Adhikarana ൧ (൧-൨) · Śloka ൨
അഥാതഃ കുഷ്ഠനിദാനം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ ||൧|| യഥോവാച ഭഗവാന് ധന്വന്തരിഃ ||൨||
View original
अथातः कुष्ठनिदानं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
അഥേത്യാദി||൧-൨||
AYANAACADEMYby Dr Vijaya Dwarampudi
Open Academy navigation
൫. കുഷ്ഠനിദാനമ്
Adhikarana ൨ (൩) · Śloka ൩
മിഥ്യാഹാരാചാരസ്യ വിശേഷാദ്ഗുരുവിരുദ്ധാസാത്മ്യാജീര്ണാഹിതാശിനഃ സ്നേഹപീതസ്യ വാന്തസ്യ വാ വ്യായാമഗ്രാമ്യധര്മസേവിനോ ഗ്രാമ്യാനൂപൌദകമാംസാനി വാ പയസാऽഭീക്ഷ്ണമശ്നതോ യോ വാ മജ്ജത്യപ്സൂഷ്മാഭിതപ്തഃ സഹസാ ഛര്ദിം വാ പ്രതിഹന്തി, തസ്യ പിത്തശ്ലേഷ്മാണൌ പ്രകുപിതൌ പരിഗൃഹ്യാനിലഃ പ്രവൃദ്ധസ്തിര്യഗ്ഗാഃ സിരാഃ സമ്പ്രപദ്യ സമുദ്ധൂയ ബാഹ്യം മാര്ഗം പ്രതി സമന്താദ്വിക്ഷിപതി, യത്ര യത്ര ച ദോഷോ വിക്ഷിപ്തോ നിശ്ചരതി തത്ര തത്ര മണ്ഡലാനി പ്രാദുര്ഭവന്തി, ഏവം സമുത്പന്നസ്ത്വചി ദോഷസ്തത്ര തത്ര ച പരിവൃദ്ധിം പ്രാപ്യാപ്രതിക്രിയമാണോऽഭ്യന്തരം പ്രതിപദ്യതേ ധാതൂനഭിദൂഷയന് ||൩||
View original
मिथ्याहाराचारस्य विशेषाद्गुरुविरुद्धासात्म्याजीर्णाहिताशिनः स्नेहपीतस्य वान्तस्य वा व्यायामग्राम्यधर्मसेविनो ग्राम्यानूपौदकमांसानि वा पयसाऽभीक्ष्णमश्नतो यो वा मज्जत्यप्सूष्माभितप्तः सहसा छर्दिं वा प्रतिहन्ति, तस्य पित्तश्लेष्माणौ प्रकुपितौ परिगृह्यानिलः प्रवृद्धस्तिर्यग्गाः सिराः सम्प्रपद्य समुद्धूय बाह्यं मार्गं प्रति समन्ताद्विक्षिपति, यत्र यत्र च दोषो विक्षिप्तो निश्चरति तत्र तत्र मण्डलानि प्रादुर्भवन्ति, एवं समुत्पन्नस्त्वचि दोषस्तत्र तत्र च परिवृद्धिं प्राप्याप्रतिक्रियमाणोऽभ्यन्तरं प्रतिपद्यते धातूनभिदूषयन् ||३||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ഇദാനീം ഹേതുമാഹ- മിഥ്യേത്യാദി| മിഥ്യാഹാരാചാരസ്യ ശാസ്ത്രോക്തവിധിഭ്രഷ്ടാഹാരാചാരസ്യേത്യര്ഥഃ| സമ്പ്രാപ്തിമാഹ- തസ്യേത്യാദി| തസ്യ മിഥ്യാഹാരാചാരസ്യേത്യാദികസ്യ| സമുദ്ഭൂയ ആക്ഷിപ്യ, സമന്താത് സര്വത്ര; ഏതേന സര്വദേഹഗതത്വം രോഗസ്യ സൂചയതി||൩||
Adhikarana ൩ (൪) · Śloka ൪
തസ്യ പൂര്വരൂപാണി- ത്വക്പാരുഷ്യമകസ്മാദ്രോമഹര്ഷഃ കണ്ഡൂഃ സ്വേദബാഹുല്യമസ്വേദനം വാऽങ്ഗപ്രദേശാനാം സ്വാപഃ ക്ഷതവിസര്പണമസൃജഃ കൃഷ്ണതാ ചേതി ||൪||
View original
तस्य पूर्वरूपाणि- त्वक्पारुष्यमकस्माद्रोमहर्षः कण्डूः स्वेदबाहुल्यमस्वेदनं वाऽङ्गप्रदेशानां स्वापः क्षतविसर्पणमसृजः कृष्णता चेति ||४||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
പൂര്വരൂപമാഹ- തസ്യേത്യാദി| അകസ്മാത് കാരണം വിനാ| സ്വാപഃ സ്പര്ശാജ്ഞാനമ്||൪||
Adhikarana ൪ (൫) · Śloka ൫
തത്ര സപ്ത മഹാകുഷ്ഠാനി, ഏകാദശ ക്ഷുദ്രകുഷ്ഠാനി, ഏവമഷ്ടാദശ കുഷ്ഠാനി ഭവന്തി | തത്ര മഹാകുഷ്ഠാന്യരുണോദുമ്ബരര്ഷ്യ(ര്ക്ഷ)ജിഹ്വകപാലകാകണകപുണ്ഡരീകദദ്രുകുഷ്ഠാനീതി | ക്ഷുദ്രകുഷ്ഠാന്യപി സ്ഥൂലാരുഷ്കം മഹാകുഷ്ഠമേകകുഷ്ഠം ചര്മദലം വിസര്പഃ പരിസര്പഃ സിധ്മം വിചര്ചികാ കിടിഭം (മം) പാമാ രകസാ ചേതി ||൫||
View original
तत्र सप्त महाकुष्ठानि, एकादश क्षुद्रकुष्ठानि, एवमष्टादश कुष्ठानि भवन्ति | तत्र महाकुष्ठान्यरुणोदुम्बरर्ष्य(र्क्ष)जिह्वकपालकाकणकपुण्डरीकदद्रुकुष्ठानीति | क्षुद्रकुष्ठान्यपि स्थूलारुष्कं महाकुष्ठमेककुष्ठं चर्मदलं विसर्पः परिसर्पः सिध्मं विचर्चिका किटिभं (मं) पामा रकसा चेति ||५||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ഇദാനീം സങ്ഖ്യാമാഹ- തത്രേത്യാദി| മഹത്ത്വമുത്തരോത്തരധാത്വനുപ്രവേശാത്| ഏകാദശകുഷ്ഠാനാം ക്ഷുദ്രത്വമുത്തരോത്തരധാത്വനനുപ്രവേശാത്| അഷ്ടാദശ കുഷ്ഠാനി ഭവന്തീതി ദിങ്മാത്രമിദം ദര്ശിതം, കുഷ്ഠാനാമനിയതസങ്ഖ്യത്വാത്; തഥാ ച ചരകഃ- “സപ്തവിധോऽഷ്ടാദശവിധോऽസങ്ഖ്യേയവിധോ വാ” (ച. നി. ൫) ഇതി| മഹാകുഷ്ഠാനി നാമതഃ പ്രാഹ- തത്ര മഹാകുഷ്ഠാനീത്യാദി| ക്ഷുദ്രകുഷ്ഠാനി നാമതഃ പ്രാഹ- ക്ഷുദ്രകുഷ്ഠാന്യപീത്യാദി||൫||
Adhikarana ൫ (൬) · Śloka ൬
സര്വാണി കുഷ്ഠാനി സവാതാനി സപിത്താനി സശ്ലേഷ്മാണി സക്രിമീണി ച ഭവന്തി, ഉത്സന്നതസ്തു ദോഷഗ്രഹണമഭിഭവാത് ||൬||
View original
सर्वाणि कुष्ठानि सवातानि सपित्तानि सश्लेष्माणि सक्रिमीणि च भवन्ति, उत्सन्नतस्तु दोषग्रहणमभिभवात् ||६||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
സര്വേഷ്വേവ കുഷ്ഠേഷു സര്വേഷാമേവ ദോഷാണാം ക്രിമീണാം ച സമ്ഭവം ദര്ശയന്നാഹ- സര്വാണീത്യാദി| സര്വാണി ക്ഷുദ്രാണി മഹാന്തി ച| കഥം തര്ഹി വാതേനാരുണമിത്യാദീത്യാശങ്ക്യാഹ- ഉത്സന്നതസ്തു ദോഷഗ്രഹണമഭിഭവാദിതി; ഉത്സന്നത ഔത്കട്യാത് ദോഷഗ്രഹണമ്, അഭിഭവാത് ‘ഇതരദോഷയോഃ’ ഇതി ശേഷഃ||൬||
Adhikarana ൬ (൭) · Śloka ൭
തത്ര വാതേനാരുണം, പിത്തേനോദുമ്ബരര്ഷ്യ(ര്ക്ഷ)ജിഹ്വകപാലകാകണകാനി, ശ്ലേഷ്മണാ പുണ്ഡരീകം ദദ്രുകുഷ്ഠം ചേതി | തേഷാം മഹത്ത്വം ക്രിയാഗുരുത്വമുത്തരോത്തരം ധാത്വനുപ്രവേശാദസാധ്യത്വം ചേതി ||൭||
View original
तत्र वातेनारुणं, पित्तेनोदुम्बरर्ष्य(र्क्ष)जिह्वकपालकाकणकानि, श्लेष्मणा पुण्डरीकं दद्रुकुष्ठं चेति | तेषां महत्त्वं क्रियागुरुत्वमुत्तरोत्तरं धात्वनुप्रवेशादसाध्यत्वं चेति ||७||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
യസ്യ ദോഷസ്യ യസ്മിന് കുഷ്ഠേ ഔത്കട്യം തേന തദ്ദര്ശയന്നാഹ- തത്രേത്യാദി| തത്രാരുണാദീനാം സപ്താനാം മഹത്ത്വാദിഷു ഹേതും ദര്ശയന്നാഹ- തേഷാമിത്യാദി| അനുശബ്ദേന പശ്ചാദര്ഥവാചിനാ മഹത്വേऽസാധ്യത്വേऽപി കാകണകവര്ജം കാലാന്തരം ച സൂച്യതേ; കാകണകം പുനരുത്പത്താവേവാസാധ്യം, വ്യാധിസ്വഭാവാത്| അസാധ്യത്വം ചേതി ചകാരോ ധാത്വനുപ്രവേശാച്ചേത്യനന്തരം ദ്രഷ്ടവ്യഃ; തേനാനുക്തമാരമ്ഭകദോഷമഹത്ത്വം സമുച്ചിനോതി||൭||
Adhikarana ൭ (൮) · Śloka ൮
തത്ര, വാതേനാരുണാഭാനി തനൂനി വിസര്പീണി തോദഭേദസ്വാപയുക്താന്യരുണാനി | പിത്തേന പക്വോദുമ്ബരഫലാകൃതിവര്ണാന്യൌദുമ്ബരാണി , ഋഷ്യ(ക്ഷ)ജിഹ്വാപ്രകാശാനി ഖരാണി ഋഷ്യ(ക്ഷ)ജിഹ്വാനി, കൃഷ്ണകപാലികാപ്രകാശാനി കപാലകുഷ്ഠാനി, കാകണന്തികാഫലസദൃശാന്യതീവ രക്തകൃഷ്ണാനി കാകണകാനി ; തേഷാം ചതുര്ണാമപ്യോഷചോഷപരിദാഹധൂമായനാനി ക്ഷിപ്രോത്ഥാനപ്രപാകഭേദിത്വാനി ക്രിമിജന്മ ച സാമാന്യാനി ലിങ്ഗാനി | ശ്ലേഷ്മണാ പുണ്ഡരീകപത്രപ്രകാശാനി പൌണ്ഡരീകാണി, അതസീപുഷ്പവര്ണാനി താമ്രാണി വാ വിസര്പീണി പിഡകാവന്തി ച ദദ്രുകുഷ്ഠാനി; തയോര്ദ്വയോരപ്യുത്സന്നതാ പരിമണ്ഡലതാ കണ്ഡൂശ്ചിരോത്ഥാനത്വം ചേതി സാമാന്യാനി രൂപാണി ||൮||
View original
तत्र, वातेनारुणाभानि तनूनि विसर्पीणि तोदभेदस्वापयुक्तान्यरुणानि | पित्तेन पक्वोदुम्बरफलाकृतिवर्णान्यौदुम्बराणि , ऋष्य(क्ष)जिह्वाप्रकाशानि खराणि ऋष्य(क्ष)जिह्वानि, कृष्णकपालिकाप्रकाशानि कपालकुष्ठानि, काकणन्तिकाफलसदृशान्यतीव रक्तकृष्णानि काकणकानि ; तेषां चतुर्णामप्योषचोषपरिदाहधूमायनानि क्षिप्रोत्थानप्रपाकभेदित्वानि क्रिमिजन्म च सामान्यानि लिङ्गानि | श्लेष्मणा पुण्डरीकपत्रप्रकाशानि पौण्डरीकाणि, अतसीपुष्पवर्णानि ताम्राणि वा विसर्पीणि पिडकावन्ति च दद्रुकुष्ठानि; तयोर्द्वयोरप्युत्सन्नता परिमण्डलता कण्डूश्चिरोत्थानत्वं चेति सामान्यानि रूपाणि ||८||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
തത്ര മഹാകുഷ്ഠാനാം ലക്ഷണം ദര്ശയന്നാഹ- തത്ര വാതേനേത്യാദി| ഋഷ്യജിഹ്വാപ്രകാശാനീതി ഋഷ്യജിഹ്വായാ ഇവ പ്രകാശഃ സാദൃശ്യം യേഷാം താനി ഖരത്വയുക്താനി, ഋഷ്യോ നീലാണ്ഡഃ ‘രോരു ’ ഇതി പ്രസിദ്ധഃ; അന്യേ ‘ഋക്ഷ’ ഇതി പഠന്തി, ഋക്ഷോ ‘രീഛ’ ഇതി ലോകേ| കൃഷ്ണകപാലികാ കൃഷ്ണകര്കരാ| കാകണന്തികാ ഗുഞ്ജാ, ‘ചിരഹണ്ടികാ’ ഇതി പ്രസിദ്ധാ, തത്ഫലവദ്രക്താനി മധ്യേ കൃഷ്ണാനി| ഉദുമ്ബരാദീനാം പിത്തകൃതത്വം ദര്ശയന്നാഹ- തേഷാമിത്യാദി| ഉഷോऽനലസമീപ ഇവോപതാപഃ, പ്ലുഷ്ടസ്യേവ വേദനാവിശേഷ ഇത്യന്യേ; ചോഷ ആചൂഷ്യത ഇവ വേദനാവിശേഷഃ, പിപാസേത്യന്യേ; പരിദാഹഃ സര്വതോ ദാഹഃ; ധൂമായനം ധൂമോപഹതസ്യേവ, ‘ധൂമോദ്വമനമിവാങ്ഗാനാമ്’ ഇത്യേകേ| പുണ്ഡരീകദദ്രുകുഷ്ഠയോര്ലക്ഷണം ദര്ശയന്നാഹ- ശ്ലേഷ്മണേത്യാദി| പുണ്ഡരീകം ശ്വേതപദ്മമ്| ദദ്രുകുഷ്ഠം ദ്വിവിധം- സിതമസിതം ച; അസിതസ്യ മഹോപക്രമസാധ്യത്വാദനുബന്ധിത്വപ്രകര്ഷാച്ച മഹാകുഷ്ഠേഷു മധ്യേ സുശ്രുതേ പാഠഃ, സിതദദ്രുകുഷ്ഠസ്യ സുഖസാധ്യത്വാദുത്തരോത്തരധാത്വനുപ്രവേശാഭാവാത്തഥാऽത്യര്ഥപീഡാരഹിതത്വാച്ച ചരകേ ക്ഷുദ്രകുഷ്ഠേഷു മധ്യേ പാഠ ഇത്യദോഷഃ| ദദ്രുസിധ്മയോഃ സുശ്രുതചരകോദിതയോരഭിധാനഭേദ ഇതി ജേജ്ഝടഃ സമാദധതി, തന്നേച്ഛതി ഗയീ| തയോഃ പുണ്ഡരീകദദ്രുകുഷ്ഠയോഃ പിത്തകഫകൃതത്വം ദര്ശയന്നാഹ- തയോരിത്യാദി| പരിമണ്ഡലതാ പരിപൂര്ണമണ്ഡലതാ||൮||
Adhikarana ൮ (൯) · Śloka ൯
ക്ഷുദ്രകുഷ്ഠാന്യത ഊര്ധ്വം വക്ഷ്യാമഃ- സ്ഥൂലാനി സന്ധിഷ്വതിദാരുണാനി സ്ഥൂലാരുഷി സ്യുഃ കഠിനാന്യരൂംഷി |൯|
View original
क्षुद्रकुष्ठान्यत ऊर्ध्वं वक्ष्यामः- स्थूलानि सन्धिष्वतिदारुणानि स्थूलारुषि स्युः कठिनान्यरूंषि |९|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ക്ഷുദ്രകുഷ്ഠേഷു പ്രാക് സ്ഥൂലാരുഷ്കമാഹ- സ്ഥൂലാനീത്യാദി| സ്ഥൂലാനി സ്ഥൂലമൂലാനി| ദാരുണാനി കൃച്ഛ്രസാധ്യാനി| അരൂംഷി വ്രണാഃ|൯|-
Adhikarana ൯ (൯) · Śloka ൯
ത്വക്കോചഭേദസ്വപനാങ്ഗസാദാഃ കുഷ്ഠേ മഹത്പൂര്വയുതേ ഭവന്തി ||൯||
View original
त्वक्कोचभेदस्वपनाङ्गसादाः कुष्ठे महत्पूर्वयुते भवन्ति ||९||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
മഹാകുഷ്ഠലക്ഷണമാഹ- ത്വക്കോചേത്യാദി| ത്വക്ശബ്ദഃ കോചഭേദസ്വപ്നൈഃ സഹ പ്രത്യേകം സമ്ബധ്യതേ; തേന ത്വക്കോചഃ ത്വക്സങ്കോചഃ, ത്വഗ്ഭേദഃ ത്വഗ്വിദാരണം, ത്വക്സ്വപനം ത്വചോऽചേതനത്വമ്, അങ്ഗസാദോऽങ്ഗഗ്ലാനിഃ| കുഷ്ഠേ മഹത്പൂര്വയുത ഇതി മഹാകുഷ്ഠ ഇത്യര്ഥഃ||൯||
Adhikarana ൧൦ (൧൦) · Śloka ൧൦
കൃഷ്ണാരുണം യേന ഭവേച്ഛരീരം തദേകകുഷ്ഠം പ്രവദന്തി കുഷ്ഠമ് |൧൦|
View original
कृष्णारुणं येन भवेच्छरीरं तदेककुष्ठं प्रवदन्ति कुष्ठम् |१०|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ഏകകുഷ്ഠമാഹ- കുഷ്ണാരുണമിത്യാദി|൧൦|-
Adhikarana ൧൧ (൧൦) · Śloka ൧൦
സ്യുര്യേന കണ്ഡൂവ്യഥനൌഷചോഷാസ്തലേഷു തച്ചര്മദലം വദന്തി ||൧൦||
View original
स्युर्येन कण्डूव्यथनौषचोषास्तलेषु तच्चर्मदलं वदन्ति ||१०||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ചര്മദലമാഹ- സ്യുര്യേനേത്യാദി| ചോഷ ആചൂഷണമിവ| തലേഷു ഹസ്തപാദതലേഷു||൧൦||
Adhikarana ൧൨ (൧൧) · Śloka ൧൧
വിസര്പവത് സര്പതി സര്വതോ യസ്ത്വഗ്രക്തമാംസാന്യഭിഭൂയ ശീഘ്രമ് | മൂര്ച്ഛാവിദാഹാരതിതോദപാകാന് കൃത്വാ വിസര്പഃ സ ഭവേദ്വികാരഃ ||൧൧||
View original
विसर्पवत् सर्पति सर्वतो यस्त्वग्रक्तमांसान्यभिभूय शीघ्रम् | मूर्च्छाविदाहारतितोदपाकान् कृत्वा विसर्पः स भवेद्विकारः ||११||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
വിസര്പകുഷ്ഠലക്ഷണമാഹ- വിസര്പവദിത്യാദി| അത്രോക്തവിസര്പാഖ്യകുഷ്ഠസ്യ വക്ഷ്യമാണവിസര്പരോഗസ്യ ച ചിരവിസര്പണശീഘ്രവിസര്പണതോ ഭേദഃ||൧൧||
Adhikarana ൧൩ (൧൨) · Śloka ൧൨
ശനൈഃ ശരീരേ പിഡകാഃ സ്രവന്ത്യഃ സര്പന്തി യാസ്തം പരിസര്പമാഹുഃ |൧൨|
View original
शनैः शरीरे पिडकाः स्रवन्त्यः सर्पन्ति यास्तं परिसर्पमाहुः |१२|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
പരിസര്പമാഹ- ശനൈരിത്യാദി|൧൨|-
Adhikarana ൧൪ (൧൨) · Śloka ൧൨
കണ്ഡ്വന്വിതം ശ്വേതമപായി സിധ്മ വിദ്യാത്തനു പ്രായശ ഊര്ധ്വകായേ ||൧൨||
View original
कण्ड्वन्वितं श्वेतमपायि सिध्म विद्यात्तनु प्रायश ऊर्ध्वकाये ||१२||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
സിധ്മകുഷ്ഠമാഹ- കുണ്ഡ്വന്വിതമിത്യാദി| അപായി അകഷ്ടകാരി | പ്രായശ ഊര്ധ്വകായ ഇതി പ്രായഃശബ്ദോപാദാനാദധഃകായേऽപി കദാചിദ്ഭവതി| സിധ്മകുഷ്ഠം ദ്വിവിധം- പുഷ്പികാസിധ്മം, സിധ്മം ച; പുഷ്പികാസിധ്മസ്യ സുഖസാധ്യത്വാത് സുശ്രുതേ ക്ഷുദ്രകുഷ്ഠേഷു പാഠഃ, സിധ്മസ്യ ദുഃഖസാധ്യത്വാച്ചരകേ മഹാകുഷ്ഠേ പാഠ ഇത്യദോഷഃ||൧൨||
Adhikarana ൧൫ (൧൩) · Śloka ൧൩
രാജ്യോऽതികണ്ഡ്വര്തിരുജഃ സരൂക്ഷാ ഭവന്തി ഗാത്രേഷു വിചര്ചികായാമ് | കണ്ഡൂമതീ ദാഹരുജോപപന്നാ വിപാദികാ പാദഗതേയമേവ ||൧൩||
View original
राज्योऽतिकण्ड्वर्तिरुजः सरूक्षा भवन्ति गात्रेषु विचर्चिकायाम् | कण्डूमती दाहरुजोपपन्ना विपादिका पादगतेयमेव ||१३||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
വിചര്ചികാമാഹ- രാജ്യ ഇത്യാദി| രാജ്യോ രേഖാഃ, താശ്ച സരൂക്ഷാ ഭവന്തി| കണ്ഡ്വര്തിഃ ഖര്ജൂപീഡാ, രുജോ വേദനാഃ, അതിശബ്ദഃ കണ്ഡ്വര്തിരുഗ്ഭ്യാം സമ്ബധ്യതേ| ഗാത്രേഷു പാണിപാദേഷു| കണ്ഡൂമതീത്യാദി| ഇയമേവ വിചര്ചികാ പാദഗതാ യദാ സ്യാത്തദാ വിചര്ചികാസഞ്ജ്ഞാം വിഹായ വിപാദികാസഞ്ജ്ഞാം പ്രാപ്നോതീത്യര്ഥഃ||൧൩||
Adhikarana ൧൬ (൧൪) · Śloka ൧൪
യത് സ്രാവി വൃത്തം ഘനമുഗ്രകണ്ഡു തത് സ്നിഗ്ധകൃഷ്ണം കിടിഭം(മം) വദന്തി |൧൪|
View original
यत् स्रावि वृत्तं घनमुग्रकण्डु तत् स्निग्धकृष्णं किटिभं(मं) वदन्ति |१४|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
കിടിഭമാഹ- യദിത്യാദി| ‘രക്തകൃഷ്ണം’ ഇതി കേചിത് പഠന്തി|൧൪|-
Adhikarana ൧൭ (൧൪) · Śloka ൧൫
സാസ്രാവകണ്ഡൂപരിദാഹകാഭിഃ പാമാऽണുകാഭിഃ പിഡകാഭിരൂഹ്യാ ||൧൪|| സ്ഫോടൈഃ സദാഹൈരതി സൈവ കച്ഛൂഃ സ്ഫിക്പാണിപാദപ്രഭവൈര്നിരൂപ്യാ |൧൫|
View original
सास्रावकण्डूपरिदाहकाभिः पामाऽणुकाभिः पिडकाभिरूह्या ||१४|| स्फोटैः सदाहैरति सैव कच्छूः स्फिक्पाणिपादप्रभवैर्निरूप्या |१५|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
അഥ പാമാമാഹ,- സാസ്രാവേത്യാദി| സഹാസ്രാവകണ്ഡൂപരിദാഹകൈര്വര്തന്തേ യാഃ പിഡകാസ്താസ്തഥാവിധാഃ, താഭിരൂഹ്യാ പാമേതി സമ്ബന്ധഃ; യേ തു ‘സാസ്രാവകണ്ഡൂപരിദാഹവദ്ഭിഃ’ ഇതി പഠന്തി, തേ തു വ്യാഖ്യാനയന്തി- സാസ്രാവൌ യൌ കണ്ഡൂപരിദാഹൌ തദ്യുക്തൈഃ പുരുഷൈഃ കൃത്വാ, അണുകാഭിഃ പിഡകാഭിഃ കൃത്വാ, പാമാ ഊഹ്യാ ‘വൈദ്യൈഃ’ ഇതി ശേഷഃ| സൈവ കച്ഛൂരിതി സൈവ പാണ്യോഃ സ്ഫിജോശ്ച തീവ്രദാഹൈഃ സ്ഫോടൈരുപഗതാ കച്ഛൂരുച്യതേ||൧൪||-
Adhikarana ൧൮ (൧൫) · Śloka ൧൫
കണ്ഡ്വന്വിതാ യാ പിഡകാ ശരീരേ സംസ്രാവഹീനാ രകസോച്യതേ സാ ||൧൫||
View original
कण्ड्वन्विता या पिडका शरीरे संस्रावहीना रकसोच्यते सा ||१५||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
രകസാമാഹ- കണ്ഡ്വന്വിതേത്യാദി| ശരീരേ സകലേ കായേ||൧൫||
Adhikarana ൧൯ (൧൬) · Śloka ൧൬
അരുഃ സസിധ്മം രകസാ മഹച്ച യച്ചൈകകുഷ്ഠം കഫജാന്യമൂനി | വായോഃ പ്രകോപാത് പരിസര്പമേകം ശേഷാണി പിത്തപ്രഭവാണി വിദ്യാത് ||൧൬||
View original
अरुः ससिध्मं रकसा महच्च यच्चैककुष्ठं कफजान्यमूनि | वायोः प्रकोपात् परिसर्पमेकं शेषाणि पित्तप्रभवाणि विद्यात् ||१६||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ഇദാനീം കസ്മിന് ക്ഷുദ്രകുഷ്ഠേ കസ്യാധിക്യമിത്യാഹ- അരുരിത്യാദി| അരുഃ സ്ഥൂലാരുഷ്കമ്| ശേഷാണി വിസര്പകിടിഭവിചര്ചികാപാമാചര്മദലാനി| അരുഃ സസിധ്മമിത്യാദി| ജേജ്ഝടേന സ്വകപോലകല്പിതഃ ശ്ലോക ഇതി ഗയദാസോ ന മന്യതേ, യസ്മാദേകകുഷ്ഠം മഹാകുഷ്ഠം ച വാതാദേവ ഭവതി ന കഫാത്, പരിസര്പം പിത്താത്; പാഠാന്തരം ചാത്ര ‘അരുഷ്കം’ ഇത്യാദി പഠതി, തച്ചാഭാവാന്ന ലിഖിതമ്||൧൬||
Adhikarana ൨൦ (൧൭) · Śloka ൧൭
കിലാസമപി കുഷ്ഠവികല്പ ഏവ; തത്ത്രിവിധം- വാതേന, പിത്തേന, ശ്ലേഷ്മണാ ചേതി | കുഷ്ഠകിലാസയോരന്തരം- ത്വഗ്ഗതമേവ കിലാസമപരിസ്രാവി ച | തദ്വാതേന മണ്ഡലമരുണം പരുഷം പരിധ്വംസി ച, പിത്തേന പദ്മപത്രപ്രതീകാശം സപരിദാഹം ച, ശ്ലേഷ്മണാ ശ്വേതം സ്നിഗ്ധം ബഹലം കണ്ഡൂമച്ച | തേഷു സമ്ബദ്ധമണ്ഡലമന്തേജാതം രക്തരോമ ചാസാധ്യമഗ്നിദഗ്ധം ച ||൧൭||
View original
किलासमपि कुष्ठविकल्प एव; तत्त्रिविधं- वातेन, पित्तेन, श्लेष्मणा चेति | कुष्ठकिलासयोरन्तरं- त्वग्गतमेव किलासमपरिस्रावि च | तद्वातेन मण्डलमरुणं परुषं परिध्वंसि च, पित्तेन पद्मपत्रप्रतीकाशं सपरिदाहं च, श्लेष्मणा श्वेतं स्निग्धं बहलं कण्डूमच्च | तेषु सम्बद्धमण्डलमन्तेजातं रक्तरोम चासाध्यमग्निदग्धं च ||१७||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
കിലാസം നിര്ദിശന്നാഹ- കിലാസമപീത്യാദി| അപിശബ്ദഃ സമ്ഭാവനായാം, തേന കിലാസം കുഷ്ഠവികൃതിരിതി സമ്ഭാവ്യതേ; അന്യേ തു, കിമപി കിലാസം കുഷ്ഠവികല്പോ ന ഭവതീത്യപിശബ്ദാദാഹുഃ; കിം തത് കിലാസം കുഷ്ഠവികല്പോ ന ഭവതി? ഉച്യതേ- ത്വഗ്ഗതമപരിസ്രാവി ചേതി; അന്തരം ഭേദഃ| ത്വഗ്ഗതമിതി കുഷ്ഠം ത്വഗ്രക്തമാംസമധിഷ്ഠായ ത്വചി ദര്ശയത്യാത്മാനം, കിലാസം തു ത്വചമേവ കേവലാമധിതിഷ്ഠതീത്യര്ഥഃ| അന്യേ തു ‘ത്വഗ്ഗതമേവ കിലാസസഞ്ജ്ഞം, തദേവ ധാത്വനുപ്രവേശാച്ഛ്വിത്രസഞ്ജ്ഞമ്’ ഇത്യാഹുഃ| തഥാ ച വിശ്വാമിത്രഃ,- “ത്വഗ്ഗതം തു യദസ്രാവി കിലാസം തത് പ്രകീര്തിതമ്| യദാ ത്വചമതിക്രമ്യ തദ്ധാതൂനവഗാഹതേ|| ഹിത്വാ കിലാസസഞ്ജ്ഞാം ച ശ്വിത്രസഞ്ജ്ഞാം ലഭേത തത്”- ഇതി| വാതാദിജാനാം കിലാസാനാം ലക്ഷണമാഹ- തദ്വാതേനേത്യാദി| പരിധ്വംസീതി ഘൃഷ്ടം സദ്രജോ വിമുഞ്ചതീത്യര്ഥഃ| ബഹലം സ്ഥൂലമ്| അതഃ പരമസാധ്യാവധാരണം- തേഷ്വിത്യാദി| തേഷു വാതപിത്തശ്ലേഷ്മജേഷു കിലാസേഷു| സമ്ബദ്ധമണ്ഡലമിതി പരസ്പരമഭിന്നമണ്ഡലമിത്യര്ഥഃ| അന്തേ ജാതമ് ഓഷ്ഠപാണിപാദഗുഹ്യജമ്; അന്യേ ത്വത്ര ‘അന്തര്ജാതരക്തരോമ ച’ ഇതി പഠന്തി; അന്തര്മധ്യേ ജാതാനി രക്താനി ലോമാനി യത്ര തത്തഥാ; തേ ചാചാര്യാ ‘അഗ്നിദഗ്ധം ച’ ഇതി ചകാരേണ പാണിപാദഗുഹ്യൌഷ്ഠജമനുക്തമപ്യസാധ്യം സമുച്ചിന്വന്തി||൧൭||
Adhikarana ൨൧ (൧൮) · Śloka ൧൮
കുഷ്ഠേഷു തു ത്വക്സങ്കോചസ്വാപസ്വേദശോഫഭേദകൌണ്യസ്വരോപഘാതാ വാതേന, പാകാവദരണാങ്ഗുലിപതനകര്ണനാസാഭങ്ഗാക്ഷിരാഗസത്ത്വോത്പത്തയഃ പിത്തേന, കണ്ഡൂവര്ണഭേദശോഫാസ്രാവഗൌരവാണി ശ്ലേഷ്മണാ ||൧൮||
View original
कुष्ठेषु तु त्वक्सङ्कोचस्वापस्वेदशोफभेदकौण्यस्वरोपघाता वातेन, पाकावदरणाङ्गुलिपतनकर्णनासाभङ्गाक्षिरागसत्त्वोत्पत्तयः पित्तेन, कण्डूवर्णभेदशोफास्रावगौरवाणि श्लेष्मणा ||१८||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
കുഷ്ഠാനാം സങ്ക്ഷേപേണോക്തത്വാദനുക്തമപി ദോഷലിങ്ഗം ദര്ശയന്നാഹ- കുഷ്ഠേഷ്വിത്യാദി| വാതകാര്യേഷു സ്വേദശ്ചിന്ത്യഃ| ‘ത്വക്സങ്കോചസ്വാപാസ്വേദൌ’ ഇത്യന്യേ പഠന്തി, തത്ര നഞ് സ്വേദനിഷേധാര്ഥഃ; ‘വ്യാധിസ്വഭാവാത് സ്വേദോऽപി സ്യാത്’ ഇത്യപരേ| കൌണ്യം നഷ്ടകരതാ| സത്ത്വോത്പത്തയഃ ക്രിമീണാം ജന്മാനി ||൧൮||
Adhikarana ൨൨ (൧൯) · Śloka ൧൯
തത്രാദിബലപ്രവൃത്തം പൌണ്ഡരീകം കാകണം ചാസാധ്യമ് ||൧൯||
View original
तत्रादिबलप्रवृत्तं पौण्डरीकं काकणं चासाध्यम् ||१९||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
തേഷാമസാധ്യതാം ദര്ശയന്നാഹ- തത്രേത്യാദി| പുണ്ഡരീകമാദിബലപ്രവൃത്തം ശുക്രശോണിതദോഷജമസാധ്യമ്| നനു ചാദിബലപ്രവൃത്തമന്യദപി കുഷ്ഠമസാധ്യമേവ, യദാഹ ചരകഃ,- “യേ ചാപി കേചിത് കുലജാ വികാരാസ്താംശ്ചാപ്യസാധ്യാന് പ്രവദന്തി തജ്ജ്ഞാഃ” (ച. ചി. ൬) ഇതി; കുലജാ ഇത്യനേന ദുഷ്ടശുക്രശോണിതജാ ഉച്യന്തേ| പുണ്ഡരീകഗ്രഹണം സര്വേഷാമേവ മഹാകുഷ്ഠാനാമുപലക്ഷണം; തേഷാമേവോത്തരോത്തരധാത്വനുക്രമേണ ശുക്രധാതോര്ദുഷ്ടിജനനസാമര്ഥ്യാത്| ഏതേന ക്ഷുദ്രകുഷ്ഠേഷ്വാദിബലപ്രവൃത്തത്വം നാസ്തി, ഉത്തരോത്തരധാത്വനനുക്രമണാഭാവേന ശുക്രദോഷകരണേऽസാമര്ഥ്യാത്| കാകണകം ചാസാധ്യമ്, ഉത്പത്താവേവ ത്രിദോഷബലപ്രവൃത്തത്വാത്; ധാത്വനുക്രമണേന ഹി മഹാകുഷ്ഠാനാമസ്ഥിമജ്ജശുക്രഗതാനാമസാധ്യത്വമുപരിഷ്ഠാദേവ വക്ഷ്യതി||൧൯||
Adhikarana ൨൩ (൨൦-൨൧) · Śloka ൨൧
ഭവന്തി ചാത്ര- യഥാ വനസ്പതിര്ജാതഃ പ്രാപ്യ കാലപ്രകര്ഷണമ് | അന്തര്ഭൂമിം വിഗാഹേത മൂലൈര്വൃഷ്ടിവിവര്ധിതൈഃ ||൨൦|| ഏവം കുഷ്ഠം സമുത്പന്നം ത്വചി കാലപ്രകര്ഷതഃ | ക്രമേണ ധാതൂന് വ്യാപ്നോതി നരസ്യാപ്രതികാരിണഃ ||൨൧||
View original
भवन्ति चात्र- यथा वनस्पतिर्जातः प्राप्य कालप्रकर्षणम् | अन्तर्भूमिं विगाहेत मूलैर्वृष्टिविवर्धितैः ||२०|| एवं कुष्ठं समुत्पन्नं त्वचि कालप्रकर्षतः | क्रमेण धातून् व्याप्नोति नरस्याप्रतिकारिणः ||२१||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ഇദാനീമപ്രതികാരിണ ഉത്തരോത്തരധാത്വനുക്രമണേ ദൃഷ്ടാന്തം ദര്ശയന്നാഹ- ഭവന്തി ചാത്രേത്യാദി| യഥാ വനസ്പതിര്വൃക്ഷഃ, കാലപ്രകര്ഷണം കാലാധിക്യം പ്രാപ്യ, മൂലൈഃ കൃത്വാ, അന്തര്ഭൂമിം വിഗാഹേതേതി സമ്ബന്ധഃ| ത്വചീതി അത്ര ത്വക്ശബ്ദേന രസ ഉക്തഃ, രസാരബ്ധത്വാത്; തേന രസസ്ഥമിത്യര്ഥഃ||൨൦-൨൧||
Adhikarana ൨൪ (൨൨-൨൮) · Śloka ൨൮
സ്പര്ശഹാനിഃ സ്വേദനത്വമീഷത്കണ്ഡൂശ്ച ജായതേ | വൈവര്ണ്യം രൂക്ഷഭാവശ്ച കുഷ്ഠേ ത്വചി സമാശ്രിതേ ||൨൨|| ത്വക്സ്വാപോ രോമഹര്ഷശ്ച സ്വേദസ്യാഭിപ്രവര്തനമ് | കണ്ഡൂര്വിപൂയകശ്ചൈവ കുഷ്ഠേ ശോണിതസംശ്രിതേ ||൨൩|| ബാഹുല്യം വക്രശോഷശ്ച കാര്കശ്യം പിഡകോദ്ഗമഃ | തോദഃ സ്ഫോടഃ സ്ഥിരത്വം ച കുഷ്ഠേ മാംസസമാശ്രിതേ ||൨൪|| ദൌര്ഗന്ധ്യമുപദേഹശ്ച പൂയോऽഥ ക്രിമയസ്തഥാ | ഗാത്രാണാം ഭേദനം ചാപി കുഷ്ഠേ മേദഃസമാശ്രിതേ ||൨൫|| നാസാഭങ്ഗോऽക്ഷിരാഗശ്ച ക്ഷതേ ച ക്രിമിസമ്ഭവഃ | ഭവേത് സ്വരോപഘാതശ്ച ഹ്യസ്ഥിമജ്ജസമാശ്രിതേ ||൨൬|| കൌണ്യം ഗതിക്ഷയോऽങ്ഗാനാം സമ്ഭേദഃ ക്ഷതസര്പണമ് | ശുക്രസ്ഥാനഗതേ ലിങ്ഗം പ്രാഗുക്താനി തഥൈവ ച ||൨൭|| സ്ത്രീപുംസയോഃ കുഷ്ഠദോഷാദ്ദുഷ്ടശോണിതശുക്രയോഃ | യദപത്യം തയോര്ജാതം ജ്ഞേയം തദപി കുഷ്ഠിതമ് ||൨൮||
View original
स्पर्शहानिः स्वेदनत्वमीषत्कण्डूश्च जायते | वैवर्ण्यं रूक्षभावश्च कुष्ठे त्वचि समाश्रिते ||२२|| त्वक्स्वापो रोमहर्षश्च स्वेदस्याभिप्रवर्तनम् | कण्डूर्विपूयकश्चैव कुष्ठे शोणितसंश्रिते ||२३|| बाहुल्यं वक्रशोषश्च कार्कश्यं पिडकोद्गमः | तोदः स्फोटः स्थिरत्वं च कुष्ठे मांससमाश्रिते ||२४|| दौर्गन्ध्यमुपदेहश्च पूयोऽथ क्रिमयस्तथा | गात्राणां भेदनं चापि कुष्ठे मेदःसमाश्रिते ||२५|| नासाभङ्गोऽक्षिरागश्च क्षते च क्रिमिसम्भवः | भवेत् स्वरोपघातश्च ह्यस्थिमज्जसमाश्रिते ||२६|| कौण्यं गतिक्षयोऽङ्गानां सम्भेदः क्षतसर्पणम् | शुक्रस्थानगते लिङ्गं प्रागुक्तानि तथैव च ||२७|| स्त्रीपुंसयोः कुष्ठदोषाद्दुष्टशोणितशुक्रयोः | यदपत्यं तयोर्जातं ज्ञेयं तदपि कुष्ठितम् ||२८||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ധാതുഗതകുഷ്ഠാനാം ലക്ഷണമാഹ- സ്പര്ശഹാനിരിത്യാദി| “പ്രാഗേവ രസധാതും ക്രോഡീകൃത്യ ദോഷാഃ കുഷ്ഠാരമ്ഭകാഃ, അതോ രസധാതുലക്ഷണം നോക്തമ്” ഇത്യേകേ; അപരേ ത്വക്ശബ്ദേന രസമാഹുഃ| ജായത ഇത്യത്രാപി സമ്ബധ്യതേ| വിപൂയകോ ദുര്ഗന്ധതാ| ശോണിതസംശ്രിതേ ഇതി ‘ജായതേ’ ഇത്യത്രാപി സമ്ബധ്യതേ| ബാഹുല്യം സ്ഥൂലമണ്ഡലതാ| സ്ഫോടഃ ത്വചഃ സ്ഫുടനമ്| സ്ഥിരത്വം കഠിനമണ്ഡലതാ| കേചിദത്രാന്യഥാ പഠന്തി, സ ച പാഠോऽഭാവാന്ന ലിഖിതഃ| അത്രാപി ‘ജായതേ’ ഇത്യധ്യാഹാരഃ| ഉപദേഹോ മലവൃദ്ധിഃ| അത്രാപി കേചിദന്യഥാ ശ്ലോകം പഠന്തി, സോऽപി പാഠോऽഭാവാന്ന ലിഖിതഃ| ശുക്രഗതസ്യ കുഷ്ഠസ്യ ലിങ്ഗം ദര്ശയന്നാഹ- കൌണ്യമിത്യാദി| തദപീത്യപിശബ്ദാത് പൂര്വോക്താന്യപി രസാദിമജ്ജാന്തഗതാനി ലിങ്ഗാനി ഭവന്തി| കുഷ്ഠിതം സഞ്ജാതകുഷ്ഠമ്; അന്യേ തു ‘കുഷ്ഠവത്’ ഇതി പഠന്തി, കുഷ്ഠസഹിതമിത്യര്ഥഃ; അന്യേ ‘കുഷ്ഠിലമ്’ ഇതി പഠന്തി, തത്രാപി സ ഏവാര്ഥഃ| യദാ സ്ത്രീപുംസയോഃ കുഷ്ഠിനോര്ബീജമുപഹതം സ്യാത്തദാ തയോഃ പ്രജാ നോത്പദ്യതേ; ഉപതപ്തമാത്രബീജയോഃ പുനഃ പ്രജോപതാപ ഉത്പദ്യതേ||൨൨-൨൮||
Adhikarana ൨൫ (൨൯) · Śloka ൨൯
കുഷ്ഠമാത്മവതഃ സാധ്യം ത്വഗ്രക്തപിശിതാശ്രിതമ് | മേദോഗതം ഭവേദ്യാപ്യമസാധ്യമത ഉത്തരമ് ||൨൯||
View original
कुष्ठमात्मवतः साध्यं त्वग्रक्तपिशिताश्रितम् | मेदोगतं भवेद्याप्यमसाध्यमत उत्तरम् ||२९||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ഇദാനീം ധാത്വനുക്രമേऽപി സാധ്യാദിഭേദം ദര്ശയന്നാഹ- കുഷ്ഠമിത്യാദി| ആത്മവതോ ജിതേന്ദ്രിയസ്യ||൨൯||
Adhikarana ൨൬ (൩൦) · Śloka ൩൦
ബ്രഹ്മസ്ത്രീസജ്ജനവധപരസ്വഹരണാദിഭിഃ | കര്മഭിഃ പാപരോഗസ്യ പ്രാഹുഃ കുഷ്ഠസ്യ സമ്ഭവമ് ||൩൦||
View original
ब्रह्मस्त्रीसज्जनवधपरस्वहरणादिभिः | कर्मभिः पापरोगस्य प्राहुः कुष्ठस्य सम्भवम् ||३०||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
കുഷ്ഠസ്യ കര്മജത്വം ദര്ശയന്നാഹ- ബ്രഹ്മസ്ത്രീത്യാദി| സജ്ജനഃ സത്പുരുഷഃ| പരസ്വം പരദ്രവ്യമ്||൩൦||
Adhikarana ൨൭ (൩൧-൩൨) · Śloka ൩൨
മ്രിയതേ യദി കുഷ്ഠേന പുനര്ജാതേऽപി ഗച്ഛതി | നാതഃ കഷ്ടതരോ രോഗോ യഥാ കുഷ്ഠം പ്രകീര്തിതമ് ||൩൧|| ആഹാരാചാരയോഃ പ്രോക്താമാസ്ഥായ മഹതീം ക്രിയാമ് | ഔഷധീനാം വിശിഷ്ടാനാം തപസശ്ച നിഷേവണാത് | യസ്തേന മുച്യതേ ജന്തുഃ സ പുണ്യാം ഗതിമാപ്നുയാത് ||൩൨||
View original
म्रियते यदि कुष्ठेन पुनर्जातेऽपि गच्छति | नातः कष्टतरो रोगो यथा कुष्ठं प्रकीर्तितम् ||३१|| आहाराचारयोः प्रोक्तामास्थाय महतीं क्रियाम् | औषधीनां विशिष्टानां तपसश्च निषेवणात् | यस्तेन मुच्यते जन्तुः स पुण्यां गतिमाप्नुयात् ||३२||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
കുഷ്ഠം ദീര്ഘരോഗാണാം പ്രധാനമിതി ജന്മാന്തരേऽപി തദനുബന്ധം ദര്ശയന്നാഹ- മ്രിയത ഇത്യാദി| ഗച്ഛതി അനുഗതം ഭവതീത്യര്ഥഃ, കുഷ്ഠജനകസ്യ കര്മണോऽക്ഷീണത്വാത്| ആസ്ഥായ ആശ്രിത്യ| സ പുണ്യാം ഗതിമാപ്നുയാത്, ക്ഷീണപാപത്വാത്||൩൧-൩൨||
Adhikarana ൨൮ (൩൩-൩൪) · Śloka ൩൪
പ്രസങ്ഗാദ്ഗാത്രസംസ്പര്ശാന്നിശ്വാസാത് സഹഭോജനാത് | സഹശയ്യാസനാച്ചാപി വസ്ത്രമാല്യാനുലേപനാത് ||൩൩|| കുഷ്ഠം ജ്വരശ്ച ശോഷശ്ച നേത്രാഭിഷ്യന്ദ ഏവ ച | ഔപസര്ഗികരോഗാശ്ച സങ്ക്രാമന്തി നരാന്നരമ് ||൩൪||
View original
प्रसङ्गाद्गात्रसंस्पर्शान्निश्वासात् सहभोजनात् | सहशय्यासनाच्चापि वस्त्रमाल्यानुलेपनात् ||३३|| कुष्ठं ज्वरश्च शोषश्च नेत्राभिष्यन्द एव च | औपसर्गिकरोगाश्च सङ्क्रामन्ति नरान्नरम् ||३४||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
സംസര്ഗസമ്ഭവപ്രധാനം കുഷ്ഠമാശ്രിത്യ കുഷ്ഠിപ്രഭൃതീനാം സംസര്ഗപരിഹാരം ദര്ശയന്നാഹ- പ്രസങ്ഗാദിത്യാദി| പ്രസങ്ഗാദിതി പ്രസങ്ഗേന അഭ്യാസേന കൃതാത്, പുനഃ പുനഃ കൃതാദിത്യര്ഥഃ| ഇദം വിശേഷണം ഗാത്രസംസ്പര്ശാദിഭിഃ സര്വൈഃ സഹ പ്രത്യേകം സമ്ബധ്യതേ| സഹശയ്യാസനാദിതി ഏകശയ്യാസനസ്ഥിതേഃ| മാല്യം പുഷ്പമ്| ഔപസര്ഗികരോഗാഃ ശീതലികാദയഃ| സങ്ക്രാമന്തി ആവിശന്തി||൩൩-൩൪||
Adhikarana പുഷ്പികാ · Śloka ൫
ഇതി സുശ്രുതസംഹിതായാം നിദാനസ്ഥാനേ കുഷ്ഠനിദാനം നാമ പഞ്ചമോऽധ്യായഃ ||൫||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां निदानस्थाने कुष्ठनिदानं नाम पञ्चमोऽध्यायः ||५||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ഇതി ശ്രീഡല്ഹ(ഹ്ല)ണവിരചിതായാം നിബന്ധസങ്ഗ്രഹാഖ്യായാം സുശ്രുതവ്യാഖ്യായാം നിദാനസ്ഥാനേ പഞ്ചമോऽധ്യായഃ||൫||