Adhikarana ౧ (౧-౨) · Śloka ౨
అథాతోఽశ్మరీణాం నిదానం వ్యాఖ్యాస్యామః ||1|| యథోవాచ భగవాన్ ధన్వంతరిః ||2||
अथातोऽश्मरीणां निदानं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
అథేత్యాది| నిదానం హేతులక్షణనిర్దేశః||1-2||
Adhikarana ౨ (౩) · Śloka ౩
చతస్రోఽశ్మర్యో భవంతి; శ్లేష్మాధిష్ఠానాః; తద్యథా- శ్లేష్మణా, వాతేన, పిత్తేన, శుక్రేణ చేతి ||3||
चतस्रोऽश्मर्यो भवन्ति; श्लेष्माधिष्ठानाः; तद्यथा- श्लेष्मणा, वातेन, पित्तेन, शुक्रेण चेति ||३||
🔊 Audio coming soon
చతస్ర ఇత్యాది| చతస్రోఽశ్మర్యో భవంతీతి ఛేదః| తిస్ర ఏవ శ్లేష్మాధిష్ఠానాః, శుక్రాశ్మరీ తు శుక్రాధిష్ఠానా; అన్యే తు శుక్రాశ్మర్యపి శ్లేష్మాధిష్ఠానైవ, ‘శుక్రం తు సౌమ్యం’ (శా. 3) ఇతి వచనాత్| శ్లేష్మాధిష్ఠానాః శ్లేష్మోపాదానకారణాః, శ్లేష్మాణముపాదాయ భవంతీత్యర్థః| చతస్రోఽశ్మర్యో భవంతీత్యస్య వివరణం కుర్వన్నాహ- తద్యథేత్యాది||3||
Adhikarana ౩ (౪) · Śloka ౪
తత్రాసంశోధనశీలస్యాపథ్యకారిణః ప్రకుపితః శ్లేష్మా మూత్రసంపృక్తోఽనుప్రవిశ్య బస్తిమశ్మరీం జనయతి ||4||
तत्रासंशोधनशीलस्यापथ्यकारिणः प्रकुपितः श्लेष्मा मूत्रसम्पृक्तोऽनुप्रविश्य बस्तिमश्मरीं जनयति ||४||
🔊 Audio coming soon
తాసాం సంప్రాప్తిం దర్శయన్నాహ- తత్రేత్యాది| మూత్రసంపృక్తో మూత్రేణ సహితః||4||
Adhikarana ౪ (౫-౬) · Śloka ౬
తాసాం పూర్వరూపాణి- జ్వరో బస్తిపీడారోచకౌ మూత్రకృచ్ఛ్రం బస్తిశిరోముష్కశేఫసాం వేదనా కృచ్ఛ్రావసాదో బస్తగంధిత్వం మూత్రస్యేతి ||5|| యథాస్వవేదనావర్ణం దుష్టం సాంద్రమథావిలం | పూర్వరూపేఽశ్మనః కృచ్ఛ్రాన్మూత్రం సృజతి మానవః ||6||
तासां पूर्वरूपाणि- ज्वरो बस्तिपीडारोचकौ मूत्रकृच्छ्रं बस्तिशिरोमुष्कशेफसां वेदना कृच्छ्रावसादो बस्तगन्धित्वं मूत्रस्येति ||५|| यथास्ववेदनावर्णं दुष्टं सान्द्रमथाविलम् | पूर्वरूपेऽश्मनः कृच्छ्रान्मूत्रं सृजति मानवः ||६||
🔊 Audio coming soon
తాసాం పూర్వరూపమాహ- తాసామిత్యాది| బస్తిశిరః మూత్రాశయోపరితనో భాగః, ముష్కః అండం, శేఫః పుంశ్చిహ్నం| కృచ్ఛ్రావసాదో కష్టయుక్తాఽంగగ్లానిః| బస్తిగంధిత్వం బృహత్తమచ్ఛగలగంధిత్వం| యథాస్వం దోషానతిక్రమేణ, వేదనా వర్ణశ్చ యస్మిన్ మూత్రే తత్తథా| దుష్టం వాతాదిభిః| ఆవిలం కలుషం| అశ్మనః అశ్మర్యాః||5-6||
Adhikarana ౫ (౭) · Śloka ౭
అథ జాతాసు నాభిబస్తిసేవనీమేహనేష్వన్యతమస్మిన్ మేహతో వేదనా మూత్రధారాసంగః సరుధిరమూత్రతా మూత్రవికిరణం గోమేదకప్రకాశమత్యావిలం ససికతం విసృజతి; ధావనలంఘనప్లవనపృష్ఠయానోష్ణాధ్వగమనైశ్చాస్య వేదనా భవంతి ||7||
अथ जातासु नाभिबस्तिसेवनीमेहनेष्वन्यतमस्मिन् मेहतो वेदना मूत्रधारासङ्गः सरुधिरमूत्रता मूत्रविकिरणं गोमेदकप्रकाशमत्याविलं ससिकतं विसृजति; धावनलङ्घनप्लवनपृष्ठयानोष्णाध्वगमनैश्चास्य वेदना भवन्ति ||७||
🔊 Audio coming soon
అథ సర్వాసామపి సామాన్యం లక్షణమాహ- అథేత్యాది| జాతాస్వితి సర్వాస్వప్యశ్మరీషు| సంగో నిరోధః| మూత్రవికిరణమితి వికిరణం విక్షేప ఇతశ్చేతశ్చ గమనం| గోమేదకో మణిః పీతః| ససికతం వాలుకాసహితం, విసృజతి విముంచతి, ‘మూత్రం’ ఇతి శేషః| లంఘనం పరిఖాదీనాం, ప్లవనం ప్రతరణం, ఉష్ణగమనం ఘర్మగమనం, అధ్వగమనం దీర్ఘమార్గగమనం||7||
Adhikarana ౬ (౮) · Śloka ౮
తత్ర శ్లేష్మాశ్మరీ శ్లేష్మలమన్నమభ్యవహరతోఽత్యర్థముపలిప్యాధః పరివృద్ధిం ప్రాప్య బస్తిముఖమధిష్ఠాయ స్రోతో నిరుణద్ధి, తస్య మూత్రప్రతిఘాతాద్దాల్యతే భిద్యతే నిస్తుద్యత ఇవ చ బస్తిర్గురుః శీతశ్చ భవతి; అశ్మరీ చాత్ర శ్వేతా స్నిగ్ధా మహతీ కుక్కుటాండప్రతీకాశా మధూకపుష్పవర్ణా వా భవతి, తాం శ్లైష్మికీమితి విద్యాత్ ||8||
तत्र श्लेष्माश्मरी श्लेष्मलमन्नमभ्यवहरतोऽत्यर्थमुपलिप्याधः परिवृद्धिं प्राप्य बस्तिमुखमधिष्ठाय स्रोतो निरुणद्धि, तस्य मूत्रप्रतिघाताद्दाल्यते भिद्यते निस्तुद्यत इव च बस्तिर्गुरुः शीतश्च भवति; अश्मरी चात्र श्वेता स्निग्धा महती कुक्कुटाण्डप्रतीकाशा मधूकपुष्पवर्णा वा भवति, तां श्लैष्मिकीमिति विद्यात् ||८||
🔊 Audio coming soon
ఇదానీం శ్లేష్మాద్యశ్మరీణాం ప్రత్యేకం విశిష్టలక్షణమాహ- తత్రేత్యాది| శ్లేష్మలమన్నమభ్యవహరతః పుంసః శ్లేష్మాశ్మరీ స్రోతో నిరుణద్ధీతి సంబంధః| ఉపలిప్య నవఘటపంకన్యాయేన| అధిష్ఠాయ ఆశ్రిత్య| దాల్యతే విశీర్యత ఇవ స్ఫుటతీవేత్యర్థః| భిద్యతే విదీర్యత ఇవ| నిస్తుద్యతే సూచిభిరివ||8||
Adhikarana ౭ (౯) · Śloka ౯
పిత్తయుతస్తు శ్లేష్మా సంఘాతముపగమ్య యథోక్తాం పరివృద్ధిం ప్రాప్య బస్తిముఖమధిష్ఠాయ స్రోతో నిరుణద్ధి, తస్య మూత్రప్రతీఘాతాదూష్యతే చూష్యతే దహ్యతే పచ్యత ఇవ బస్తిరుష్ణవాతశ్చ భవతి; అశ్మరీ చాత్ర సరక్తా పీతావభాసా కృష్ణా భల్లాతకాస్థిప్రతిమా మధువర్ణా వా భవతి, తాం పైత్తికీమితి విద్యాత్ ||9||
पित्तयुतस्तु श्लेष्मा सङ्घातमुपगम्य यथोक्तां परिवृद्धिं प्राप्य बस्तिमुखमधिष्ठाय स्रोतो निरुणद्धि, तस्य मूत्रप्रतीघातादूष्यते चूष्यते दह्यते पच्यत इव बस्तिरुष्णवातश्च भवति; अश्मरी चात्र सरक्ता पीतावभासा कृष्णा भल्लातकास्थिप्रतिमा मधुवर्णा वा भवति, तां पैत्तिकीमिति विद्यात् ||९||
🔊 Audio coming soon
పిత్తయుతస్త్విత్యాది| పిత్తయుతః శ్లేష్మా స్రోతో నిరుణద్ధీతి సంబంధః| సంఘాతముపగమ్య కాఠిన్యం ప్రాప్యేత్యర్థః| తస్య పురుషస్య| మూత్రప్రతీఘాతాత్ మూత్రనిరోధాత్| ఊష్యతే సమీపాగ్నినైవోపతప్యతే| చూష్యతే ఆకృష్యత ఇవ| దహ్యతే ఇవ కక్షాగ్నినేవ| పచ్యత ఇవ క్షారేణేవ, ఉత్క్వాథ్యత ఇవేత్యేకే| ఉష్ణవాత ఉత్తరతంత్రే పఠితో మూత్రరోగః| సరక్తా ఈషద్రక్తా||9||
Adhikarana ౮ (౧౦) · Śloka ౧౦
వాతయుతస్తు శ్లేష్మా సంఘాతముపగమ్య యథోక్తాం పరివృద్ధిం ప్రాప్య బస్తిముఖమధిష్ఠాయ స్రోతో నిరుణద్ధి, తస్య మూత్రప్రతీఘాతాత్తీవ్రా వేదనా భవతి, తదాఽత్యర్థం పీడ్యమానో దంతాన్ ఖాదతి, నాభిం పీడయతి, మేఢ్రం ప్రమృద్నాతి, పాయుం స్పృశతి, విశర్ధతే, విదహతి, వాతమూత్రపురీషాణి కృచ్ఛ్రేణ చాస్య మేహతో నిఃసరంతి; అశ్మరీ చాత్ర శ్యావా పరుషా విషమా ఖరా కదంబపుష్పవత్కంటకాచితా భవతి, తాం వాతికీమితి విద్యాత్ ||10||
वातयुतस्तु श्लेष्मा सङ्घातमुपगम्य यथोक्तां परिवृद्धिं प्राप्य बस्तिमुखमधिष्ठाय स्रोतो निरुणद्धि, तस्य मूत्रप्रतीघातात्तीव्रा वेदना भवति, तदाऽत्यर्थं पीड्यमानो दन्तान् खादति, नाभिं पीडयति, मेढ्रं प्रमृद्नाति, पायुं स्पृशति, विशर्धते, विदहति, वातमूत्रपुरीषाणि कृच्छ्रेण चास्य मेहतो निःसरन्ति; अश्मरी चात्र श्यावा परुषा विषमा खरा कदम्बपुष्पवत्कण्टकाचिता भवति, तां वातिकीमिति विद्यात् ||१०||
🔊 Audio coming soon
వాతయుతస్త్విత్యాది| అత్రాపి పూర్వవత్ సంబంధః| దంతాన్ ఖాదతి పరస్పరం దంతపీడనం కరోతి| విశర్ధతే గుదేన కుత్సితం శబ్దం కరోతి; కేచిత్ ‘విశర్ధతే’ ఇత్యత్ర ‘వివర్ధతే’ ఇతి పఠంతి, వ్యాఖ్యానయంతి చ-మేఢ్రం విమర్దనాద్ వివర్ధత ఇత్యర్థః| విదహతి విదాహయుక్తం మేఢ్రం భవతి| మేహతో ముంచత ఇత్యర్థః| ఖరా కఠినా||10||
Adhikarana ౯ (౧౧) · Śloka ౧౧
ప్రాయేణైతాస్తిస్రోఽశ్మర్యో దివాస్వప్నసమశనాధ్యశనశీతస్నిగ్ధగురుమధురాహారప్రియత్వాద్విశేషేణ బాలానాం భవంతి; తేషామేవాల్పబస్తికాయత్వాదనుపచితమాంసత్వాచ్చ బస్తేః సుఖగ్రహణాహరణా భవంతి | మహతాం తు శుక్రాశ్మరీ శుక్రనిమిత్తా భవతి ||11||
प्रायेणैतास्तिस्रोऽश्मर्यो दिवास्वप्नसमशनाध्यशनशीतस्निग्धगुरुमधुराहारप्रियत्वाद्विशेषेण बालानां भवन्ति; तेषामेवाल्पबस्तिकायत्वादनुपचितमांसत्वाच्च बस्तेः सुखग्रहणाहरणा भवन्ति | महतां तु शुक्राश्मरी शुक्रनिमित्ता भवति ||११||
🔊 Audio coming soon
ప్రాయేణేత్యాది| ప్రాయేణైతాస్తిస్రోఽశ్మర్యో బాలానాం భవంతీతి సంబంధః| కస్మాదిత్యాహ- విశేషేణ దివాస్వప్నాదిప్రియత్వాత్తేషామితి; ప్రాయోగ్రహణాద్యూనామపి బోధయతి| తేషామేవ బాలానాం| అల్పబస్తికాయత్వాదితి అల్పబస్తిత్వాదల్పకాయత్వాచ్చేత్యర్థః| అల్పబస్తిత్వాదితి ఆయామేనాల్పత్వం; అనుపచితబస్తిమాంసత్వాచ్చ బస్తేరిత్యనేన పరిణాహేనాల్పత్వముక్తం| సుఖగ్రహణాహరణా ఇతి సుఖేన గృహ్యంతే సుఖేనాహ్రియంతే చాశ్మర్యః||11||
Adhikarana ౧౦ (౧౨) · Śloka ౧౨
మైథునవిఘాతాదతిమైథునాద్వా శుక్రం చలితమనిర్గచ్ఛద్విమార్గగమనాదనిలోఽభితః సంగృహ్య మేఢ్రవృషణయోరంతరే సంహరతి, సంహృత్య చోపశోషయతి; సా మూత్రమార్గమావృణోతి , మూత్రకృచ్ఛ్రం బస్తివేదనాం వృషణయోశ్చ శ్వయథుమాపాదయతి, పీడితమాత్రే చ తస్మిన్నేవ ప్రదేశే ప్రవిలయమాపద్యతే; తాం శుక్రాశ్మరీమితి విద్యాత్ ||12||
मैथुनविघातादतिमैथुनाद्वा शुक्रं चलितमनिर्गच्छद्विमार्गगमनादनिलोऽभितः सङ्गृह्य मेढ्रवृषणयोरन्तरे संहरति, संहृत्य चोपशोषयति; सा मूत्रमार्गमावृणोति , मूत्रकृच्छ्रं बस्तिवेदनां वृषणयोश्च श्वयथुमापादयति, पीडितमात्रे च तस्मिन्नेव प्रदेशे प्रविलयमापद्यते; तां शुक्राश्मरीमिति विद्यात् ||१२||
🔊 Audio coming soon
హేతుసంప్రాప్తిలక్షణాని శుక్రాశ్మర్యా దర్శయన్నాహ- మైథునేత్యాది| సా అశ్మరీ| మైథునవిఘాతాదతిమైథునాద్వేతి హేతుః| శుక్రం చలితమనిర్గచ్ఛదిత్యాదిసంప్రాప్తిః| మూత్రకృచ్ఛ్రం బస్తివేదనామిత్యాది లక్షణం| మైథునవిఘాతాదితి మైథునకార్యస్య శుక్రస్య విఘాతాత్| ‘అమైథునాత్’ ఇతి కేచిత్ పఠంతి; తత్ర శుక్రబాహుల్యం శుక్రచలనే హేతుః| అనిర్గచ్ఛత్ అనిఃసరత్| ‘అనిర్గచ్ఛన్’ ఇతి కేచిత్ పఠంతి; తత్ర వాయోర్విశేషణం| విమార్గగమనాదనిలోఽభితః సంగృహ్యేతి విమార్గగమనాత్ ఉన్మార్గగమనాత్, అనిలో వాయుః, అభిత ఉభయత ఊర్ధ్వమధశ్చేత్యర్థః, సంగృహ్య విధార్య, మేఢ్రవృషణయోరంతరే బస్తిద్వారస్యాధ ఇత్యర్థః, సంహరతి వర్తులీకరోతి| వృషణయోశ్చేతి చకారాద్వంక్షణదేశేఽపి, దోషజాసు త్వశ్మరీషు వృషణశోఫో నాస్త్యేవ| ప్రవిలయమాపద్యతే అశ్మరీ నిలీయతేఽల్పత్వాత్; అన్యే తు పునః ‘అశ్మరీకృతో వృషణశోథః ప్రవిలయమాపద్యతే’ ఇత్యాచక్షతే||12||
Adhikarana ౧౧ (౧౩) · Śloka ౧౩
భవంతి చాత్ర- శర్కరా సికతా మేహో భస్మాఖ్యోఽశ్మరివైకృతం |13|
भवन्ति चात्र- शर्करा सिकता मेहो भस्माख्योऽश्मरिवैकृतम् |१३|
🔊 Audio coming soon
భవంతి చాత్రేత్యాది| భస్మాఖ్య ఇతి మూత్రశుక్రనామా ఉత్తరతంత్రే మూత్రరోగః| అశ్మరీవైకృతం అశ్మరీవికారా ఉపద్రవా ఇత్యర్థః|13|-
Adhikarana ౧౨ (౧౩-౧౪) · Śloka ౧౪
అశ్మర్యా శర్కరా జ్ఞేయా తుల్యవ్యంజనవేదనా ||13|| పవనేఽనుగుణే సా తు నిరేత్యల్పా విశేషతః | సా భిన్నమూర్తిర్వాతేన శర్కరేత్యభిధీయతే ||14||
अश्मर्या शर्करा ज्ञेया तुल्यव्यञ्जनवेदना ||१३|| पवनेऽनुगुणे सा तु निरेत्यल्पा विशेषतः | सा भिन्नमूर्तिर्वातेन शर्करेत्यभिधीयते ||१४||
🔊 Audio coming soon
అశ్మర్యేత్యాది| అశ్మర్యా తుల్యవ్యంజనవేదనా శర్కరా జ్ఞేయేత్యర్థః | పవన ఇత్యాది| సా అశ్మరీ యదాఽల్పా స్యాత్తదా వాతేఽనుగుణే అనుకూలే సతి నిరేతి నిర్గచ్ఛతి||13-14||
Adhikarana ౧౩ (౧౫) · Śloka ౧౬
హృత్పీడా సక్థిసదనం కుక్షిశూలం చ వేపథుః | తృష్ణోర్ధ్వగోఽనిలః కార్ష్ణ్యం దౌర్బల్యం పాండుగాత్రతా ||15|| అరోచకావిపాకౌ తు శర్కరార్తే భవంతి చ |16|
हृत्पीडा सक्थिसदनं कुक्षिशूलं च वेपथुः | तृष्णोर्ध्वगोऽनिलः कार्ष्ण्यं दौर्बल्यं पाण्डुगात्रता ||१५|| अरोचकाविपाकौ तु शर्करार्ते भवन्ति च |१६|
🔊 Audio coming soon
శర్కరాలక్షణమాహ- హృత్పీడేత్యాది| సక్థిసదనం ఊరుగ్లానిః||15||-
Adhikarana ౧౪ (౧౬-౧౭) · Śloka ౧౭
మూత్రమార్గప్రవృత్తా సా సక్తా కుర్యాదుపద్రవాన్ ||16|| దౌర్బల్యం సదనం కార్శ్యం కుక్షిశూలమరోచకం | పాండుత్వముష్ణవాతం చ తృష్ణాం హృత్పీడనం వమిం ||17||
मूत्रमार्गप्रवृत्ता सा सक्ता कुर्यादुपद्रवान् ||१६|| दौर्बल्यं सदनं कार्श्यं कुक्षिशूलमरोचकम् | पाण्डुत्वमुष्णवातं च तृष्णां हृत्पीडनं वमिम् ||१७||
🔊 Audio coming soon
అశ్మర్యా ఏవ మూత్రమార్గగతాయా లక్షణం నిర్దిశన్నాహ- మూత్రమార్గేత్యాది| సా అశ్మరీ| సక్తా అనిర్గతా| దౌర్బల్యం బలహానిః| సదనం అంగలానిః; ‘స్ఫుటనికా’ ఇత్యపరే| కార్శ్యం మాంసక్షయః||16-17||
Adhikarana ౧౫ (౧౮-౨౩) · Śloka ౨౪
నాభిపృష్ఠకటీముష్కగుదవంక్షణశేఫసాం | ఏకద్వారస్తనుత్వక్కో మధ్యే బస్తిరధోముఖః ||18|| బస్తిర్బస్తిశిరశ్చైవ పౌరుషం వృషణౌ గుదః | ఏకసంబంధినో హ్యేతే గుదాస్థివివరాశ్రితాః ||19|| అలాబ్వా ఇవ రూపేణ సిరాస్నాయుపరిగ్రహః | మూత్రాశయో మలాధారః ప్రాణాయతనముత్తమం ||20|| పక్వాశయగతాస్తత్ర నాడ్యో మూత్రవహాస్తు యాః | తర్పయంతి సదా మూత్రం సరితః సాగరం యథా ||21|| సూక్ష్మత్వాన్నోపలభ్యంతే ముఖాన్యాసాం సహస్రశః | నాడీభిరుపనీతస్య మూత్రస్యామాశయాంతరాత్ ||22|| జాగ్రతః స్వపతశ్చైవ స నిఃస్యందేన పూర్యతే | ఆముఖాత్సలిలే న్యస్తః పార్శ్వేభ్యః పూర్యతే నవః ||23|| ఘటో యథా తథా విద్ధి బస్తిర్మూత్రేణ పూర్యతే |24|
नाभिपृष्ठकटीमुष्कगुदवङ्क्षणशेफसाम् | एकद्वारस्तनुत्वक्को मध्ये बस्तिरधोमुखः ||१८|| बस्तिर्बस्तिशिरश्चैव पौरुषं वृषणौ गुदः | एकसम्बन्धिनो ह्येते गुदास्थिविवराश्रिताः ||१९|| अलाब्वा इव रूपेण सिरास्नायुपरिग्रहः | मूत्राशयो मलाधारः प्राणायतनमुत्तमम् ||२०|| पक्वाशयगतास्तत्र नाड्यो मूत्रवहास्तु याः | तर्पयन्ति सदा मूत्रं सरितः सागरं यथा ||२१|| सूक्ष्मत्वान्नोपलभ्यन्ते मुखान्यासां सहस्रशः | नाडीभिरुपनीतस्य मूत्रस्यामाशयान्तरात् ||२२|| जाग्रतः स्वपतश्चैव स निःस्यन्देन पूर्यते | आमुखात्सलिले न्यस्तः पार्श्वेभ्यः पूर्यते नवः ||२३|| घटो यथा तथा विद्धि बस्तिर्मूत्रेण पूर्यते |२४|
🔊 Audio coming soon
ఇదానీమశ్మర్యా ఏవాధారస్య బస్తేః స్థానసంస్థానద్వారాణి నిర్దేష్టుమాహ- నాభీత్యాది| నాభ్యాదీనాం మధ్యే బస్తిరితి స్థానం| ఏకద్వార అధోముఖ ఇత్యనేనోపరి ద్వారాభావం సూచయతి| తనుత్వక్కః సూక్ష్మత్వక్| తనుత్వక్క ఇతి వక్ష్యమాణం చాలాబ్వా ఇవ రూపేణేతి సంస్థానం| బస్తిప్రసంగాద్బస్తిసన్నిహితానాం చాపరేషాం స్థానమాహ- బస్తిరిత్యాది| పౌరుషం మేఢ్రం| పునర్బస్త్యవయవమాహ- అలాబ్వా ఇవేత్యాది| పరిగ్రహ ఆశ్రయః| మూత్రాశయపర్యాయో మలాధార ఇతి| ప్రాణానామగ్నీషోమాదీనాం, ఆయతనం స్థానం| యథా చ సర్వదాఽసావక్షీణమూత్రో భవతి తథాఽఽహ- పక్వాశయగతా ఇత్యాది| తా నాడ్యో మూత్రం తర్పయంతి వివర్ధయంతీత్యర్థః| మూత్రవాహిన్యౌ మూలధమన్యౌ ద్వే, తచ్ఛాఖాభూతా దశధా శతధా సహస్రధా చ విభిద్యంత ఇతి దర్శయన్నాహ- సూక్ష్మత్వాదిత్యాది| ఆసాం నాడీనాం| యాభిరేవాయం సిరాస్నాయుభిరావృతస్తాభిరేవాయం మూత్రేణ పూర్యతే ఇతి దర్శయన్నాహ- నాడీభిరిత్యాది| ఆమాశయాంతరాత్ ఆమపక్వాశయాంతరాత్| స బస్తిః| నిఃస్యందేన ఉపస్నేహేన, పూర్యతే| అధోముఖత్వేన బస్తేరనూర్ధ్వముఖస్యాపి పూరణముపమానేనాహ-ఆముఖాదిత్యాది| న్యస్తో ధృతః| విద్ధి జానీహి||18-23||-
Adhikarana ౧౬ (౨౪) · Śloka ౨౫
ఏవమేవ ప్రవేశేన వాతః పిత్తం కఫోఽపి వా ||24|| మూత్రయుక్తముపస్నేహాత్ ప్రవిశ్య కురుతేఽశ్మరీం |25|
एवमेव प्रवेशेन वातः पित्तं कफोऽपि वा ||२४|| मूत्रयुक्तमुपस्नेहात् प्रविश्य कुरुतेऽश्मरीम् |२५|
🔊 Audio coming soon
మూత్రప్రవేశతుల్యమేవ వాతాదీనామపి ప్రవేశం దర్శయన్నాహ- ఏవమేవేత్యాది| ఏవమేవ ప్రవేశేనేతి పూర్వోక్తప్రవేశేనేత్యర్థః| ఉపస్నేహాత్ సమీపక్లేదనాత్||24||-
Adhikarana ౧౭ (౨౫-౨౬) · Śloka ౨౭
అప్సు స్వచ్ఛా(స్థా)స్వపి యథా నిషిక్తాసు నవే ఘటే ||25|| కాలాంతరేణ పంకః స్యాదశ్మరీసంభవస్తథా | సంహంత్యాపో యథా దివ్యా మారుతోఽగ్నిశ్చ వైద్యుతః ||26|| తద్వద్బలాసం బస్తిస్థమూష్మా సంహంతి సానిలః |27|
अप्सु स्वच्छा(स्था)स्वपि यथा निषिक्तासु नवे घटे ||२५|| कालान्तरेण पङ्कः स्यादश्मरीसम्भवस्तथा | संहन्त्यापो यथा दिव्या मारुतोऽग्निश्च वैद्युतः ||२६|| तद्वद्बलासं बस्तिस्थमूष्मा संहन्ति सानिलः |२७|
🔊 Audio coming soon
నను, ద్రవరూపత్వాత్ సర్వేషాం వాయోశ్చామూర్తత్వాత్ కథం ఘనతా? తదాహ-అప్స్విత్యాది| నిషిక్తాసు ప్రక్షిప్తాసు| పంకసమత్వేఽపి కథమశ్మనా సామ్యమిత్యాహ- సంహంతీత్యాది| యథా సంహంతి కాఠిన్యం కరోతి వర్షోపలాన్ కరోతీత్యర్థః; కః కాఠిన్యం కరోతి? వాయుర్వైద్యుతోఽగ్నిశ్చ; కాః కఠినాః కరోతి? ఆపః జలాని, దివ్యా మేఘజాః; తథా బలాసం శ్లేష్మాణం బస్తిస్థం సంహంతి కఠినం కరోతి; కః? ఊష్మా పిత్తమిత్యర్థః; కథంభూతః? సానిలః సవాత ఇత్యర్థః||25-26||-
Adhikarana ౧౮ (౨౭-౨౮) · Śloka ౨౮
మారుతే ప్రగుణే బస్తౌ మూత్రం సమ్యక్ ప్రవర్తతే | వికారా వివిధాశ్చాపి ప్రతిలోమే భవంతి హి ||27|| మూత్రాఘాతాః ప్రమేహాశ్చ శుక్రదోషాస్తథైవ చ | మూత్రదోషాశ్చ యే కేచిద్వస్తావేవ భవంతి హి ||28||
मारुते प्रगुणे बस्तौ मूत्रं सम्यक् प्रवर्तते | विकारा विविधाश्चापि प्रतिलोमे भवन्ति हि ||२७|| मूत्राघाताः प्रमेहाश्च शुक्रदोषास्तथैव च | मूत्रदोषाश्च ये केचिद्वस्तावेव भवन्ति हि ||२८||
🔊 Audio coming soon
బస్తిగతానామన్యేషామపి వికారాణాం వాయురేవ హేతురితి దర్శయన్నాహ- మారుత ఇత్యాది| ప్రగుణే అనుకూలే; ‘అనుగుణే’ ఇతి కేచిత్ పఠంతి, తత్రాపి స ఏవార్థః| ప్రతిలోమే విగుణే | వాతే విగుణే సతి బస్తౌ యే వికారాస్తానేవాహ- మూత్రాఘాతా ఇత్యాది||27-28||
Adhikarana పుష్పికా · Śloka ౩
ఇతి సుశ్రుతసంహితాయాం నిదానస్థానేఽశ్మరీనిదానాం నామ తృతీయోఽధ్యాయః ||3||
इति सुश्रुतसंहितायां निदानस्थानेऽश्मरीनिदानां नाम तृतीयोऽध्यायः ||३||
🔊 Audio coming soon
ఇతి శ్రీడహ్లణవిరచితాయాం నిబంధసంగ్రహాఖ్యాయాం సుశ్రుతవ్యాఖ్యాయాం నిదానస్థానే తృతీయోఽధ్యాయః||3||