௬. துந்துபிஸ்வநீயகல்பஃ

அதாத இத்யாதி| துந்துபிஸ்வநோऽஸ்மிந்நத்யாயேऽஸ்தீதி துந்துபிஸ்வநீயஸ்தஂ; துந்துபிரத்ர நிஸ்வாநஃ||௧-௨||

தவாஶ்வகர்ணதிநிஶேத்யாதி| அஶ்வகர்ணஃ பூர்வதேஶே ப்ரஸித்தஃ, திநிஶஃ ஸ்யந்தநஃ, பலாஶஃ கிஂஶுகஃ, பிசுமர்தோ நிம்பஃ, பாரிபத்ரகோ ரக்தகுஸுமஃ கண்டகீ பலபத்ராக்யஃ, அர்ஜுநஃ ஸ்வநாமப்ரஸித்தோ வக்ஷவிஶேஷஃ, ககுபஃ ஸுகந்தமூலோ விடபவிஶேஷஃ, ஸர்ஜகஃ ஸ்வநாமப்ரஸித்தோ வக்ஷவிஶேஷஃ, கபீதநோ கர்தபாண்டஃ, ஶ்லேஷ்மாதகோ பஹுவாரஃ, ப்ரக்ரஹஃ கிரமாலகஃ, மஹாவக்ஷஃ ஸேஹுண்டஃ, அருஷ்கரோ பல்லாதகஃ, மதுகஂ யஷ்டீமது, மதுஶிக்ருஃ ஶாகவிடபஃ, ரக்தஶோபாஞ்ஜநக இத்யபரே, ஶாகோ மஹாபத்ரஃ `ஶ்ரீபர்ண’ இதி லோகே, கோஜீ கோஜிஹ்வா, இக்ஷுரகஃ கோகிலாக்ஷகஃ, கோபகோண்டா கர்கோடீ, அரிமேதோ ராமகஃ; ஏஷாஂ தவாதீநாமரிமேதாந்தாநாஂ ஸமூலதலகாண்டஶாகாநாஂ ஸமேந பாகேந கஹீதாநாஂ பஸ்மாந்யாஹத்ய கவாஂ மூத்ரேண க்ஷாரஷட்குணேந க்ஷாரகல்பேந பரிஸ்ராவ்ய ஏகவிஂஶதிவாராந் காலயித்வேத்யர்தஃ, விபசேத் ஸாதயேத், தாவத்யாவதச்சோ ரக்தஃ பிச்சிலஶ்ச பவதி| தத்யாச்சாத்ரேத்யாதி| மூலஂ பிப்பலீமூலஂ, வராங்கஂ வநவாஸிகாத்வக், சோசஂ த்விதீயா ஸ்தூலா த்வக் யாஂ ஶால்மலகமித்யாசக்ஷதே, கரஞ்ஜிகா நக்தமாலஃ, அநந்தா உத்பலஸாரிவா, ஸோமஃ ஸோமவல்கஃ கட்பலாக்யஃ, பாஹ்லீகஂ குங்குமஂ, குஹா ஶாலபர்ணீ, ப்லக்ஷஃ பர்கடீ, நிசுலகோ ஜலவேதஸஃ, வக்ரஂ தகரஂ, ஆலஂ ஹரிதாலஂ, வர்தமாந ஏரண்டஃ, புத்ரஶ்ரேணீ த்ரவந்தீ, டுண்டுகஃ ஶ்யோநாகஃ, ஏலவாலுகஃ ஸ்வநாமப்ரஸித்தஃ, நாகதந்தீ இந்த்ரவாருணீபேதஃ, ஜேஜ்ஜடாசார்யமதே து தந்தீ; ஏஷாஂ பிப்பல்யாதீநாஂ சூர்ணாநி லோஹாநாஂ ச ஸர்வேஷாஂ யதாலாபஂ க்ஷாரோதகாத் த்ரிஂஶத்தமபாகேந, அத்ர அஸ்மிந் க்ஷாரோதகே, தத்யாத் நிக்ஷிபேதித்யர்தஃ| ததநு புநர்விபசேத் யாவந்நாதித்ரவஂ நாதிஸாந்த்ரஂ ச பவதி| கயதாஸஸ்து ஶிரீஷபிசுமர்தககுபாருஷ்கரமதுகேக்ஷுரகாந் பரித்யஜ்ய த்ரிஂஶதேவ படதி; பிப்பல்யாதிஷ்வாவாபேஷு ச மரிசஸோமகுஹாலவணவக்ராலாந் பரித்யஜ்ய த்ரிஂஶத்த்ரவ்யாணி படதி||௩-௭||

விடங்கத்ரிபலேத்யாதி| இதஂ கல்யாணகஂ கதஂ பூதவித்யாயாஂ படிதத்வாத் கேசிந்ந படந்தி||௮-௧௧||

அபாமார்கஸ்யேத்யாதி| ஶிரீஷஸ்ய ச மாஷகாநிதி மாஷகா இவ மாஷகாஃ தாந், பீஜாநீத்யர்தஃ| ஶ்வேதே த்வே இதி ஶ்வேதா மஹாஶ்வேதா ச கடபீத்வயமித்யர்தஃ; அந்யே து ஶ்வேதே த்வே ஶ்வேதஸ்யந்தஃ ஶ்வேதவசேதி பாஷந்தே| அத்ர ஶ்ருதத்வாத் கதாத் கோமூத்ரஂ சதுர்குணஂ தேயம்||௧௨-௧௩||

சந்தநாகுருணீத்யாதி| திலபர்ணிகஂ `ஹுலஹுல’ இதி லோகே, கயீ து தைலபர்ணிகஃ ஸரலரஸஃ நவநீதகோடிரிதி ப்ரஸித்தஃ, நலதம் உஶீரபேதஃ லாமஜ்ஜகஂ, பத்ரஶ்ரியஂ ஶ்வேதசந்தநஂ, யவபலா துக்திகா, நீலீ நீலாஞ்ஜநிகா ஶாரதஂ பலஂ, ஸுகந்திகா ஸர்பஸுகந்தா, காலேயகஂ பீதசந்தநஂ, ஜடா த்விதீயா மாஂஸீ, புந்நாகஃ ஸ்வநாமப்ரஸித்தஃ, ஏலா ஸ்தூலைலா, ஏலவாலுகஂ ஸ்வநாமப்ரஸித்தஂ, த்யாமகஂ கத்தணஂ, தோயஂ பாலகஂ, ஹரேணுஃ ரேணுகா, க்ஷுத்ரைலா ஸூக்ஷ்மைலா, குடந்நடஃ வந்யகஃ, `பஞ்ஜீமதநக’ இதி லோகே, ஶிலாபுஷ்பஂ ஶிலா மநஃஶிலா, புஷ்பஂ புஷ்பகாஸீஸஂ, காலாநுஸாரிவா தகரபேதஃ, காஶ்மரீ ஶ்ரீபர்ணீ, ஶீதஶீவஂ கர்பூரஂ, ஶமீத்யபரே, ஸோமராஜீ பாகுசீ, பத்விகா ஶ்யாமவர்ணஃ ஸ்தூலஜீரகஃ, ஹிங்குபத்ரிகேத்யபரே, ஶ்வேதே இதி கடபீத்வயஂ, ஶ்வேதாமிதி கேசித் படந்தி தத்ர ஶ்வேதா வசா, ஸ்தௌணேயஂ க்ரந்திபர்ணகஂ, லவணாநி பஞ்சைவ, ப்ரஸவஶப்தேநாத்ர குஸுமாநி பலாநி ச க்ராஹ்யாணி ப்ரஸவஸ்யோபயவாசித்வாத், தணஶூந்யாஃ கேதக்யாஃ, மல்லிகாயா இத்யபரே, ஸுரஸீஸிந்துவாராப்யாஂ ஜாதஂ குஸுமமித்யர்தஃ, ஸிந்துவாரோ நிர்குண்டீபேதஃ, அஶ்வகர்ணஃ ஸர்ஜபேதஃ, திநிஶஃ ஸ்யந்தநஃ, பிம்பீ குந்துரிகா, ஸர்பாக்ஷீ ரக்தபுஷ்பா பூர்வதேஶே ப்ரஸித்தா, கந்தநாகுலீ ஸுகந்தமூலா ராஸ்நா, ஶிலாபுஷ்பமித்யத்ர திலபுஷ்பமிதி கேசித் படந்தி தச்ச ப்ரஸித்தஂ, தந்மதே ஶங்கேணாதாரேண பஞ்சாஶீதிஃ பூர்யதே| அஷ்டௌ லவணாநீதி ஜேஜ்ஜடாசார்யஃ, தந்நேச்சதி கயீ, யதஃ பஞ்சாஶீதேரங்காநாமாதிக்யஂ ஸ்யாத்| `குமுதோத்பலபத்மாநி புஷ்பஂ வாऽபி ததாऽர்கஜஂ’ இத்யத்ர ஸ்தாநே `பாடலாகாஶ்மரீஶேலுஶிரீஷப்ரஸவாநி ச’ இதி கயதாஸாசார்யஃ படதி| ஏஷோऽக்நிகல்பமித்யாதி| ஏஷஃ அகதஃ, அக்நிகல்பஂ துர்வாரஂ விஷஂ வாஸுகேரபி க்ருத்தஸ்ய அமிததேஜஸோ நாகபதேஃ ப்ரஸபஂ ஹடேந ஹந்யாதிதி ஸம்பந்தஃ| ராஜாऽகதாநாஂ ஸர்வேஷாஂ ராஜ்ஞோ ஹஸ்தே பவேத் ஸதேதி யதோऽயஂ ஸர்வாகதாநாஂ ராஜா அத ஏவ ராஜ்ஞோ ஹஸ்தே ஸதா நித்யஂ பவிதுமர்ஹதி; தேந ஹஸ்தஸ்திதாகதேந பாணிநா ஸ்பஷ்டமந்நபாநஂ நிர்விஷஂ பவதி; ஹஸ்தஸ்தாபநப்ரயோஜநமிதம்| ஸ்நாதாநுலிப்த இத்யாதி| ஸ்நாநாநுலேபநாப்யாஂ வஶீகரணம்||௧௪-௨௭||

விஷார்தாநாஂ ஶோதநாங்கத்வேநாபி ஸ்வேதோ ந க்ரியத இத்யர்தமாஹ- உஷ்ணவர்ஜ்ய இத்யாதி||௨௮||

உபதார்ய ஜ்ஞாத்வேத்யர்தஃ, ஶுபாஶுபஂ ஹிதாஹிதஂ, வாரயேத்விஷார்தாநேவ| பாணிதமித்யாதி| குலத்தாஂஶ்சேத்யத்ர சகாரேண பிண்யாகமூலகலஸுநகலாயகுஸும்பாதஸீஶிஶுமாரகூர்மநிஷ்பாவஜம்ப்வாம்ராதகசூதாதிகாநி ச வர்ஜயேத்||௨௯-௩௧||

அவிஷஶ்ச கீதஶ இத்யாஹ- ப்ரஸந்நதோஷமித்யாதி| ப்ரஸந்நதோஷஂ ஸ்வபாவாவஸ்திதவாதாதிகஂ, ப்ரகதிஸ்ததாதுஂ தததீதி தாதவோ ரஸாதயோ மலாஶ்ச| அந்நாபிகாங்க்ஷஂ போஜநாபிலாஷிணஂ, ஏதேந ஸமாக்நித்வமுக்தம்| ஸமஸூத்ரஜிஹ்வமிதி ஸமஸூத்ரா ஜிஹ்வா யஸ்ய ஸ ததா தம்| ஏததுக்தஂ பவதி- நிர்விஷஸ்ய ஹி புருஷஸ்ய சித்தேந ஸஹ ஸமஸூத்ரதயா ஜிஹ்வா ரஸவேதிநீ பவதி, ஸவிஷஸ்ய விஷப்ரபாவேண தூஷிதசித்தத்வாஜ்ஜிஹ்வா ரஸவேதிநீ ந பவதீத்யர்தஃ| அநேந ஶ்லோகேந `ஸமதோஷஃ ஸமாக்நிஶ்ச’ இத்யாதிஶ்லோகஸ்ய ஸர்வ ஏவார்தோ நிபத்தஃ| வைத்யோऽவகச்சேதவிஷஂ மநுஷ்யமிதி உக்தலக்ஷணஃ புருஷோऽவிஷோ பவதி, விபரீதலக்ஷணஸ்து விஷாதுரஃ| ததா ஹி,- “ப்ரவத்ததோஷஂ விகதிஸ்ததாதுமநந்நகாங்க்ஷஂ க்ஷதஸூத்ரஜிஹ்வம்| விருத்தவர்ணேந்த்ரியசித்தசேஷ்டஂ வைத்யோऽவகச்சேத் ஸவிஷஂ மநுஷ்யம்”- இதி| `ஸமமூத்ரவிட்கஂ’ இதி கேசித் படந்தி, தச்ச ஸுபோதம்| இதஂ ஸவிஷாவிஷலக்ஷணஂ தீக்ஷ்ணதமே ஸ்தாவரவிஷே ஸர்பதஷ்டே ச த்ரஷ்டவ்யஂ, நது மந்தவிஷே சிரேண தாதுதூஷணகரே மூஷிகவிஷே கீடவிஷேஷு ச; அத ஏவோத்தரத்ர மூஷிககீடவிகல்பாவிதி| ஜேஜ்ஜடஸ்து மூஷிககல்பாநந்தரஂ துந்துபிஸ்வநீயஂ கல்பஂ படதி||௩௨||

இதி ஶ்ரீடல்ஹ(ஹ்ல)ணவிரசிதாயாஂ நிபந்தஸங்க்ரஹாக்யாயாஂ ஸுஶ்ருதவ்யாக்யாயாஂ கல்பஸ்தாநே ஷஷ்டோऽத்யாயஃ||௬||