ಗಮ್ಭೀರಪಾಕಾಽಪ್ರತಿವಾರವೀರ್ಯಾ ತ್ರಿದೋಷಲಿಙ್ಗಾ ತ್ರಯಸಮ್ಭವಾ ಸ್ಯಾತ್ | ಸ್ಫೋಟಾಚಿತಾ ಪಿತ್ತಸಮಾನಲಿಙ್ಗಾಽಸಾಧ್ಯಾ ಪ್ರದಿಷ್ಟಾ ರುಧಿರಾತ್ಮಿಕೇಯಮ್ ||೫೦||
गलेऽनिलः पित्तकफौ च मूर्च्छितौ पृथक् समस्ताश्च तथैव शोणितम् | प्रदूष्य मांसं गलरोधिनोऽङ्कुरान् सृजन्ति यान् साऽसुहरा हि रोहिणी ||४७|| जिह्वां समन्ताद्भृशवेदना ये मांसाङ्कुराः कण्ठनिरोधिनः स्युः | तां रोहिणीं वातकृतां वदन्ति वातात्मकोपद्रवगाढयुक्ताम् ||४८|| क्षिप्रोद्गमा क्षिप्रविदाहपाका तीव्रज्वरा पित्तनिमित्तजा स्यात् | स्रोतोनिरोधिन्यपि मन्दपाका गुर्वी स्थिरा सा कफसम्भवा वै ||४९|| गम्भीरपाकाऽप्रतिवारवीर्या त्रिदोषलिङ्गा त्रयसम्भवा स्यात् | स्फोटाचिता पित्तसमानलिङ्गाऽसाध्या प्रदिष्टा रुधिरात्मिकेयम् ||५०||
🔊 Audio coming soon
ತೇಷಾಂ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಲಕ್ಷಣಮಾಹ- ಗಲ ಇತ್ಯಾದಿ| ಪೃಥಗಿತಿ ತಿಸ್ರಃ, ಸಮಸ್ತಾ ಇತಿ ಏಕಾ, ಶೋಣಿತಮಿತ್ಯೇಕಾ, ಏವಂ ಪಞ್ಚ| ಮೂರ್ಚ್ಛಿತೌ ವೃದ್ಧೌ| ಅಸುಹರಾ ಪ್ರಾಣಹರಾ| ‘ಗಲೇಽನಿಲಃ ಪಿತ್ತಕಫೌ ಚ ಮೂರ್ಚ್ಛಿತೌ ಪ್ರದೂಷ್ಯ ಮಾಂಸಂ ಚ ತಥೈವ ಶೋಣಿತಮ್| ಗಲೋಪಸಂರೋಧಕರೈಸ್ತಥಾಽಙ್ಕುರೈರ್ನಿಹನ್ತ್ಯಸೂನ್ ವ್ಯಾಧಿರಯಂ ತು ರೋಹಿಣೀ’ ಇತ್ಯಪಿ ಪಾಠಾನ್ತರಮಿಚ್ಛನ್ತಿ ನಿಬನ್ಧಕಾರಾಃ| ತ್ರಿದೋಷಜಾ ರಕ್ತಜಾ ಚಾಸಾಧ್ಯಾ| ಉಕ್ತಂ ಚ,- “ವಾತಾತ್ ಪಿತ್ತಾತ್ ಕಫಾತ್ತ್ರಿಭ್ಯೋ ರಕ್ತಾದ್ರೋಹಿಣ್ಯ ಈರಿತಾಃ| ಅನ್ತ್ಯೇ ಸದ್ಯೋ ಮಾರಯತ ಆದ್ಯಾಸ್ತಿಸ್ರಃ ಕ್ರಿಯಾಂ ವಿನಾ”- ಇತಿ| ಜಿಹ್ವಾಮಿತ್ಯಾದಿ| ಜಿಹ್ವಾಂ ಸಮನ್ತಾದಿತಿ ಜಿಹ್ವಾಂ ವ್ಯಾಪ್ಯ ಸಮ್ಭವತೀತ್ಯರ್ಥಃ| ಅಪ್ರತಿವಾರವೀರ್ಯಾ ದುರ್ನಿವಾರಶಕ್ತಿರಿತ್ಯರ್ಥಃ||೪೭-೫೦||
Adhikarana ೧೨ (೫೧) · Śloka ೫೧
ಕೋಲಾಸ್ಥಿಮಾತ್ರಃ ಕಫಸಮ್ಭವೋ ಯೋ ಗ್ರನ್ಥಿರ್ಗಲೇ ಕಣ್ಟಕಶೂಕಭೂತಃ | ಖರಃ ಸ್ಥಿರಃ ಶಸ್ತ್ರನಿಪಾತಸಾಧ್ಯಸ್ತಂ ಕಣ್ಠಶಾಲೂಕಮಿತಿ ಬ್ರುವನ್ತಿ ||೫೧||
कोलास्थिमात्रः कफसम्भवो यो ग्रन्थिर्गले कण्टकशूकभूतः | खरः स्थिरः शस्त्रनिपातसाध्यस्तं कण्ठशालूकमिति ब्रुवन्ति ||५१||
🔊 Audio coming soon
ಕೋಲೇತ್ಯಾದಿ| ಕಣ್ಟಕಶೂಕಭೂತಃ ಕಣ್ಟಕ ಇವ ಶೂಕಃ ಕಣ್ಟಕಶೂಕಃ, ತದ್ವತ್ತ್ವಂ ಭೂತಃ ಪ್ರಾಪ್ತಃ| ಅತ ಏವ ಪಿಶಿತಾಙ್ಕುರಾಚಿತತ್ವಾಚ್ಛಾಲೂಕಾಕಾರತ್ವಮಸ್ಯ||೫೧||
Adhikarana ೧೩ (೫೨) · Śloka ೫೨
ಜಿಹ್ವಾಗ್ರರೂಪಃ ಶ್ವಯಥುಃ ಕಫಾತ್ತು ಜಿಹ್ವಾಪ್ರಬನ್ಧೋಪರಿ ರಕ್ತಮಿಶ್ರಾತ್ | ಜ್ಞೇಯೋಽಧಿಜಿಹ್ವಃ ಖಲು ರೋಗ ಏಷ ವಿವರ್ಜಯೇದಾಗತಪಾಕಮೇನಮ್ ||೫೨||
जिह्वाग्ररूपः श्वयथुः कफात्तु जिह्वाप्रबन्धोपरि रक्तमिश्रात् | ज्ञेयोऽधिजिह्वः खलु रोग एष विवर्जयेदागतपाकमेनम् ||५२||
🔊 Audio coming soon
ಜಿಹ್ವೇತ್ಯಾದಿ| ಜಿಹ್ವಾಪ್ರಬನ್ಧಸ್ಯೋಪರಿ ಜಿಹ್ವಾಮೂಲಸ್ಯೋಪರಿಷ್ಟಾದಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಆಗತಪಾಕತ್ವೇನ ಪಿತ್ತಮಪ್ಯತ್ರಾಸ್ತಿ||೫೨||
Adhikarana ೧೪ (೫೩) · Śloka ೫೩
ಬಲಾಸ ಏವಾಯತಮುನ್ನತಂ ಚ ಶೋಫಂ ಕರೋತ್ಯನ್ನಗತಿಂ ನಿವಾರ್ಯ | ತಂ ಸರ್ವಥೈವಾಪ್ರತಿವಾರವೀರ್ಯಂ ವಿವರ್ಜನೀಯಂ ವಲಯಂ ವದನ್ತಿ ||೫೩||
बलास एवायतमुन्नतं च शोफं करोत्यन्नगतिं निवार्य | तं सर्वथैवाप्रतिवारवीर्यं विवर्जनीयं वलयं वदन्ति ||५३||
🔊 Audio coming soon
ಬಲಾಸ ಇತ್ಯಾದಿ| ಬಲಾಸಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾ||೫೩||
Adhikarana ೧೫ (೫೪) · Śloka ೫೪
ಗಲೇ ತು ಶೋಫಂ ಕುರುತಃ ಪ್ರವೃದ್ಧೌ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾನಿಲೌ ಶ್ವಾಸರುಜೋಪಪನ್ನಮ್ | ಮರ್ಮಚ್ಛಿದಂ ದುಸ್ತರಮೇತದಾಹುರ್ಬಲಾಸಸಞ್ಜ್ಞಂ ನಿಪುಣಾ ವಿಕಾರಮ್ ||೫೪||
गले तु शोफं कुरुतः प्रवृद्धौ श्लेष्मानिलौ श्वासरुजोपपन्नम् | मर्मच्छिदं दुस्तरमेतदाहुर्बलाससञ्ज्ञं निपुणा विकारम् ||५४||
🔊 Audio coming soon
ಗಲ ಇತ್ಯಾದಿ| ಉಪಪನ್ನಂ ಸಹಿತಮ್| ನಿಪುಣಾ ಧೀಮನ್ತಃ||೫೪||
Adhikarana ೧೬ (೫೫-೫೬) · Śloka ೫೬
ವೃತ್ತೋನ್ನತೋ ಯಃ ಶ್ವಯಥುಃ ಸದಾಹಃ ಕಣ್ಡ್ವನ್ವಿತೋಽಪಾಕ್ಯಮೃದುರ್ಗುರುಶ್ಚ | ನಾಮ್ನೈಕವೃನ್ದಃ ಪರಿಕೀರ್ತಿತೋಽಸೌ ವ್ಯಾಧಿರ್ಬಲಾಸಕ್ಷತಜಪ್ರಸೂತಃ ||೫೫|| ಸಮುನ್ನತಂ ವೃತ್ತಮಮನ್ದದಾಹಂ ತೀವ್ರಜ್ವರಂ ವೃನ್ದಮುದಾಹರನ್ತಿ | ತಂ ಚಾಪಿ ಪಿತ್ತಕ್ಷತಜಪ್ರಕೋಪಾದ್ವಿದ್ಯಾತ್ ಸತೋದಂ ಪವನಾಸ್ರಜಂ ತು ||೫೬||
वृत्तोन्नतो यः श्वयथुः सदाहः कण्ड्वन्वितोऽपाक्यमृदुर्गुरुश्च | नाम्नैकवृन्दः परिकीर्तितोऽसौ व्याधिर्बलासक्षतजप्रसूतः ||५५|| समुन्नतं वृत्तममन्ददाहं तीव्रज्वरं वृन्दमुदाहरन्ति | तं चापि पित्तक्षतजप्रकोपाद्विद्यात् सतोदं पवनास्रजं तु ||५६||
🔊 Audio coming soon
ವೃತ್ತೋನ್ನತ ಇತ್ಯಾದಿ| ಸದಾಹೋ ಮನ್ದದಾಹಃ| ಅಪಾಕೀ ಈಷತ್ಪಾಕೀ| ಬಲಾಸಕ್ಷತಜಪ್ರಸೂತಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮರಕ್ತಜಾತಃ| ಭೇದೇನ ವೃನ್ದತ್ವಂ ಪ್ರತಿಪಾದ್ಯತೇ| ಏತೇನ ಏಕವೃನ್ದೋ ವೃನ್ದಶ್ಚ ದ್ವಾವಪ್ಯೇಕಾತ್ಮಕೌ ಮತೌ| ಏವಂ ಚೈತೇ ಕಣ್ಠರೋಗಾಃ ಸಪ್ತದಶೇತಿ| ಪಞ್ಜಿಕಾಯಾಂ ಪುನರಾದಾವೇವ ‘ಏಕವೃನ್ದ’ ಇತಿ ಪಾಠಃ||೫೫-೫೬||
Adhikarana ೧೭ (೫೭) · Śloka ೫೭
ವರ್ತಿರ್ಘನಾ ಕಣ್ಠನಿರೋಧಿನೀ ಯಾ ಚಿತಾಽತಿಮಾತ್ರಂ ಪಿಶಿತಪ್ರರೋಹೈಃ | ನಾನಾರುಜೋಚ್ಛ್ರಾಯಕರೀ ತ್ರಿದೋಷಾಜ್ಜ್ಞೇಯಾ ಶತಘ್ನೀವ ಶತಘ್ನ್ಯಸಾಧ್ಯಾ ||೫೭||
वर्तिर्घना कण्ठनिरोधिनी या चिताऽतिमात्रं पिशितप्ररोहैः | नानारुजोच्छ्रायकरी त्रिदोषाज्ज्ञेया शतघ्नीव शतघ्न्यसाध्या ||५७||
🔊 Audio coming soon
ವರ್ತಿರಿತ್ಯಾದಿ| “ಅಯಃಕಣ್ಟಕಸಞ್ಚ್ಛನ್ನಾ ಶತಘ್ನೀ ಮಹತೀ ಶಿಲಾ”||೫೭||
Adhikarana ೧೮ (೫೮) · Śloka ೫೮
ಗ್ರನ್ಥಿರ್ಗಲೇ ತ್ವಾಮಲಕಾಸ್ಥಿಮಾತ್ರಃ ಸ್ಥಿರೋಽಲ್ಪರುಕ್ ಸ್ಯಾತ್ ಕಫರಕ್ತಮೂರ್ತಿಃ | ಸಂಲಕ್ಷ್ಯತೇ ಸಕ್ತಮಿವಾಶನಂ ಚ ಸ ಶಸ್ತ್ರಸಾಧ್ಯಸ್ತು ಗಿಲಾಯುಸಞ್ಜ್ಞಃ ||೫೮||
ग्रन्थिर्गले त्वामलकास्थिमात्रः स्थिरोऽल्परुक् स्यात् कफरक्तमूर्तिः | संलक्ष्यते सक्तमिवाशनं च स शस्त्रसाध्यस्तु गिलायुसञ्ज्ञः ||५८||
🔊 Audio coming soon
ಗ್ರನ್ಥಿರಿತ್ಯಾದಿ| ಕಫರಕ್ತಮೂರ್ತಿಃ ಕಫರಕ್ತಕಾರಣಃ| ಸಕ್ತಮಿವ ಲಗ್ನಮಿವ| ಅಶನಂ ಭೋಜನಮ್||೫೮||
Adhikarana ೧೯ (೫೯) · Śloka ೫೯
ಸರ್ವಂ ಗಲಂ ವ್ಯಾಪ್ಯ ಸಮುತ್ಥಿತೋ ಯಃ ಶೋಫೋ ರುಜೋ ಯತ್ರ ಚ ಸನ್ತಿ ಸರ್ವಾಃ | ಸ ಸರ್ವದೋಷೋ ಗಲವಿದ್ರಧಿಸ್ತು ತಸ್ಯೈವ ತುಲ್ಯಃ ಖಲು ಸರ್ವಜಸ್ಯ ||೫೯||
सर्वं गलं व्याप्य समुत्थितो यः शोफो रुजो यत्र च सन्ति सर्वाः | स सर्वदोषो गलविद्रधिस्तु तस्यैव तुल्यः खलु सर्वजस्य ||५९||
🔊 Audio coming soon
ಸರ್ವಮಿತ್ಯಾದಿ| ತಸ್ಯೈವ ತುಲ್ಯಃ ಖಲು ಸರ್ವಜಸ್ಯೇತಿ ತಸ್ಯೈವ ಸಾನ್ನಿಪಾತಿಕವಿದ್ರಧೇಃ ಸದೃಶ ಇತ್ಯರ್ಥಃ||೫೯||
Adhikarana ೨೦ (೬೦-೬೧) · Śloka ೬೧
ಶೋಫೋ ಮಹಾನನ್ನಜಲಾವರೋಧೀ ತೀವ್ರಜ್ವರೋ ವಾತಗತೇರ್ನಿಹನ್ತಾ | ಕಫೇನ ಜಾತೋ ರುಧಿರಾನ್ವಿತೇನ ಗಲೇ ಗಲೌಘಃ ಪರಿಕೀರ್ತ್ಯತೇಽಸೌ ||೬೦|| ಯೋಽತಿಪ್ರತಾಮ್ಯನ್ ಶ್ವಸಿತಿ ಪ್ರಸಕ್ತಂ ಭಿನ್ನಸ್ವರಃ ಶುಷ್ಕವಿಮುಕ್ತಕಣ್ಠಃ | ಕಫೋಪದಿಗ್ಧೇಷ್ವನಿಲಾಯನೇಷು ಜ್ಞೇಯಃ ಸ ರೋಗಃ ಶ್ವಸನಾತ್ ಸ್ವರಘ್ನಃ ||೬೧||
शोफो महानन्नजलावरोधी तीव्रज्वरो वातगतेर्निहन्ता | कफेन जातो रुधिरान्वितेन गले गलौघः परिकीर्त्यतेऽसौ ||६०|| योऽतिप्रताम्यन् श्वसिति प्रसक्तं भिन्नस्वरः शुष्कविमुक्तकण्ठः | कफोपदिग्धेष्वनिलायनेषु ज्ञेयः स रोगः श्वसनात् स्वरघ्नः ||६१||
🔊 Audio coming soon
ಶೋಫ ಇತ್ಯಾದಿ| ಅತಿಪ್ರತಾಮ್ಯನ್ ಅತ್ಯರ್ಥಂ ಪ್ರಕರ್ಷೇಣ ತಾಮ್ಯನ್ ತಮಃ ಪ್ರಪಶ್ಯನ್| ಶ್ವಸಿತಿ ನಿಃಶ್ವಸಿತೀತ್ಯರ್ಥಃ| ಪ್ರಸಕ್ತಂ ನಿರನ್ತರಮ್| ಕಫೋಪದಿಗ್ಧೇಷು ಶ್ಲೇಷ್ಮರುದ್ಧೇಷು| ಅನಿಲಾಯನೇಷು ವಾಯುಮಾರ್ಗೇಷು| ಶ್ವಸನಾತ್ ವಾತಾತ್||೬೦-೬೧||
Adhikarana ೨೧ (೬೨) · Śloka ೬೨
ಪ್ರತಾನವಾನ್ ಯಃ ಶ್ವಯಥುಃ ಸುಕಷ್ಟೋ ಗಲೋಪರೋಧಂ ಕುರುತೇ ಕ್ರಮೇಣ | ಸ ಮಾಂಸತಾನಃ ಕಥಿತೋಽವಲಮ್ಬೀ ಪ್ರಾಣಪ್ರಣುತ್ ಸರ್ವಕೃತೋ ವಿಕಾರಃ ||೬೨||
प्रतानवान् यः श्वयथुः सुकष्टो गलोपरोधं कुरुते क्रमेण | स मांसतानः कथितोऽवलम्बी प्राणप्रणुत् सर्वकृतो विकारः ||६२||
🔊 Audio coming soon
ಪ್ರತಾನವಾನಿತ್ಯಾದಿ| ಪ್ರತಾನವಾನ್ ವಿಸ್ತಾರವಾನ್| ಅವಲಮ್ಬೀ ಲಮ್ಬನಶೀಲಃ| ಪ್ರಾಣನುತ್ ಪ್ರಾಣಪ್ರೇರಕಃ||೬೨||
Adhikarana ೨೨ (೬೩) · Śloka ೬೩
ಸದಾಹತೋದಂ ಶ್ವಯಥುಂ ಸರಕ್ತಮನ್ತರ್ಗಲೇ ಪೂತಿವಿಶೀರ್ಣಮಾಂಸಮ್ | ಪಿತ್ತೇನ ವಿದ್ಯಾದ್ವದನೇ ವಿದಾರೀಂ ಪಾರ್ಶ್ವೇ ವಿಶೇಷಾತ್ ಸ ತು ಯೇನ ಶೇತೇ ||೬೩||
सदाहतोदं श्वयथुं सरक्तमन्तर्गले पूतिविशीर्णमांसम् | पित्तेन विद्याद्वदने विदारीं पार्श्वे विशेषात् स तु येन शेते ||६३||
🔊 Audio coming soon
ಸದಾಹೇತ್ಯಾದಿ| ಪೂತಿವಿಶೀರ್ಣಮಾಂಸಂ ದುರ್ಗನ್ಧಿಶಟಿತಮಾಂಸಮ್| ಪಾರ್ಶ್ವೇ ವಿಶೇಷಾತ್ ಸ ತು ಯೇನ ಶೇತೇ ಇತಿ ಯೇನೈವ ಪಾರ್ಶ್ವೇನ ವಿಶೇಷಾಚ್ಛೇತೇ ತೇನೈವ ಪಾರ್ಶ್ವೇನ ವಿದಾರೀ ವಿಶೇಷೇಣ ಭವತಿ| ಅನ್ಯತ್ರಾಪ್ಯಸ್ಯಾಃ ಸಮ್ಭವನಾ ಸಾಮಾನ್ಯತೋ ನ ನಿವಾರ್ಯತೇ||೬೩||
Adhikarana ೨೩ (೬೪) · Śloka ೬೪
ಸರ್ವಸರಾಸ್ತು ವಾತಪಿತ್ತಕಫಶೋಣಿತನಿಮಿತ್ತಾಃ ||೬೪||
सर्वसरास्तु वातपित्तकफशोणितनिमित्ताः ||६४||
🔊 Audio coming soon
ಸರ್ವಸರಾಸ್ತ್ವಿತ್ಯಾದಿ| ಪಿತ್ತನಿಮಿತ್ತೋ ರಕ್ತನಿಮಿತ್ತಶ್ಚೈಕ ಏವೇತಿ ವಾತಾದಿನಿಮಿತ್ತಾಸ್ತ್ರಯ ಏವ ಸರ್ವಸರಾಃ| ಸರ್ವಸ್ಮಿನ್ ಮುಖೇ ಯೇ ಭವನ್ತಿ ತೇ ಸರ್ವಸರಾಃ||೬೪||
Adhikarana ೨೪ (೬೫-೬೬) · Śloka ೬೬
ಸ್ಫೋಟೈಃ ಸತೋದೈರ್ವದನಂ ಸಮನ್ತಾದ್ಯಸ್ಯಾಚಿತಂ ಸರ್ವಸರಃ ಸ ವಾತಾತ್ | ರಕ್ತೈಃ ಸದಾಹೈಸ್ತನುಭಿಃ ಸಪೀತೈರ್ಯಸ್ಯಾಚಿತಂ ಚಾಪಿ ಸ ಪಿತ್ತಕೋಪಾತ್ ||೬೫|| ಕಣ್ಡೂಯುತೈರಲ್ಪರುಜೈಃ ಸವರ್ಣೈರ್ಯಸ್ಯಾಚಿತಂ ಚಾಪಿ ಸ ವೈ ಕಫೇನ | ರಕ್ತೇನ ಪಿತ್ತೋದಿತ ಏಕ ಏವ ಕೈಶ್ಚಿತ್ ಪ್ರದಿಷ್ಟೋ ಮುಖಪಾಕಸಞ್ಜ್ಞಃ ||೬೬||
स्फोटैः सतोदैर्वदनं समन्ताद्यस्याचितं सर्वसरः स वातात् | रक्तैः सदाहैस्तनुभिः सपीतैर्यस्याचितं चापि स पित्तकोपात् ||६५|| कण्डूयुतैरल्परुजैः सवर्णैर्यस्याचितं चापि स वै कफेन | रक्तेन पित्तोदित एक एव कैश्चित् प्रदिष्टो मुखपाकसञ्ज्ञः ||६६||
🔊 Audio coming soon
ಸ್ಫೋಟೈರಿತ್ಯಾದಿ| ರಕ್ತೈಃ ‘ಸ್ಫೋಟೈಃ’ ಇತಿ ಶೇಷಃ| ಕಣ್ಡೂಯುತೈರಿತ್ಯಾದಿ ‘ಸ್ಫೋಟೈಃ’ ಇತಿ ಶೇಷಃ| ರಕ್ತೇನೇತ್ಯಾದಿ ರಕ್ತೇನ ಕೃತ್ವಾ ಯೋಽಸೌ ಸರ್ವಸರಃ ಕೈಶ್ಚಿದಾಚಾರ್ಯೈಃ ಮುಖಪಾಕಸಞ್ಜ್ಞಃ ಪ್ರದಿಷ್ಟಃ ಕಥಿತಃ, ಸ ಚ ಪಿತ್ತೋದಿತ ಏಕ ಏವ; ನ ಚತ್ವಾರಃ ಸರ್ವಸರಾಃ, ಕಿನ್ತು ತ್ರಯ ಏವ| ಏವಮೇತೇ ಪಞ್ಚಷಷ್ಟಿರ್ಮುಖರೋಗಾಃ ಸ್ವಪ್ತಸ್ವಾಯತನೇಷ್ವಿತಿ||೬೫-೬೬||
Adhikarana ಪುಷ್ಪಿಕಾ · Śloka ೧೬
ಇತಿ ಸುಶ್ರುತಸಂಹಿತಾಯಾಂ ನಿದಾನಸ್ಥಾನೇ ಮುಖರೋಗನಿದಾನಂ ನಾಮ ಷೋಡಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ ||೧೬|| ಇತಿ ಭಗವತಾ ಶ್ರೀಧನ್ವನ್ತರಿಣೋಪದಿಷ್ಟಾಯಾಂ ತಚ್ಛಿಷ್ಯೇಣ ಮಹರ್ಷಿಣಾ ಸುಶ್ರುತೇನ ವಿರಚಿತಾಯಾಂ ಸುಶ್ರುತಸಂಹಿತಾಯಾಂ ದ್ವಿತೀಯಂ ನಿದಾನಸ್ಥಾನಂ ಸಮಾಪ್ತಮ್ |
इति सुश्रुतसंहितायां निदानस्थाने मुखरोगनिदानं नाम षोडशोऽध्यायः ||१६|| इति भगवता श्रीधन्वन्तरिणोपदिष्टायां तच्छिष्येण महर्षिणा सुश्रुतेन विरचितायां सुश्रुतसंहितायां द्वितीयं निदानस्थानं समाप्तम् |
🔊 Audio coming soon
ನಿಬನ್ಧಾನ್ ಬಹುಶೋ ವೀಕ್ಷ್ಯ ವೈದ್ಯೇಶಭರತಾತ್ಮಜಃ| ನಿದಾನಸ್ಥಾನಮಕರೋತ್ ಸುಸ್ಪಷ್ಟಂ ಡಲ್ಹ(ಹ್ಲ)ಣೋ ಭಿಷಕ್| ಇತಿ ಶ್ರೀಡಲ್ಹ(ಹ್ಲ)ಣವಿರಚಿತಾಯಾಂ ನಿಬನ್ಧಸಙ್ಗ್ರಹಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಸಮಸ್ತನಿಬನ್ಧಾರ್ಥಜ್ಞಾಪಿಕಾಯಾಂ ಸುಶ್ರುತಟೀಕಾಯಾಂ ನಿದಾನಸ್ಥಾನೇ ಷೋಡಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೧೬||