Adhikarana ੧ (੧-੨) · Śloka ੨
ਅਥਾਤੋਸ਼੍ਮਰੀਣਾਂ ਨਿਦਾਨਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ ||੧|| ਯਥੋਵਾਚ ਭਗਵਾਨ੍ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਃ ||੨||
अथातोऽश्मरीणां निदानं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
ਅਥੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਨਿਦਾਨਂ ਹੇਤੁਲਕ੍ਸਣਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ਃ||੧-੨||
Adhikarana ੨ (੩) · Śloka ੩
ਚਤਸ੍ਰੋਸ਼੍ਮਰ੍ਯੋ ਭਵਨ੍ਤਿ; ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਧਿਸ੍ਠਾਨਾਃ; ਤਦ੍ਯਥਾ- ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਾ, ਵਾਤੇਨ, ਪਿਤ੍ਤੇਨ, ਸ਼ੁਕ੍ਰੇਣ ਚੇਤਿ ||੩||
चतस्रोऽश्मर्यो भवन्ति; श्लेष्माधिष्ठानाः; तद्यथा- श्लेष्मणा, वातेन, पित्तेन, शुक्रेण चेति ||३||
🔊 Audio coming soon
ਚਤਸ੍ਰ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਚਤਸ੍ਰੋਸ਼੍ਮਰ੍ਯੋ ਭਵਨ੍ਤੀਤਿ ਛੇਦਃ| ਤਿਸ੍ਰ ਏਵ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਧਿਸ੍ਠਾਨਾਃ, ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਸ਼੍ਮਰੀ ਤੁ ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਧਿਸ੍ਠਾਨਾ; ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਸ਼੍ਮਰ੍ਯਪਿ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਧਿਸ੍ਠਾਨੈਵ, ‘ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਤੁ ਸੌਮ੍ਯਂ’ (ਸ਼ਾ. ੩) ਇਤਿ ਵਚਨਾਤ੍| ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਧਿਸ੍ਠਾਨਾਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮੋਪਾਦਾਨਕਾਰਣਾਃ, ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਣਮੁਪਾਦਾਯ ਭਵਨ੍ਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਚਤਸ੍ਰੋਸ਼੍ਮਰ੍ਯੋ ਭਵਨ੍ਤੀਤ੍ਯਸ੍ਯ ਵਿਵਰਣਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਨਾਹ- ਤਦ੍ਯਥੇਤ੍ਯਾਦਿ||੩||
Adhikarana ੩ (੪) · Śloka ੪
ਤਤ੍ਰਾਸਂਸ਼ੋਧਨਸ਼ੀਲਸ੍ਯਾਪਥ੍ਯਕਾਰਿਣਃ ਪ੍ਰਕੁਪਿਤਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾ ਮੂਤ੍ਰਸਮ੍ਪਕ੍ਤੋਨੁਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯ ਬਸ੍ਤਿਮਸ਼੍ਮਰੀਂ ਜਨਯਤਿ ||੪||
तत्रासंशोधनशीलस्यापथ्यकारिणः प्रकुपितः श्लेष्मा मूत्रसम्पृक्तोऽनुप्रविश्य बस्तिमश्मरीं जनयति ||४||
🔊 Audio coming soon
ਤਾਸਾਂ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਤਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਮੂਤ੍ਰਸਮ੍ਪਕ੍ਤੋ ਮੂਤ੍ਰੇਣ ਸਹਿਤਃ||੪||
Adhikarana ੪ (੫-੬) · Śloka ੬
ਤਾਸਾਂ ਪੂਰ੍ਵਰੂਪਾਣਿ- ਜ੍ਵਰੋ ਬਸ੍ਤਿਪੀਡਾਰੋਚਕੌ ਮੂਤ੍ਰਕਚ੍ਛ੍ਰਂ ਬਸ੍ਤਿਸ਼ਿਰੋਮੁਸ੍ਕਸ਼ੇਫਸਾਂ ਵੇਦਨਾ ਕਚ੍ਛ੍ਰਾਵਸਾਦੋ ਬਸ੍ਤਗਨ੍ਧਿਤ੍ਵਂ ਮੂਤ੍ਰਸ੍ਯੇਤਿ ||੫|| ਯਥਾਸ੍ਵਵੇਦਨਾਵਰ੍ਣਂ ਦੁਸ੍ਟਂ ਸਾਨ੍ਦ੍ਰਮਥਾਵਿਲਮ੍ | ਪੂਰ੍ਵਰੂਪੇਸ਼੍ਮਨਃ ਕਚ੍ਛ੍ਰਾਨ੍ਮੂਤ੍ਰਂ ਸਜਤਿ ਮਾਨਵਃ ||੬||
तासां पूर्वरूपाणि- ज्वरो बस्तिपीडारोचकौ मूत्रकृच्छ्रं बस्तिशिरोमुष्कशेफसां वेदना कृच्छ्रावसादो बस्तगन्धित्वं मूत्रस्येति ||५|| यथास्ववेदनावर्णं दुष्टं सान्द्रमथाविलम् | पूर्वरूपेऽश्मनः कृच्छ्रान्मूत्रं सृजति मानवः ||६||
🔊 Audio coming soon
ਤਾਸਾਂ ਪੂਰ੍ਵਰੂਪਮਾਹ- ਤਾਸਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਬਸ੍ਤਿਸ਼ਿਰਃ ਮੂਤ੍ਰਾਸ਼ਯੋਪਰਿਤਨੋ ਭਾਗਃ, ਮੁਸ੍ਕਃ ਅਣ੍ਡਂ, ਸ਼ੇਫਃ ਪੁਂਸ਼੍ਚਿਹ੍ਨਮ੍| ਕਚ੍ਛ੍ਰਾਵਸਾਦੋ ਕਸ੍ਟਯੁਕ੍ਤਾਙ੍ਗਗ੍ਲਾਨਿਃ| ਬਸ੍ਤਿਗਨ੍ਧਿਤ੍ਵਂ ਬਹਤ੍ਤਮਚ੍ਛਗਲਗਨ੍ਧਿਤ੍ਵਮ੍| ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਦੋਸਾਨਤਿਕ੍ਰਮੇਣ, ਵੇਦਨਾ ਵਰ੍ਣਸ਼੍ਚ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਮੂਤ੍ਰੇ ਤਤ੍ਤਥਾ| ਦੁਸ੍ਟਂ ਵਾਤਾਦਿਭਿਃ| ਆਵਿਲਂ ਕਲੁਸਮ੍| ਅਸ਼੍ਮਨਃ ਅਸ਼੍ਮਰ੍ਯਾਃ||੫-੬||
Adhikarana ੫ (੭) · Śloka ੭
ਅਥ ਜਾਤਾਸੁ ਨਾਭਿਬਸ੍ਤਿਸੇਵਨੀਮੇਹਨੇਸ੍ਵਨ੍ਯਤਮਸ੍ਮਿਨ੍ ਮੇਹਤੋ ਵੇਦਨਾ ਮੂਤ੍ਰਧਾਰਾਸਙ੍ਗਃ ਸਰੁਧਿਰਮੂਤ੍ਰਤਾ ਮੂਤ੍ਰਵਿਕਿਰਣਂ ਗੋਮੇਦਕਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਤ੍ਯਾਵਿਲਂ ਸਸਿਕਤਂ ਵਿਸਜਤਿ; ਧਾਵਨਲਙ੍ਘਨਪ੍ਲਵਨਪਸ੍ਠਯਾਨੋਸ੍ਣਾਧ੍ਵਗਮਨੈਸ਼੍ਚਾਸ੍ਯ ਵੇਦਨਾ ਭਵਨ੍ਤਿ ||੭||
अथ जातासु नाभिबस्तिसेवनीमेहनेष्वन्यतमस्मिन् मेहतो वेदना मूत्रधारासङ्गः सरुधिरमूत्रता मूत्रविकिरणं गोमेदकप्रकाशमत्याविलं ससिकतं विसृजति; धावनलङ्घनप्लवनपृष्ठयानोष्णाध्वगमनैश्चास्य वेदना भवन्ति ||७||
🔊 Audio coming soon
ਅਥ ਸਰ੍ਵਾਸਾਮਪਿ ਸਾਮਾਨ੍ਯਂ ਲਕ੍ਸਣਮਾਹ- ਅਥੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਜਾਤਾਸ੍ਵਿਤਿ ਸਰ੍ਵਾਸ੍ਵਪ੍ਯਸ਼੍ਮਰੀਸੁ| ਸਙ੍ਗੋ ਨਿਰੋਧਃ| ਮੂਤ੍ਰਵਿਕਿਰਣਮਿਤਿ ਵਿਕਿਰਣਂ ਵਿਕ੍ਸੇਪ ਇਤਸ਼੍ਚੇਤਸ਼੍ਚ ਗਮਨਮ੍| ਗੋਮੇਦਕੋ ਮਣਿਃ ਪੀਤਃ| ਸਸਿਕਤਂ ਵਾਲੁਕਾਸਹਿਤਂ, ਵਿਸਜਤਿ ਵਿਮੁਞ੍ਚਤਿ, ‘ਮੂਤ੍ਰਂ’ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ| ਲਙ੍ਘਨਂ ਪਰਿਖਾਦੀਨਾਂ, ਪ੍ਲਵਨਂ ਪ੍ਰਤਰਣਮ੍, ਉਸ੍ਣਗਮਨਂ ਘਰ੍ਮਗਮਨਮ੍, ਅਧ੍ਵਗਮਨਂ ਦੀਰ੍ਘਮਾਰ੍ਗਗਮਨਮ੍||੭||
Adhikarana ੬ (੮) · Śloka ੮
ਤਤ੍ਰ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਸ਼੍ਮਰੀ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਲਮਨ੍ਨਮਭ੍ਯਵਹਰਤੋਤ੍ਯਰ੍ਥਮੁਪਲਿਪ੍ਯਾਧਃ ਪਰਿਵਦ੍ਧਿਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਬਸ੍ਤਿਮੁਖਮਧਿਸ੍ਠਾਯ ਸ੍ਰੋਤੋ ਨਿਰੁਣਦ੍ਧਿ, ਤਸ੍ਯ ਮੂਤ੍ਰਪ੍ਰਤਿਘਾਤਾਦ੍ਦਾਲ੍ਯਤੇ ਭਿਦ੍ਯਤੇ ਨਿਸ੍ਤੁਦ੍ਯਤ ਇਵ ਚ ਬਸ੍ਤਿਰ੍ਗੁਰੁਃ ਸ਼ੀਤਸ਼੍ਚ ਭਵਤਿ; ਅਸ਼੍ਮਰੀ ਚਾਤ੍ਰ ਸ਼੍ਵੇਤਾ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾ ਮਹਤੀ ਕੁਕ੍ਕੁਟਾਣ੍ਡਪ੍ਰਤੀਕਾਸ਼ਾ ਮਧੂਕਪੁਸ੍ਪਵਰ੍ਣਾ ਵਾ ਭਵਤਿ, ਤਾਂ ਸ਼੍ਲੈਸ੍ਮਿਕੀਮਿਤਿ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ ||੮||
तत्र श्लेष्माश्मरी श्लेष्मलमन्नमभ्यवहरतोऽत्यर्थमुपलिप्याधः परिवृद्धिं प्राप्य बस्तिमुखमधिष्ठाय स्रोतो निरुणद्धि, तस्य मूत्रप्रतिघाताद्दाल्यते भिद्यते निस्तुद्यत इव च बस्तिर्गुरुः शीतश्च भवति; अश्मरी चात्र श्वेता स्निग्धा महती कुक्कुटाण्डप्रतीकाशा मधूकपुष्पवर्णा वा भवति, तां श्लैष्मिकीमिति विद्यात् ||८||
🔊 Audio coming soon
ਇਦਾਨੀਂ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਦ੍ਯਸ਼੍ਮਰੀਣਾਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਲਕ੍ਸਣਮਾਹ- ਤਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਲਮਨ੍ਨਮਭ੍ਯਵਹਰਤਃ ਪੁਂਸਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਸ਼੍ਮਰੀ ਸ੍ਰੋਤੋ ਨਿਰੁਣਦ੍ਧੀਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਉਪਲਿਪ੍ਯ ਨਵਘਟਪਙ੍ਕਨ੍ਯਾਯੇਨ| ਅਧਿਸ੍ਠਾਯ ਆਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ| ਦਾਲ੍ਯਤੇ ਵਿਸ਼ੀਰ੍ਯਤ ਇਵ ਸ੍ਫੁਟਤੀਵੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਭਿਦ੍ਯਤੇ ਵਿਦੀਰ੍ਯਤ ਇਵ| ਨਿਸ੍ਤੁਦ੍ਯਤੇ ਸੂਚਿਭਿਰਿਵ||੮||
Adhikarana ੭ (੯) · Śloka ੯
ਪਿਤ੍ਤਯੁਤਸ੍ਤੁ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾ ਸਙ੍ਘਾਤਮੁਪਗਮ੍ਯ ਯਥੋਕ੍ਤਾਂ ਪਰਿਵਦ੍ਧਿਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਬਸ੍ਤਿਮੁਖਮਧਿਸ੍ਠਾਯ ਸ੍ਰੋਤੋ ਨਿਰੁਣਦ੍ਧਿ, ਤਸ੍ਯ ਮੂਤ੍ਰਪ੍ਰਤੀਘਾਤਾਦੂਸ੍ਯਤੇ ਚੂਸ੍ਯਤੇ ਦਹ੍ਯਤੇ ਪਚ੍ਯਤ ਇਵ ਬਸ੍ਤਿਰੁਸ੍ਣਵਾਤਸ਼੍ਚ ਭਵਤਿ; ਅਸ਼੍ਮਰੀ ਚਾਤ੍ਰ ਸਰਕ੍ਤਾ ਪੀਤਾਵਭਾਸਾ ਕਸ੍ਣਾ ਭਲ੍ਲਾਤਕਾਸ੍ਥਿਪ੍ਰਤਿਮਾ ਮਧੁਵਰ੍ਣਾ ਵਾ ਭਵਤਿ, ਤਾਂ ਪੈਤ੍ਤਿਕੀਮਿਤਿ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ ||੯||
पित्तयुतस्तु श्लेष्मा सङ्घातमुपगम्य यथोक्तां परिवृद्धिं प्राप्य बस्तिमुखमधिष्ठाय स्रोतो निरुणद्धि, तस्य मूत्रप्रतीघातादूष्यते चूष्यते दह्यते पच्यत इव बस्तिरुष्णवातश्च भवति; अश्मरी चात्र सरक्ता पीतावभासा कृष्णा भल्लातकास्थिप्रतिमा मधुवर्णा वा भवति, तां पैत्तिकीमिति विद्यात् ||९||
🔊 Audio coming soon
ਪਿਤ੍ਤਯੁਤਸ੍ਤ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਪਿਤ੍ਤਯੁਤਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾ ਸ੍ਰੋਤੋ ਨਿਰੁਣਦ੍ਧੀਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਸਙ੍ਘਾਤਮੁਪਗਮ੍ਯ ਕਾਠਿਨ੍ਯਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤਸ੍ਯ ਪੁਰੁਸਸ੍ਯ| ਮੂਤ੍ਰਪ੍ਰਤੀਘਾਤਾਤ੍ ਮੂਤ੍ਰਨਿਰੋਧਾਤ੍| ਊਸ੍ਯਤੇ ਸਮੀਪਾਗ੍ਨਿਨੈਵੋਪਤਪ੍ਯਤੇ| ਚੂਸ੍ਯਤੇ ਆਕਸ੍ਯਤ ਇਵ| ਦਹ੍ਯਤੇ ਇਵ ਕਕ੍ਸਾਗ੍ਨਿਨੇਵ| ਪਚ੍ਯਤ ਇਵ ਕ੍ਸਾਰੇਣੇਵ, ਉਤ੍ਕ੍ਵਾਥ੍ਯਤ ਇਵੇਤ੍ਯੇਕੇ| ਉਸ੍ਣਵਾਤ ਉਤ੍ਤਰਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਪਠਿਤੋ ਮੂਤ੍ਰਰੋਗਃ| ਸਰਕ੍ਤਾ ਈਸਦ੍ਰਕ੍ਤਾ||੯||
Adhikarana ੮ (੧੦) · Śloka ੧੦
ਵਾਤਯੁਤਸ੍ਤੁ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾ ਸਙ੍ਘਾਤਮੁਪਗਮ੍ਯ ਯਥੋਕ੍ਤਾਂ ਪਰਿਵਦ੍ਧਿਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਬਸ੍ਤਿਮੁਖਮਧਿਸ੍ਠਾਯ ਸ੍ਰੋਤੋ ਨਿਰੁਣਦ੍ਧਿ, ਤਸ੍ਯ ਮੂਤ੍ਰਪ੍ਰਤੀਘਾਤਾਤ੍ਤੀਵ੍ਰਾ ਵੇਦਨਾ ਭਵਤਿ, ਤਦਾਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਪੀਡ੍ਯਮਾਨੋ ਦਨ੍ਤਾਨ੍ ਖਾਦਤਿ, ਨਾਭਿਂ ਪੀਡਯਤਿ, ਮੇਢ੍ਰਂ ਪ੍ਰਮਦ੍ਨਾਤਿ, ਪਾਯੁਂ ਸ੍ਪਸ਼ਤਿ, ਵਿਸ਼ਰ੍ਧਤੇ, ਵਿਦਹਤਿ, ਵਾਤਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀਸਾਣਿ ਕਚ੍ਛ੍ਰੇਣ ਚਾਸ੍ਯ ਮੇਹਤੋ ਨਿਃਸਰਨ੍ਤਿ; ਅਸ਼੍ਮਰੀ ਚਾਤ੍ਰ ਸ਼੍ਯਾਵਾ ਪਰੁਸਾ ਵਿਸਮਾ ਖਰਾ ਕਦਮ੍ਬਪੁਸ੍ਪਵਤ੍ਕਣ੍ਟਕਾਚਿਤਾ ਭਵਤਿ, ਤਾਂ ਵਾਤਿਕੀਮਿਤਿ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ ||੧੦||
वातयुतस्तु श्लेष्मा सङ्घातमुपगम्य यथोक्तां परिवृद्धिं प्राप्य बस्तिमुखमधिष्ठाय स्रोतो निरुणद्धि, तस्य मूत्रप्रतीघातात्तीव्रा वेदना भवति, तदाऽत्यर्थं पीड्यमानो दन्तान् खादति, नाभिं पीडयति, मेढ्रं प्रमृद्नाति, पायुं स्पृशति, विशर्धते, विदहति, वातमूत्रपुरीषाणि कृच्छ्रेण चास्य मेहतो निःसरन्ति; अश्मरी चात्र श्यावा परुषा विषमा खरा कदम्बपुष्पवत्कण्टकाचिता भवति, तां वातिकीमिति विद्यात् ||१०||
🔊 Audio coming soon
ਵਾਤਯੁਤਸ੍ਤ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਤ੍ਰਾਪਿ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਦਨ੍ਤਾਨ੍ ਖਾਦਤਿ ਪਰਸ੍ਪਰਂ ਦਨ੍ਤਪੀਡਨਂ ਕਰੋਤਿ| ਵਿਸ਼ਰ੍ਧਤੇ ਗੁਦੇਨ ਕੁਤ੍ਸਿਤਂ ਸ਼ਬ੍ਦਂ ਕਰੋਤਿ; ਕੇਚਿਤ੍ ‘ਵਿਸ਼ਰ੍ਧਤੇ’ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ‘ਵਿਵਰ੍ਧਤੇ’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ ਚ-ਮੇਢ੍ਰਂ ਵਿਮਰ੍ਦਨਾਦ੍ ਵਿਵਰ੍ਧਤ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਵਿਦਹਤਿ ਵਿਦਾਹਯੁਕ੍ਤਂ ਮੇਢ੍ਰਂ ਭਵਤਿ| ਮੇਹਤੋ ਮੁਞ੍ਚਤ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਖਰਾ ਕਠਿਨਾ||੧੦||
Adhikarana ੯ (੧੧) · Śloka ੧੧
ਪ੍ਰਾਯੇਣੈਤਾਸ੍ਤਿਸ੍ਰੋਸ਼੍ਮਰ੍ਯੋ ਦਿਵਾਸ੍ਵਪ੍ਨਸਮਸ਼ਨਾਧ੍ਯਸ਼ਨਸ਼ੀਤਸ੍ਨਿਗ੍ਧਗੁਰੁਮਧੁਰਾਹਾਰਪ੍ਰਿਯਤ੍ਵਾਦ੍ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਬਾਲਾਨਾਂ ਭਵਨ੍ਤਿ; ਤੇਸਾਮੇਵਾਲ੍ਪਬਸ੍ਤਿਕਾਯਤ੍ਵਾਦਨੁਪਚਿਤਮਾਂਸਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਬਸ੍ਤੇਃ ਸੁਖਗ੍ਰਹਣਾਹਰਣਾ ਭਵਨ੍ਤਿ | ਮਹਤਾਂ ਤੁ ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਸ਼੍ਮਰੀ ਸ਼ੁਕ੍ਰਨਿਮਿਤ੍ਤਾ ਭਵਤਿ ||੧੧||
प्रायेणैतास्तिस्रोऽश्मर्यो दिवास्वप्नसमशनाध्यशनशीतस्निग्धगुरुमधुराहारप्रियत्वाद्विशेषेण बालानां भवन्ति; तेषामेवाल्पबस्तिकायत्वादनुपचितमांसत्वाच्च बस्तेः सुखग्रहणाहरणा भवन्ति | महतां तु शुक्राश्मरी शुक्रनिमित्ता भवति ||११||
🔊 Audio coming soon
ਪ੍ਰਾਯੇਣੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪ੍ਰਾਯੇਣੈਤਾਸ੍ਤਿਸ੍ਰੋਸ਼੍ਮਰ੍ਯੋ ਬਾਲਾਨਾਂ ਭਵਨ੍ਤੀਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਕਸ੍ਮਾਦਿਤ੍ਯਾਹ- ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਦਿਵਾਸ੍ਵਪ੍ਨਾਦਿਪ੍ਰਿਯਤ੍ਵਾਤ੍ਤੇਸਾਮਿਤਿ; ਪ੍ਰਾਯੋਗ੍ਰਹਣਾਦ੍ਯੂਨਾਮਪਿ ਬੋਧਯਤਿ| ਤੇਸਾਮੇਵ ਬਾਲਾਨਾਮ੍| ਅਲ੍ਪਬਸ੍ਤਿਕਾਯਤ੍ਵਾਦਿਤਿ ਅਲ੍ਪਬਸ੍ਤਿਤ੍ਵਾਦਲ੍ਪਕਾਯਤ੍ਵਾਚ੍ਚੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਲ੍ਪਬਸ੍ਤਿਤ੍ਵਾਦਿਤਿ ਆਯਾਮੇਨਾਲ੍ਪਤ੍ਵਮ੍; ਅਨੁਪਚਿਤਬਸ੍ਤਿਮਾਂਸਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਬਸ੍ਤੇਰਿਤ੍ਯਨੇਨ ਪਰਿਣਾਹੇਨਾਲ੍ਪਤ੍ਵਮੁਕ੍ਤਮ੍| ਸੁਖਗ੍ਰਹਣਾਹਰਣਾ ਇਤਿ ਸੁਖੇਨ ਗਹ੍ਯਨ੍ਤੇ ਸੁਖੇਨਾਹ੍ਰਿਯਨ੍ਤੇ ਚਾਸ਼੍ਮਰ੍ਯਃ||੧੧||
Adhikarana ੧੦ (੧੨) · Śloka ੧੨
ਮੈਥੁਨਵਿਘਾਤਾਦਤਿਮੈਥੁਨਾਦ੍ਵਾ ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਚਲਿਤਮਨਿਰ੍ਗਚ੍ਛਦ੍ਵਿਮਾਰ੍ਗਗਮਨਾਦਨਿਲੋਭਿਤਃ ਸਙ੍ਗਹ੍ਯ ਮੇਢ੍ਰਵਸਣਯੋਰਨ੍ਤਰੇ ਸਂਹਰਤਿ, ਸਂਹਤ੍ਯ ਚੋਪਸ਼ੋਸਯਤਿ; ਸਾ ਮੂਤ੍ਰਮਾਰ੍ਗਮਾਵਣੋਤਿ , ਮੂਤ੍ਰਕਚ੍ਛ੍ਰਂ ਬਸ੍ਤਿਵੇਦਨਾਂ ਵਸਣਯੋਸ਼੍ਚ ਸ਼੍ਵਯਥੁਮਾਪਾਦਯਤਿ, ਪੀਡਿਤਮਾਤ੍ਰੇ ਚ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨੇਵ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ੇ ਪ੍ਰਵਿਲਯਮਾਪਦ੍ਯਤੇ; ਤਾਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਸ਼੍ਮਰੀਮਿਤਿ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ ||੧੨||
मैथुनविघातादतिमैथुनाद्वा शुक्रं चलितमनिर्गच्छद्विमार्गगमनादनिलोऽभितः सङ्गृह्य मेढ्रवृषणयोरन्तरे संहरति, संहृत्य चोपशोषयति; सा मूत्रमार्गमावृणोति , मूत्रकृच्छ्रं बस्तिवेदनां वृषणयोश्च श्वयथुमापादयति, पीडितमात्रे च तस्मिन्नेव प्रदेशे प्रविलयमापद्यते; तां शुक्राश्मरीमिति विद्यात् ||१२||
🔊 Audio coming soon
ਹੇਤੁਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਲਕ੍ਸਣਾਨਿ ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਸ਼੍ਮਰ੍ਯਾ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਮੈਥੁਨੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਾ ਅਸ਼੍ਮਰੀ| ਮੈਥੁਨਵਿਘਾਤਾਦਤਿਮੈਥੁਨਾਦ੍ਵੇਤਿ ਹੇਤੁਃ| ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਚਲਿਤਮਨਿਰ੍ਗਚ੍ਛਦਿਤ੍ਯਾਦਿਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਃ| ਮੂਤ੍ਰਕਚ੍ਛ੍ਰਂ ਬਸ੍ਤਿਵੇਦਨਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ ਲਕ੍ਸਣਮ੍| ਮੈਥੁਨਵਿਘਾਤਾਦਿਤਿ ਮੈਥੁਨਕਾਰ੍ਯਸ੍ਯ ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ੍ਯ ਵਿਘਾਤਾਤ੍| ‘ਅਮੈਥੁਨਾਤ੍’ ਇਤਿ ਕੇਚਿਤ੍ ਪਠਨ੍ਤਿ; ਤਤ੍ਰ ਸ਼ੁਕ੍ਰਬਾਹੁਲ੍ਯਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰਚਲਨੇ ਹੇਤੁਃ| ਅਨਿਰ੍ਗਚ੍ਛਤ੍ ਅਨਿਃਸਰਤ੍| ‘ਅਨਿਰ੍ਗਚ੍ਛਨ੍’ ਇਤਿ ਕੇਚਿਤ੍ ਪਠਨ੍ਤਿ; ਤਤ੍ਰ ਵਾਯੋਰ੍ਵਿਸ਼ੇਸਣਮ੍| ਵਿਮਾਰ੍ਗਗਮਨਾਦਨਿਲੋਭਿਤਃ ਸਙ੍ਗਹ੍ਯੇਤਿ ਵਿਮਾਰ੍ਗਗਮਨਾਤ੍ ਉਨ੍ਮਾਰ੍ਗਗਮਨਾਤ੍, ਅਨਿਲੋ ਵਾਯੁਃ, ਅਭਿਤ ਉਭਯਤ ਊਰ੍ਧ੍ਵਮਧਸ਼੍ਚੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ, ਸਙ੍ਗਹ੍ਯ ਵਿਧਾਰ੍ਯ, ਮੇਢ੍ਰਵਸਣਯੋਰਨ੍ਤਰੇ ਬਸ੍ਤਿਦ੍ਵਾਰਸ੍ਯਾਧ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ, ਸਂਹਰਤਿ ਵਰ੍ਤੁਲੀਕਰੋਤਿ| ਵਸਣਯੋਸ਼੍ਚੇਤਿ ਚਕਾਰਾਦ੍ਵਙ੍ਕ੍ਸਣਦੇਸ਼ੇਪਿ, ਦੋਸਜਾਸੁ ਤ੍ਵਸ਼੍ਮਰੀਸੁ ਵਸਣਸ਼ੋਫੋ ਨਾਸ੍ਤ੍ਯੇਵ| ਪ੍ਰਵਿਲਯਮਾਪਦ੍ਯਤੇ ਅਸ਼੍ਮਰੀ ਨਿਲੀਯਤੇਲ੍ਪਤ੍ਵਾਤ੍; ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਪੁਨਃ ‘ਅਸ਼੍ਮਰੀਕਤੋ ਵਸਣਸ਼ੋਥਃ ਪ੍ਰਵਿਲਯਮਾਪਦ੍ਯਤੇ’ ਇਤ੍ਯਾਚਕ੍ਸਤੇ||੧੨||
Adhikarana ੧੧ (੧੩) · Śloka ੧੩
ਭਵਨ੍ਤਿ ਚਾਤ੍ਰ- ਸ਼ਰ੍ਕਰਾ ਸਿਕਤਾ ਮੇਹੋ ਭਸ੍ਮਾਖ੍ਯੋਸ਼੍ਮਰਿਵੈਕਤਮ੍ |੧੩|
भवन्ति चात्र- शर्करा सिकता मेहो भस्माख्योऽश्मरिवैकृतम् |१३|
🔊 Audio coming soon
ਭਵਨ੍ਤਿ ਚਾਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਭਸ੍ਮਾਖ੍ਯ ਇਤਿ ਮੂਤ੍ਰਸ਼ੁਕ੍ਰਨਾਮਾ ਉਤ੍ਤਰਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਮੂਤ੍ਰਰੋਗਃ| ਅਸ਼੍ਮਰੀਵੈਕਤਮ੍ ਅਸ਼੍ਮਰੀਵਿਕਾਰਾ ਉਪਦ੍ਰਵਾ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|੧੩|-
Adhikarana ੧੨ (੧੩-੧੪) · Śloka ੧੪
ਅਸ਼੍ਮਰ੍ਯਾ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾ ਜ੍ਞੇਯਾ ਤੁਲ੍ਯਵ੍ਯਞ੍ਜਨਵੇਦਨਾ ||੧੩|| ਪਵਨੇਨੁਗੁਣੇ ਸਾ ਤੁ ਨਿਰੇਤ੍ਯਲ੍ਪਾ ਵਿਸ਼ੇਸਤਃ | ਸਾ ਭਿਨ੍ਨਮੂਰ੍ਤਿਰ੍ਵਾਤੇਨ ਸ਼ਰ੍ਕਰੇਤ੍ਯਭਿਧੀਯਤੇ ||੧੪||
अश्मर्या शर्करा ज्ञेया तुल्यव्यञ्जनवेदना ||१३|| पवनेऽनुगुणे सा तु निरेत्यल्पा विशेषतः | सा भिन्नमूर्तिर्वातेन शर्करेत्यभिधीयते ||१४||
🔊 Audio coming soon
ਅਸ਼੍ਮਰ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਸ਼੍ਮਰ੍ਯਾ ਤੁਲ੍ਯਵ੍ਯਞ੍ਜਨਵੇਦਨਾ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾ ਜ੍ਞੇਯੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ | ਪਵਨ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਾ ਅਸ਼੍ਮਰੀ ਯਦਾਲ੍ਪਾ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਦਾ ਵਾਤੇਨੁਗੁਣੇ ਅਨੁਕੂਲੇ ਸਤਿ ਨਿਰੇਤਿ ਨਿਰ੍ਗਚ੍ਛਤਿ||੧੩-੧੪||
Adhikarana ੧੩ (੧੫) · Śloka ੧੬
ਹਤ੍ਪੀਡਾ ਸਕ੍ਥਿਸਦਨਂ ਕੁਕ੍ਸਿਸ਼ੂਲਂ ਚ ਵੇਪਥੁਃ | ਤਸ੍ਣੋਰ੍ਧ੍ਵਗੋਨਿਲਃ ਕਾਰ੍ਸ੍ਣ੍ਯਂ ਦੌਰ੍ਬਲ੍ਯਂ ਪਾਣ੍ਡੁਗਾਤ੍ਰਤਾ ||੧੫|| ਅਰੋਚਕਾਵਿਪਾਕੌ ਤੁ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਰ੍ਤੇ ਭਵਨ੍ਤਿ ਚ |੧੬|
हृत्पीडा सक्थिसदनं कुक्षिशूलं च वेपथुः | तृष्णोर्ध्वगोऽनिलः कार्ष्ण्यं दौर्बल्यं पाण्डुगात्रता ||१५|| अरोचकाविपाकौ तु शर्करार्ते भवन्ति च |१६|
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਲਕ੍ਸਣਮਾਹ- ਹਤ੍ਪੀਡੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਕ੍ਥਿਸਦਨਮ੍ ਊਰੁਗ੍ਲਾਨਿਃ||੧੫||-
Adhikarana ੧੪ (੧੬-੧੭) · Śloka ੧੭
ਮੂਤ੍ਰਮਾਰ੍ਗਪ੍ਰਵਤ੍ਤਾ ਸਾ ਸਕ੍ਤਾ ਕੁਰ੍ਯਾਦੁਪਦ੍ਰਵਾਨ੍ ||੧੬|| ਦੌਰ੍ਬਲ੍ਯਂ ਸਦਨਂ ਕਾਰ੍ਸ਼੍ਯਂ ਕੁਕ੍ਸਿਸ਼ੂਲਮਰੋਚਕਮ੍ | ਪਾਣ੍ਡੁਤ੍ਵਮੁਸ੍ਣਵਾਤਂ ਚ ਤਸ੍ਣਾਂ ਹਤ੍ਪੀਡਨਂ ਵਮਿਮ੍ ||੧੭||
मूत्रमार्गप्रवृत्ता सा सक्ता कुर्यादुपद्रवान् ||१६|| दौर्बल्यं सदनं कार्श्यं कुक्षिशूलमरोचकम् | पाण्डुत्वमुष्णवातं च तृष्णां हृत्पीडनं वमिम् ||१७||
🔊 Audio coming soon
ਅਸ਼੍ਮਰ੍ਯਾ ਏਵ ਮੂਤ੍ਰਮਾਰ੍ਗਗਤਾਯਾ ਲਕ੍ਸਣਂ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਮੂਤ੍ਰਮਾਰ੍ਗੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਾ ਅਸ਼੍ਮਰੀ| ਸਕ੍ਤਾ ਅਨਿਰ੍ਗਤਾ| ਦੌਰ੍ਬਲ੍ਯਂ ਬਲਹਾਨਿਃ| ਸਦਨਮ੍ ਅਙ੍ਗਲਾਨਿਃ; ‘ਸ੍ਫੁਟਨਿਕਾ’ ਇਤ੍ਯਪਰੇ| ਕਾਰ੍ਸ਼੍ਯਂ ਮਾਂਸਕ੍ਸਯਃ||੧੬-੧੭||
Adhikarana ੧੫ (੧੮-੨੩) · Śloka ੨੪
ਨਾਭਿਪਸ੍ਠਕਟੀਮੁਸ੍ਕਗੁਦਵਙ੍ਕ੍ਸਣਸ਼ੇਫਸਾਮ੍ | ਏਕਦ੍ਵਾਰਸ੍ਤਨੁਤ੍ਵਕ੍ਕੋ ਮਧ੍ਯੇ ਬਸ੍ਤਿਰਧੋਮੁਖਃ ||੧੮|| ਬਸ੍ਤਿਰ੍ਬਸ੍ਤਿਸ਼ਿਰਸ਼੍ਚੈਵ ਪੌਰੁਸਂ ਵਸਣੌ ਗੁਦਃ | ਏਕਸਮ੍ਬਨ੍ਧਿਨੋ ਹ੍ਯੇਤੇ ਗੁਦਾਸ੍ਥਿਵਿਵਰਾਸ਼੍ਰਿਤਾਃ ||੧੯|| ਅਲਾਬ੍ਵਾ ਇਵ ਰੂਪੇਣ ਸਿਰਾਸ੍ਨਾਯੁਪਰਿਗ੍ਰਹਃ | ਮੂਤ੍ਰਾਸ਼ਯੋ ਮਲਾਧਾਰਃ ਪ੍ਰਾਣਾਯਤਨਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ ||੨੦|| ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਗਤਾਸ੍ਤਤ੍ਰ ਨਾਡ੍ਯੋ ਮੂਤ੍ਰਵਹਾਸ੍ਤੁ ਯਾਃ | ਤਰ੍ਪਯਨ੍ਤਿ ਸਦਾ ਮੂਤ੍ਰਂ ਸਰਿਤਃ ਸਾਗਰਂ ਯਥਾ ||੨੧|| ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਤ੍ਵਾਨ੍ਨੋਪਲਭ੍ਯਨ੍ਤੇ ਮੁਖਾਨ੍ਯਾਸਾਂ ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਃ | ਨਾਡੀਭਿਰੁਪਨੀਤਸ੍ਯ ਮੂਤ੍ਰਸ੍ਯਾਮਾਸ਼ਯਾਨ੍ਤਰਾਤ੍ ||੨੨|| ਜਾਗ੍ਰਤਃ ਸ੍ਵਪਤਸ਼੍ਚੈਵ ਸ ਨਿਃਸ੍ਯਨ੍ਦੇਨ ਪੂਰ੍ਯਤੇ | ਆਮੁਖਾਤ੍ਸਲਿਲੇ ਨ੍ਯਸ੍ਤਃ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇਭ੍ਯਃ ਪੂਰ੍ਯਤੇ ਨਵਃ ||੨੩|| ਘਟੋ ਯਥਾ ਤਥਾ ਵਿਦ੍ਧਿ ਬਸ੍ਤਿਰ੍ਮੂਤ੍ਰੇਣ ਪੂਰ੍ਯਤੇ |੨੪|
नाभिपृष्ठकटीमुष्कगुदवङ्क्षणशेफसाम् | एकद्वारस्तनुत्वक्को मध्ये बस्तिरधोमुखः ||१८|| बस्तिर्बस्तिशिरश्चैव पौरुषं वृषणौ गुदः | एकसम्बन्धिनो ह्येते गुदास्थिविवराश्रिताः ||१९|| अलाब्वा इव रूपेण सिरास्नायुपरिग्रहः | मूत्राशयो मलाधारः प्राणायतनमुत्तमम् ||२०|| पक्वाशयगतास्तत्र नाड्यो मूत्रवहास्तु याः | तर्पयन्ति सदा मूत्रं सरितः सागरं यथा ||२१|| सूक्ष्मत्वान्नोपलभ्यन्ते मुखान्यासां सहस्रशः | नाडीभिरुपनीतस्य मूत्रस्यामाशयान्तरात् ||२२|| जाग्रतः स्वपतश्चैव स निःस्यन्देन पूर्यते | आमुखात्सलिले न्यस्तः पार्श्वेभ्यः पूर्यते नवः ||२३|| घटो यथा तथा विद्धि बस्तिर्मूत्रेण पूर्यते |२४|
🔊 Audio coming soon
ਇਦਾਨੀਮਸ਼੍ਮਰ੍ਯਾ ਏਵਾਧਾਰਸ੍ਯ ਬਸ੍ਤੇਃ ਸ੍ਥਾਨਸਂਸ੍ਥਾਨਦ੍ਵਾਰਾਣਿ ਨਿਰ੍ਦੇਸ੍ਟੁਮਾਹ- ਨਾਭੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਨਾਭ੍ਯਾਦੀਨਾਂ ਮਧ੍ਯੇ ਬਸ੍ਤਿਰਿਤਿ ਸ੍ਥਾਨਮ੍| ਏਕਦ੍ਵਾਰ ਅਧੋਮੁਖ ਇਤ੍ਯਨੇਨੋਪਰਿ ਦ੍ਵਾਰਾਭਾਵਂ ਸੂਚਯਤਿ| ਤਨੁਤ੍ਵਕ੍ਕਃ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਤ੍ਵਕ੍| ਤਨੁਤ੍ਵਕ੍ਕ ਇਤਿ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਂ ਚਾਲਾਬ੍ਵਾ ਇਵ ਰੂਪੇਣੇਤਿ ਸਂਸ੍ਥਾਨਮ੍| ਬਸ੍ਤਿਪ੍ਰਸਙ੍ਗਾਦ੍ਬਸ੍ਤਿਸਨ੍ਨਿਹਿਤਾਨਾਂ ਚਾਪਰੇਸਾਂ ਸ੍ਥਾਨਮਾਹ- ਬਸ੍ਤਿਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਪੌਰੁਸਂ ਮੇਢ੍ਰਮ੍| ਪੁਨਰ੍ਬਸ੍ਤ੍ਯਵਯਵਮਾਹ- ਅਲਾਬ੍ਵਾ ਇਵੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪਰਿਗ੍ਰਹ ਆਸ਼੍ਰਯਃ| ਮੂਤ੍ਰਾਸ਼ਯਪਰ੍ਯਾਯੋ ਮਲਾਧਾਰ ਇਤਿ| ਪ੍ਰਾਣਾਨਾਮਗ੍ਨੀਸੋਮਾਦੀਨਾਮ੍, ਆਯਤਨਂ ਸ੍ਥਾਨਮ੍| ਯਥਾ ਚ ਸਰ੍ਵਦਾਸਾਵਕ੍ਸੀਣਮੂਤ੍ਰੋ ਭਵਤਿ ਤਥਾਹ- ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਗਤਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਾ ਨਾਡ੍ਯੋ ਮੂਤ੍ਰਂ ਤਰ੍ਪਯਨ੍ਤਿ ਵਿਵਰ੍ਧਯਨ੍ਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਮੂਤ੍ਰਵਾਹਿਨ੍ਯੌ ਮੂਲਧਮਨ੍ਯੌ ਦ੍ਵੇ, ਤਚ੍ਛਾਖਾਭੂਤਾ ਦਸ਼ਧਾ ਸ਼ਤਧਾ ਸਹਸ੍ਰਧਾ ਚ ਵਿਭਿਦ੍ਯਨ੍ਤ ਇਤਿ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਤ੍ਵਾਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਆਸਾਂ ਨਾਡੀਨਾਮ੍| ਯਾਭਿਰੇਵਾਯਂ ਸਿਰਾਸ੍ਨਾਯੁਭਿਰਾਵਤਸ੍ਤਾਭਿਰੇਵਾਯਂ ਮੂਤ੍ਰੇਣ ਪੂਰ੍ਯਤੇ ਇਤਿ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਨਾਡੀਭਿਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਆਮਾਸ਼ਯਾਨ੍ਤਰਾਤ੍ ਆਮਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਾਨ੍ਤਰਾਤ੍| ਸ ਬਸ੍ਤਿਃ| ਨਿਃਸ੍ਯਨ੍ਦੇਨ ਉਪਸ੍ਨੇਹੇਨ, ਪੂਰ੍ਯਤੇ| ਅਧੋਮੁਖਤ੍ਵੇਨ ਬਸ੍ਤੇਰਨੂਰ੍ਧ੍ਵਮੁਖਸ੍ਯਾਪਿ ਪੂਰਣਮੁਪਮਾਨੇਨਾਹ-ਆਮੁਖਾਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਨ੍ਯਸ੍ਤੋ ਧਤਃ| ਵਿਦ੍ਧਿ ਜਾਨੀਹਿ||੧੮-੨੩||-
Adhikarana ੧੬ (੨੪) · Śloka ੨੫
ਏਵਮੇਵ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ੇਨ ਵਾਤਃ ਪਿਤ੍ਤਂ ਕਫੋਪਿ ਵਾ ||੨੪|| ਮੂਤ੍ਰਯੁਕ੍ਤਮੁਪਸ੍ਨੇਹਾਤ੍ ਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯ ਕੁਰੁਤੇਸ਼੍ਮਰੀਮ੍ |੨੫|
एवमेव प्रवेशेन वातः पित्तं कफोऽपि वा ||२४|| मूत्रयुक्तमुपस्नेहात् प्रविश्य कुरुतेऽश्मरीम् |२५|
🔊 Audio coming soon
ਮੂਤ੍ਰਪ੍ਰਵੇਸ਼ਤੁਲ੍ਯਮੇਵ ਵਾਤਾਦੀਨਾਮਪਿ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਏਵਮੇਵੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਏਵਮੇਵ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ੇਨੇਤਿ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਪ੍ਰਵੇਸ਼ੇਨੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਉਪਸ੍ਨੇਹਾਤ੍ ਸਮੀਪਕ੍ਲੇਦਨਾਤ੍||੨੪||-
Adhikarana ੧੭ (੨੫-੨੬) · Śloka ੨੭
ਅਪ੍ਸੁ ਸ੍ਵਚ੍ਛਾ(ਸ੍ਥਾ)ਸ੍ਵਪਿ ਯਥਾ ਨਿਸਿਕ੍ਤਾਸੁ ਨਵੇ ਘਟੇ ||੨੫|| ਕਾਲਾਨ੍ਤਰੇਣ ਪਙ੍ਕਃ ਸ੍ਯਾਦਸ਼੍ਮਰੀਸਮ੍ਭਵਸ੍ਤਥਾ | ਸਂਹਨ੍ਤ੍ਯਾਪੋ ਯਥਾ ਦਿਵ੍ਯਾ ਮਾਰੁਤੋਗ੍ਨਿਸ਼੍ਚ ਵੈਦ੍ਯੁਤਃ ||੨੬|| ਤਦ੍ਵਦ੍ਬਲਾਸਂ ਬਸ੍ਤਿਸ੍ਥਮੂਸ੍ਮਾ ਸਂਹਨ੍ਤਿ ਸਾਨਿਲਃ |੨੭|
अप्सु स्वच्छा(स्था)स्वपि यथा निषिक्तासु नवे घटे ||२५|| कालान्तरेण पङ्कः स्यादश्मरीसम्भवस्तथा | संहन्त्यापो यथा दिव्या मारुतोऽग्निश्च वैद्युतः ||२६|| तद्वद्बलासं बस्तिस्थमूष्मा संहन्ति सानिलः |२७|
🔊 Audio coming soon
ਨਨੁ, ਦ੍ਰਵਰੂਪਤ੍ਵਾਤ੍ ਸਰ੍ਵੇਸਾਂ ਵਾਯੋਸ਼੍ਚਾਮੂਰ੍ਤਤ੍ਵਾਤ੍ ਕਥਂ ਘਨਤਾ? ਤਦਾਹ-ਅਪ੍ਸ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਨਿਸਿਕ੍ਤਾਸੁ ਪ੍ਰਕ੍ਸਿਪ੍ਤਾਸੁ| ਪਙ੍ਕਸਮਤ੍ਵੇਪਿ ਕਥਮਸ਼੍ਮਨਾ ਸਾਮ੍ਯਮਿਤ੍ਯਾਹ- ਸਂਹਨ੍ਤੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਯਥਾ ਸਂਹਨ੍ਤਿ ਕਾਠਿਨ੍ਯਂ ਕਰੋਤਿ ਵਰ੍ਸੋਪਲਾਨ੍ ਕਰੋਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ; ਕਃ ਕਾਠਿਨ੍ਯਂ ਕਰੋਤਿ? ਵਾਯੁਰ੍ਵੈਦ੍ਯੁਤੋਗ੍ਨਿਸ਼੍ਚ; ਕਾਃ ਕਠਿਨਾਃ ਕਰੋਤਿ? ਆਪਃ ਜਲਾਨਿ, ਦਿਵ੍ਯਾ ਮੇਘਜਾਃ; ਤਥਾ ਬਲਾਸਂ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਣਂ ਬਸ੍ਤਿਸ੍ਥਂ ਸਂਹਨ੍ਤਿ ਕਠਿਨਂ ਕਰੋਤਿ; ਕਃ? ਊਸ੍ਮਾ ਪਿਤ੍ਤਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ; ਕਥਮ੍ਭੂਤਃ? ਸਾਨਿਲਃ ਸਵਾਤ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੨੫-੨੬||-
Adhikarana ੧੮ (੨੭-੨੮) · Śloka ੨੮
ਮਾਰੁਤੇ ਪ੍ਰਗੁਣੇ ਬਸ੍ਤੌ ਮੂਤ੍ਰਂ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ | ਵਿਕਾਰਾ ਵਿਵਿਧਾਸ਼੍ਚਾਪਿ ਪ੍ਰਤਿਲੋਮੇ ਭਵਨ੍ਤਿ ਹਿ ||੨੭|| ਮੂਤ੍ਰਾਘਾਤਾਃ ਪ੍ਰਮੇਹਾਸ਼੍ਚ ਸ਼ੁਕ੍ਰਦੋਸਾਸ੍ਤਥੈਵ ਚ | ਮੂਤ੍ਰਦੋਸਾਸ਼੍ਚ ਯੇ ਕੇਚਿਦ੍ਵਸ੍ਤਾਵੇਵ ਭਵਨ੍ਤਿ ਹਿ ||੨੮||
मारुते प्रगुणे बस्तौ मूत्रं सम्यक् प्रवर्तते | विकारा विविधाश्चापि प्रतिलोमे भवन्ति हि ||२७|| मूत्राघाताः प्रमेहाश्च शुक्रदोषास्तथैव च | मूत्रदोषाश्च ये केचिद्वस्तावेव भवन्ति हि ||२८||
🔊 Audio coming soon
ਬਸ੍ਤਿਗਤਾਨਾਮਨ੍ਯੇਸਾਮਪਿ ਵਿਕਾਰਾਣਾਂ ਵਾਯੁਰੇਵ ਹੇਤੁਰਿਤਿ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਮਾਰੁਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪ੍ਰਗੁਣੇ ਅਨੁਕੂਲੇ; ‘ਅਨੁਗੁਣੇ’ ਇਤਿ ਕੇਚਿਤ੍ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਸ ਏਵਾਰ੍ਥਃ| ਪ੍ਰਤਿਲੋਮੇ ਵਿਗੁਣੇ | ਵਾਤੇ ਵਿਗੁਣੇ ਸਤਿ ਬਸ੍ਤੌ ਯੇ ਵਿਕਾਰਾਸ੍ਤਾਨੇਵਾਹ- ਮੂਤ੍ਰਾਘਾਤਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿ||੨੭-੨੮||
Adhikarana ਪੁਸ੍ਪਿਕਾ · Śloka ੩
ਇਤਿ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਨਿਦਾਨਸ੍ਥਾਨੇਸ਼੍ਮਰੀਨਿਦਾਨਾਂ ਨਾਮ ਤਤੀਯੋਧ੍ਯਾਯਃ ||੩||
इति सुश्रुतसंहितायां निदानस्थानेऽश्मरीनिदानां नाम तृतीयोऽध्यायः ||३||
🔊 Audio coming soon
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਡਹ੍ਲਣਵਿਰਚਿਤਾਯਾਂ ਨਿਬਨ੍ਧਸਙ੍ਗ੍ਰਹਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਨਿਦਾਨਸ੍ਥਾਨੇ ਤਤੀਯੋਧ੍ਯਾਯਃ||੩||